Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 


We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 


and we request that you use these files for 


Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 


THIS. VOLUIs 
DOES NOT CIRCULATE 
OUTSIDE THE LIBRARY 


a ^. €. “6 (lt fines 


PATROLOGUE 


CURSUS COMPLETUS 


SIVE 


JIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFOBMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE 
EGGLESTASTICORUM 


QUI AB /EVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII III TEMPORA 
FLORUERUNT ; 
RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUJE 
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICA; TRADITIONIS PER DUODECIM 
PRIORA ECCLESLE SXCULA, 
IUXTA EMITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS. MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM 
DILIGENTER. CASTIGATA ; 
BISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE. VARIANTIBUS CON 'NENTER )LLUSTRATA ; 


OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS SCULIS DEDENTUR ABSOLUTAS 
DETECTIS, AUCTA ; 


INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI 
SUBSEQUENTIDUS, DONATA ; 


CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM 
DISTINGUENTIDUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA j 


OPERIBUS CUM DUDIIS TUM APOCRYPIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM 
ECCLESIASTICAM. POLLENTITIUS, AMPLIFICATA ; 


' DCOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO 5CILICET REINUM, Qvo CONSULTO , QUIDQUID 
UNUSQUISQUE. PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO 
SCRII'TUILAS SACRPUE, Ex QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAN PATRES ET IN 
QUIDUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM. L.BRORUM SCRIPTURE 

TEXTUs COMMENTATI SINT, 


] DITIO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OXNIBUS FACILE ANTEPONENDA, $1 PERPENDANTUR 2? CHARACTERUM NITIDITAS , 
CWARTA QUALITAS, JNTEGRITAS. TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM HRECUSORUM TUM — VARIETAS 
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA S!BIQUE IN TOTO OFEBRIS DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETI! EXIGUITAS, PILESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIODICA £T CIIRONOLOUICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORLMQUE HACTENUS HIC JLLIC SPARSORUM, PRIMZM 
AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES. 4TATES, LOCOS, LINGUAS 

FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUAM. * 


SERIES PRIMA, 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE WECLESLES LATIN/E 
TERTULLIANO AD GREGORIUM MAGNUM 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, Cuceuum Gómplitoram JN SINGULOS SCIENTIA 
EC CEEw ASTICIE RAMOS EDITORE. 


— Qe 
PAYEOLOGLE 10MUS XII. 
. FELICIS ΠῚ »arx, FAUSTINI rr MARCELLINI, S. DAMASI, rArx, THEODOSII MAGND 


PACATI, FILOCALI ET SYLVII, $. VIGILII TRIDENTINI, 
LUCIFERI CAL ARITANI, S. PACIAN, HILARIAN,, S. SIBICII, PAPA, 


: TOMUS UNICUS.. 
———— —— "ua Oa ÀÁ— —— 


PARISIIS, EXCUDEBAT VRAYET , 


VIN VIA DICTA V'AMBOISE, PRES LA BARRIERE. D'ENFER." 
ou PETIT-MONTROUGE. 


οἷ 


* 


SANCTORUM 
DAMASI PAPE ET PACIANI 


". NECNON 


LUCIFERI 


EPISCOPI CALARITANI 
OPERA OMNIA 


JUNTA MEMORATISSIMAS MEREND/E, GALLANDI, ET FRATRUM COLETI EDITIONE : 
AECENSITA ET EMENDATA. 


AECDATUNCT NIGRAE, ΘΓ πὰ (ELIT UNICUM 7 NER. 


FELICIS PAP. H, FAUSTINI ET MARCELLINI, THEODOSI! MAGNI, 
vACATI, VARIORUM, FILOCALI , SYLVIL, S. VIRGILII TRIDENTINI, JULII HILARIANI, ! 


S. SIRICII PAPE, 
UNIVERSA QUAE EXSTANT OPUSCULA, 


'EX GALLANDI , COUSTANTII DOLLANDISTARUMQUE COMPLETISSIMIS 
COLLECTIONIBUS EXCERPTA , CASTIGATA , ET NUNC PRIMUM IN UNUM VOLUMEN 
COADUNATA. 


PARISIIS, 
ENCUDEBAT VRAYET, 
IN VIA DICTA: RUE D'AMBOISE, ΠΟΙ LA BARBIERE PENFER, 


AU PETIT-MONTROUGE. à 


ELENCHUS 


OPERUM QUAE ΙΝ HOC TOMO CONTINENTUR. 


S. FELIX PAPA II. 
Epistole. 
FAUSTINUS ET MARCELLINUS DPhHESDYTERI. 
Liber:de Trinitate. 
Faustini Fides. 
Faustini et Marcellini libellus precum. 
Rescriptum Theodosii pro Marcelli no et Faustino. 
S. DAMASUS PAPA. 
De S. Damasi opusculis et gestis. 
Diatrib:e duz illustrantes gesta quaedam pontificum Liberii'et, Damasi. 
S. Damasi Epistolw. 
S. Damasi Carmina. 
S. Damasi opera apocrypha. 
Catalozus Romanorum pontificum sub Liberio descriptus. 
TIIEODOSIUS MAGNUS, ET PACATUS. 
Panegyricus Pacati Theodosio dictus. 
Selecta Theodosii de religione decreta. 
S. VIGILIUS TRIDENTINUS. 
Epistola due. 
VARII AUCTORES. 
Monumenta vetera ad Arianorum historian perlincutia, 
mE ;DIONYSIUS: FILOCALUS ET POLEMEUS 'SYLVIUS. 
Auienuarialautiqua. 
LUCIFER CALARITANUS. 
Liber de Non conveniendo cum hioreticis. —  , 
Liber de Rezibus apostaticis. 
Pro. S. Athanasio libri;duo. 
Liber de Non parceudo in Deum delinquentibus. 
Liber Moriendum esse pro Filio Dei. 
s. PACIANUS.' 
Epistolie tres ad Sympronianum. 
Exhortiatorius, libellus ad penitentiam. 
Sermo de Baptismo. 
Q ΠΕΣ FUEARIANUS, TENT 
Libellus de mundi Duratione. *^* 8 Peieitsr ΕΣ PPP 
Ex p situm de dielPaschie οἱ mensis. n 
: IBS Siideros. RET E "us 


Epistol: el decreta. ΧΙ 
ε 


.-- .β-0.ὖ'ὺᾧὃὃοὕὄὄ.--.... E) cassum: 


Col. 9. 


MIGNE succursaliste, Montrouge, de Vrayet de Surcy, « 


imprinieer ἃ Paris. 3 


ANNO DOMINI CCCLY-CCCLVIII. 


SANCTUS FELIX PAPA II. 


( EX LABBEO, CONC. TOM. 11, COL. 853-859. ) 


NOTITIA BIOGRAPHICA DE S. FELICE 


EX LIBRO PONTIFICALI DAMASI PAPA DESUMPTA. 


^ Felix natione Romanus, ex patre Anastasio, 5 A filio, martyrio coronatur, et capite truncatur. Hic 


sedit annum unum, menses tres, dies tres. * Hic 
declaravit Constantium tilium Constantini hzereticum, 
et secundo rebayptizatum ab Eusebio Nicomediensi 
juxta Nicomediam in Aquilone villa. 4 Et pro hoc 
declaratu, ab eodem Constantio Constantini Augusti 


ἃ Feliz. Felix, Liberii diaconus fidelis et caiholi- 
eus , »b Arianis suffectus est. in locum exsulaitis et 
relegati Liberii. Pont.iciam sedem «i (quod ait 
liber pontificalis) legitime. tenuit, vivente adhuc at- 
que pro fide exsilium sustinente Liberio vero ponti- 

ce, non aliter quam chorepiscopus obtinuisse po- 
tuit, ne unius corporis ecclesia duo forent capita : 
si vero, quod communiori patrum sententie conve- 
nientius est, ab Arianis in eam intrusus, ab iisdem 
molitione Epicteti episcopus ordinatus luerit, ut sclii- 


fecit basilicam via Aurelia milliario ab urbe secundo, 
cum presbyterii honore fungeretur. Et ad eamdem 
basilicam emit agrum circa locum, quem obtulit ec 
clesie quam fecit. Hic fecit ordinationem unam in 
urbe Roma per mensem Deceiubrem, presbyteros 


gressus illius vitiosus sit et iniquus, et de exitu ip- 
sius »Cripia inter se pugnantia nutent; ideo tempere 
Gregorii XIII, anno Cüristi 1582, diu muliuuque in- 
ter viros doctos, ad corrigendum martyrologium de- 
utatos, dubitatum fuit, deberetne bic sanciu- Felix 
jn emendatum martyrologium referri. Expunctum 
fuisset nomen illius, nisi arca marmorea in basilica 
sanctorum Cosma et Damiani vige-ima octava Julii 
pridie uimirum ejus diei quo celebrari solebat me- 
moria hujus Felicis, inveuta fuisset cum hac inscri- 


smaticus aliquis, jure magis usurpato quam debhito B ptione, antiquis characteribus marmori incisa : Hic 


eamdem occupasse debuit. Ab eo tempore, quo f'e- 
lix Constanuum, Ursacium. Valentem, aliosque Arja- 
nos excommunuicando, vexilum fidei ipse erexit, 
quove Liberius ob manifestam hzreticis commu- 
nionem, a catholicorum communione plane extorris 
existimatus est, quasi impossibile sit. eumdei cuin 
bereticis et catholicis simul communicare posse : 
ille omnium catholicorum judicio, quanquam antea 
schi-maticus fuisset, legitumus Ecclesi: catholic:e 
poniifex haberi ccpit. Vide quie diximus in. notis 
ad Vitam Liberii, ad concilium Mediolanense et Sir- 
miense. Sgvgn. BrwiUs. 

b Sedit annum unum, menses (res, dies tres. Niwi- 
rum a lapsu Liberii ad obitum suum. Idem fere So- 
zom. lib. iv, cap. 14, dicens, eum post reditum Li- 
berii tantu ad. modicum temporis spatium sedem 
tenuisse. Huic sententie etam illud consentaneum 
est, quod non nisi unam ordinatiunem mense De- 
cembri fecisse dicatur. Quod ait Marcellinus, Feli- 
cem post obitum Constantii mortem oppertiisse, et ad 
consulatum Valentiniani atque Valentis, annis vide- 
Jicet octo post reditum Liberii superstitem fuisse, 
quodque Romanus clerus, Liberio in exsilium misso, 
juraverit se nullum creaturum pontificem, d.^aec Li- 

rius ipse restitueretur, quosdam vero ex illis per- 
jurvs effectos Felicem intrusisse, majore affectu er- 
e Ursacium quam veritate scripsit οἱ dixit, Vide 

ron. anno 357, num. 61 ec 607. Sgven. Binius. 

c Hic Constuntium secundo rebaptizatum αὖ Euse- 
bio Nicomediensi. Constantium secuudo rebaptizatum 
fuisse ab Eu-ebio Nicowediensi, falsi -sumuin est : 
tui quod A:hanasius lib de Synod., ei Socraies lib. 
3! cap. ult., afürment, eun tepore mortis ab Eu- 


zoie Ariano baptismo initiatum fuisso : tum. quod . 


Hilarus lib. de *ynod. post hzc tempora in eum in- 
vehatur, quud non regeneraius, ut ait, ecclesiis cre- 
d^ndi formam pr:escribere auderet. Vide Baron., an. 
351, num. 62. SgvgR. BiNiUs. 

4 Ei pro hoc declaratu, etc., martyrio coronatur. 
De obitu Felicis, liber pontificalis hic, et in Vita Li- 
berii mire admodum variat. Eum martyrio occu- 
buisse testatur Romanum martyrologium. Quod in- 


Parmor. XIII. 


o 


"v 


jacet corpua sancti Felicis papa εἰ martyris, qui Con- 
stantium hereticum damnavit. Quam inventionem cum 
omnes non immerito divinitus contigisse crederent 
Suam quam couceperant sententiam merito retrac- 
larunt, eaque in majorem martyris gloriam com- 
mutarunt. Vide Baron. anoo. 257, unm. 63; Bel- 
larm lib. 1v de Roman. pontif. cap. 9. SEvER. Βινιῦς. 
Summam fei providentiam, qua semper modera- 
tus estipsam Romanam Ecclesiam, hic, lect.r, mecum 
paulisper intuere. Labefactato nou quidem partici- 
patioue hazrresis, sed Arianorum dumtaxat. commu- 
nione Liberio, Felicem antea eorumdem conmimnuni- 
catione conjunctum. ex adverso Deus excitat; sta- 
limque eumdem erigit adversus eos ipsos Arianos 
quorum saue ope fuerat Romanam catilbiedram conse- 
cutus, et. agno pr:esidio contra adversarius confir- 
πιᾶι; sicque ad pugnam roborat, ut exagitans omnes 
Arianos, eorumque principem Constantium anathe- 
mate feriens, pro mercede corona martyrii insignitus 
fuerit. Felice defuncto, nullus in locum ejus subro- 
gatus est : nam. Liberius abrupta penitus, quze reci- 
pienda sedis causa interce:serat, Arianorum com- 
munione, ab omnibus legitimus Romane. ecclesie 
pontifes, ul fuerat ante, cognitus et acceptus. est. 
Iu igitur potius quam redargutione dignum ext re- 
centiorum quorumdam historicorum, ques. libenter 
sequuntur Magdeburgenses, couunentum, dicentium 
Felici -ecundo fuisse suffectum. Leonem quemdam 
Arianum, in S. Hilarimm. parum :equum ,. quem 
sero ad syuodum accedemiem ,. in. poenam. liumi 
considere jussevit : atque ideo eadem a Deo vin- 
dice, qua Arius, pea. mulctatum, una. cum visce- 
ribus animam efflavisse. Sed cum, omnium antiquis- 
siwmorum testimonio, Leo ] iewpore coneilil. Ghalce- 
donensis sederit; cumque nulla mentione hujus rci 
facti, omnes omnino Liberio et Felice defunctis, Da- 
masum substituerint; non historiam, sed fabellam 
esse scias, a recentioribus forie excogitatam, quod 
falso opinati fueruot, Liberium, Eelice secundo ex- 
ulso, instar Leonis in catholicos szviisse. Vide 
n. anno 957, num. 69; Bellarm. lib. iv de Rom, 
pont., cap. 9. Sgvga. Bios. 


1 


11 SANCTUS FELIX PAPA Il. 12 
91, diaconos 5, episcopos per diversa loca 19. Qui A Damaso presbytero, et sepultum est in basilica su- 


etiam * passus est in civitate Corona cum multis cle- 
ricis et fidelibus occulte juxta muros urbis * ad lacus 
Trajasi, tertio idus Notembris. Et exinde raptum 
est corpus ejus a presbyteris et clericis noctu, cum 


! Capite truncatus. 
! Ad latus forme Trajani. 


pradicta, quam ipse via Aurelia construxerat, * duo- 
decimo kalendas Decembris, milliario secundo. Et 
cassavit episcopatus dies triginla octo. 


8 Decimo septimo. 


EPISTOLXE ET DECRETA. 


^! EPISTOLA 
5. ATHANASH ET EGYPTIORUM PONTIFICUM AD 
FELICEM ἢ PAPAM. 
De infestationibus Arianorum. 

Domino beatissimo et honorabili, sancto patri Felici, 
sanct sedis apostolice urbis Romas papz, Atha- 
nasius et universi Agyptiorum, Thebaidorum, et 
Libyorum episcopi, in sancta Alexandrina synode 
gratia Dei congregati. 

Vestro sancto suggerimus (Maurus Cesena episc. 
ad S. Martium; consess. 1 concil. Later., anno 649) 
apostolatui, ut nostri, more solito, sollicitudinem 
gerere dignemini, juxta vestram prudentissimam 
sapientiam, quz omnibus luce clarius manifesta est : 
quia apostolicis vestra beatitudo visceribus commota 
(Deusdedit Calaritanus ep. ad S. Martinum) supet 
tribulatione nostra, nos omnes hortata est, ad tui- 
tionem catholice et spostolic: Ecclesie in unum 
convenire, et de nostra oppressione canonice et 
unanimiter tractare, dum constat vos una cum beato 
Paulo apostolo eadem compassibiliter dicere : Quis 
infirmatur, et ego mon. infirmor? (uis acandalisatur, 
et non ego uror (Wi Cor. x1, 29)? satagentes ne ali- 
qua de his, quie vobis credita suut, rationabilibus 
ovibus a bestiis eapiator. Ideo, pater beatissime, quia 
semper antecessores nostri, et nos a vestra aposto- 
lica sancta sede auxilium bausimus, et nostri vos 
curam habere aguovimus, prsfatan apostolicam et 
summam expetimus juxta canonum decreta sedem, 
ut inde auxHium capiamus, unde pridecessores 
nostri ordiuationes et dogmata atque sublevationeg 
ceperunt. Ad eam quoque quasi ad matrem recurri- 
mus, ut ejus uberibus nutriamur, quoniam non po- 
test mater oblivisci infantem suum. Sic et vos nolite 
oblivisci nos vobis conwnissos, quoniam non levi- 
bes nos inimici nostri linplicaverurt afflictionibus, 


* Epistola. πες epistola sub nomine Athanasii ad 
Felicem ex synodo Alexandrina scripta ab episcopis 
AEgy iti, Thebaidis, et Libysze, de fide suspecta est * 
tum quod lioc tempore, quo Athanasius fuga elapsus 
in eremo Intitabat , quove cum Liberio omues epi- 
scopi órthodoxi , decreto tmperstoris el Mediolanen- 
sSis'conciliabuli, sedibus suis exturbati erant, neque 
Joeuws, neque tetipus cogend:e synodi esse potuerit: 
tur quod hac epistola ad Felicem scripta, ipsum 
Felicem de sua ipsius ordinatione certiorem reddat. 
Àn rescriptum Felieis 'fortasse-eodem defectu labo- 


! Ad malas tnereatorismerces has. inepte farsegi- 
nis quisquilias Baronius aliique eruditi viri ablegam. 


et quotidie facere moliuntur, et apprehendere, aut 
ferris nos constringi minantur (Stephanus Dorensis 
ad eumdem papam cons. ἃ ejusdem synodi), nisi eo- 
rum consentiamus erroribus : quod nequaquam vobis 
jnconsultis agere presumimus. Canonibus quippe 
jubentibus, absque Romano nos de majoribus causis 
nihil debere decernere pontifice. Ideoque ad propo- 
situm recurrentes, οἱ ad bravium properantes, ve- 
sir» apostolic:e sedis imploramus auxilium : quia, 
ut credimus, non despexit Deus preces cum lacry- 
mis sibi oblatas servorum suorum, sed-ob id vos 
prsedecessoresque vestros, apostolticos videlicet prz- 
sules, in summitatis arca constituit, omniomque ec- 
clesiarum eis curam habere praecepit, ut nobis suc- 
curvatis, nosque tuentes, cui omne episceporum ja« 
dicium est commissum, liberare ab hostibus nostri 
non negligatis. Nam scimus in Nicena magna syno- 
do trecentorum octodecim episcoporum, ab omnibus 
concorditer esse roboratum, non debere absque Ro- 
mani pontificis sententia concilia celebrari (Socr., 
l. n, cap. 8 et 41; Sos., L. in, c. 9), sec episcopos 
damnari, licet hsec et alia quam pfera necessaria ab 
h:ereticis, qui nos quotidie infestant et. perdere ni- 
tuntur, ut facilius nos capere possint, eiet synodica 
capitula incensa, mobisqae sublata. (ua de re, hac 
inventa occasione indifferenter, omni canonica et 
apostolica postposita auctoritate, nos vi a propriis, 
vobis incensultis, illicite expollunt sedibus : ovesque 
nobis ἃ Christo Domino apostolica commissas gra- 
tia, invadunt, gradibus privant, et quod pessimum 
est, et omnibus Christianis legibus inimicum, inter- 
ficere decertant. Vos ergo (ut semper vestrz sedi 
Sancte consuetudo fuit) periclitantibus subvenite, 
oppressos roberate, tribulatis manum porrigite, la- 
Hiaque probibete, et leges imponite, ut apostolica 
doctrina, quie in Deo est, cito ad victoriam judicium 


ret, alii jndicent. Tllam epistolam , cujus fraginenta 
Sub nomine Felicisin Chalcedonensi concilio exstant, 
a Felice secundo scriptam fuisse, doctissimis qui- 
busüam viris auctaribus , existimatuun est, hac de 
61... quod praedictum fragmentum in concilio 
Chalcedonensi, act. 1 et apud Cyrillum in sua apolo- 
gi» post epistolam Julii pap:e attexatur. Sed eam 
Seiitentiam ex argumento et titulo ejusdem epistolzx 
redarguimus supra in motis.ad ἃ epistolam Felicis 
primi. SEvER. BiNiUs. 


3 Erge et elite. omaes ψαντοῦ κόμματος ox eadem 
efücina -deprempte. 


45 


EPISTOLAE ET DECRETA. 


14 


perducere valeat nostrum, nosque (apostolorum prin- Α oppressionibus et angustiis, ita nos liberare digneris. 


cipe suffragante Petro) ab imminentibus periculis 
liberare. Novimus namque in jam prafata Nicaena 
syuodo (Ei habetur in epistola decr. Julii contra Orien- 
tales pro Athanasio, c. T) generaliter esse decretum, 
ut nullu& passim vageque episcopos, aut presum- 
ptive lacerare, aut aecusare, et qui non sunt rectse 
&dei, vel bouz vit, vel clarz conversationis, aut 
iufamare przsumat : sed prius, si erga episcopos vel 
auctores Ecclesiam quisquam causam habuerit, eos 
cum eharitate mansuete conveniat, ut ab eis vulnus, 
unde agitur, recte sanetur : aut ipse, si secus ege- 
Fit, accusatoe excommaunicetur. Quod si ab eis nihil 
valuerit reete percipere, tunc primo summos adeat 
primates, et ipsi, tempore congrao, eanonice eos 


Nam fuit semper vestri sanctze et apostolicze sedi li- 
centia, injuste damnatos vel excommunicatos, potes- 
lalive sua auctoritate restituere; el sua eis omnia 
reddere, et illos, qui eos condeimnaverunt, aot ex- 
communicaverunt, apostolico punire privilegio , sicut 
etiam nostris et anterioribus cognovimus actum tem- 
poribus. Porro et ipsi primates, qui episcoporum et 
summorum ecclesiasticorum negotiorum causas sus- 
cipere debent, in prisa Niezna synodo eunt dinu- 
merati, ne in posterum contentio ex hoc oriretur. Q 
sanctissime pater patrum (Idem Sergius episc. moz 
cit.), abscinde blasphemias, et jactantiam vaniloquo- 
rum, et insidiantium infestaliones, nos ei fratres no- 
stros opprimentium, atque perdere vuolentium, qui 


convocare debebunt (Ibid., c. 47). Qui si aut. suis B ad vos, quasi ad caput coufugimus, ut vestro suffulti 


rebus exspoliati, aut ἃ propriis sedibus ejecti, aut 
exsulantes, vel oppressi aut inique traciati fuerint , 
primo eruantur, et canoníce restituantur (Ibid., c. 8), 
atque ommia sibi sublata integerrime eis legibus 
reddantur (Hadr. coll. 55) : quoniam priusquam hac 
flant (ut in praedicto eenstitutum est concilio), nec ca- 
&oniee convocari, nee * distingui a quoquam possunt, 
quoniam nec szeuli leges hec fieri permittunt, quanto 
m»gis ecclesiastiesm ! Similiter et 3 supradictis patri- 
bus est delipitem eensonsnter, ut si quisquam episco- 
porum, aut metropolitanorum, aut coinproviuciales, 
vel judices sospectos habueril, vestram sanctam Ro- 
manaminterpellet sedem, cui ab ipso Domino potestas 
ligaudi ac solvendi (Matth. X Vl) speciali est privilegio 


auxilio liberemur, et vobis nobisque commissas 
Christi oves a luporum ore, Domino adininiculante, 
antequam deglutiantur, eripiamur. Nec enim fas est 
(S. Martinus papa ibidem), supplicum apostolica se- 
dis scripto, aut siue scripto preces oblatas despicere, 
sed (ut condecet, ut privilegium vesira sedis est) et 
nos et illi canonicaliter convocemur , et ante vos de 
nostris objectionibus canonice cum omni probitate: 
concertemus, sicut praedecessores nostri penes ves 
tros fecerunt afilecessores, et sicul canonica in prae- 
dicta sancta synodo docent instituta, et veluti palliati* 
verbi per ventilabrum canonice examinationis ; ple- 
nam purgationem in communi consistentes auditorio, 
de maturis et enuirientibus catlolicze Ecclesi; dog- 


super alios eoncessa. lpsa enim (Sergius Cypri ep. C matibus, 4:5 confirmant cor hominis, per participa- 


«d Theodorum papam, cons. 2 concil. Lateranensis) 
Ármamentum a Deo fixum et immobile percepit, quo- 
niam ipsam formam universorum titulorum lucidis- 
simam, Dominus Jesus Chrístus vestram apostolicam 
eonstitujt sedem. Ipsa est enim sacer * vertex, ia 
680 emnes Eeclesi vertuntur, sostentantur, rele- 
vaptur.* Et sieut In Christo Christiani, et in petra, id 
est Christo, Petrus, Petri rcnovantur Ecclesis. Tu 
es enim (sieut divinum veraciter testatur eloquium) 
Petrus, et super fundamentum tuum Ecclesie colum- 
nae, id est, episcopi, qui Ecclesiam sustinere, et pro- 
priis humeris portare debent, tibi suut confirmata, 
tibique claves regui.coslorum commisit, atque ligare 
et solvere petestative qux in lerra οἱ in coelis 
seat (αι. XVI), promulgavit. Tu profanarumn 
hesresium , et impetitorum , atque omnium infestan- 
tium depositor, ul princeps et doctor, caputque 
emaium erthodozs decirine, et immaculate fidel 
enietis. [εἰν ne despicias, pater, tuorum patrum 
pietatem, bonemque intentionem. Et sicut illi, pa- 
wes et pradecessores nostros a multis liberaverunt 


* Ft sicut. Legendum videtur : Et sicut in Christo 
Christiani, ita et in petra. id est, Petro, reuovantur 
Keslesia : uw. sit a6 us, Romane Ecclesie poutili- 


! Farte Distringi. 
*Sic Graeci πόλον ἀπο τοῦ πολεῖν, nequa ex hoc ety« 
mo arguas Latine scriptam polius esse quam Greece. 


D 


tionem paternarum consequamur institutionum, An« 
liquis enim regulis (PP. Afr. in ep. ad Theodorum 
papam, cons. 9 conc. Later., an. 649 celebrati) sanci- 
tum est, ut quidquid quamvis in remotis, aut longin- 
quis positis provinciis super episcoporum querelis, 
aut aceusationibus ageretur, non prius traetandum vel 
accipiendum esset, quam ad notitiam alma sedis vesg- 
γα fulsset deductum, ut hujus auctoritate, * juxta 
qua fuisset, pronuntiatio infirmaretur, aut firmaretur : 
indeque sumerent normain, uude Ecclesiz sumpsere 
przdicationis exordium, nec passim ab insidiatori- 
bus column:z everterentur Ecclesi:. Certum est 
enim, eidem sancte sedi vestrze, in honorem bea» 
tissimi Petri, pavrum deereta peculiarem decrevisse 
reverentiam Dei, pro rebus inquirendis atque de- 
terminandis , qux? sollicite decet , justeque ab ipse 
przsulum examinari vertice apostolico , cujus solli» 
citudo semper fuit et est, tam mala damnare, quam 
probare laudanda. Quocirca humillinum vestre 
apostolico culmini persolventes obsequium, ut ipse 
Dominus precepit, et sanctorum decreta patrum 


cem, si quid in czeteris eceleslis vitiatum aut depra- 
vatum sit, sua auctoritate et posse el debere corri- 
gere. SEvER. BiNiUS. 


* verbis. ] 
* Juxta que fuisset pronuntiatio facta, infirmaretwr. 


15 ) SANCTUS FELIX PAPA II. 46 
statuerunt, cum lacrymis suggerimos , quod sine ἃ die 17 kalendarum Augustarum ?, indictionis quar- 


gemitu cordis reticere non valeamus. Nam in tan- 
tum a persecutoribus sanctae Dei ecclesise , nostris- 
que inimicis persequimur, ut magis nos Uedeat 
vivere, quam mori. Unde prz: omnibus fatemur in 
tantum cor egse nostrum vulneratum (Victor Carih. 
in ep. ad Theodorum papam), ut propheticum illum 
planctum exoptemus , dicentes: (uis dabit capiti 
nostro aquam , aut oculis nostris fontem lacrymarum, 
ut sedentes, ploremus die ac nocte (Jerem. 1x) ? Ecce 
enim Ecclesia Dei non leviter perturbatur, columuz- 
que ejus nimis infestantur, »tque a pravis amoveri 
hominibus nituntur. Christianorum vero voces ac 
gemitus episcoporum longe lateque resonant , novi- 
tates insurgunt, calumnizx crescunt, persecutio gras- 
satur , perditio fit populorum. Vestrum est enim, 
nobis manum porrigere, quia vobis commissi sumus. 
Vestrum est nos defendere atque liberare ; nostrum- 
que est a vobis auxilium expetere, vestris parere 
jussionibus. Prx nimio ergo dolore et gemitu, omnia 
quie nobis instant, et nos inlestant, * necessario re^ 
cordari, vobisque signilicare nequimus. Ideo al- 
mui vestrum exoramus apostolatum, ut super his 
legem , qux in memorata Nic»na synodo est pro- 
mulgata, licet przedictorum insidiatorum et aliorum 
malorum hominum (ut facilius episcopos, Deique 
ministros valeant illaqueare) depravatione sit suf- 
focata , reparetis : et qux necessaria fore cognosci- 


(is, vestir: sancte sedis auctoritate nos cunctosque : 


fratres informetis, ut malorum insidias hominum, 


vestra fulti auctoritate, illesi, Domino opitulante, C 


evadere valeamus: quia non est ovium, insidias 
luporum przevidere (Conc. ni Rom. sub Symmacho), 
sed pastorum est. Scimus enim (ut semper vestrae 
sedis pr:esules , primo apostoli, deinde successores 
eorum fecerunt) vos universalis Ecclesiz, et maxime 
episcoporum , qui oculi propter coutemplationem et 
speculationem, vocantur Domini, curam gerere, ac 
de revelatione et lege nostra assidue cogitare debere, 
Sicut scriptum : Beatus vir qui meditatur in lege Do- 
mini die ac nocle (Psal. 1) : qux meditatio (Victor 
Carthag. epist. cit.) non lectione per figuram littera- 
rum lantum conspecta, sed exuberante in vobis 
Cliristi gratia, in vestra cognoscitur conscientia 
immobiliter insita , et nullatenus de vestro corde 


t:?, nostram humilitatem, divina gratia, suo (ut prze- 
cepit) munere pravenienle, vestris sanctis ac Deo 
diguis precibus in sancta Romana * Ecclesia ponti- 
ficalis honoris accepisse consecrationem et stolam : 
in quo dignitatis fastigio, ut a Deo omnipotente re- 
gamur altissimo , et a malis omnibus liberemur, ut 
non sacerdotale nomen tantum, sed Christi Domini 
Dei nostri protegente auxilio, et meritum habeamus, 
vestris sanctis ac Deo acceptabilibus nos commen- 
dantes orationibus , poscimus , quatenus et vestris 
deprecationibus pro nobis ad Deum effusis muniti, 
et eruditionibus bonis instructi, digni efliciamur, 
cum omni nobis populo Christiano commisso, illzsi, 
protegi velamento divino. Ad salutationem ergo 


B vestre sonctz et honorands paternitatis vice no- 


stra, * Benedictum humilem vestrum (ratrem, no- 
strum episcopum , et Alexandrum presbyterum, 
Crispinum quoque diaconum , vestros faniulos de- 
Stinavimus, quos postulamus celerius nobis a vestra 
beatitudine persolvi, ut vestris cohortationibus ro- 
borati, et vestris regulis informati, inimicis videlicet 
compressis, ad proprias prudenter consolati valea- 
mus Ecclesias ante hiemem, Deo propitio, remeare. 
Vestrum est quippe, pater sanctissime, canonica di- 
strictione (Vide finem Victoris ejusdem epistola) sol- 
licite, ecclesiastice regulae adversautibus, et fratrum 
iusidiatoribus obviare, nec permittere noviter dici, 
quod patrum venerabilium auctoritas omnino non 
censuit. Nos enim humiles corde, qua recia sunt, 
adjuvante Domino, sapientes, uno vinculo charitatis 
voliscum sumus constricti, veram fidem ac religio- 
nem catholicam in omnibus fortiter defensantes. 
Studiosius itaque a catholicis, improbis probe re- 
sistere innitendum est, ne Lorpentes desidia oppressi, 
culpae taciturnitatis teneamur obuoxii , et quasi fa- 
vorem impendentes judicew ur , duin adversa catho- 
licze fidei propulsare negligimus. Unde dictum est : 
Negligere quippe, dum possis deturbare perversos, 
Dihil aliud est quam [overe. Nec caret scrupulo so- 
cieiatis occulte , qui manifesto facinori desinit ob- 
viare. Liquet, doctor sanctissime, venenosa serpen- 
tium sine simplicitate astutia dum manifesta est 
dolosa inimicorum fallacia. Succurrite , qu:esumus, 
oppressis , liberate nos de manu persequentium , 


recedente lege Christi Dei Domini sacrosancta, sicut D ut cum beato Job cantetis : Benedictio perituri super 


in psalmo dicit propheta: Os justi meditabitur sa- 
pientiam , et. lingua ejus loquetur judicium : lex Dei 
ejus in. corde ipsius (Psal. xxxvi) : non atramento, 
sed spiritu. Dei vivi vestra in arcana conscripta ; ne- 
que in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnali- 
bus (11 Cor. m) , sicut. beatissimi apostoli Pauli ad 
Corinthios :inissa nos docet epistola. Quibus prz- 
missis, significamus Deo placitz paternitati vestre, 


! Necessaria. 


! Anno 646. quo magis appareat fucus impostoris 
qui orbi voluit illudere. 


* Roinanam loco Carthaginensis substituit, Adde 


te veniebat, et cor vidue consolatus sum. Justitia in- 
dutus sum , eli vestivi me, sicul vestimento et diade- 
mate, judicio meo. Oculus fui ceco , el pes claudo. 
Pater eram. pauperum , εἰ causam quam nesciebam, 
diligentissime investigabam. Conterebam molas. ini- 
qui, ei de denibus * eorum auferebam predam (Job 
xivi), etreliqua. Nos enim quos tua maxima ex- 
spectat cura (Innoc. ep. 18 ad Alex. Antiochenum), 


uod Athanasius Alexandriss ordinatus, credo mense 
anuario an. 316, indictione 14. 
* Nomina propria mutavit plagiarius ne deprehen- 
deretur in furto. 
* Jllius. 


47 EPISTOLAE ET DECRETA. 18 
id est, omnes episcopi, precipue tuum mereri de- A episcoporum. — XVIII. De non terminandis causis 


bemus judicium, et non ab aliis devorari. Merito 
ergo nos Domini causa respicit sacerdotes , si si- 
lentio faveamus errori (Cel. ep. 1 ad Gallos). Si- 
quidem corripiantur bujusmodi, nec sit liberum 
eis, pro voluntate facere judicium. Desinat novitas 
incessere vetustatem *, desinat Ecclesiarum quietem 
inquietudo turbare. Nam ut omnes metropolitani vel 
" reliqui episcopi sua odia aut vindictas in reliquos 
episcopos exercere non valeant, ideo nomi- 
nalim in Niczena synodo expressi sunt primates, 
qui reliquos episcopos audire et judicare debeant, 
ne ulla fraus in judicio episcoporum possit irruere. 
Vos ergo, qui in summa specula gratia Dei estis po- 
siti, attendere eos et opprimere oportet , qui in fra- 


episcoporum absque auctoritate Romani pontificis, — 
XIX. Si episcopus a comprovincialibus , vel a metro- 
politano senserit. 86 pregravari. — XX. De judiciis 
episcoporum, el de lempore concesso ad praparandum, 
el comparandum, — XXI. De judicibus εἰ accusato- 
ribus, quales debeant esse. 


Reverendissimis atque dilectissimis fratribus, Atha- 
nasio el universis ZEgypiiorum, Thebaidorum, 
Libyorum episcopis, in sancta Alexandrina -ynodo 
congregatis, Felix almz Romanz urbis et. univer- 
salis Ecclesi episcopus, et sancta synodus, que 
in urbem Romam convenit, in Domino salutem. 


Sacram vestram synodicam epistolam , per gra- 


tres seditiones et scandala excitant (Steph. Dorensis B tiam sancii Spiritus, et Deo placitum studium con- 


ad syn. Later. ann. 619). Ideoque exoramus, ut mi- 
nime despiciatis humilitatis nostre et omnium 
orientalium orthodoxorum sacerdotum et populo- 
rum afflictjones *, et deprecationes cum lacrymis 
oblatas , sed sicut luminaria universo mundo , ver- 
bum vitz retinentes, introductas exstinguite tene- 
bras nefandissimorum insidiatorum , temporibus 
etiam nostris procaciter germinatas , quatenus fun- 
ditus exstincta hujusmodi caligine, lucifer nobis re. 
splendeat per vos, sanctissime pater, et dogmatica 
definitio ubique omues lztificans, quam glorio:i Ec- 
clesize sancte patres per propria piissima dogmata 
in slerne vite firmam haereditatem  przedicasse 
noscuntur. 


Incolumem te et beneplacitum Deo (Sergius Cyp. C magui regis vexari aut. expelli. 


ep. ad Theod. papam supra cit.), sanctissime pater 
patrum, orantem pro nobis, Dominus custodiat in 
cz: vum. AÁmen. 


* EPISTOLA [ FELICIS PAPE II. 


AESCBIPTUM AD EPISCOPOS IN ALEXANDRINA SYNODO 
CONGREGATOS. 


J. Ut nemo episcopum penes arbitros seculares ac- 
cuset. — Tl. Si quis adversus episcopum causam ha- 
buerit, — 1]. De eadem. — 1V. De episcopis rebus 
suis exspoliatis , aui a sede pulsis. — V. Infames et 
sacrilegos ad testimonium non admittendos. —— VI. Si 
episcopus vocatus ad concilium, ire non potuerit. — 
VII. De causis qug legibus non continentur , vel pro- 


scriptam, vestrze a Deo honorandz sanctitatis gratia 
libenter suscepimus , atque instanter in synodo 
recitari per singula jussimus , et omnes intente ejus 
colligere verba precepimus : super qu: dum latari 
sperabamus et cupiebamus, versa est in luctum 
cithara nostra, cantatio in plorationem, ct omne 
totius synodi gaudium in moerorem translatum est 
(Job. xxx) : quia non decuerat, ut hi qui corpus 
Christi quotidie proprio conficiunt ore (S. Hier. in 

ep. ud Nepotianum) , tantam paterentur persecutio- - 
nem, quoniam Dominus Deus nos!er salutem provi- 
dens generis humani, mandavit persecutiones non 
fieri, neque fluctuationes iuferri, nec invideri labo- 
rantibus in agro dominico, neque dispensatores 
Quiescite, inquit 
sancta magna Nica:na synodus (6, quest. 1), et no- 
lite persequi eos qui Deo perfecte ministrant, et sin- 
cera voluntate Dei superni mandata custodiunt, et 
nostris legibus subjugantur; quia nec decet, nec 
ordo patitur , ut iniqui el carnales, spirituales per - 
sequantur. Omnis enim qui resistit alicui, nunc 
vertendo, nunc celando veritatem, mentitur adver- 
sus enm, contra quem litigat. Et qui infestus est 
alicui, omuia sicut hostis agit, et insuper loqui con- 
tendit. Yos enim monemus, fratres, in speculis esse 
debere, ut in quantum potestis, et Dominus auxi- 
lium dederit, talibus nostra apostolica , vestraque 
auctoritate resistatis, nec quisquam vestrum a fra- 
tris auxilio se subtrahat, sed pro viribus przstet 


hibite noscuntur. — VIII. De accusationibus episco- T) adminiculum. Quoniam, licet pauci sitis, si unani- 


porum, et rerum suarum ablatarum redintegratione.— 
ΙΧ. Quibus non liceat accusare, vel testificari, — 
X. De eadem re. — ΧΙ. De personis accusatorum. — 
XII. De primatibus εἰ metropolitanis. — XIII. De 
accusationibus episcoporum, et ineplitudine accusan- 
lium. — XIV. Qui non debeant admitti ad accusatio- 
nem. — XV. De eadem re. — XVI. Licere in ecclesia- 
slicis negotiis, dicta causa et finita, recedere, quod in 
secularibus non licet. — XVII. De accusationibus 


! Citat hunc ἰδοῦ Vinc. Lirinensis, ex supra ci- 
tata. Caelestini I pape. ep epistola. 
* Nomina Sophronii, Apollinaris et Severi rese- 


ines fueritis , nullatenus , justitia suffragante, Do- 
mino quoque opem ferente, superabimini , quia 
[uniculus triplex difficile rumpitur (Eccles. 1v). Nam 
δὶ ofliciis szcularibus humana lex subvenit (S. 
Greg. ep. 120 lib. vi), quanto magis ecclesiasticis 
et Domini sacerdotibus , maximeque pontificibus , 
qui pupilla oculorum Domini nuncupantur, divina 
atque catholica lex suffragari debet ! Ait enim di- 
vinum de episcopis eloquium : (μὲ vos tangit, tangit 


cuit falsarius. . 
* Falsam et hanc quoque meritissimo jure dixeris. 


* 


1$ . SANCTUS FELIX PAPA 1l. | 20 


pupillam oculi mel (Zachar. n). Et si seculares bu- A 


manas multipliciter explorantur homines lege, et 
requisitiones atque indueisx * ejus multerum men- 
$lom conceduntur, ne injuste damnentur: quanto 
sagis episcopis, qui proximiores sunt Deo, et super 
hos eormtitotl, positique im ecelesti militis, quz 
impensius ponderanda est, tempora sunt conce- 
denda multo ampliora, ne a quibusdam graventur, 
opprimantur, vel subito dàmnentur ! Incipiamus 
ergo (!nnoc. ep. 2), adjuvante Deo , et sancto Petro 
apostolo, per quem apostolatus et episcopatus in 
Christo ccpit exordium, quoniam plures spe 
emerserunt cause, qum» in quibusdam non erant 
causae, sed crimina : quia magis ut comperimus, 
infquitate, quam charitate fratribus sunt. impositz ; 


IV. Si quis episcoporum foerit suis rebus eszspo- 
Hatus, aut a soa ecelesia vi aut timore expulsns, 
quod omni Christiano nomini est inimicum, opertet 
et decet * episcoporum propositam semper prima 
fronte cedere, ut omnia qua ei ablata suat, potes- 
tati ejus Jegaliter reddantur, et praesul prius restitwa- 
tur, et postea non statim, sed diu et per spetiosa 
tempora suis potestative dispositis, et ad suam ne- - 
cessitatem przparatis, ad tempus veniat ad eausam : 
ei si juste visum fuerit , accusatoribus respondeat 
suis *. 

V. Nulli infami (ex Aniano) stque sacrilego de quo- 
camque liceat negotio adversus religiosum Christia- 
num, quamvis humilis servilisque persone sit , testi- 
monium dicere, nec de qualibet re, actione, aut in- 


et ut de cztero sollicitudo sit ne talia eveniant, ca- B scriptione Christianum impetere. 


pituls quzdam ἃ sanctis patribus tam in Niezna 
synodo , quam et in hac sede constituta, ponamus, 
quibus fratres et coepiscopi nostri fulti, insidias 
inimicorum, auxiliante Domino, valeant evadere, et 
prout Dominus posse dederit, paucioribus verbis 
tantorum malorum imitemur compendium (/dem 
᾿ papa ep. 7), et strictim, quz in volumine litterarum 
vestrarum comperimus, retractemus, et alia nonnulla 
Ínstantís temporis necessaria, prout petitis, ponamus. 
.. | Est namque synodicis decretum — institutis 

(Carth. mi, c. 9; Milev. 19, Agath. Aur., etc.)ut nemo 
episcopum penes seculares arbitros accuset, sed 
apüd summos primates. 

11. Si quis adversus episcopum causam habuerit, 


Vl. Si quis episcopus legitime accusatus, et supra- 
dicto ordine ad eoneilium canonice convocatus fue- 
rit, absque ulla trepidatione ire debebit; et si ire 
Bon potuerit (Hadr. c. 5), pro se legatum ad syno- 
dum mittat. 

VII. Nuliz causz a judicibus ecclesiasticis audien- 
tar (1dem, c. 11), quz legibus non continenur, vel 
quae prohibit? esse noscuntur. 

VI. Si quis aliter non acquievcrit , nisi ut. epi- 
scopum accuset , supra taxato hoc tenore agere de- 
bebit, quia aliter rata non potest accusatio exsistere. 
Tunc primo accusati causam accusstor apud prima- 
tes canonice deferat (Carth. m, 7). Nec à commue« 
nione prohibeatur accusatus , nisi ad electorum judi- 


nom prius aliquos episcopos adeat , ut eum accuseL , C cium canonice convocatus, infra tres aut sex τοὶ 


quam familiariter el suam indicet querelam, et ab eo 
, aut justam emendationem, aut rationabilem percipiat 
excusationem, ipsa nos instruente veritate : δὲ pec- 
caverit in te (rater tuus, vade , el corripe eum inter te 
et ipsum solum (Matth. xvin). δὲ te audierit , [ucratus 
es fratrem tuum. Si te non audierit , adhibe duos vel 
tres tecur : el si non hos audierit, dic Ecclesie (Luc. 
xvii), id est , accusa eum publice*, et non prius , et 
reliqua. 

ΠῚ. Si quis episcopum post hzc elegerit accusare, 
summis primatibus episcoporum suani indicet cau- 
sam, et non secularibus , qui magis ad pacem quam 
ad judicium eos revocent (Carth. iv, c. 26), ut charitas 
In omnibus et ab omnibus custodiatur. Si primates 


plures menses pro suis rationem redditurus venire 


distalerit. (Quod si probare potuerit, quod non nolue- 
rit, sed non potuerit venire, nihil ei nocebit. Ille 
vero, qui vi aut timore a sede pulsus , aut suis rehus 
exspoliatus fuerit, non prius vocetur ad synodum , 
quam ei omnia legibus redintegrantur. Et tamdiu 
in sede propria paciflce οἱ potestative cuncta dispo- 
nens resideat (iom. v, sub Symmacko), quamdiu 
expulsus vel exspoliatus carere visus est rebus (5, 
qu. 9; et in decret. Ivo., lib. xyii, 4. 5). Cum autem 
ad judicium venerit, si voluerit et necesse fuerit , 
inducie ei petenti a patribus constitute, absque im- 
pedimento concedantur, et judices ἃ se electi ιγ]- 
buantur, ut in loco unde est ille qui accusatur , aut 


(5, qu. 2) accusatores episcoporum cum eis paciflcare D si alibi alicujus temerorix: multitudinis vim metue- 


familiariter minime potuerint , tum tempore legitimo 
eos ad synodum canonice convocatam, non infra an- 
gusta tempora, canonice convocent, et non prius 
quam eis per scripta significent quid els opponitur , 
ut ad responsionem przparati adveniant. Nam si aut 
vi ( Concil. Roman. v, sub. Symmacho), aut. timore 
ejecti, aut suis rebus exspoliati fuerint, nec canonice 
evocari ad synodum possunt , nec respondere z:mu- 
lis debent, antequam canonice restituantur, et sua 
eis omnia legaliter reddantur. 

! Kis. 

* Tunc. 

* Episcoporum prepositum semper prima fronte sol- 


rit, locum sibi congruum eligat, quo absque timore 
suos, si necessitas exposcerit , testes habere (Conc. 
Afric. c. 50), et absque impedimento suam canonice 
sententiam finire valeat, quia multa per subreptio- 
nem evenire solent. 

IX. Ut testificandi, vel accusandi licentia dene- 
getur his qui Christian: religionis et nominis digni- 
tatem, et suz legis vel sui propositi normam, aut 
regulariter prohibita, neglexerint (Anianws in c. 
tit. 7, l. xvi Cod. T heod. ). 
licitum esse; vel sanefum propositwun semper prima 


(roue incedere. 
,o* Evidem babetur in decretisJulii, c. 55. 


8 EPISTOLAE ET DECRETA. e? 
X. Multum derogaiio pratvalet quando derogatori A legi, raptores, vonefiei, adulteri, et qui raptum fece- 


creditur (Trip. 11, 8; ἐφ Secr. 1, 51). Ideo variis 
detreetationibus atque accusationibus non deeet labe- 
[sciari primotem, sed magis patrum regulis roborari 
(Dam. ep. ad lilyrices apud Thoodor., τι, 22). Nee 
facile aut indifferenter suseipere accusationes pro- 
sumat, dicente Domino : Non suspicias vocem men- 
dacii (Exod. xxiv); sed prius probare debet suspicio- 
nem et caussm , aut. quo animo hoc faciat , el post- 
modum suspicere : quia veritatis professiunem (An. 
in lib. v Sent, Pauli, tit. 45, sent. ἃ), propinquita- 
tis, inimieiig, timoris, amoris , odii et cupidita- 
tis jntentjo impedire , ei adversa íratribus irrogare 
solet. 

ΧΙ. Personss ( Hadr., & εἰ 15) accusantium tales 


rint, vel falsum testimonium dixerint, seu. qui ad 
sortilegos magosque coneurrerint (Hadr. cell. 65), 
nullatenus ad accusationem vel ad testimonium 
erunt admittendi. 

XVI. Nec ita in ecelesiasticis agendum est nego- 
tiis, sicut in szcularibus ( S. Leo, ep. 54). Nam in 
ssecularibus postquam legibus vocatus venerit , et in 
foro decertare coperit aliquis , non licet ante per- 
acilam causam recedere : in ecclesiasticis vero , 
dicta causa, recedere licet, si necesse fuerit, aut si 
se przegravari viderit. 

XVII. Quoties episcopus (Hadr. 97) super certis 
accusaiur criminibus, si tales fuerint accusatores , 
qui juste et canonice recipi debeant, legitima in syn- 


esse debent, quarum fides et conversatio et vita p odo, suo in tempore congregata, ab omnibus cano- 


probabilis et absque reprehensione sil, et quie ompi 
careant suspieione : quia et boc, te presente, ut 
bene nosti, in Niesena synodo , propter malorum ho- 
sDinum infestationem , ab omnibus diffinitum est, li- 
cet pravorum hominum insidiis sint haec et alia quam- 
plura deleta !. 

XII. Primates illi, et non alii sint , quam in Ni- 
exna synodo sunt constituti. Reliqui vero, qui me- 
tropoles teneut sedes (Hadr. coll. 95), archiepiscopi 
voeaniur, et nen primates, salva in omnibus aposte- 
lieze sedis dignitate, 40:5 ei ab ipso Domino est con- 
cessa, eL postea ἃ sanctis patribus roborata. 

XIII. Primo semper (fdem c. 15) in omni episco- 
porun) aceusatione, vita, persona et eonversatio ac- 


nice audiatur, qui sunt in provinciis, episcopis. Quod 
si legitimi non fuerint accusatores, non fatigetur 
episcopus : quia sacerdotes ad saerifleandum va- 
care debent , non ad litigandum. Nec illi, qui throni 
Dei voeantur (conc. Tolet. x1, c. 5), pravorum ho- 
minum insidiis turbari debent , sed libere Christe 
Domino famulari. 

XVIII. Quamquam comprovinelalibus episcopis una 
cum eorum metropolitano, sue provinciis causas 
episcoporum liceat charitative et concorditer agi- 
tare, non tamen (sieut in predicta, te prsesente, 
constitutum est synodo)licet definire absque Romani 
pontificis auctoritate. Quod si secus a quibusdam 
presumpltum fuerit , ipsi qui hoc egerint, suse pre- 


eusantium enucleatim inquiratur : et postmodum ea (; sumptionis suscipiant damnuni : et illi, qui ab els 


qus objieiuntur, fideliter pertraetentur : quoniam 
nibil aliter &eri * debet, nisi impetitorum prius re- 
quiratur &des , persouse, vita et actus discutiantur : 
qnia non debet, pravorum aut insidiantium hominum 
pernicie, viia lacerari innocentium. ane sepissime 
bomi a malis persequuntur, qui non eessont suis? 
calamitatibus aliis derogare. Idee summopere pro- 
videndum est ne hae fiant. 

XIV Nullus servus(Carth. vu, c. 9), nullus libertus, 
nullus ipfidus, nullus criminibus irretitus, nullus ea- 
lumniator, nuilus qui jnimieitiis studet, nullus qui fre- 
quenter litigat (Hadr. 11 et ὅθ, ex Garthaginensibus rv, 
58, et vi1, 2), δὶ ad accusandum vel detrahendum est 
faeilis, nulia infamis persona, vel omnes, quos adac- 


perperam excommunicai aut damnati fuerint, aue-- 
toritate hujus sanctse sedis, et beati prseceptoris nos- 
tri clavigeri Petri potestate solvantur, atque resti- 
wantur. Ipse enimait Dominus : Quaecumque solveris 
super lerram, erunt soluta et in calis (Matth. xvi). 
XIX. Quoties episcopi se a suis comprovincialibus, 
(Hadr. 6 εἰ 48, ex can. & εἰ Ἴ conc. Sardicensis) vel 
a metropolitano putaverint prregravari, aut eos sa- 
speetos habuerint, mox Romanam appellent sedem, 
ad quam eos absque ulla detentione, aut suarum re- 
rum oblatione, libere ire liceat. Et dum predictam 
Romanam matrem appellaverint Ecclesiam, aut ab ea 
se audiri exposcerint, nullus eos aut excommunicare, 
aut eorum sedes subripere, aut eorum res auferre, 


cussmda crimina publica leges pullicze non sdmit- Ὦ aut aliquam eis vim inferre presumat, antequam eo- 


tunt, germittantur episcopos aceussare ; quoniam ae- 
cusateres et accusationes, quas leges sseculi non re 
eipiunt, qua ratione sscerdotalis eas recipere debet 
ordo, invenire nequeo, cum bxc et in. Nicena syn- 
odo probibita sint, et illi magis »b istis, non isti 
ab illis judicari debeant; et apostolus dicat : Spi- 
riualig judica omnia , ipse vero a& nemine judicatur. 
(11 Cer. 1). 

XV. Hareltici, & quibus pimium opprimimur, ex- 
commybsicatique, bomieida , malefici , fures , sacri- 


5 Hic nota quidam decreta ia Niesna synodo 
eta 


* decet. 


rum eausa Romani pontificis auetoritate finietur. 
Quod si aliter ἃ quoquam przesumptum fuerit, nihil 
erii, sed viribus carebit. Nam nec hoc perperam 
prasumimus, sed et ipsum in Nicena synodo consti- 
tutum, et antecessores nostros egisse, bene, Athanasi, 
nosti : quoniam quando tu et Paulus Constantinopo- 
litanus, Ascleplus * Gazz , et Lucianus Adrisnopo- 
lites, 0 Orientalibus episcopis, inconsulto sanete 
memoriz Julio predecessore nostro, damnati estis , 
et ad eum quosi ad totius orbis caput (ut semper 


* calumniis alios denigrare. 
* Asclephas et Lucius. 


95 


SANCTUS FELIX PAPA Il. 


24 


huic sedi sancta licitum fuit ) confugistis , cognita A dice charitatis suam desiderent promere sententiam. 


eorum nequitia (7rip. iw, 15, ex Soz. m, 7), et vestra 
justitia , vos in communionem suscepit, οἱ omnium 
vestrum curam gerens, propter sedis proprix digni- 
tatem, suas singulis reddens ecclesias. Orientalibus 
scripsit, culpaus eos, quod non recte traciassent vi- 
ros inculpabiles de suis eccle-iis expellentes, et con- 
stiiuta Nicmni concilii minime conservantes.. E qui- 
bus ad certum diem nonuulios sibimet adesse przce- 
pit, ut de talibus przesumptionibus certam redderent 
rationem, et corain eis ostenderet, justum se super 
eis protulisse decretum. Interminatus est etiam non 
talia deinceps fratres esse pa-suros, et nisi ab hujus- 
modi praesumptionibus cessareut, a propriis esse 
gradibus eos recessuros. Tali enim hujus sancte se- 


His ergo tam legaliter (Trip. ix, 14, ex Theod. v, 9), 
quam et canonice prolatis, etiam omnium Christia- 
norum reverentiam congaudere deposcimus, spiri- 
tuali intercedente dilectione et timore dominico, per 
quem humana removetur offensio, et ecclesiarum 
aedificatio przponitur universis, ut magis universi ad 
eedificationem fratrum laboreut, quam ad damnatio- 
nem ; quoniam ait dominus : In hoc cognoscent omnes, 
quia mei estis discipuli, εἰ dilectionem habueritis adin- 
vicem (Joan. xui). Jam enim formam dedimus (Da- 
masus, eyist. 2, ex Trip. ax, 45; ez Theod. v, 10), et 
a przdecessoribus nostris datain. esse cognovimus, 
ut si quis se agnoverit Christianum, illud servet quod 
ab apostolis noscitur cesse coniradituja , dicente 


dis privilegio tu et fratres tui proprias recepistis B apostolo P»ulo : Si quis vobis annuntioverit. preter 


ecclesias, cum omuibus sibi pertinentibus. His enim 
οἱ aliis quam plurimis documentis manifestum est , 
nullum damnari, aut suis exspoliari rebus debere 
episcopum, qui hanc sanctam sedem interpellaverit, 
aut sibi defensatricem adsciverit, donec judicium de 
eo nostr: 3postolicze auctoritatis (Mart. ], consess. 2 
conc. Later.), hoc est, principis apostolorum Petri 
aguoscat, quia solummodo Christus Jesus huic sancta 
sedi , id est, apostolicze , facere commisit, utpote 
quoniam solus atque przxe omnibus przefatus princeps 
apostolorum creditus est, atque percipere meruit a 
rege regum Christo Deo claves regni celorum 
(Matth. xvi). 

XX. De induciis vero episcoporum (In decret. 


quod accepistis , anathema sit. (Galat. 1). Christus 
enim Dei filius, Dominus noster, humano generi pro- 
pria passione salutem plenissimam condonavit, ut 
nos liberaret (Rom. vin). Et si Deus in tantum nos 
dilexit, ut etiam proprio filio non parceret, sed pro 
nobis omnibus illum traderet, ut nos liberaret : ut 
quid nos non diligimus fratres, aut eos temere judi- 
camus, cum przdictus dicat apostolus : Nolite judi- 
care invicem, sed hoc magis judicate, ne ponatis offen- 
diculum fratri, vel scondalum (Rom. xw). Nam si illi 
qui fratres diligunt, ex Deo nati sunt, et vident 
Deum : quid ergo erunt illi, qui eos persequuntur, 
et eos detralhiendo, machinando, accusando, infes- 
tando, damnare moliuntur? Si illi (ilii Dei, procul 


Ivo. lib. ww), super quibus consuluistis, diversas a pa- C dubio hi filii sunt diaboli, qui semper, sicut leo ru- 


tribus regulas invenimus institutas. Quidam enim ad 
repellenda impetitorum machinamenta, et suas pra- 
parandas responsiones, et testes. confirmandos , et 
cousilia episcoporum atque amicorum quzrenda, an- 
num aut sex mandaveruut menses concedi , quidam 
autem annum, in quo plurimi concordant. Minus 
vero (Vide conc. Carth. m, cap. 7) quam sex menses 
non ἢ reperi, quia et laicis hxc indulta sunt, quanto 
magis Domini sacerdotibus! Nam et a nostris ante- 
cessoribus, atque reliquis sanctis patribus multoties 
inhibitum est, ne quis Domini sacerdotibus detracta- 
tiones irroget; quanto magis accusationes, non ex 
radice charitatis prolatas?*! Quiescite, inquiunt, et no- 
lite persequi eos , qui perfecte Deo ministrant , quo- 


giens circuit, qu&rens quem devoret (1 Pet. v), ita fra- 
tres insequuntur, ut perdant. Qui vero-adjuvare fra- 
tres refugiunt, majus peccatorum onus acquirunt, et 
fraternitatis solatio rei exsistunt. Ve, inquit pro- 
pheta, qui potum dat amico swo, mittens fel suum 
(Abac. 1). Et iterum sapientissimus Salomon ait : 
Quoniam qui loquitur iniqua, non potest latere, nec 
preteriet illum corripiens judicium. In cogitationibus? 
enim impii interrogatio erit : sermonum autem illius ad 
Deum perveniet auditio, ad correptionem iniquitatum 
illius : quoniam auris zeli audit omnia, et tumultus 
murmurantium non abscondetur (Sap. 1). Hxc enim si 
amplecti voluissent proprio et sano sensu, ad repro- 
bum minime laberentur, sed per Dei timoreta ser- 


rum orationibus el terrena bella sedantur, et rece- D monum suorum pracaventes custodiam, piam sanc- 


dentium a Deo angelorum pelluntur incursus, quique 
omnes damones, qui corrupti sunt, precum assidui- 
tate confundunt ( Trip. vui, 9). Inducix:: namque non 
sub angusto tempore, sed sub longo spatio conce- 
dendz Sunt, ut accusati se preparare , et universos 
eoinmunicatores in provinciis positos convenire, tes- 
tés prz»parare, atque contra insidiatores se pleniter 
armare valeant. 
. XXI. Judices enim et accusatores esse debent, 
qui omni careant suspicione (Hadr., 15), et ex ra- 

! recipi. 

? Supra in principio hujus dec. ubi allegatur Nicse- 
num concilium. 


torum Patrum definitionem sine quadam nocumenti 
presumptione utique conservarent : quoniam dicit 
sacruni eloquium : Consilium bonum conservabit te, et 
mens bona custodiet te ( Prov. 1). Non enim de fonti- 
bus (Maurus Casenas, ep. in eodem conc.) salutiferis 
spiritualiter ad acquisitionem szternz vitse proce- 
dunt tales accusationes et detractiones, atque ideo 
competenter nos B. Paulus admonens, ait : Non de- 
bere plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere. ad 
sobrietatem (Rom. xn). In definitione pietatis perdu- 


* Deusdedit Calaritanus cons. 2 conc. Later. 
an. 649. 


?5 EPISTOL£ ET DECRETA. | 26 
remus. Qui enim hanc pretereunt, non tantum ipsi Α nec ? vicissitudinis obumbratio. Portare, fratres, hor- 


Sunt decidentes ἃ corroboratione sua, sed insipien- 
tix: suze dereliquerunt omnibus memoriam, ut in bis, 
in quibus peccaverunt, minime latere potuissent. 
Gloria enimel contumelia in loquela : εἰ in lingua ho- 
minis, casus illius est (Eccles. v). Ideoque conveniens 
est, blanc quidem ostensionem reprehensionum illo- 
rum nostris actibus inseri, ne ulterius jam talia pa- 
tiamini, seminantibus illis zizania et scandala, sed 
lztari in officiis et dogmatibus vestris mereamini. 
]gitur erubescant talia, et * hujusmodi blasphemia 
subtrahere festinent, si noluerint ἃ sacerdotali nos- 
tro collegio segregari, et a Cliristiani populi socie- 
tate divelli. Licet namque de his plura et perneces- 
saris, quz? in decretis sedis apostolicze et ab aposto- 


tamur (Jac. 1), persecutiones et tribulationes patien- 
ter, ut ejus inveniamini filii, quem quotidie patrem 
vocatis Deum in celis ; et in eo vincatis omnia, qui 
propter nos vicit omnia : Qui etiam proprio filio suo 
non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum 
(Rom. vni). Initatores quoque Dei convenit in omni 
verbo ct opere imitari Deum (Maximus Aquileiensis, 
cons. ἃ ejusdem conc. Later. anno 649 celebrati ). 
Ideoque illud oportet nos dicere, quod ipse de se 
perhibuit Dominus : Veniet princeps hujus mundi, et 
in me nihil inveniet (Joan. xiv). Venerunt et illi qui 
vos et nos persequuntur, quia vos sine nobis perse- 
qui non possunt, quoniam unius Dei membra su- 
mus, et unum illius sacerdotium per ejus sanctifica- 


lis eorumque successoribus, nostris videlicet prz»de- B tionem retinemus, et in nobis de suis nihil invene- 


cessoribus, statuta inveniuntur, dicere et conscribere 
potuissemus, tamen melius nobis visum est, ut epi- 
stolam oratione claudamus (Julius ad ecclesiam Alex. 
Trip. ιν, 29). Deus omnipotens, et hujus unigenitus 
filius et Salvator noster Jesus Cliristus, hoc vobis 
tribuat incitamentum, ut omnibus fratribus et coepi- 
scopis nostris, quibuscumque tribulationibus laboran- 
tibus, totis succurratis viribus, et cum eis compa- 
tientes, crucem ejusdem Domini Salvatoris porteiis, 
ut veri ipsius discipuli coram omnibus appareatis, ut 
et vos, et qui vobiscum sunt, hic et in futuro possi- 
deatis meliora, que oculus non vidit, nec in cor homi- 
nis ascenderunt, que praeparavit Deus diligentibus se 
(1 Cor. i), per Dominum nostrum Jesum Christum, 
per quem et cum quo, omnipotenti Deo Patri gloria 
jn szcula szeculorum, amen. Valere vos opto, fra- 
tres. charissimi. Data idibus Februarii, * Agario et 
Juliano viris clarissimis consulibus. 


EPISTOLA 1I FELICIS PAPE 1l 
AD EOSDEM ET AD RELIQUOS DOMINI SACERDOTES. 


De patienti sufferentia persecutionum et tribulationum. 


Felix sancte universalis Ecclesi: papa, atque per 
graliam Dei catholice et apostolice Ecclesize ur- 
bis Romze episcopus, una cum, sancto concilio nos- 
tro reverentissimoruim sacerdotum, huc nobiscum 
convenientium (Martinus I papa in synodica conc. 
Later.), in confirmatione piissimorum catbolicze 


runt : quia quidquid sumus, gratia Dei sumus, licet 
propterea c:xlumniari nos irrationabiliter studuerint, 
quod facere solent inimici, suam ex hoc cooperire 
dementiam properantes, quatenus per mendacium 
veritatem valeant. obumbrare. Scripsi enim vobis, 
inquit beatus apostolus, per mulias lacrymas, non ut 
contristemini, sed μι sciatis, quam charitatem abun- 
dantius habeo in vobis (| Cor. 1). Etenim detrahenti- 
bus detrahere (Deusdedit Calaritanus ep. ibidem) 
non est bonum,* ut non ad ea quz scripta suut, coni- 
moti, injuri:t certamen cefficiamus. Non debemus 
omnino timere opprobrium hominum (Martinus I, 
cons. 5 ibidem), neque eorum exprobrationibus 
vinci, quoniain hoc nobis Dominus jubet per Isaiam 


C prophetam, diceus : Audite me, qui scitis judicium, 


populus meus, in quorum cordibus lex mea est (11a. L1). 
Nolite timere opprobrium hominum, et blasphemias 
eorum ne timeatis (Psal. xin). Considerantes etiam 
quod in psalmo scriptum est : Nonne Deus requiret 
ista? 1 pse enim novit abscondita cordis, εἰ cogitatio- 
nes lulium hominum, quoniam vand sunt. Vana autem 
locutus est unusquisque ad proximum suum,, et labia 
dolosa in corde, et corde locuti sunt mala. Sed dis- 
perdet dominus universa labia dolosa, et linguam ma- 
gniloquam. Qui dixerunt, labiu nostra a nobis sunt : 
quis noster dominus est (Psal. xi? Nam si hzc in 
memoria retinerent, minime ad tantam prosilirent 
iniquitatem. Non enim (ejusdem pape verba) per pro- 
babilem et paternam doctrinam hoc faciunt, sed ut 


Ecclesiz: dogmatum, et revelatione oppressorum I) guam exerceant in servos Dei vindictam. Scriptum . 


fratrum, eoepiscoporum videlicet nostrorum, qui 
rectam Nicsni concilii tenent fidem, et qui fratres 
non infestant, universis spiritualibus fratribus 
nostris, et reliquisfin'sacerdotali collegio Domino 
consecratis, atque omni plenitudini Ecclesiz ca- 
tbolicze. 


Gratia vobis et pax multiplicetur in confortatione 
et sancti Spiritus communione quatenus in eo proli- 
cientes, a gloria in gloriam, virtutes annuntiemus 
ejus, qui de tenebris nos vocavit in admirabile lumen 
sunm (lI Pet. 1n), apud quem non est transmutatio, 


* ab hujusmodi blasphemia se sub. 
* Nomen fictum. 


namque est : Via s(ulti recta in oculis ejus. Et sunt 
vim, qu& videntur homini juste, novissima autem eu- 
rum deducunt ad mortem (Prov. xn, xiv). Nos enim 
qui lic patimur, judicio Dei (Conc. Rom. nm, sub 
Symmacho) hi:sc reservare debemus, qui reddet uni- 
cuique secundum opera sua (Jerem. xv). Qui etiam 
per ministros suos intonuit, dicens : Mihi vindic- 
tam, ego retribuam (Rom. xu). Vos enim in recta 
fide, et pura ac bona succurrite voluntate vicissim, 
nec aliquis a suppleinento fratris subtrahat manum : 
quoniam in hoc, ait Dominus, cognoscent omnes, quia 


8 momenti. 
, δ ut ne. 


A 


921 SANCTUS FELIX PAPA 1l. 99 
moi. estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invi. A dentihus, injurite fomitem exhortemur, et pusillani- 


cem (Joan. xni). Unde et ipse per prophetam loqui- 
tur, dicens : EKece quam bonum, οἱ quam jucundum, 
habitare fratres in. unum. (Psal. oxxxiu). Spirituali 
dico (Paulus CP. ep. Monothelita ad Theodorum pa- 
pam cons. ἃ cenc. Later.) habitaculo et eoneordia, 
que in Deo est, et unitate fidei hujus delectabilis, 
secundum veritatem Inhabitaculi, * qua videlicet in 
Aaron magis decorabatur, atque sacerdotalem in- 
duentibus dignitatem, sicut unguentum super caput, 
prineipalem intellectum irrigans, et usque ad ipsam 
extremam scientiam deducens. In hoc enim habita» 
culo benedictionem et zternam vitam promisit Do- 
minus. Hujus ergo propheticz valiciuationis meri- 
tum ampleetentes, (fraternam praesentem syllabam 


mitate dijudicemur ab eo, qui omnia ad eharitatem 
dirigere promulgavit. Oravimus vero et tunc ostium 
cireumstantiz labiis nostris imponi, et verbum inso- 
nitum eoncipere potius quam * verbum sonabile : 
et hoc tsmen mihi donum e&t a domino, et factus 
sum sicut homo non audiens, et nen habens in ore auo 
fedargutiones (Psal. xvu). Bed. quia. tempus est. lo- 
quendi ei tempus tacendi (Eceles. ui), aperio verbum, 
el claudo ostium per taciturnitatem, competenter 
exorans : Domine, labia mea aperies, et respondeam 
ezprobrantibus mihi verbum (Psul. v, cxvii).. Licet 
enim tacuissemus, non semper tamen tacebimus, 
adaperiente nobis domino claves verbi. Igitur directi 
in presenti a beatitudine fraternitatis vestra apo« 


exposuimus, nostra propter charititem minime qua- p crísarii, post multas factas inter nos de ecclesiastica 


rentes, aut quxsituri, Non enim detrahentibus bo- 
num est detrahere, aut palo, secundum vulgarem 
fabulam, excutere palum. Abeit. Non sunt nostra 
ista : quapropter hao avertat divinitas. Non sunt 
edocti habitus nostri ita vincere, sed in paiientia 
longanimitatis et spiritu humilitatis: quia sicul per 
duritiam minime (ut prophetice dicamus) purgatur 
nigella (Dan. 11), ita nec pacis soporatus fructus in- 
telligenti: per asperitatem exprimitur. Propter hoc 
enim et verborum supportavimus colaphos, ut vel 
paulatim valeamus eum imitari, qui propter nos se 
humiliare dignatus est, οἱ extremze illius ultionis 
per hanc plagam vérba declinemus. Audiamus ergo, 
et consentiamus Ecclesie oratori, qui per linguam 


requisitione dissonantes sermocinationes, in fine ad 
hoc perveuerunt, admonentes nos atque  hortantes 
interpretari unius veri Ghristi Dei nostri voluntatis 
intellectum, atque hujusmodi interpretationem de- 
&linare vestre& sacratissima venerationi. Nos autem 
acceptam habentes bone couscientiz:s prasdictorum 
venerabiliuin virorum admonitionem, cognoscenteg 
autem et que principatus apostolorum summitas 
docet (I Pet. 11), paratos esse ad satisfactionem omni 
poscenti verbum de spe, qua» in nobis est, secun- 
dum Dei timorem, mansuetudinomque ad bonam 
Scientiam temperantes, super tàli tantummodo re- 
quisitione mentem nostram per has syllabas exponi- 
mus, superfluam exercitationem et altereationem 


Rpiritus sancti clara voce exclamat, dieens : Qmniq () verborum, propter satietatem ej prasentis temporis 


vobis in charitate fiant (1 Cor. xvi). Ergo sive quxri- 
nius, sive tautummodo dicimus, et tantummodo au- 
dimur, charitas intercedat. Ars aliqua existat ad 
eompositionem concordie boni et eonjunctionem. 
Oportet enim, de Deo qusreutibus nobis spiritu 
pectitudinis mcntis nostras dinumerantes intentiones 
templum pacifice inhabitare in eum propter Domi- 
num, qui per prophetam locutus est : Querens 
quere, et apud mo habita (1sa. xxi, juxta LX X). Spe- 
culum enim dedit nos Deus populo suo, et oportet 
eos, qui a Deo sunt deputati sacerdotium adipisci, 
ita. in. humilitate gressuum mentis adinvicem ten. 
dere, ut in melius cedificentur bi, qui ad nos respi- 
ciunt, quam (quod dicere * piget) per nostram dis- 


incongruitatem , declinantes ac preecaventes, nihil 
omnino aliud intelligentes, aut proferentes vel dicen- 
tes, quam quod audivimus et cegnovimus a sanctis 
et universalibus magnis apostolis, eorumque succes- 
soribus, et patres nostri enarraverunt nobis, et au- 
dientes pr:dicavimus, ad supernam tendentes voca- 
tjopem. Nostrum est studium, ubi pacis constitutio 
manel his, qui in stadio pietatis sunt, bene unica 
gloria intercessori tribuitur et corona. Deo manifes- 
tati sumus, qui judicat omnia, et comprobat. Non 
jurgialiter stomus, non ad contradictionem respici- 
mus, uec favorem inanem amplectimur : sed in 
verbo Dei proposito, liujusmodi requisitionis resolu- 
tionem fecisse dignoscimur, confidentes quoniam pa- 


eordiam semitam pedum eurum eoncutere. Ad con- Ὦ eis Dominus Deus ad alterutrum nostrerum unitatem 


eordiam inclinemus nos ipsos, *et unum in charitate 
sapismus. Humilitatem veneremur, per quam ape 
prehendi solet altitudo spiritus. Si enim amplius 
usque adhuc taciturnitatem, quam verborum garru- 
liiatem *dileximus, hoc quidem bene hobere arbi: 
trati sumus, me scriptis vestris reeiproea reepon- 


Tos quod. 
* wt 


et dilectionem conservabit in gloria ejus benignissi- 
m:e majestatis. Omnem cum vestra beatitudine in 
Cliristo existentem fraternitatem, tam nos, quam 
qui wobiscum sunt, multum salutamus. Data 8 ka- 
lend. Novembris, Philemone *et Attico viris clarissi- 
mis consulibus. 


* dilezerimus. 
! verbo invigilem et. . 
5 Nomen fastis Romanis ineognitum. 


«eB» 


b nnd 


FAUSTINUS ET MARCELLINUS PRESBYTERI. PROLEGOMENA. 


ANNO DOMIN? CCCLXVIII-CCCLXXYYIV. 


FAUSTINUS ET MARCELLINUS 


PRESBYTERI. 


"* 9990 eoccoc P" 
"T ^ e. Φ e 
ev e e 

LÀ LÀ 


* 
soc. ^5 . € e 
. e e 9o 6 e 
. . * * 89 "ιν 


PROLEGOMENA: ::- 


DE FAUSTINO ET MARCELLINO. 
(Ex Gallaed. Bibl., t. VII, pp. xxu-xv.) 


]. Ex antiquioribus Gennadius meminit Faustini 
presbyteri (a) quem perhibet scripsisse ad personam 
Flaccille regine adversum Arianos et Macedonianos 
libros septem. Et mirari quidem subit post adeo cla- 
ram atque testatam auctoris haud ignobilis fidein, 
qui ab ziate l'austini de quo loquimur, uno tantum 
sdculo distabat, extilisse scriptores, primi eiiam 
subsellil, qui opus Gennadio hic laudatuin Gregorio 
Bztico Eliberitano antistiti adscripserint. Αἱ nostro 
demum et superiori zvo genuinus operis parens 
agnitus noster Faustinus (b) : qui prxterea, Lucife- 
riauus cum fuerit ut mox dicemus, se ipsum sect:e 


À quum tamen eam, Gaollam tantum, uusquam vera 


Gallam Placidiam, scriptores appellent ; qua de re 
plura post Ducangium Bandurius (p). 

Il. Utcumque autem res se habeat, prodiit Roma 
anno 1575, sub Gregorii Bzxtici nomine, Faustini 
opus de quo verba facimus, Et de hac quidem edi- 
tione Baronius hxc habet (q) : « Hujus Gregorii 
commentarios carie obsitos, oblivione obrutos men- 
disque labefactatos purgavit ediditque noster Achilleg 
Statius laudabilis memoriz. » Atque hujusmodi Ro- 
manum exemplar sub ejusdem Gregorii nomine ite- 
rum iterumque Lypis excusum, At vero in variis an- 
tiquioribus operum veterum Patrum collectionibus 
idem opus Faustino auctori suo restitutum. Prz»mite 
titur epistola ad augustam Flaccillam, qua integra 


illius placitis faventem sub sui operis finetn sati$ B exstat in. utrisque Orthodoxograpbis Basiliensibus 


prodit (c) : que est Tillemontii animadversio (d); 


quamvis citatum locum aliter acceperit noster Baro- 
nius, operis (e) ulmirum auctorem Gregorium Elibe- 
ritanum existimans ex inscriptione Romana editio- 
nis, quam anno 1575 Achilles Statius evulgavit. Scrip- 
sit ergo Faustinus libros septem juxta Gennadium, scu 
potius librum unum in septem capita distinctum, ad- 
versus Árianos; opusque suum nuncupavit Flaccillze 
augustze, primze magni Theodosii conjugi, quam su- 
premum diem clausisse anno cccLxxxv , ex laudato 
Baronio erudimur (f) , cujus sententize Pagius (9) ac 
Tillemontius (^) accedunt. Elia vero Flacilla et Flac- 
cilla vocatur in uummis (i), quemadmodum apud 
Gennadium; qux tamen Gregorio Nysseno (j), Theo- 
dorito (k) et Zosimo (I), Placilla dicitur; Socrati au- 
tem (m) et Philostorgio (n), Placidia: utrique minus 
recte, ut docet Valesius (o). Hinc vero faclum existi- 
marim equidem, ut ín nonnullos codices mss. et edi- 
tos irrepserit error, quo Faustin! presbyteri opus 
Gall: Placidis fertur inscriptum; quz videlicet al- 
tera Theodosii seniorls uxor fuerit existimata : 


(a) Gennad., de Vir. illustr. e 4t. 

(6) Tülem., Mem. eccl., tom. VII, pag. 767, not. 6, 
sur Lucifer; llist. des Emper. tom. V, pag. 727, not. 
9, sur T heodos. 

£) Fausiis., de Trinit. cap. vit, ἢ 4, infr. pag. 459. 

d) Tillem., Mem. eccl. tom. VII, pag. 528. 
e) Baron., ad ann. 371, $ 124. 
f) ., ad ann. 585, 8 52. 
Pagi., ad ann. 385, $ 6. 
Ἢ Tillem., Hist. des Emper. tom. V, pag. 740, 
note 25. 

(i) Patis., lmpp. Rom. Num., pag. 491; — Me- 
diob., Impp. Rom. Num., pag. 519; — Wu 
Num. Impp. Rom., tom, Jl, peg. 515-547. 

4) ri Nyss., Orat. fun. in Placill., opp. tom. 
Il, p. 524. 


aliisque Patrum bibliothecis, nec non in Lugduncnsi 
postrema : ut propterea minus probanda videatur 
Oxoniensis editoris cura, qui Faustini opera in vul- 
gus educens e. theatroSheldoniano, anno 1618, eam- 
dem epistolam majori ex parle mutilam exhibuit; Pari- 
siensem scilicet, ut videtur, anni 1644 editionem secu- 
tus, ubi postrema tantum pars illius epistol:e occurrit, 

Ill. Librum adversum Arianos excipit Faustini 
Fides Theodosio imperatori oblatqg. Editor Oxouiensis 
ad cujus ἔχδοσιν prz c:eteris nostram exegimus, eam 
desumpsit ex Codice canonum quem ad opera sancti 
Leonis Quesnellius adjecit (rJ, sic illum scribens ; 
Codex canonum ecclesiasticorum οἰ constitutorum 
sancte sedis apostolice. At vero hunc non fuisse Ro- 


C mane Ecclesi$ codicem, adeoque i(itulum quem 


prefixit Quesnellius, eidem codici nullo pacto con- 
gruere, luculenter demonstrarunt viri docti, Coutan- 
tius (s) et Ballerinii (t) : ut proinde reformanda sint 
ejusmodi verba : Fídes.... in codicem canonum ^f con- 
stitutorum Ecclesie Romang recepta, qux inscription] 
libelli fidei Faustiniani subjiciuntur (s). Caeterum ex 


k) Theodor., Hist. eccl., lib. v, cap. 19. 

I) Zosim., Hist. Nov., lib. iv, pag. 264 edit. Oxom. 
(m) Socrat., Mist. eccl., lib. 1v, cap. 51. 

n) Philost., lib. x, cap. 7. 

lo Vales., in not. ad Soeret. Hist. eecl. lib. iv, 


cap. 51]. 

(p) Bandur., Numism. Impp. Rom., tom. H, pag, 
566, not. 1. 

(4) Barom., δὰ Martyrol. Rom., sub die xxw 
April. uot. f. 


(r) Cod. can. eccl., cap. 38. . 
(3) Couant., przefat. ad Epist. Rom. Pontif, part. 
II, 8 5, p. uxvn ets 


(1) Baller., epp. $. Ἴρου, tom. ΜΙ, pagg. 185 
seqq. | 
d) Faust., vid. infr., pag. 460. 


δὲ DE FAUSTINO ET MARCELLINO PROLEGOMENA." 


22 


auctoritate mss. Thuan. et Vindob. Faustino asseritur A cccLxxxiv, supremum diem clauserit sanctus Da- 


hic libellus ; exstatque preterea in vetusto codice Au- 
giensi, quem inspexit Mabillonius (a). Scriptum autem 
existimat codicis illius editor inter annos cccrxxix et 
CCCLEXXJ, quO jenpore scilicet, Eleutheropoli versa- 
biülui Fioctinis ; pbi Pierigbatürà su queritur (b) a 
Turtohé illius urls er episcopo : « Ex quo, iuquit, nata 
. fortasse. occasio epndendes cenígesignis: dri ejusque 


: : infideiiie »d Tiegdoshim οὐ βιβαιριλβις e etquctoritate 


usum esse adversus schismaticos episcopum, pronum 
est existimare. » 

IV. « Scripsit etiam Faustinus librum, quem Va- 
lentiniano et Arcadio imperatoribus, pro defensione 
suorum, cum Marcellino quodam presbytero obtulit. 
Ex quo ostenuitur Luciferiano schismati consensisse : 


quia Hilarium Pictaviensem et Damasum urbis Romz B dem libello przfixa, 


episcopos in eorum libro culpat; quasi male consu- 
luerint Ecclesie, quod przvaricatores episcopos in 
communionem et sacerdolium, pacis recuperandz 
gratia, recepissent. Quod Luciferianis ita displicuit, 
recipere episcopos qui in Ariminensi concilio Arianis 
communicaverant, quo modo Novatianis apostatas 
poenitentes. » Verba sunt Gennadii (c). De Marcel- 
lino autem vide sis incertum auctorem, qui appendi- 
cem ad Isidorum et Ildefonsum apposuit (d). Porro 
libellus hic Valentiniano n, Theodosio et Arcadio 
augustis inscriptus, porrectus fuisse Constantinopoli, 
adeoque Theodosio, ex contextu comperitur. Lo- 
quentes enim li presbyteri Luciferiani de Alexandro 
antistite, cujus precibus impius Arius interiit (e) : 


masus; hoc ipso anno facile oblatus fuerit idem li- 
bellus : aut saltem, ut cum viro erudito loquar (Kk), 
anno quidem cccLxxxin porrectus fuit; rescriptum 
vero Theodosii quod ad calcem libelli exstat, ad Cy- 
negium przfectum prztorio, usque ad insequentem 
annum cccLxxxiv, quo Cynegius a medio Januario 
eam dignitatem obtinuit (/), differri contigit : maxime 
siejusmodi negotium nonnullam caus:e cognitionem 
requirere, nec expediri de plano debere imperatori 
visum fuisset : quo spectat ]. 1x, $ 1, D. de Offic. 
proc. lta sive anno cccLxaximn, sive ccct xxxiv, Mar- 
cellinus et Faustinus suum hunc libellum pro defen- 
sione Luciferianorum causz tradiderunt. 

V. Jam vero sermo habendus de profatione ei- 
qui in narratione Ursiniani 
contra Damasum schismatis lota versatur. Cui qui-- 
dem przfationi conjicit Tillemontius (m), nihil esse 
cum libello commune; adeoque suspicatur eamdem 
priefationem aut esse alterius operis, aut si quidem 
hujusce libelli sit, a diverso plane auctore posterius 
additam. Atqui eruditissimi viri conjecture minus 
solidae vise sunt Mazochio V. C. qui propterea ea- 
rum levitate demonstrata, sententiam suam ita sum- 
matim exponit (n) : « Stylus qui utrique parti αὐτό- 
τατος est, plane clamitat, prafationem ab eisdem 
auctoribus a quibus libellus est, esse profectam. 
Sed tamen ea non ante scripta et praefixa huic li- 
bello fuit, quam eo accepto Tbeodosius suum tau- 
dem evulgasset pro Marcellino et Faustino rescri- 


Non ille Alexander, inquiunt, qui fuit diving fidei epi- C ptum. Tunc enim vero hi duo viri de prospero suc- 


scopus in Alexandria,.... sed iste Alexander, qui ix 
HAC URBE CONSTANTINOPOLITANA fuit et ipse admira- 
bilis episcopus, etc. Qux quidem loci circumstantia 
ex rescripto unius Theodosii ad calcem libelli appo- 
sito confirmatur. 

De tempore autem quo scriptus fuerit idem libel- 
lus, id vero inter annos cccuxxxin et cccLxxxiv cir- 
cumscribendum videtur. Primum enim Arcadius, 
unus ex tribus imperatoribus quibus oblatus hujus- 
modi libellus precum, nondum renuntiatus fuerat 
Augustus a Theodosio patre ante aunum cccLxxxi, 
ut post Baronium (f) demonstrat Pagius (g). Deinde 
vero, vivente adhuc Damaso Romano pontifice, scri- 
ptus fuisse videtur ex his verbis quz iu eo leguntur 
(h): Sed et πύρεβ, inquiunt Luciferiani presbyteri, 
lentavit. (Damasus) graviter persequi beatissimum 
Ephesium , etc. ; qux» est Tillemoutii (i) et Mazo- 
chii (j) sententia. Cum autem , exeunte anno 


t Ballerin., 1. c., pag. 978, n. 1. 
b) Marcell. et Fons, libel. Prec., 8 30, infr., 


pog. 
(c) Gennad, lib. de Vir. illustr., cap. 16. 
4) Libell. de xi Script. eccl., 'cap. 14. 


pi. aMarcell. et Faust., libell. Prec., f 9, infr., 


Pfa Baron., ad ann. 385, εἶν 
) a ; ad ann. 583, ὃ 12 

Marc. οἱ Faust., 1. c., $ 25, pag. 470. 
i) Tillem., Mem. eccl., tom. VII, pag. 525. 


D nem, sed modo suo incrustatam , 


cessu exsultantes, quum e re sua fore ducerent , 
$i libellus una cum subjecto rescripto in vulgus spar- 
geretur ; id ut aptius efficerent, instruendos sibi lec- 
tores hac ipsa przfatione putarunt de initiis cala- 
mitatis suze. Nam presbyteros istos tunc quidem 
Luciferianos esse , omnes norant, et libellus id pa- 
lam profitetur : at eosdem ,olim Ursinianos fuisse , 
et contra Damasum anie. viginti annos decertasse , 
non omnibus compertum erat; et si qui id scirent , 
li, m»xime consopito jam schismate, zquiores se 
Damasi , quam Ursini cause przbebant. 

« ltaque in hoc prologo rem omnem ab initio re- 
petuut , ac de rebus olim gestis in Damasi et Ursini 
discidio cujus ipsi pars fuerunt, longam narratio- 
tota przfatione 
contexunt. ld enim initium suz calamitatis fuit. 
Nam Roina tandem expulsi, quod ultimum fuit , 
Luciferianis sese adjunxerunt : nisi forte mavis, 


(j) Mazoch., Comment. ad Kalend. Nespol., vol. 
Il, pag. 581. 

(k) Masoch., Comment. ad Kalend. Neapol., vol. 
Il, p. 581. 


() Vid. prosopograph. Cod. Theod., tom. VI , 
part. I, pag. 47. 

(m) Tillem., Mem. eccl., tom. VII, pag. 766, not. 5 
sur Lucifer. 


(n) Masoch., l. c., psgt- 585 et seqq. 


S5 FAUSTINI PRESBYTERI SCRIPTA. Hi 
etiam antea , dum Rom: essent, eos Luciferianos A ipsa comperies , illaudato quamvis operi suum fore 


fuisse. Ut ut est, συνεχεία certe praefationis cum 
libello, hoc est Ursiniani discidii cohzsio de quo 
dumtaxat in przfatione agitur , cum Luciferianorum 
causa quam tantum in libello tuentur, satis super- 
que in fine praefationis sese legenti aperit, ad quam 
miror Tillemontium non attendisse. Exinde, in- 
quiunt (a) , presbyteri partis Ursinianz diversis modis 
afflicti, per exsilia et peregrina loca dispersi sunt. Ex 
quibus MancELLINUS εἰ FausTiNUS presbyteri ( aucto- 
res scilicet tum libelli tum przfationis, antea quidem 
Ursiniani , nunc vero Luciferiani : quod sequentia 
satis pr: se ferunt ) de confessione vera fidei ( ἃ qua 
c:xteros Luciferiani excludebant , tamquam ipsi soli 
catholici), ostentatione ( hoc est exhibitione ) sacre 
communionis (nimirum, cuinam exhibenda corm- 
munio sit, cui vero deneganda ), et persecutione ad- 
versantium verilati, preces Valentiniano , Theodosio 
"el Arcadio principibus obtulerunt ita. Hactenus pre- 
fatio , post quam-libellus incipit. Quid autem clarius 
afferri poterat ad pra:fationem cum libello qui nunc ex- 
stat, glutinandam? Àn poterat per hxc verba qu:e certa 
summam  Luciferiani veneni continuent, przfari auc- 
tor alteri cuidam libello, qui Ursinianorum adversus 
Damasianos preces exhiberet? » lluc usque vir doctus. 
Vl. Quamvis autem ex hactenus dictis de libello 
supplici Theodosio ezterisque imperii consortibus 
oblato , satis constet cujus commatis sint qua in eo 
enarraut Marcellinus οἱ Faustinus preshyteri Luci- 
feriani : quo tamen cautus magis circumspectusque 


reddatur qui ad ejus lectionem accesserit ; haud (ἃ 


otiosum faerit in medium afferre quz ad eumdem 
libellum prxemonuit Sirmondus V. C. primusque il- 
lius editor. Sic autem se habent : « Qui schisma 
olim Romz adversus Damasum cum Ursino confla- 
runt, aut ex Luciferianis erant , aut cum illis se 
Luciferiani conjunxerunt, et duplici dissidio Eccle- 
siam turbarunt. Átque in Ursini quidem causa quam 
inquieti fuerint, et quam importune magistratuum 
et principum aures fatigarint ; qux in annalibus ec- 
clesiasticis exstant , Valentiniani ad Pr:ztextatum , 
Olybrium et Ampelium praefectos Urbis , et Gratiani 
ad Aquilinum vicarium rescripta declarant : fidem- 
que faciunt conciliorum Aquileiensis et Romani syn- 
odic:e in appendice codicis Theodosiani edite, qux 


pretium ; cujus auctores et de se ipsis et de aliis 
non pauca doceant, quz scire conducat, et aliunde 
nesciantur. » Hactenus ille. Atque in eamdem ferme 
sententiam antea Baronius (b). Qua de re nos quo- 
que alibi nonnulla attigimus , ubi de sancto Damaso 
verba fecimus (c). Quod superest, eumdem libellum 
Precum eruditus Sirmondianorum editor contulit 
cum codice ms. bibliothecz: Colbertinz;, indeque 
variantes lectiones apposuit : itemque nonnullas ex 
codice Remigiano, quarum ei copiam fecit cl. Mabil- 
lonius. Quibus lectionibus paucas Mazochii przstan- 
tis viri animadversiones intextas videas. De reliquis 
porro in Faustini opera subnotatis , aequus et doctus 
lector judicium ferat. 


DE FAUSTINO. 
Ex Schoenemann Bibl.TT. I, pp. 547-554. 


& 1. Vila. 

Presbyter Luciferianus, cujus secta. causam cum 
Marcellino, presbytero et ipso, in libello imperatori- 
bus Valentiniano, Theodosio et Árcadio augustis cir- 
ca an. cccLxxxiv oblato, defendit, Viginti fere annis 
ante contra Damasum quoque cuin Ursinianis stete- 
rat, quibuscum plurimum tunc Luciferiani conspira- 
verant. Qua de causa et libello isti seu przfaiioni 
potius eidem przmissz manifesta odii in Damasum 
vestigia impressa sunt, ac multorum ipsum et socios 
ejus turpiter et inique gestorum insimulat, quxe quan- 
tum sint veritati consentanea quari solet, Sed hoc 
certo scio, ipsam scripti hujus lectionem apud z:quos 
bonosque omnes opinionem ac fidem auctorum suo- 
rum elevaturam. 


ὃ 2. Scripta. 


Preter Libellum  Precum jam commemoratum, 
cujus tamen partes ad Marcellinum quoque pertinere 
aiunt, Praefatio, qux» antecedere illum solet, absque 
dubio ab iisdem proficiscitur auctoribus. Licet enim 
cum libello nihil ceommune habere videatur, ac Tille- 
montio adeo tamquam alterius operis prafatio vel di- 
versi auctoris foetus ab co segreganda visa sit ; haud 
defieit tamen explicandi hujus discriminis ratio, nec 
immerito Gallandius acutam Mazochii sententiam 
exosculari censebitur. 

Faustini Fides Theodosio imperatori oblata. Scr. 


et Damaso innocentiam integritatemque suam as- D ex sententia Quesnellii inter annos cccLtxxix et 


serunt , et Ursini furorem ac dolos non dissimulant. 
Luciferianorum autem non disparem inverecundiam 
atque insolentiam, duorum ex his presbyterorum hic 
liber ostendit : in quod nou Theodosio solum avgusto 
fraudulenta suggestione obrepunt ; sed orthodoxos 
omnes qui obsistebant, canina , ut llieronymus ap- 
pellat, facundia sua sic proscindunt, ut non defu- 
turi sint, qui publica luce dignum idcirco non pu- 
tent, Tu vero, lector, ut spero, aliter senties , reque 


a) Prefat. ad libell. Prec., 8 4, infr. pag. 462. —Lm 


b) Baron. , ad ann. 267 , ὃ 14. 
c) Prolegom. ad tom. VI Bibl. PP., cap. 4,$2, 
pag. ix. 


CCCLXXXI, quo tempore Eleutheropoli versabatur 
Faustinus, ubi et exagitatum se queritur a Turbone 
illius urbis episcopo. 

Faustini de Trinitate sive de Fide contra Arianos 
ad Flaccillam imperatricem libri vir, seu liber potius in 
vi capita disliuctus. Ser. ante an. CCCLXXXV, quo 
scilicet Flaccillam Theodosii M. conjugem primain 
diem obiisse constat. Faustino disertis verbis tribuit 
Gennadius (d) ; tametsi non defuerint recentiori zta- 

(d) De Vir. IHlustr., cap. 11, scripsisse ait ad Per- 


sonam Flaccille regine adversum Arianos et Macedo- 
nianos libros septem. 


δῦ ΕΔΟΨΤΙΝΙ PRESBYTERI - εἰ 


0. .4ψν] Gregorio Batico Kliberitano episcopo ad- A 


soriberent. 
δ 5, Editiones, 

Fausiini opuseula paulatim singula prodierunt et 
sero satis collecta sunt in ed. Oxoniensi et nupera 
Gallandii. Prioum quidem, an. 1559, Faugiini libri 
de Trinitate per BasiliumJ oan. Heroldum; deinde sub 
Gregorii Betici nomine partim peculiari volumine ab 
Achille Siatio, partim in quibusdam PP. Bibliothecis 
emissi sunt, Mox in alias collectiones sub veri aucto- 
ris neminereeepti. Libellus precum cum preatione, 
an. demum 1650, Jac, Sirmendus edidit ; et sq:culo 
dimidio post, QuesneUius Fidem Theodosio oblajam, 
inter Canones et Constitutiones Kcelesjim Romane 
dedit. 

SAECULO XVI, 

4555. Basilee, ap. Henr. Petri, in-fol. Faustini li- 
ber de fide contra Arianos; in Bas. Joan. Heroldi Or- 
thodoxographis, n. 54. 

4609. lbid., ex ead. officina, in-£ol., idem liber 
inter Mon. Orihodexographa J. Jac. Grynai , p. 
1098-2018. 

46575. Rome , in edibus Populi Romani , in-A^, 
Gregorii Betici, Heliberitanse sedis antistitis liber 
de Trinitate, sive de fide, nunc primum editus stu- 
dio Achillis Statii, Cat. Bibl. Bunau. 

Paris., ap. Mich. Bonnium, in-fol. Gregorii Baetiel 
fiber de Trinitate et fide, in tomo VIII. Bibl. PP. 
Bign., p. 786, locum ultimum occupat. Αἱ in eadem 


Bibliotheca, tomo V, p. 746, eumdem plane librum C 


sub ipsims Faustini nomine, inscriptum Faustini 
opus in fide contra Arianos, exstare annotavit /ui- 
gius (a). 

1577. Colonie, per Materyum Choliyum , in-8*, 
ijdem liber ex Achillis Statii ediüone, Cat. Bibl. Bu- 
nau. 

4589. Parisis, in-fol, Gregorii Batici Illiberita- 
ni edis episcopi ad Gallam Placidiag Augustam de 
Trinitate et fige contra Arjanos liber, jn Bibl. PP. 
ed. sec. tomo 1V, p. 1275. Atqui in eodem tomo, 
p. 859, et ante bunc quidem exstat Faustini episcopi 
de fide coutra Arianos opus. Animagdverut Fabricius 
(b) in eo apographo, quod sub Gregorii Batini nomi- 
pe editio prima εἰ secunda Bibl, PP, exhibet, episto- 


1618, Colon, Agripp. , in-fol, Faustini disconi 
liber de Trinitate, seu de fide coutra Arianos, qui 
liber etiam sub nomine Gregorii Basici fuit editus; 
in tomo IV Bibl. PP., p. 545. 

1044, Parisiis, in-fo). Faustini episcopi Jiber de 
lide cona Arianos; in tomo lV Bill. PP. ed. quer- 
ie. C 
1644-1654. Parigiis, apud ires bibliop. iu-fol. 
idem liber in tomo IV Bibl. PP. ed, quinta. Priefe- 
Hio ad Flaccillam eism hic majori parte mutila eom- 
paret, ut. Gallandius observat, qui propierea ed. 
Uxoniensem ad eamdem descriptam putat. 

1630. Parisiis, ap. Sebast, et Gabr. Cramoisy, 
in-9^, Marcellini et Faustini presbyterorum partis 
Ursini adversus Damasum libellus Precum sd impe- 


B ratores Yalenünianum, Theodosium et Arcadium; 


nunc primum jn lucem editus opera Jecobi Sirmondi, 
Boc. ὁ. presb., Cat. Bibl. Reg. Paris, t. ], 093, eub 
&eculo vii, 

Premittiiur Prefatio de Schigmate Ursini subje- 
ciiunque est Beseriptum Theodosii pro Marcellino et 
Fausüno presbyieris, Sirmondi Prafatio brevis et 
£oucinna, libri el causz tolius argumentum luculen- 
ter exponit, alque subjuncta habet veterum de Con- 
troveria inter Damasum ei Ursinum egitata testimo- 
pia. 

1675. Lutetia Paris., Joan. Bept, Coignard., in-&, 
Faustini presb. Fides missa Theodosio imperatori. 
Edidit Paschasius. Quesnalliys inter Canones. οἱ Con- 
situ, Eccl. Romana ad Leeuis M. opora, t. 1}, p. 
138. 

1677. Lugduni, apud Anistouios, in-fol, Faustini 
diaconi seu presbyteri liber de Trinjtale seu de Fide 
(untra Ariagos. Accessit libellus Precam ad impera- 
torgs cum rescripto Theodosii editus prunum a Bir 
mondo, in tomo Y Bibl, Max, PP., p. 657-661, 

1018. Oxonii, e thegur.. Sheldoniano, in-8", Fau- 
&lini presbyteri scriptoris seculi quarti οἱ (idei ortho- 
doxa adversus Árisnos vindicis acerrimi Opera. 

Exbibentur : 1" Faustini presb. Fides Theod. imp. 
missa et in. Codicem Canonum | Ecclesig Romana rc- 
£epia; 3" Marcellini εἰ Fagpyiini Libellus Precum cum 
pra[atione de Gchiupgie Ureini e4 Rescripto Theodosii, 
p. 1-61; δ᾽ de Trinitate liber ad Flaecillam (inscriptio 
δ initium ipsius libri habet ad Geffgm P(aeidiam ), 


Jam ad FJaccillgm priore parte mapcaqu esee, cum ta- B pag. 65-161, Adjecta eunt in singulos libellos adno- 


men in Orthodoxographis 6, yniversis Collecjioni- 
bus, iu quibussub Faustini nemine evulgatur, atque 
adeo in his ipsis Bibl. PP. editjonibus integra illa 
exstel. Facile igitur conjici potest, defectum istum 
8d sdilopgm Achillis Staui pertivere, ande haud 
dubie sing ulla cura ej. cireumsperlioue , tapquam 
diversus 4 Faustini opusculo ὠμοῦ, iu. Bibliothees- 
rum primas editiones illatus egt. 
S&qLO Xv 

1610. Parisiis, in-fol. Faustini episcopi de fide 
*ontra Arianes liber, in Diéf. PP. tomo IV, p. 765. 


. (a) De Bibliothecis PP., p. 51, cf. &. 


tata rerum memoriam illustrantia, Prater przfato- 
Rem premituitur incerti eyctoris 14 Vitarym, que 
Catologo D. lsidori et Jldéfonsi adnegtuntur, notitia 
44 Marcellino. Pranfatie ad Flaceillam magna parte 
decurtata big reprawentatyr incipiege ἃ verbis : Inci- 
piamus ergo obedignter, 

1696. Perisiis, ex typographia regie, in-fol. libel- 
lug Precum ex editioue Sirinondi, in Operibus ejua, 
10mo 1, p. 220-262. Couuilit editor operum Sirmou- 
dianorum cum cod. ms. Bibl. Colbertine, indeque 
variantes lectiones &ppgosulj, Itemque nonnullas ex 


(5) Bibl. Lat. M. et inf. cd. Mansi tom. Il, p. 146. 


$1 | DE TRÍMTATE. | $4 


Bemigiane eodice, quarem Mabilloaias copiam ei A 


fecerat. 


1100. Lagdask, in-f[ol. Faustini presbyteri Fides 


missa Theodosio imperatori, ia Codice Canonum et 
Cenatiiutiensum ecclesie Romano edito ἃ Quesnellio 
in Appendice ad Opera Leonis M., tomo ll, pag. 73, 
cap. $8. 

SECULO ΚΨΗΙ. 

4787. Venetiis, in-[ol. Fausüni presbyteri Fides 
snissa Theodosio imperatori in. Cedice Canonum et 
Eocles. Constit. Sedis Apostolice ad Opera Leeuis 
edito à Belleriniis (ratribus, tomo lil, p. 278. - 


4710. Venetiis, ex typogr. Joan. Bapt. Albritii, in-[ol, 
Faustini presb. Opera. Accesserunt ejusdem Fausti- 
ni et Marcellini libellus Precum ad imperatores; 
cura Andrea Gallandii, in Bibl. PP. Aui. οἱ Vet. SS. 
Eecl., t. VIll, p. 444-474. 

Primum locum occupant libri de Trinitate, deinde 
Fides T heodosio missa, postremo libellus Precum 68» 
quuntur, Prefer variantes ab editoribus diversis ex 
tod. mss. allatas, aceesserunt annotaliones quidam 
Mazochii ex libro supra laudato et Gallandii conje- 
cturze quaedam. Acceduat prolegomena de Marcellino 
ei Faustino eruditissima. Prol. c. 40, p. xus-zv. 


FAUSTINI PRESBYTERI 


AD GALLAM PLACIDIAM' DE TRINITATE, 
SIVE DE FIDE CONTRA ARIANOS. 


FAUSTINUS AUGUSTA; FLACCILL A. 


Reginam te orbis Romanus suspicit: et quía Jam 
nihil est, quo amplius crescere debeas in rebas hu- 
manis , sublimitatibus non contenta terrenis , sacra 
Tn Deum fide ccetestia desideras possidere, qu: ve- 
Tus Filius Dei, in se pie credentibus pollicetur. Et 
h»c quasi una de sapientissimis elaboras, intelligens 
omnem hanc regni sublimitatem nihil profuteram, 
$i non ad celestem gloriam censequendam verz fi- 
εἰ cognitione ei defensione contendas. Et tamen 
-pparet, quam grata sis in. Christe Deo et Domino 
mostre, qui vobis hoc regnum tribuit; cum sollieita 
'miterrogatione perquiris , quomodo capitula illa sol- 
"antur, que ab Áríanis adversus Catholicos sacrae 
legis mterpretattoifbus opporuntur. flabens xffeciam 
vere fidei , cupis, yrout possibile est, intelligere, 
uod fideliter credis. Quia et tunc magis anima refi- 
wiosa, velat divinis epulis pascitur, cum quod credit, 
imelligit. Sed et cum exsecreris impias voces hzereti- 
corum, tamen religioso studio instrui adversus eos 
desideras, ut et rationem jam respuas : ne hoc quod 
vxsecraris, quasi ex Tegri potentia, przsumptioris 
videatur esse, non probationis. Sed huic tam pio, 
tam necessario ei pulcherrimo desiderio tuo, etsi me 
imparem vides, tamen ut resistens dbviam venire 
non zulleo. Corfiteor enim quod "hac me inhabilis 
conscienfa, et imperitia squalidi sermonis suffundit, 
"t taceam: "hac fervor fidei, periculum eredit esse 
8i tacezm : quomodo eniin periculum. non videtur, si 
adversus hostem impium provocati conscientia elo- 
quendi, qx verecundia, quasi terga vertamus ! Ma- 
xime , cam n ausa fidei non sermonum sublimitas 
Tequirenda est, quando ipsa sola testimonia divina 
Sufliciem, qus potius operantur, quam quzevis Te- 
eundiereloquemia. Sell nec vitiorum conscientia co- 
gitasda eet, -quantio potius elevatur, si primo Deum 


: Al. rectius cum Gennadio, Flaccillam. 
Adserit quidcm multa nobiscum iisdem sermonibus, 


B noa uepidet confiteri , exemple illins evangelici 14» 


6onis, qui quo die confessus est Deum, ipso die 
meruit cuim eo in paradisum, quem eonfecsus fuerak, 
introire. lncipiamus ergo, obedienjes religiosissumis 
preceplis tuis, collidere cam adwergario, non quideae 
de uostris viribus przsuaentes, sed iabentes fjda- 
ciam de praesidiali patrocinio Salvatoris, advereus 
quem more gentiliom et furore Judzeorum, bellum 
exagitat impieias bserelcorum, Sed quia in his que 
Scribere dignata es ex persona beretücorum, vidi 
plurima esse confusa , δὲ videreris mihi non plenius 
nOB&e 49 8 Asserant Ariani; melius opinates swmnpel 
grieum liquide palam lacere quomode credant, et 
quomode sub ambiguitate sermonis &implices aniaeg 
£àpiant; et tune maime, cum sub eommuni confes 


C &ione inpia sus wenba eouumendant : quia et Luut 


gamum ad seluüiesem &delis regpiusio manifesta est, 


si prius sacrülegsm secUr impia leagiversalip gropa- 


leur. 
CAPUT PRIMUM. 
Se professione impia Arianorum. 

I. Ariana impietas * asserit multa nobiscum qui- 
dem iisdem sermonibus, sed non iisdem sensibus 
(confitetur), cum ad divinz fidei confessionem voca- 
tur. Nam ilsdem quibus et nos vocibus personat 
Deum Patrem, et Deum Filium, et omnia a Deo Potre 
per filium faeta, et filium aute δίδου! genitum. Sed 
cum nobiscum per bxc verba concordet, vilitlominus 
sacrilegis verburum interpretationibus a piis Eccle- 
sim catholic: sensibus * abrumpit, ita dicens pa- 


D trem , vt non vere genuerit : ita filium quoque pro- 


nuntians, ut apud eum adoptione , non natura sit fi- 
lius, id est, ut aliunde ad filii nomen ássumptus, non 
vere Qe Deo Patre sit genitus. Nam licet et ante sze- 
eula filium natum esse fateatur, lamen ei initium 
tribuit dicendo, Erat quando non erat. Sed el 88 


deest. 
! Abrumpitur. 


$0 FAUSTINI PRESBYTERI 40 
quoque per eum facta dicit universa, ut eum asserat A occasio est. Non licet interpreti aliter sentire, quam 


ex nullis exstantibus substitutum , quia przssumpsit 
non vere de Deo Patre genitum: et inde est , quod 
Jta vult habere persuasum, Christum Deum quidem 
esse, sed non verum , cui initium deputetur; et fi- 
lium quidem ita, ut factus intelligatur esse, non na- 
tus. Si quidem non vere de patre natus est, sed de 
nihilo substitutus ; ob hoc quoque et * mutabilem 
credit, quia in fide ejus non vere Deus, non verus 
filius est : et ut hos impios sensus apud ignaros vel 
simplices commendet, adhibet quoque, ut sibi vide- 
tur, Scripturarum divinarum testimonia , dicens ex 
persona Sapientie * probatum, Dominus creavit me 
initium viarum suarum in opera sua ( Prov. vin, 22). 
Cliristum autein sapientiam esse Apostolus quoque 


scriptum est ; nec opus est , ut nunc nostros sensus 
ingeramus : sufficit ad plenam percipiendz fidei no- 
titiam, ut divina verba recitemus. /n principio, in- 
quit, erat Verbum. Numquid aliqua hic est opinio 
temporis, numquid aliqua suspicio seculorum , vel 
aliquod intervallum puncti aut momenti alicujus , ut 
dicere audeas, Erat quando non erat? 

lll. In principio erat Verbum ; et ne forte verbum 
intelligas , quud est loquentis officium, sequitur, et 
Verbum erat apud Deum : non dixit, « verbum quod 
locutus est Deus, sed, et erat Verbum apud Deum : 
ipse postremo interpretatus est, quid sit Verbum, di- 
cens, et Deus erat Verbum. Si in principio erat Verbum, 
et hoc ipsum Verbum apud Deum erat , et Deus erat 


con(irmat divendo, Christum Dei virtutem, et Dei sa- p Verbum, confusa est impietatis inteutio. Probatur 


pientiam (1 Cor. 1, 24 ). Constat ergo Christum , qui 
est, Apostolo interprete, sapientia, essecreaturam : (el 
jam, inquit,) consequens est , ut nou sit verus Deus, 
qui sit creatura : jam nec verus filius, qui non sit a Deo 
genitus , * sed creatus : erat ergo , quando non erat. 

Il. lI2c sunt nequiti:e ariua proposita , adversus 
qui ire * provocamur, ut assertionis adversa pro- 
paletur impietas ; non quidem , ut diximus , nostro 
ingenio, sed gratia Dei adjuvante semper pios cona- 
tus. Tu modo, queso ne squalido sermone fatigeris, 
sed reruin intenta virtutibus , da calculum veritati. 
Hoc autem nou ut librum * scribimus, sed quasi 
cum presente adversario certis disputationibus diimni- 
camus. Et imprimis contra hoc quod dicunt , Erat 


enim de capitulo hoc, Christum filium Det et sem- 
per fuisse, et semper inseparabilem a Patre, et sem- 
per Deum. Sicut enim sine initio est, cum dicitur, 
In principio erat, sic et cum dicitur, apud Deum erat, 
inseparabilitas ejus a Patre sine initio declaratur. 
Sed et cum hoc Verburn Deus esse definitur, non est 
ambiguum, quod sine initio Deus credi.ur. Hoc enim 
quod premisit dicens, In principio , ad omnia refe- 
rendum est, id est, In principio erat Verbum ; et cum 
sequitur, et Verbum erat apud Deum, εἰ Deus erat 
Verbum ; sine dubio, in principio, subaudiendum est. 
Denique et ip-e ita concludit, dicens: Hoc erat iu 
principio apud Deum ; quomodo ergo « erat quando 
nouerat,» qui semperest ? quomodu «ex nullis exstan- 


quando non erat, occurrendum est, quod semper (ἃ tibus est,» qui semper apud Patrem est ? quomodo 


fuerit; et opponendum de Evangelio testimo- 
nium , dicente Joanne, In principio erat Verbum 
(Joan. 1, 1). Sicut enim Christus Dei sapientia et Dei 
virtus est, ita et Dei Verbum est. Cum ergo ait, In 
principio erat Verbum , quomodo Ariana impietas 
dicit, Erat quando non erat ? /n principio, inquit, erat 
Verbum ; non dixit, [n principio factum est Verbum: 
et utique quod in principio erat, semper fuisse cre- 
dendum esi. Si enim, ut putat impietas , factura est 
filius ; sine dubio Scriptura divina hoc ipsum quod 

factum est principio prodidisset, ex illa utique insti- 
. tutione, qua et Moyses locutus est * dicendo : In prin- 
cipio fecit Deus celum el terram. Si enim et lilius Dei 
faciura esset, dixisset Joannes, In priucipio factum 


creatura , qui semper Deus , imo et. per quem uni- 
versa creatura est ? Sequitur enim, Omnia per ipsum 
facia sunt. Quomodo «ex nullisexstantibus factus est,» 
per quem omnia [acia sunt? Si enim et ipse factus 
est, quomodo per ipsum omnia facta sunt ? non enim 
cum fieret, potest sui auctor esse , qui non fuit : at- 
que ideo infectus credendus est, per quem omnia [a- 
cta sunt ; quia vanum est, et absurduin , ut et ipse, 
cum non exsiaret, factus per se esse dicatur. 

IV. Similiter et Paulus docet Christum semper 
fuisse, et Deum esse , et :equalem Patri. Tunc enim 
vere Deus est, cum equalis est Patri: quia nec 
equalis esse dicereiur si non vere Deus haberetur. 
Injuria est enin veri Dei, δὶ ei non Deus verus dica- 


est Verbum. Sed prxvideus evangelista, magis autem ἢ) tur :qualis. Ponit itaque in Epistola sua: Hoc enim 


Spiritus sanctus per evaugelistam, futuros impiz 
mentis homines , qui dicerent de filio , Erat quaudo 
non erat, ideo sic ccepit: In principio erat Verbum; 
nibil euim illo anterius est, qui invenitur ante prin- 
cipium. Scriptura divinz ob hoc editze sunt, ut se- 
cundum illarum sensum nostram fidem dirigamus, 
non ut nostros sensus illarum sacris dictionibus in- 
seramus. Viderit, si sunt quzdam capitula, «quz 
$ui obscuritate dare putantur occasionem ambi- 
guitatis; certe in hoc capitulo nulla ambiguitatis 
* Al. Commutabilem. 


3 Prolatum. 
8 bLitsi creatus est. 


existimate in vobis , quod in Christo Jesu : qui cum in 
forma Dei esset (constitutus) , non rapinam arbitratus 
est, esse aequalem Deo, sed semetipsum ezinauivit for- 
mam servi accipiens (Philip. n, 5-7). Si vere homo 
est Christus, cum formam servi accipit ; vere quoque 
Deus est, cun in forma Dei esse perhibetur : nec 
alia ratione :equalem diceret , nisi in forma Dei esse 
verum Deum voluisset intelligi. Et qui verus Deus 


est, utique semper est : et qui semper est Deus, non 


potest dici de eo, Erat quando non erat. Sed et per 


* Deprecamur. 
δ Scripsimus. 
* Scribendo. 


δι . DE TRINITATE. 48 
ipsum omnia faeta ait apostolus Paulus scribens: A horum verborum , id est faciamus, et nostram , pa- 


Quia in ipso creata sunt omnia, sive qu in celis, sive 
quc in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sive 
dominationes, sive principatus, sive poleslates ; omnia 
per ipsum et in ipso creata sunt , et ipse est ante omnes 
(Coloss. 1, 16, 17). Ergo ipse semper est, per quem 
et in quo omnia facta sunt. Sedet Hymnidicus cantans 
ait: Omnia in sapientia fecisti (Psal. cui, 24). Non ta- 
men ipsam dixit factam esse sapientiam : quia el 
Apostolus cum dicit, et ipse est ante omnes , factum 
negavit. Si enim eum qui non erat, factum credi vo- 
]uisset, ita posuisset, e! ipse factus est ante omnes : at 
cum dicit et ipse est ante omnes , omnibus dedit ini- 
tium, quorum anterior, immo et factor est : ipse 
vero sine initio est, qui ante omnes non factus, sed 


tris et filii personas significat. Quod autem singulari- 
ter imaginem dicit , una deitas , una virtus utriusque 
persou:e manifestatur. Si creatura est Christus, quo- 
modo in opera Deo consors adhibetur? ad ipsum enim 
dicitur, faciamus. Si non est verus filius , quomodo 
una illi cum patre imago est? Adoptivus filius non 
habet imaginem adoptantis : potest quidem liabere 
Anunificentiaom , non autem potest imaginis habcrc 
naturam. Scio quidem esse discretiones imaginum , 
quas nunc exsequi longum est, ct non necessarium. 
Sed quod facit ad causam, vindico, dicens : Hoc in 
loco nulla discretio est imaginis , ubi patriset filii 
una jmago perhibetur. Non enim dixit, Faciamus ad 
imagines nostras, sed, ad imaginem nostram. Et ne 


esse memoratur. Item A postolus : Unus, inquit, Deus p forte stupida. mente, o quisquis ille es hzreticus , 


pater, ez quo omnia, ei nos in ipso: et unus Dominus 
noster Jesus Christus, per quem omnia, et nos per 
ipsum (I Cor. vm, 6): et lieic cum dicit per Chri- 
stum esse omnia, apertissime factorem discrevit a fa- 
ctis, nec posse intelligi naturam factur: in eo qui 
fccit omnia. 

V. Sed videamus si et Moyses hoc idem docuit, 
quod apostoli annuntiaverunt, id est, omnia ex Deo 
facia csse per filium. Inter cztera, cum fabricam 
mundirefert, ait: Ei dixit Deus, Fiat firmamentum in 
medio aqua, el sit dividens inter aquam et aquam : et 
factum est sic. Et fecit Deus frmamentum, et divisit 
Deus per medium aqu& (Gen. 1, 6). Cum dicit, Et 
dixit Deus, Fiat firmamentum , in. dicente patris in- 


usurpares etiam de una persona dici potuisse facia- 
mus, ul scilicet apud se cogitantis affectio sit, 
non designatio personarum ; subsequitur, et fecit 
Deus hominem , ad imaginem Dei fecit eum (Ibid. 
27). Quz coram in luce posita sunt, si quis non 
videl, οἴδουβ est ; Deus, inquit, fecit, ad. ima- 
ginem Dei fecit. Nonne apertissimum est , quod jan 
tunc Spiritus sanctus per Moysen evangelica sacra- 
menta tractabat dicens, Deum et Deum , non tamen 
duos deos, quia una imago est patris οἱ filii? Et, o 
quam pfrospecte omnia edita sunt! Deum et Deum 
sacra Scriptura pronuntiat , ut Sabellium excluderct 
defeudentem patris et. filii unam esse personam : δὲ 
ne duos deos introduceret , inter verba quibus plu- 


telligenda persona est: cum autem dicit, Et fecit (» ralis significatio personarum est, unam imaginem 


Deus, in faciente filii intelligenda persona est. Nam 
si non putas ita intelligendum , apostolica periclita- 
bitur a:sertio, dicens : Unus Deus pater, ex quo om- 
nia el nos in ipso : etl unus Dominus noster. Jesus 
Christus, per quem omnia el nos per ipsum : nisi enim 
totam fabricam mundi per filium factam esse eredi- 
deris, immo et omnia invisibilia sive et visibilia, 
quemadmodum in fidem recipis vocem Apostoli di- 
centis: Unus Dominus noster Jesus Christus, per quem 
omnia, et illud quoque quod supra retulimus, quia in 
ipso creata sunt omnia, nec nou et illud, Omnia in sa- 
pientia fecisti? Sed et hoc Joannes prosecutus esl: 
Omnia per ipsum facia sunt : quomodo omnia, si ne- 
g3s de filio Dei dictum, et fecit Deus firmamentum : 


inseruit. Hoc ita esse invenies, intendens testiuonio 
dicenti, Faciamus hominem ad imaginem nostram. 
Quid ' agis, impietas Ariana? Si creatura Christus 
est , quomodo creaturz et creatori una imago est ? 
VH. * Sed ne iterum Arius sub occasione perso- 
narum , diversitates induceret naturarum, diversitas 
naturz non admittit unius formz: communionent. 
Multe sunt voces in libris Moysi , quibus redargui 
possint impii in filium , immo et in patrem : nam 
quomodo non et in patrem h:ec tendit impielas, quz 
profano spiritu exercetur * in filiun, cum patri adi- 
munt quod vere patris est, auferentes filio quod 
vere filii est : quomodo enim pater cst vere, qui 
secundum ipsos non genuit? quomódo Cliristus vere 


E: divisit. Deus per medium aque? Ergo et Moyses py filius est, quem negant vere de ipso generatum ? Sed, 


factorem inducit filium, non factum. Si enim factum 
sancto Spiritu revelante didicisset, inter c:etera qus 
facia describebat, ipsum quoque prius factum esse 
memorasset. 

VJ. Sed absolutius inferius prosequitur , ubi jam 
fabricati mundi incola faciendus est ; Et dixit Deus, 
Faciamus hominem ad imaginem εἰ similitudinem 
nostram (Gen. 1, 26 ). Non est enim unius personz 
dicere, faciamus ad imaginem εἰ similitudinem no- 
stram , sed neque diversa deitatis. Nam pluralitas 


! Forte, ois. 
* Hxc periodus superius in Faustino collocat hoc 
in loco Personam. 


PATROL, XII. 


ut dixi, multe sunt voces in libris Moysi, quibus 
redargui ἢ eorum possit impietas : sed quia hxc 
ipsa non studio librum scribentis exsequimur, sed 
veluti in scheda certag summas quasi properantes * 
delimamus , ut tuo qualitercumque videamur obe- 
disse prrcepto, cster» voces pretereunda sunt, 
maxime quia in divinis vocibus non numerus testi- 
moniorum , sed auctoritas requirenda est ; quz ido- 
nea est etiam si una voce proferatur. Sufficit iaterim 
de hoc uno capitulo Moysen concordasse cum Évan- 

3. Et in filium. 

δ Delibamus , vel delineamus. 


45 FAUSTINI PRESBYTERI ' A 
geliis et apostolis. Deum et Deum proedicat Moyses : À Nemo in visione creatur: patrem videt : de inspec- 


sicut superius testimonium ὁ loquimur de Genesi, ita 
οἱ Joannes Deum et Deum annuntiavit dicens : In 
principio erat Verbum , et Verbum erat apud Deum , 
el Deus erat Verbum (Joan. 1, 1). Nemo dixit duos 
deos, licet Deum et Deum diceret : nemo non unam 
imaginem patris et filii annuntiavit, et ideo unum 
Deum novit dicere in confessione fides catholica : 
non tamen ut per confessionem * unius Dei filius ne- 
getur esse quod Deus est : quia sieut pater Deus est, 
ita et filius Deus est : nam si non sicut pater Deus 
est , ita οἱ filius Deus; quomodo illis una imago est 
secundum Moysen? vel quomodo secundum Paulum, 
in forma Dei Christus est z2qualis existens Deo? 
Vill. Sed et Joannes cum Verbum Deum asserit 
in principio apud Deum esse , non extra Deum esse; 
per hanc Verbi Dei a Deo inseparabilitatem idem 
mihi videtur signilicare , quod in signifleantia imagi- 
nis et form:xe est. Nam si per unam imaginem eam- 
demque formam , patris et filii inseparabilitas ostem- 
ditur, cur non cum Joaunes Dei et Dei inseparabili- 
tatem annuntiat per hoc quod ait, 4“ Verbum eral 
apud Deum , et hoc erat in principio apud Deum, 
unam imaginem, eamdemque formam patris et filil si- 
gnificasse credatur ? Plane hic sensus videatur am- 
biguus , si non idem evangelista hoc ipsum paululum 
infra apertius prosecutus esti dicens, et vidimws 
gloriam ejus, gloriam quasi wnigeniti a patre (Ibid. 
14) : sicut una imago, eademque forma, ita et 
gloria non alia est filii, quam quz patris est. [nterea 


tione enim creatura creator videri potest ; pater au- 
tem non videtur nisi de inspectione filii. Si ergo 
Christus creatura est, et non vere filius , non potest 
in creature visione pater videri : et quomodo ait , 
Qui me videt , videt et patrem , nisi quia vere filius de 
Deo patre natus est? et ideo cum videris filium, 
necesse est ut et patrem videris. Siue filio enim pa- 
ter non est, sicut nec filius sine patre. Inde etiam 
subdidit, Ego in patre, et pater iu me ([bid., 10): non 
utique per quamdam passivam confusionem ; sed 
quia consequens est ut ubi pater est, illic esse 
cognoscatur et fllius; et ubi filius est, illic etiam 
patrem exstare cognoscas. Est et alius sensus dicti 
istius, Qui me vidit , vidit el patrem : non qui corpo- 


B reis oculis in corpore vidisset Jesum , vidisse patrem 


refertur ; alioquin absurda est increpatio Domini ad 
Philippum dicentis , Tanto tempore vóbiscum sum , et 
non me nosti, Philippe (Ibid. , 9)? secundum corpus 
enim non solum Pbilippus videbat Jesum, sed et 
omnes Judzi qui el adversabantur : nec tamen per 
hoc quod videbant secundum corpus Jesum, patrem 
quoque vidisse credendi sunt. Quid ergo est, Qui me 
vidit , vidit et patrem? intende cordis aciem, et vide 
secundum fldei spiritualis obtutus, Christum filium 
Dei non creaturam esse, sed creatorem : intende 
eum vere esse Deum sine initio sempiternum ; et se- 
cundum hoc , quod Deos , invisibilem , inzstimabi- 
lem , incorruptibilem , indemutabilem , et per omnia 
talem, qualis est et pater ejus qui eum genuit: et ita vi- 


qui Christum de adoptione filium dicis, quomodo C dens flfium, patrem quoque te vidisse non dubium est. 


intelligis gloriam ejus quasi unigeniti a patre? Quod 
si plures esse Dei filios, de adoptione profiteris : quod 
si el Christus adoptivus est, quomodo unigenitus a 
patre est, cum non sil unigenitus existentibus quo- 
que aliis per adoptionem filiis ? Quod si vere unige- 
nitus a patre est ideo quia ipse solus de ipso vere 
patre generatur , quomodo adoptivus asseritur, cum 
adoptivus inter plures adoptivos proprietatem unige- 
niti a patre habere non possit? Sed etsi adoptivi 
suut, de nullo tamen eorum dictum est , et vidimws 
gloriam ejus , gloriam quasi unigeniti a. patre. Sed de 
Christo solo dictum est, et vidimus gloriam ejus, 
gloriam quasi unigeniti a patre : non ergo adoptivus 
est, de quo hoc dicitur , quod de adoptivis dici non 
potest. Et merito illi una imago cum patre est, quia 
ipse solus unigenitus a patre est. Quid ergo mirum , 
si in filii imagine patris imago signatur? Ideo et ipse 
Salvator dicebat, Qui me videl, videl et patrem 
(Joan.xiv , 9) : non hoc, ut Sabellius , dico quasi se 
ipsum patrem dicat esse , qui sit et filius. Coufiteot 
enim patrem esse, qui genuit : filium vero esse , qui 
Datus est. Sed cum dicit , Qui me videt , videt et pa- 
trem , sicut patris et filii non unam ostendit esse per- 
sonam, ita unam ostendit esse deitatem ; eum iu patris 
et filii substantia nulla diversitas invenitur. 

IX. Iterum in hoc quoque loco dicam , si creatura 
est filius, quomodo qui videt filium, videt et patrem ? 

! 4g Joguitur 7 


X. Hoc sensu accipe et illud quod ait, Ego in pa- 
tre , et pater ín me. Pater cum sit perfectus , petfec- 
tum filium genuit ; et cum sit invisibilis, incompre- 
hensibilis, inzstimabilis Deus et verum lumen ; et 
filius talis natus est , qualis est ille qui eum genuit : 
et ideo ait, Ego ín patre, et paler in me: cum enim 
omnia qu:e sunt paternz virtutis et deitatis babean- 
tur in fllio, pater in fllio est, et fllius in patre : et 
ideo przmisit ; Si me sciretis , el patrem meum scire- 
tis (1bid., 7); et hic ostenditur quod eadem sit pa- 
tris et filii substantia, eo quod sit una utriusque 
cognitio. Sed creature et creatoris non est una 
cognitio , quia non est una substantia. Patris autem 
et filii aua cognitio est ; ergo non est filius creatura, 
sed creator est, sicuti et pater creator est : et Deus 
est, sicuti et pater, non tamen per hxc duos deos 
dicimus. Hic est ubi, impie h:eretice, diabolico fu- 
rore quasi in stultitiam istius confessionis inardescis, 
cum Deum et Deum audis , nec tamen duos dcos di- 
eimus. I,flatos enim de littera s:zeculari , in hac quxe- 
stione insanabiliter zgrotas ; et putas te debere con- 
$tringere, sut duos deos dicamus, cum Deum et 
Denm confitemur. Noli infelix adversus Christum 
Dominum totius ereatare , Aristotelis artifleiosa ar- 
gumenia colligere , qui té Christianum qualitercum- 
que profiteris , nec adversus piam confessionem ine- 
uarrabilie de Deo sacramenti et ealcelo calumniator, 

* Unus Dews filius. 


45 DE TRINITATE. 46 
quasi ex disciplina terrenx supputationis * circeum- À Arius, et non blasphemet in Christum, quem filium 


scriptor advenias. Inspice potius divinos libros , et 
de divina fide divinis utere sermonibus. Legisu uti- 
que, Et in (umine tuo videbimus lumen (Psal. xxxv , 
10). θυ hic distantia luminis a lumine est? po- 
suisset enim et distantiam , si fuisset , ne quis lumi- 
nis a lumine nullam distantiam crederet : quod si 
nulla distantia est, non ergo duo lumina, sed unum 
lumen est, cum in lumine patris, filii lumen agno- 
scitur. Hoc lumen est de quo et Daniel loquitur di- 
cens , Et lumen cum ipso est (Dan. vu, 22) : non enim 
de aliqua createra hoc dicitur , sed de splendore íp- 
sius Dei existentis sempiterni luminis. Si pater 
sempiternam lumen est, sine dubio et filius lumen 
est sempiternum. SÍ vero negatur filius Dei lumen 


confitetur. ltem Arius negat Christum esse patrem : 
neget lioc et Sabellius, et pie credat, quod Christus 
vere Deus est, non existens pater, sed fllius. Ad- 
huc apertius dicam. Sabellius vincat Arium, quod 
Christus verus Deus est ; et Arius vincat Sabellium, 
quod Christus sub confessione veri Dei verus οἱ fi- 
lius est : et mthi catholico ambo vicerunt, immo et 
mecum ambo vincunt impietatis errorem, cum me- 
cum intellexerint sacra fidei veritatem , quie et plu- 
ralitatem personarum intelligit, et unitatem deitatis 
in hac pronuntiatione Domini dicentis , Ego et pater 
unum sumus. Sed hanc divinam pronuntiationem , et 
hanc piam divine pronuntiatlonis intelligentiam 
Arii sectatores cnm quxrunt subvertere , alio mode 


6566 sempiternum , quomodo in patris sempiterno B interpretantur, et dicunt , unum sunt quidem, sed 


lumine lumen filii , quod non est sempiternum , vi- 
detur? Sed in laudibus Dei non est liec falsa dictio 
sauctorum : ΕἸ in lumine tuo videbimus (umen. Ergo 
et filii lumen sempiternum est , quod non distat a pa- 
tris lumine sempiterno ; et ideo licet lumen sit fl- 
lius , et patet lumen sit; anam tamen patris et fllii 
lumen est, quia in patre et filio nulla discretio est, 
nulla separatio laminis est, quomodo nec imaginis 
secandam Moysen , nec form: secundum apostolum 
Paulum. 

Xl. Sacramentum auteni inseparabilis unitatis se- 
cundum hoc, quod uterque, id est, pater οἱ filius 
vqualiter οἱ indivise, neque secundum portionem, 
Deus unus : et pluralitatis secundam hoc , quod unus 


non substantia , non deitate, non potestate , sed vo- 
luntate : id est, quia unam eamdemque habeant vo- 
luntatem, ideo ait, Ego et pater unum sumus. Di- 
cite, ?* o impilssimi , substantivum Verbum Dei est ; 
et qui lingux sermonem dedit, nescit loqui, et igno- 
ravit altum sensum vestrum propriis et competen- 
tibus sermonibus explicare , et inefficax fuit dicere, 
Ego εἰ pater unum volumus, si tamen hoc in loco 
unitatem voluntatis, et non substantiz ac deitatis 
volebat intelligi. 

XII. Sed nunc, quzso, Regina, memineris qu: ca- 
pitula ex persona hereticorum scribere dignata es. 
Ipsi hzretici aiunt, Qui me misit pater, ipse mihí 
preceptum dedit, quid dicam et quid loquar (Joan. xit, 


pater est, et unus filius. Etiam de lioc capitulo ma- (Σ 49) : et Descendit de celo, non ut. faciam voluntatem 


nifestitur quod legimus in Evangelio , ipso Salvatore 
dicente, Ego et pater unum sumus (Joan. x , 50). Su- 
mus enim pluralitatem signiflcat personarum , quia 
hie pater , et hic filius : Unum autem unam eamdem- 
que in patre et filio substantiam deitatemque con- 
signzt, οἱ vere pater et filius unus Deus sit; cum 
ambo, id est, pater et filius unum sunt secundum 
deitatem , non unus secundum persenas. Ego et pa- 
ter unum sumus : hac una voce et Sabellius excludi- 
tur , οἱ Arius * confutatur. Sabellius enim ipsum di- 
cit patrem , qui sit et filius, hoc modo, tamquam sí 
unus habeat dao nomina , et interpretatur unum ideo 
dictum, ut unius persone singularitas crederetur. 
Contra vero Arius respiciens ad hoc quod ait, sums, 


meam, sed voluntatem ejus qui misit me, patris (Joan. 
vi, 98). Hoc artificium lixreticorum est, ut alibi ne- 
gent, quod alibi confitentur : αἱ cum se vident prz- 
sentium  qu:zestionum — absolutionibus vehementer 
astringi, serpegtino lubrico semper eludant. Certe di- 
citis, o heretici, preceptum dedisse fllio patrem, 
quid dicat, quid loquatar : et quomodo quasi nesciat 
loqui, vos verba ejus emendatis, immo jam patris; 
quia filius quod dicit, quod loquitur, secundum prz- 
ceptum quod dedit ei pater, et dicit et loquitur. Jam- 
ne intelligitis, quia cum profano spiritu adversus 
filii deitatem exercere contenditis vestram amen- 
tiam, etiam in patrem prorumpitis insanientes? Cla. 
mat filius, Ego et pater unum sumus : et vos quas 


in hoc sermone , pluralitatem intelligens , introduxit f) grammatici velut inefficaciam dominica: pronuntia- 


impiam pluralitatem deorum, credens unum sempi- 
ternum Deum , et alium qui esie cceperit Deus; unum 
omnipotentem , et alium qui non sit omnipotens. Sed, 
o czecitas in wtrisque! habent ante oculos quod pie 
videant , et incautis offensionibus impie litigare con- 
tendunt : saltem commodent sibi sensus suos , et pix 
fidel perspicieut veritatem. Sabellius admiratione 
virtutum quas Christus operabatur , Christum Deum 
verum esse credit, et non qui aliquando ceperit , 
sed qui semper fuerit, et possit omnia : credat hoc 


! Calwmniator. 
* Confunditur, 


tionis suppositi verbi demutatione supplentes emen- 
datis, et dicitis : Hoc quod ait, sumus, volumus intel- 
ligendum est; ut scilicet sic diclum sit, Ego et pater 
unum volumus. Sed reclamat filius etiam contra vos 
dicens illa, qu: dixit ad vestrze impietatis participes 
Judzos : Quare loquelam meum non cognoscitis (Joan. 
vm, 425)? Habeant locum suum parabole ct allego- 
rie et :enigmata : hoc tamen loco apertissime et ple- 
ne dicium est, Ege et pater unum sumus : et quo- 
modo unum sunt, alibi quoque declarat, cum dicit : 


3 Heretici impii. 


"| FAUSTINI PRESBYTERI | i8 


Credite mihi, quia ego in patre, el pater in me esl À tatis ejus qui Deus est, et alia vis voluntatis ejus qui 


(Joan. x, 58) : et ne videretur ipse de se usurpare , 
quod non erat ; ut veritatem dictionis ostendat, prz- 
misit dicens : Non creditis quia ego in patre, el pa- 
ter in me? Verba qua ego loquor vobis, a me ipso non 
loquor : pater autem in. me manens ipse loquitur, el 
opera qua ego facio ipse (acit (Joan. xiv, 10). Sed et 
alibi : Sicut docuit me pater, hec loquor : et qui me 
misit, mecum est, et non reliquit me solum, quia que 
placita sunt ei, facio semper (Joan. vii, 23, 29). Non 
quia filius ignoraret quid sibi loquendum erat : quid 
est enim quod Dei sapientia ignoret? Sed ut duri- 
tiam indomitze fidei tux ad piam divini unitatis in- 
telligentiam patris quoque auc!oritate molliret, ait : 
Pater in me manens ipse loquitur (Joan. xiv, 10) ; vel 
illud, sicut docuit me paler , hec loquor (Joan. viu, 
98). Sicut autem opera filii, opera patris sunt , eo 
quod faciente filio, pater in ipso manens faciat: ita 
quod loquitwr filius, pater in ipso manens loquitur 
non aliud, quam quod loquitur filius ; quia nec filius 
aliud loquitur, quam quod loquitur pater in ipso ma- 
nens. Eadem ergo patris et filii loquela est, sicut ea- 
dem et operatio; et ideo dicebat, alioquin propter 
opera ipsa credite (Joan, xiv, 12). Quse utique simili- 
ter faciebat ut pater : ut postremo vel auctoritate 
operum crederetur, quia filius in patre est, et pater 
in filio. 

XIII. Hoc autem quo modo intelligendum est quod 
sit, Ego in patre et pater in me, jam supra expoai- 
tum est. Sed el nunc brevius dicam. Secundum in- 


Deus non est. Voluntas Dei naturaliter bona e:t, per 
fecta est, indemutabilis est, semper eadem existens, 
et sine inilio existens, el sine fine perseverans. Vo- 
luntas vero ejus qui non est Deus, eo quod habeat 


. initium, sicut et ipse qui nou cst Deus potestet nutare, 


potest et verti, sicuti et ipse qui non est Deus : ac per 
hoc non vere bona, quia non vaturaliter bona, nec vere 
perfecta, quz potest verti el minui : ita ut quod * ho- 
die voluit, crastino nolit, et quod hodie noluit, cra- 
gtino velit. 

XIV. Dicam exemplo apertius : Angelus iste qui 
nunc diabolus est, antequam (eret diabolus, bonam 
habuit volüntatem; sed ubi factus est diabolus, pro- 
pri arbitrii agitatione amisit bonam voluntatem ; 


B ideo scilicet, quia ex factura * subsistit, et non natu- 


raliter. Deus est. Hoc et de omni creatura rationa- 
bili sentiendum est : etsi enim quidam eorum non 
declinaverunt, neque declinant à bona voluntate; ta- 
men* in natura habent posse declinare, quia crea- 
tur: sunt, et non Deus, Hoc enim quod non decli- 
naut, ex disciplinz perpelua observatione obtinent, 
non ex " natura: indemutabilis veritate. Deus autem 
* ipse solus sine initio bonus et perfectus et iucon- 
verlibilis est sine initio, babens quoque bonam vo- 
luntatem et perfectam et inconvertibilem ; nou insti- 
tutione , neque ex profectu observationis habet bo- 
nam et perfectam et inconvertibilem voluntatem, sed 
ex nature indemutabilis veritate, qua et bonus et 
perfectus et inconvertibilis Deus est. Viderit, si qua 


differentiam substantie audiendum est, Ego in patre C fortassis est baeresis, qua hunc sensum respuat : tu 


el pater in me. Sed et illud quod ait, Ego et pater: 


unum sumus , secundum indifferentiam substantiz 
unum sunt pater οἱ filius. Nolo ergo, impie hzretice, 
ut indifferentiam substantiz patris et filii adimas, et 
importune unitatem voluntatis interseras, quam ali- 
bi impie negas dicendo : Scriptum est , Descendi de 
celo, non uL faciam voluntatem meam , sed voluntatem 
ejus qui misit me patris (Joan. v1, 98). Qui in hoc ca- 
pitulo ignorans dictionis ejus sacramentum, tam iin- 
pie negas paris et filii unam esse voluntatem ; quo- 
modo tibi credam, quia siuceriter confiteris, quod 
una eadem voluntas patris et fifii significetur in hoc 
quod pronuntiavit Dominus dicens, Ego ei pater unum 
sumus? Tu si vere credis, quod pater et filius unum 


tamen przecipue ad hoc, Ariane, consentis, qui et ip- 
sum filium Dei quem totius creaturze Dominum confi- 
teris, " vertibilem et mutabilem dicis , quod eum a 
Deo factum de nihilo przedicas, non * tamen de Deo 
vere natum. Si hzec tibi sententia east, quod omnis 
creatura vertibilis est et mutabilis, Christum autem 
dicis esse creaturam : ergo et ipse, secundum te, ex 
conditione ? naturz vertibilis οἱ mutabilis existens, 
non habet inconvertibilem et iademutabilem volun- 
tatem. Et quomodo interpretaris, quod pater et filius 
unum sunt voluntate? cum patris et filii, secundum 
te, diverse sint voluntates et contrarix ; quia scili- 
cel una est indemutabilis et inconvertibilis, alia vero 
mutabilis et convertibilis, deprehenderis et detege- 


sunt voluntate, non video quomodo negare possis D ris, h:eretice fraudulente, quomodo conaris simplices 


quia et substantia et divinitate οἱ potestate unum 
sunt. Quare enim non una substantia sil, una. di- 
vinitas et potestas, quibus una voluntas est? Si 
enim ex :quo illis voluntas est, ex zequo divinitas 
est. Si non ex zquo divinitas, nec ex zquo voluntas. 
Dei enim voluntas, et cujuslibet, non tamen Dei, vo- 
luntas ' pariare non. potest : quia alia est vis volun- 


* Pariare, id est, esse par. — 

4 Hodie voluit, crastino nolit. Hxc improvide 
omissa sunt in editione Oxoniensi. 

s Subdidit.. 

^ Innatum Paris. fort. Innatum habent. 

5 Creature. 


animas circumvenire οἱ capere. Constrictus enim et 
coarctatus testimonio dominice pronuntiationis di- 
centis, Ego et pater unum sumus, ut de hac voce qua- 
litereumque *? evoles, qux claris sermonibus in pa- 
tre et filio unitatem deitatis ostendit, succubuisti ne- 
cessitate, non arbitrio, ad hoc ut vel !! ad monu- 
mentum in przsenti capitulo summis labiis, et ut ita 


* Sicut solus. 

' Deum vertibilem. 

5 Forte autem. 

9 Creature convertibilis. 

10 Te voles. 

Ad monumenium. Forte, ad momentum. 


* 


49 DE TRINITATE. 50 
dixerim, superficie sola verborum, unitatem volun- A vacuum miserimus, tamen adhuc in Dei gratia re- 


tatis interseras, quo expressius et vivacius et medul- 
litus unitatem deitatis excluderes. Tollis enim sen- 
suin, unitate substantiz, qui facile creditur ex ipsa 
simplicitate verborum ; et interpretaris sensum, uni- 
tate voluntatis; ἡ ut quia supra dicta ratio ejus non 
facile apud omnes intelligitur, interim simplicem de- 
cipias auditorem, cum illud agis ne unitatem divini- 
tatis intelligat. Nam et unitatem voluntatis in patre 
el filio, fides catholica sincerissime et verissime cre- 
dit, non labiis (tautum) sed et toto corde, quz et 
unitatem substantie et divinitatis agnoscit. Sicut 
enim indemutabilis et incouvertibilis est substantia 
cum Patre Filius, ita et indemutabilis et inconverti- 
bilis voluntatis est cum Patre Filius. Atque ideo una 


petendnm nohis est, et impudens * eorum frons 
illa quz est sine signo Domini, crebris testimoniorum 
lapidibus elidenda est; ut, etsi non caro eorum ef- 
fundit cruorem, multis * effossa vulneribus tamen 
vel" pudor suffusione sanguinis erubescat, si etiam 


.* ex iis que illorum esse scripseras, opprimantur. 


Ilzc verba hiereticorum ais esse. Ex nihilo, inquiunt, 
Deus sibi filium fecit. Si fecit eum ex nihilo, * 
creatura est, et non filius. Et quid est, quod filium. 
dicis, quem creaturam esse confirmas, cum dicis eum 
factum ex nihilo esse? non ergo potes et filium eum 
dicere el creaturam : filius enim ex nativitateconsistit, 
creatura vero ex factura. Quid tibi contraria profite- 
ris? unum elige de duobus : dic aut filium vere fi- 


voluntas est Patris et Filii, sicut et una virtus etuna B lium , aut creaturam vere creaturam. Si ita filium 


imago, magis * aut dixerim quod ipse Filius volun- 
tas est. Patris. Sicut enim Patris el Filii una imago 
cum sit secundum Moysen , tamen et ipse Filius ima- 
go Dei invisibilis (Coloss. 1, 15) scribitur ab Apo- 
Sstolo; ita et una voluntas cum sit Patris et Filii, 
(pie) definitur quod voluntas Patris est Filius. (Si- 
cut est) Dei invisibilis imago, similiter et de virtute 
intellige. Fides enim catholica dicit, unam virtutem 
esse Patris ct Filii; et tamen scribit Apostolus, Chri- 
stum Dei virtutem esse et. Dei sapientiam (1 Cor. 1, 24). 
Pie ergo dictum est, quod Filius voluntas est Patris, 
sicut idem ipse est sapientia Dei. Et tamen si adhuc 
movet hic sensus, intende ad ea qu:e dicimus : certe 
Dci sapientia Christus est. Quid autem est Dei vo- 


dicis, ul vere tilium dicas, negasti eum esse creatu- 
ram. Et quomodo de nihilo factum eum esse dicis, 
quem vere (ilium confiteris ? Si autem dicis eum vere 
esse creaturam, cur eum filium nominas, cum in eo 
istius nominis abneges veritatem ? 

Il. Sed (de) vivis lapidibus divinze vocis percutia- 
mus frontis ejus impudentiam. Tu dicis eum esse 
creaturam : ego dico eum esse filium : quis inter nos 
de professionis veritate pronuntiet ? puto, quod li- 
beuter habeas, ut ille judicet, a quo tu, renuentibus 
nobis, factum dicis Christum ex nihilo. Audiamus 
ergo quid de coelis ipse pronuntiet. Hic esi filius 
meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Matth. 
m, 17). Numquid dixit, Hic est quem ego feci ex ni- 


juntas, quam Dei sapientia? non enim in Deo aliud QC hilo? Et vide , quia hoc tunc primum dixit, quando 


voluntas, et aliud sapientia : in hominibus quidem 
potest esse voluntas, non tamen lizc ipsa sapientia; 
quia voluntas hominis eruditione et meditatione et 
profectu ad sapientiam sibi possibilem pervenit. Dei 
autem voluntas non eruditione, non meditatione, non 
prefectu ad sapientiam pervenit, sed ipsa nihil indi- 
gens, naturaliter ? substontiva sapientia est. Unde et 
Christus Dei sapientia existens, Dei quoque voluntas 
est; quia in Deo non aliud voluntas , et aliud sa- 
pientia. 


CAPUT 1l. 


De eo quod heretici dicunt. Ex nihilo, inquiunt, Deus 
sibi filium fecit : ei fecit eum ex nihilo, creatura est , 
et non filius. 


Ι. David uno lapidis ictu Golix frontem percutiens 
magni corporis fortem stravit inimicum (I Reg. xvii, 
20). Sed nostra: non est virtutis de uno lapide vin- 
cere ; duplici, ut opinor, ex causa : quia nec nos ta- 
les vires habenius, quales habuit et David; et isii 
nimis frontem przferunt * impudenti impietatibus 
obduratam : unde jam licet multos lapides non in 


! Aut quia. 

* Enim. 

* Substantia. 

ὁ Impudentia et. . 
* Frons eorum lapidanda est , ut et si. 
* Pertusa. 


Jesus ut homo accessit ad baptismum : et, puto, non 
alia ratione quam quia poterat credi non esse filius 
Dei, qui corporeus videbatur, et inter c:eteros homi- 
nes ipse quoque ut homo peccator veniebat ad bap- 
tismum, cum peccata propria non haberet. Ne ergo, 
(cum) sacramentum bhaptisinatis in homine assumpto 
10 consummat Jesus, non vere Dei filius crederetur, - 
clamat de ccelo Pater, Hic est filius meus dilectus. 
Intellexerat quidem. et Joannes suum illum esse 
Dominum, quando et !! venienti ad baptismum ait; 
Ego a te debeo baptizari, et iu venisti ad me (Matth. 
ut. 24)? Sed ne forte apud alios Joannis testimo- 
nium non tam magnum videretur, ut vinceret fidem 
carnis et humilitatis in Christo, et omnia omnino 


D qux per carnem ejus agebantur ; ipse quo nemo ma- 


jor, ipse quo nemo melior cognitor, dat testimonium 
de colis diceus: Hic est. filius meus dilectus, in quo 
bene complacui. In quantum enim inanifesta fides 
erat circa carnem Salvatoris, in tantum et manifesta 
fides esse debuit circa deitatem Salvatoris: tunc 
enim et verus Deus est, si sit οἱ verus filius. Carnem 
quidem ejus, vel potius hominein dicam, nemo am- 


1 Pudore ceu. 

8 Kt ea. 

* Creatus. 

!9 Consummans. 

!! Advenienti. 2 , 


5 FAUSTINI PAESBYTERI | 53 
bigebat, quia nec ambigi poterat : sed illud quod in A ρ»ίαομὶ : ipsum audite (Ibid., 5). Certe Moyses et Elias 


homine erat, et natum cum liomine, quia videri per 
naturam non poterat, ne cssel incertum, voce et 
quasi digito patris ostenditur dicentis: Hic est filius 
meus dilectus, in quo bene complacui ; et ! interea 
pari auctoritate fldes utriusque substantize , id est, 


Dei et hominis commendatur in Christo. Hominis - 


enim in se fldem Dei filius ipse * signabat per con- 
ceplionem et partum Virginis, per infantiz vagitum, 
per cunas et involumenta, per ipsa matris ubera, 
per ipsa materni lactis alimenta, per incrementa ἢ 
corpore: ztatis, per hoc ipsum quod venit, ut bap- 
Uzaretur. Vides quomodo interim usque ad baptis- 
mum * expressit in se hominis veritatem , tanto 
pressius hoc agens, quanto et difficilius credi pote- 


pariter videbantur cum eo loquentes , quos ulique de 
adoptione factos esse filios Dei negare non potes : et 
quomodo de solo Christo vox divina testatur dicens ; 
Hic est filius meus dilectus, in quo mihi complacui : 
ipsum audue ? Si enim et Christus de adoptione filius 
est , cum staret inter duos filios adoptivos, dixisset 
utique , «Et hic filius meus est, » ne Cbristus solus 
filius esse crederetur : at cum dixit, Hic est filius 
sneus dilectus, adoptionis filios separavit , ut proprie- 
tas vers» nativitatis in Christo solo filio crederetur. 
Sed non suf(icit ut Cliristum tantummodo filium suum 
esse profiteretur ; addidit etiam quod vero filio de- 
bebatur, dicens, ipsum audite. Magnam , immo et 
parem sibi auctoritatem ostendit in filio, cum ita 


rat, Deum (in) hominem fieri. Et ue forte ad hoc p audiendus est fllius, ut audiendus el pater est : /p- 


coacium putes, οἱ non sponte filium Dei, filium quo- 
que lacum esse hominis, audi Apostolum dicentem 
de eo : Qui cum in forma Dei esset constitutus, non 
rapinam arbitratus est, esse se equalem Deo, sed se- 
metipsum exinanivit, formam servi accipiens ( Philipp. 
n, 6, 7). Si ergo semetipsum exinanivil, formam servi 
accipiens, non coactus es, sed sponte factus (esi) 
filius hominis, existens in forma Dei, Deo zqualis. 
Habes igitur filium exprimentem ip se fidem hominis. 

Ill. Item videamus fidem in eo divinitatis expres- 


Sam : et licet sufficienter supra de fide ejus divini- 


tatis expressum est , et adhuc sint alia quoque mul- 
ta copiosiora quibus fides divinitatis apparet; tamen 
illa nunc taceo : suf(icit enim mihi si * fidem diviui- 


tatis in Christo solus interim pater ostendit dicens : αὶ 


Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui. 
Quid ais, hz:eretice? credis sine dubio Christo, quod 
se filium hominis fecerit : quid * censes de patre? 
estue veridiens apud te, cum Christum filium suum 
esse testatur? 7 (si non) credis patri, cum Christum 
filium suum esse testatur, jam majoris apud te auc- 
toritatis est Cliristus , cui de fide in se hominis cre- 
dis ; et minus idoneus est pater, cui de fllii testatione 
non credis. Et quomodo patrem majorem Deum viu- 
dicas, cujus vocem quasi minimi depretias ? vel quo- 
modo Christum Deum minorem asseris , cui tantum 
credis, quantum nec ei, quem majorem przdicas? 
Magnus iste * honor tuus est quem patri defers, ut 
ei non credas de filio suo profitenti. Qui tamen ite- 


sum, inquit, audite. Quidquid ergo jam dixerit 
Christus, audiendus est. Et videamus, si nusquam se 
dicit esse filium Dei, si nusquam se Deum patrem 
habere profitetur. Ipsius vox est : Omnis plantatio 
quam non plantavil pater meus , eradicabitur ( Matth. 
xv, 15). Et iterum : Domum patris mei fecistis domum 
negotigtionis (Joan. n, 16).? Alibi quoque : F4 tu 
credis in. filio Dei (Joan. ix, 55)? Numquam presu- 
meret dicere , Paler meus , patris mei , et tu credis in 
filio Dei , nisi esset confidentia nature, quae vindicat 
vocabulum veritatis in patre, de conscientia pro- 
prix nativitatis. Quid enim insolenter ille loqueretur, 
(Qui semetipsum humiliavit factus obediens usque ad '^ 
mortem crucis. 

IV. Sunt et alia testimonia plurima : sed nos nuuc 
non librum scribimus ut omnia prosequamur , sed 
causa brevitatis paucis testimoniis summas claudi- 
mus, ut vox illa obruatur, qux:e negat Christum esse 
filium Dei. Sane dicit se Christus filium quoque esse 
hominis, cum ait : Et videbitis filium hominis ( Murc. 
xiv, 62). Et, Quem dicunt esse filium hominis (Mah. 
xvi, 15)? Hoc est enim sacramentum fidei in Christo, 
ut cum illum filium Dei esse credideris , credas quo- 
que et filium hominis esse eum factum. Illud enim 
quod filius Dei est, naturaliter possidet; hoc autem 
quod filius hominis factus est, !! qua beneficius no- 
bis praestitit !* : et ideo qui Christum filium Dei es- 
se non credit , impius est ; sed et qui Christum filium 
hominis esse factum confiteri !* dedignatur, ingratus 


rum ei alibi profitetur illum suum filium esse, quando p est. Tu tamen, heretice, credis quod Christus fllius 


cum apostolis Petro et Jacobo et Joanne Domi- 
nus ascendit in montem, et refulsit facies ejus sicut 
sol (Math. xvii, 2). Percutiat iterum divinum testi- 
monium tuz frontis impudentiam : Ei ecce, inquil 

tubes lucida inobumbravil eos : et ecce voz de nube di- 
cens : Hic est filius meus dilectus, in quo bene com- 


! Interim patri. 

3 Significabat. 

ὃ Corporis, et forte corporea. 

* Exsurrezit. 

5 F'ide in Christo divinitatis solus. 
* Sentis, 

! Credis ne. 

* Honoratus est. 


quoque hominis factus est, et cum hoc ipsum de se 
Salvator dicat, non abnuis. At vero cum dixerit pa- 
ter, Hic est filius meus , et cum dixerit lilius, Pater 
meus; u uL cor Pharaonis '* obduras , et nou credis? 
Superest impudentie (u$ , ut quasi melancholicus 
non vera perspiciens, patreur et filium dicas esse 


* Et alibi. 

!? Veritatis morlem et mortem crucis. 

!! Quia benefinis. 

13 Qua beneficius nobis prestitit. Alia exemplaria 
rectius, quia beneficia nobis prastitit , alia Vero, quia 
beneficus nobis persiitit. ΟΧΟΝ 

!3. Dedignabitur, . 

!'* Obdurascit. 


55 


DE TRINITATE. 


5 


mentitos. Non, inquit, nego filium ; sed nego verum A laudata confessio est, sive ex peculiari dilectione Sal- 


filium : ergo et Petrus ideo beatitudinis vocem pro- 
meruit, quia Christum verum filium esse non credi- 
dit, licet filium Dei vivi sit confessus. Magnum revera 
confesss fidei sacramentum est in Petri conscientia, 
ut cum labiis dicat, Tu es Christus, filius Dei vivi 
( Matth. xvi, 46), in corde tamen habeat , quod non 
sit verus filius Dei vivi. Ego homo sum : verba audio, 
verba intel!igo, interpretationem tacitam cordis au- 
dire nou possum. Christum filium dixit Dei vivi : nisi 
et adoptivum adjecerit, ego aliud nihil intelligo, 
quam quod et loquitur. Viderit si Christus , ἡ qua 
Dominus et Deus cor aspicit : mihi tamen qui auri- 
bus tantum audio, debuit etiam per vocem fieri cor- 
dis ejus manifesta confessio , propter quem et Petrus 


vatoris, * qua ita erat ei proximus, ut etiam supra. 
pectus ejus recumberet (Joan. xii, 23). * Videamus, 
quid hzrens pectori ejus hauscrit. Deum nemo vidit 
umquam , nisi unigenilus filius qui est. in sinu pairig 
(Joan. 1, 18). Nulla creatura videt Deum , secundum 
hoc quod Deus est; et ideo ait : (Deum) nemo vidit 
umquam. Sed sequitur, et dicit : nisi unigenitus filius: 
ergo unigenitus filius non est creatura, qui Deum 
videt quem nulla vidit creatura. Et ne forte unum * 
eum de adoptivis filiis crederes, amputavit sensus 
impii occasionem, cum eum dixit non solum filium , 
sed etiam unigenitum filium. Hoc nomen non habet 
socios : el licet dicantur alii filii; adoptione tamen , 
non nalura sunt filii. Sed Christus solus unigenitus 


interrogatur : non euim sibi soli Petrus interrogatus p filius est, quia solus verus filius est , non adoptione, 


est, sed et omnibus (nobis) ; ut cum ille de Christo 
bene confitetur, et nos similiter disceremus pari 
confessione ad beatitudinem pervenire. Et interea vi- 
deamus ἡ si digne Petrus beatitudinis praconium 
consequitur, credens in corde quod non sit verus 
(filius), sed adoptivus : si digna lhixc patris revelatio 
est, et non potius carnis et sanguinis. Plurimi certe 
adoptione sunt filii Dei : et non solum Jeremias , qui 
adhuc eum esset in vulva matris, sanctificatus est 
(Jerem. 1, 5) ; neque solus Joannes Baptista, qui in 
utero matris infans exsultavit in spiritu (Luc. 1, 44) : 
sed neque solus Elias, qui mortem adhuc usque pas- 
sus non est, vel quilibet ex numero prophetarum, ex 
. quibus unus, ut in Evangelio relatum est ( Matth. 


xvi, l4), putabatur Christus: sed ad hoc nomen (; 


adoptionis, meretrices et publicani , quamvis emen- 
datione ὃ venerunt. Et ne quis me putet blasphe- 
mare, audiat in Evangelio dici : Meretrices et publi- 
cani precedent vos in regno celorum (Matth. xxi, 51), 
ubi non nisi filii adoptionis sunt. Cum ergo nec blas- 
pbemis nec turpibus adoptionis gratia denegatur , si 
corrigànt se: hoc pro maguo sacramento Pater Petro 
revelavit , quod scilicet filius quidem Dei vivi est, 
sed adoptione potius, et non nativitate, et tantum 
nomine , non etiam et nominis veritate? Plane qui 
hoc credit, non beatus ille est, sed miserrimus om- 
nium hominum, habens non solum intelligentiam 
carnis et sanguinis, verum etiom el spiritum dia- 
boli. Sed quazso, Regina, sentias, quod multa in hoc 


sed natura, uon nuncupatione tantum, sed et genere: 
solus (inquam) verus filius est, qui etiam in sinu pa- 
tris est. Filii adoptivi in sinu Abrahz sunt : qui au- 
tem verus filius est, et unigenitus filius eet, in. sinu 
patris est. Intellige tamen et in hoc inseparabilem pa- 
terng. substantia filium, quod im sinu patrie dicitur 
esse. Item legimus : Sic enim dilexit mundum Deus , 
ul filium suum unigenilum darel ; ut omnis qui credit 
in eum, non. pereat, sed habeal vitam eternam ( Joan, 
"1, 16). Non video, quomodo dilectio Dei commende- 
lur ad mundum, si non verus et unigenitus est filius, 
quem dedit pro mundi redemptione. Mundus sine dubio 
creatura est; δὶ Christus creatura est, quid contulit 
mundo, dans pro creatura creaturam ? Omnis crea. 
tura servili conditione censetur : si Christus creatura 
est, servus est : quomodo redemit ad libertatem , 
cum servus nullo jure possit conferre libertatem ? et 
tamen Abraham, ut commendaret dilectionem quam 
habebat ad Deum, proprium et verum unigenitum et 
dileciissimum filium obtulit in holocaustum, cum hoc 
ipsum Deus ad probandum cunctis ejus in se dileo- 
tionem fieri przecepisset. EL tu dicis, impie, quia Deus 
volens commendare dilectionem suam mundo, non 
habuit verum filium quem daret, $ed usus est neceg- 
sitate, more sterilium , ut, quia verum de se genhi- 
tum filium non habuit per naturam , vel ex nibilo 
factum daret ? 

VI. Dic, impie, (ergo) majore virtute dilectio- 
nem commendavit Abraham, proprium et unigeni- 


loco diei poterant, quz: ad consequentia festinans D tum filium offerens, quam Deus qui non habuit pro- 


pratereo; credens quod data occasione, quasi una 
de sapientissimis plus possis sentire quam loquimur, 
secundum sententiam Salomonis : Da sapienti occa- 
sionem, et sapientior erit (Prov. 1x, 9). 

V. Hzc vestra, Ariaui, doctrina est, bxc vestra 
interpretatio singularis, hoc secretum fidei vestrae 
mysterium : Adoptione, inquit, Christus est filius, 
et non verus filius. Interrogemus et Joannem : potest 
et hic verum didicisse , sive quia interfuit cum Petri 

! Forte, scilicet, quo. 

! Forte, Sed. 


? Heic quedam in Paris. Faustino ojnissa. 
* Quia. 


prium , neque vere unigenitum dedit, Et est, * qnod 
velit Deus magnopere commendare : et inferius (non) 
commendat, cum commendaverit homo. E. ille 
Deus quem majorem pr:edicas, minor est homine ip 
commendanda dilectione : minus enim commendavit 
ileclionem, si non verum et unigenitum filium dedit 
pro mundi dilectione : et Abrabam plus commenda- 
vit, qui proprium et unigenitum obtulit. Sed absit 
hzc impietas, ut vel in dilectione commendanda mi- 

* Videns. 

* Deum. 

1 Redimit. 

" Quidquam. 


55 FAUSTINI PRESBYTERI | 56 
nor sit Deus , qui est per omnia in:estimabilis : ve- A est, et postremo per omnia, secundum hoc quod 


rum enim et unigenitum filium dedit, diligens mun- 
dum. Hoc enim Paulus vas electionis exsequitur , 
volens Dei in nos commendare dilectionem dicens , 
Qui suo filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tra- 
didit illum ( Rom. vm, 52) ; cum dicit, Filio suo, 
proprietatem veritatis expressit in uomine : et vide 
tamen, quo sermone usus est, dicens, Qwi suo filio 
non pepercit. Legisti utique dicentem Deum ad Abra- 
ham, cum filium pro Dei dilectione vellet occidere : 
Ne injicias manum (uam in puerum, ne facias illi quid- 
quam : nunc enim cognovi, quia times Deum tuum, et non 
pepercisti filio tuo dilecto propter me (Gen. xxu, 12). Di- 
cit οἱ Paulus : Qui filio suo non pepercit, sed pro nobis 
omnibus (radidit eum : dicit Apostolus ex Dei voce, quo- 
modo * commendaret dilectionem 
fuerat verbis divinis, si non et hic de vero filio lo- 
queretur : et tamen, quis * nesciat in patre Abraham 
et Isaac filio ejus imaginem przecessisse futurze verita- 
tis ? In Deo patre et Christo unigenito filio ejus sacra- 
' mentum praecedentis figurze monstravit. Apostolus , 
consignans ipsis sermonibus veritatem, quibus et 
primum figura signata est , dicens : Qui proprio filio 
suo non. pepercit , sed pro nobis omnibus tradidit eum. 
Si ergo figura erat in Abraham, cum offerret fi- 
lium ; veritas autem in Deo patre, cum tradidit 
filium : quid ais doctor impietatis * ubi major vis 
versari debet, in figura, an in veritate ? sine du- 
bio in veritate. Et quomodo tu miuorem exhibes 
veritatem , pleniorem vero figuram ? plenior enim 


Deus est, :qualein ei qui cum genuit. Vides qualem 
dedit filium — pater. Ecce jam Deus in:esüimabiliter 
superior invenitur in filio : et nunc considera , quod 
hunc talem unigenitum filium pro mundi dilectione 
prastiterit : et expende nunc , quidnam sit mundus ; 
utique ereatura est: similiter et Deus. quid sit , ex- 
pende : utique creator est : et nunc jam compara, quem 
dilexerit Abraham, et quem dilexerit Deus. Abraham 
quidem Deum. Sed recense quanta Deus Abrahze 
prastiterit, et invenies, quod Abraham multo minus 
Deo dilectionis dehitum reddidit quam debebat , licet 
reddiderit quantum reddere potuit. Deus autem 
mundum diligit pro nulla sibi data ab eo gratia. Vides 
quia multo est commendabilior dilectio Dei quz non 


: improprie usus B ex debito przstatur, quam illa Abrahz qu: pr:e- 


8tatur ex debito. Sed vide adhuc supercminentiam 
dilectionis qua Deus diligit mundum , non solum sibi, 
qui eum condidit nullo merito justitie commenda- 
tum , verum etiam peccatorem οἱ adversum se im- 
pium. Mundum ergo dilexit Deus peccatis et impicta- 
tibus reum, non quia peccata et impietates dilexerit 
mundi , sed dilexit. mundum, ut de peccatis et im- 
pietatibus mundus ipse liberetur. Et audi Apostolum 
per hc mire commendantem Dei dilectionem , cum 
scribit ad Romanos : Ut quid enim Christus , cum ad- 
huc infirmi essemus , secundum tempus pro impii, mor- 
uus esi? vix enim pro justo quis moritur. Nam pro 
bono forsitan quis audeat mori. Commend«t autem Deus 
charitatem suam in nobis : quoniam si cum adhuc pec- 


est figura, ubi verus lilius offertur: et minor est C carores essemus, Christus pronobis mortuus est ; multo 


veritas, ubi secundum te, non verus filius tradi- 
tur. Sed plane major est veritas, et minor est fi- 
gura. * Hoc si vis probari, crede verum unigenitum 
filiun Dei; et intelliges, quod multo plus quam 
Abraham, gessit Deus, dans filium suum unigeni- 
tum pro mundi dilectione secundum Evangelium 
(Joan. m, 16), vel cum secundum Paulum, suo β- 
lio non. pepercit , sed pro nobis omnibus tradidit eum. 
Abraham enim licet filium obtulerit , tamen pro Dei 
dilectione obtulit, cui quidquid obtuleris, non e- 
quas ad quod dignus est ; et obtulit filium , quem 
posteaquam per naturam habere non potuit, per 
Deum tamen contra naturam est adeptus : obtulit ergo 
Deo, quod ei contra spem natur: dederat Deus , et 
obtulit (ilium. 

VII. Facitad causam, si dixero se minorem ,et 
sine illa conditione praesenti quandoque mortalitatis 
lege moriturum : contra , examina " quid Deus prz. 
stiterit : filium suum pr:stitit unigenitum, quem 
non sero ex alicujus adeptus est gratia, sed semper 
habet sine initio ex proprietate natur:e natum de se 
talem, qualis et ipse pater est qui eum genuit , in- 
visibilem, inzstimabilem, sempiternum, impassibi— 
lem et immortalem et omnipotentem , sicut ipse pater 


! Etiam 

3 Commendarit. 
8 Qui finium. 
* Hoc est si. 


magis justificati nunc in sanguine ipsius , salvi erimus 
ab ira per ipsum (Rom. v, 6-9 ). 

VIll. intelligo quidem, * quod hoc testimonium 
discuti desiderat : sed nunc quód faciat ad causam 
breviter pandimus. Mundum , habitatores mundi in- 
terpretatus Apostolus ostendit, quod pro impiis , et 
peccatoribus moriuus est Christus, ut suam charitatem 
commendaret in nobis , qui sumus in. mundo : et mo- 
ritur, inquit, Christus, pro impiis , et peccatoribus ; 
quandoquidem vix pro justo quis moritur, licet forsi- 
tan pro bono quis audeat mori. Jamne intelligis 
quam inenarrabiliter pracellat dilectio Dei ubi est 
veritatis expressio, et quam minor sit dilectio Abra- 
hx ubi figura signata est ? Non hoc dico quasi non 
multum dilexerit Abraham ; immo tantum dilexit 
Deum quantum et potuit, quantum nemo ex natis 
mulierum supergredi potest. Sed licet multum dile- 
xerit Deum, et de toto corde et de totis viribus animae 
su: dilexerit : tamen inenarrabili supereminentia di- 
vins dilectionis in infinitum superatur. Quis euim 
possit explicare dilectionem quam Deus mundo pre- 
stitit, dans unigenitum filium suum ita, ut homo 
nasceretur qui Deus est ; et haberet secundum * car- 
nem humana sorte initium nativitatis, qui sine initio 

δ Quod. 


* (Quidquid. 
7" Carnis humane. sortem. 


57 DE TRINITATE. 58 
dc patre natus est ; et ille :«qualis Deo in forma Dei A ptione sit filius, et non verus filius. Et bene, quod 


existens semper, accepta forma servili minor fleret, 
non solum patre, verum etiam angclis, immo et 
hominibus, nescio, si non et multum infra, ὁ vcr- 
mis quoque comparatione ; et postreino,, ut secun- 
dum naturam susceptae * aniin:e , usque ad mortem 
tristiiam pateretur, qui totus gaudium est, nou 
solum Abrahz, qui diem ejus cupiens videre , vidil et 
gavisus est (Joan. vin, 56), sed et omnium homi- 
num sauctorum. Przstitit ergo mundo unigenitum 


filium suum, ut qui vera vita est, pendens in li- 
£no secundum carnem, mortem crucis pateretur, 


occultata. iuterim sempiterna et inviolabili divinitate 
ejus, 4:5 illi una est cum patre ejus. Vide dile- 
ctionem, ut pro mundi salute Dominus majestatis 
crucifiyatur in. terra qui se filium Dei credentibus 
vitam zternam prazstat in coelis. O te beatissimum, 
patriarcha Abrabam, cujus maxima dilectio in Deum 
non nisi inexplicabilis divinz dilectionis inundatione 
submergitur : et nescio si non hoc (totum) pro res- 
pectu tux? dilectionis et fidei Deus iinpio. praestitit 
mundo. Tibi enim οἱ semini tuo promiserat Deus, 
ut heres esses mundi per justitiam fidei(Rom. ww, 15), 
sicul docet apostolus Paulus. 

IX. Sed satis tardo ,si hunc locum voluero plenius 
exsequi : ad te convertar, hzxretice, commonens , ut 
intendas quomodo Deus diligens mundum, dedit 
unigenitum suum filium ,vel , ut ait Apostolus , quo- 
moo suo filio non pepercit, sed pro nobis omnibus 
tradidit eun. Si sacramentum istius ineffabilis divi- 
nze dilectionis agnosceres , numquam adversus filium 
Dei impias componeres quzestiones ; quas qui pix 
mentis est, per illa qux supra diximus, intelligit abso- 
lutas. Sed adhuc reliquam partem propositi testimo- 
nii * videamus ut tu: frontis impudentia multo pres- 
sius * obteratur. Nam cum dixisset : Sic enim dile- 
zit Deus mundum ,. ut filium suum unigenitum daret , 
prosequitur, et dicit : Ut omnis qui credit in eum, 
non pereat, sed habeat vitam eternam. lterum dicam , 
est unigenitus filius : quomodo qui credit in eum, 
non perit, sed vitam habebit eternam , cum credere 
in creaturam , sit Divinitatis offensio ? Respice ad 
apostolum Paulum ; considera, qux opprobria, 
quas * obscenitates de his referat, qui, ut ipse ait, 
commutaverunt veritatem | Dei in. mendacio , et colue- 


C in nomine ejus ? qui 


Joannes, ille Joannes recubans supra pectus Domini , 
causam scripti Evangelii referens posuit, et dixit : 
Multa quidem et alia signa fecit Jesus coram discipulis 
$uis, qua non sunt scripta in libro hoc : heecautem scri- 
pta sunt, ut credatis , quoniam Jesus est Christus filius 
Dei , et ut. credentes vitam cternam | habeatis in no- 
mine ipsius (Joan. xx, 50, 51). Estne opus adhuc 
apertius explanare ? multa, inquit, «t alia signa fecit 
Jesus : et licet non sint omnia scripta, quia nec 
scribi poterat infinita rerum copia; tanien hzc ipsa 
ideoscripta sunt, ut credamus, quod Jesus est Christus 
filius Dei ; e( ut fidem singulorum provocaret, 
ostendit et premium dicens : «t credentes vitam cter- 
nam habeatis in nomine ejus. Si * vere adoptione 


B esset filius Dei, et nou natura, si sola nuncupa- 


tione, et non etiain quod in nuncupationi intel- 
ligeutia est ; nusquam rmnagis hoc ipsum erplanas- 
$ct, quam in ultimo scriptionis, ne fides in am- 
biguo derelicta , vitam :eternam perderet per cre- 
dulitatis incertum. Sed Evangelista, qui ad hoc 
positus est, ut habens gratiam sancti Spiritus illa 
maxime lucidius panderet, qu:e ad vitz terna 
prxinia pertinerent, non ambiguo clausit Evangelium, 
sed manifestissime expressit, idco scripta Evangelia, 
ui credatis , inquit, qucniam Jesus est Christus. fi- 
lius Dei , et ut credentes vitam aternam habeatis 
in nomine ejus. Etiam ne hic suspicio est creatura 
in filio Dei, ubi, qui crediderit quod f(ilius Dei est 
Christus, &ternam vitam possidet, el non aliter quam 
utique non est creatura, sed 
creator, et nou adoptione filius, sed 1 verus filius Dei: 
in noniine euim creaturz ne quidem vitam tempora- 
lem potest quis assequi, visi si aliquis eam non au- 
ferendo przstare dicatur. 

X. De nihilo, inquit, fecit Deus sibi filium. Przrtereo 
multa testimonia : loquatur Joanaes Christi Domini 
dilectione perspicuus. Scribens Epistolam ait : Omnis 


- qui diligit patrem, diligit eum qui ex eo natus. est 


(1 Joan. v, 1) : numquid ait, diligit eum quein fecit 
Deus ex nihilo? scd nec patrem omnino nominasset , 
nisi scisset de eo natum filium δ. Et [e nunc, quia 
ita intelligendum est, ut tu, hxretice, interpretaris ; 
quod scilicet ab eo factus sit ex. nihilo, quem ex pa- 
tre natum dicit Joanues : οἱ quaro, numquid secun- 


runi eb servierunt. creatur polius quam Creatori Ὁ) dum te solus Christus factus est ex nihilo ? Nonne, 


(Rom. 1, 95). Tu si sic credis, et sic colis, et 
servis unigenito filio Dei , ut eum dicas esse crea- 
turam , illa te mala miser exspectant quibus illi pu- 
niuntur, qui commutaverunt veritatem Dei in mea- 
dacio, et colueruntet servierunt creature potius 
quam creatori. Adoptione, inquit, Christus filius 
Dei est, et non verus filius. Omnia leguntur Evan- 
gelia,et nusquam scriptum est , quod Christus ado- 


! Vermium. 

* Humane anima. 

* Videas. - 
* Obtureiur. 

5 Obscuritates. 


ut taccam de aliis, etiam mundus ipse ex nihilo fac- 
tus est ?* ergo et muudus a nobis diligendus est, si 
diligendus est pater. Sed clamat idem Joannes : Nolite 
diligere mundum (1 Joan. u, 15). Numquid tam levis 
est Joannes, ut ipse sibi contraria praedicaret ? Absit 
hzc iinpietas, ut dicatur, Joannes repugnantia sibi* lo- 
quitur, qui in sancto Spiritu loquebatur. S«it distan- 
tiam facti et nati iu ipso jam principio Evangelii sui, 


* Forte, vero. 
' Vero. 
* Filium, et non factum : Nunc. 


* Loqui. 


59 FAUSTINI PRESBYTERI | 60 
sicut supra expositum est , cum de ipso capitulo tra- A utique propter nos exercuit, subsequitur dicens : 


Ctlaretur: et ideo non ut facturam intelligit eum, 
quem dicit ex patre natum ; quia nec singulariter 
poneret , si hoc quod ex patre natum est, facturam 
voluisset intelligi, sciens multos factos esse ex nihilo; 
sed singulariter ponens , de solo vero filio posuit di- 
cens, quod ex paire natus est, quia ipse solus ex 
patre natus est, cxeteri autem omnes facti eunt uL a 
conditore. Noli ergo facere divinis sermonibus vim: 
quid iufers, quod ille non loquitur? quid doces, quod 
ille non docuit ? Si Christianus es, et si apud te verus 
doctor est Joannes, crede quod docuit. Ex patre, in- 
quit , naius est : hoc (si) credideris, si diligis patrem, 
et diligendo patrem, diligis filium qui ex eo natus est: 
quod si non credideris, quia ex patre natus est ; quod 


et dedit nobis intellectum. bonum : sine dubio quia 
ipse dator honus est, dans intellectum bonum. 
Non impie intelligimus, si hunc intellectum bonum 
dixerimus Spiritum sauctuin. esse, qui el dicitur . 
Spiritus intelligentie, in quo cognoscimus ipsum 
verum. Sine Spiritu enim sancto non polest vo- 
rias cognosci: labes Lestimonium in Evangelio, 
ubi et ? Deum ipsum sanctum Spiritum pollicetur, 
el de ipso ait, quod ipse mihi testimoninm perhi- 
bebit (Joan. xv, 26 ); utique per apostolos, vel 
per quoslibet (ilii Dei predicatores, daus eis in- 
telligentiam, qua * Spiritus intelligentie verum co- 
guoscendi. Uude et apostolus Paulus scribens ad 
Coriniliios ail : Nos autem non spiritum. hujus mundi 


neque patrem diligis, neque eum qui ex eo natus est: B accepimus, sed spiritum qui ex Deo est : ut sciamus, 


non autem diligis hoc modo, cum in patre negas es- 
se quod patris est, id est generare, et in filio negas 
esse quod filii est, id est nasci. Et audi nunc, quale 
tibi beatus Joannes nomen iniposuit dicens : Hic est 
nntichristus, qui negat patremel filium (I1Joan.11, 22). Tu 
quidem falso Christiani tibi cognomen imponis ; sed 
! a veridico Joanne pro sectze tie. merito. antichri- 
stus vocitaris. Mentior, si non tu in patris vocabulo 
intelligis creatorem, si non in filii nomine asseris 
creaturam. Joannes patrem et. filium nuncupat: el 
tu in his nominibus creatorem οἱ creaturam inter- 
pretaris. Merito ergo vocaris antichristus, qui negas 
patrem et filium sub interpretatione impia. 

Xl. Sed adliuc audi , 0 quisquis ille es insolens et 


contumax in filium, et de patris persona gloriaris : (; 


et intellige, quia. pstrem habere non potes, si non 
- confitearis et filium. Idem prosequitur Joannes : Qui 
negat filium, neque patrem (habet ) : qui confitetur 
filium, (et. filium) et patrem habet ( Ibid. , 25 ) . Vides 
ubique Joannes ipsa nomina ponere, ut nibil aliud 
intelligatur, quam quod est in natura nominum : οἱ 
tamen, si adhuc frons impudentiz tu:e potest ictus 
lapidum sustinere, et si tanla obstinatio duritiz tud 
est, ut cum audis patrem et filium, non tamen ves 
rum patrem neque verum filium credas ; ecce idem 
Joannes qui est dileclus a Domino, vicem reddens 


domiuicz dilectioni , fortiori lapide jam non tantum. 


frontem, sed ipsum caput serpentinum tux couquas- 
sat impietatis, scribeus in ultimo epistole sux : Sci- 


que a Deo donala sunt nobis. Dedit ergo intelle- 
ctum bonum, id est Spiritum sanctum, ut cognoscanius 
épsum verum(l Cor. n, 12). 

XII. Δάϊιυς sí non intelligis de tot supra editis 
dictionibus, vel ex consequentibus animadverte 
omnes suspiciones impiz interpretationis exclueas : 
Ut simus, inquit, in ipso vero filio ejus Jesu Chri- 
sto. Et adhuc amplius densat piam fidem dicens : 
Hic est verus Deus : et nondum tacuit, sed cumu- 
lat et exaggerat , ut impius sensus sophisticis cons 
fidens arguinentationibus obruatur : subsequens enim 
ait, Et vila. clerna, ct resurrectio nostra in. ipso. 
Ubi sunt nunc illa impia vestra sophisinata qua 
Aristotelis episcopi vestri magisterio didicistis dicen- 
tes : Filius est, sed non est verus filius : Deus cst , 
sed nou est verus Deus? Ecce uno testimonio tot 
modis filii verum nomen expressum eset , immo quia 
et verus Deus cet. Quomodo enim non verus Deus , 
qui verus est filius? quandoquidem non solum de 
vori filii nomiue Deus verus probatur, sed etiain 
per hoc, quod vita zterna est. Vita enit: zterna 
non habet iuitium neque fiuem : ergo Deus verus 
est Christus, non habens initium neque finem, exis- 
tens ipse vita slerna, qua est sine iniiio et [ἰ- 
ue, Sed et cum resurrectio nostra est, potestas in 
eo vera divinitatis agnoscitur, cum mortem per 
virtutem resurrectionis excludit, exemplo sui quem 
assuinpsit lomiuis , in quo et de Virgine nasci di- 
gnatus est, in quo et nos jam resurreximus , habi- 


mus quia filius Dei venit (1 Joan. v, 20, 21 ), et in- D turi unusquisque nostrum specialem resurrectionem 


carnatus est propter nos, el passus est, et resurgens 
de mortuis assumpsit nos, e! dedit nobis * intellectum 
bonum, ut cognoscamus ipsum verum, et simus in ipso 
vero [ilio ejus Jesu Christo. Hic est (Deus) verus et vi- 
la aeterna, et resurrectio nostra in ipso. Explicari non 
potest, quantos adversum e sermonum lapides et 
saxa congessit sub uno boc testimonio. Scimus, 
inquit, quia filius Dei venit. Habes unam de filio 
confessionem, et paululum infra post sacramenta 
incarnationis et passionis ejus et resurrectionis, qua 


! Veridico Joanni. 
Sensum, 
9 ΡΜ. 


pro merito fidei ac vite, sive ad refrigerium , sive 
ad ustionem. Vide, miser, ne adhuc non credas 
verum esse filium, et incipias habere resurrectia- 
nem ad paenam perpetuam gehennae in tenebris ex- 
terioribus , wbi erit fletus oculorum el stridor den- 
iium (Matth. vni, 12) , si tamen uon. adhuc. aliquid 
5 leirius 1n2net. impios in filium. 

XIII. Satis, ut opinor, licet pauculis testimoniis 
comprobatum est, quod sit verus Dei filius , natus 
de patre , non factus ex nihilo. Sed adbue quaeso , 


* Dominus. 
* Deterius. 


61 DE TIUNITATE. 62 
exhibe infatigabilem potientiam , ut bec ipsum de A cum ex utero genuit , non conira quam Deo diguumn 


veteri Scriptura vel uno testimonio comprobeimus. 
Dicis , hxretice, ex nihilo filium factum , cum hoc 
nusquam legeris : negas illud quod scriptum est : 
quia ex patre natus est. Dic mihi , cujus verba sunt : 
Ez utero ante luciferum genui te (Psal. cix, 5)? Si 
ambigis, respice ad initium Psalmi ejus, et lege 
scriptum : Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dez- 
leram meam, donec ponam inimicos tuos. scabellum 
pedum (uorum (lbid. , 1). Hoc testimonio ipse Sal- 
valor usus est, * ut cum vult se Dominum credi , 
loquens ad eos qui illum solum hominem natum ex 
semine putabant David , non etiam et Deum qua Dei 
filium. Sed et Paulus apostolus hoc ipsum credens, 
quod et olim Spiritus sanctus in David locutus est et 


est , opinemur. lllud * tamen certissime confitendum 
est , quod verus est conditor in significatione operis 
manuum, δὲ verus est pater in significatione uteri 
gignentis , etsi nihil in se membrorum habeat. 

XIV. Sed quia soletis dicere, o Ariani , « la Deo 
jd ipsum est facere, quod et generare, » oppor!une 
el lianc vestram perversitatem de presenti occasio- 
ne convincam. Multa suut nempe opera * manuum, 
sed unus est unigenitus filius ventris : non ergo id 
jpsum esl facere, quod et generare : et omnia quidem 
per Verbum, et in sapientia facta sunt ; Verbum 
outem sive sapientia , non per aliquem , scd ex Deo 
nata Ἷ sunt : unde non id ipsum est facere , quod et 
generare. Nisi enim essel distantia inter facere et 


postea exposuit, ait in Epistola sua : Ad quem autem B generare, nihil prohibebatur dicere, manus mec 


angelorum dixit aliquando , sede ad dexteram meam 
(Heb. 1, 15)? hoc explapaus , quia neuio de angelis 
talis est, qualis et filius : omnes enim augeli f.cti 
sunt , solus autem filius natus est, cui et dicit, sede 
ad dexteram meam ; quia et solus ipse est unigenitus 
filius qui esl in sinu patris (Joan. 1, 18). Non autem 
nunc expositio totius psalimi necessaria est, sed illud 
solum probaudum , quia Dominus Pater dicit Filio 
Domino meo, Sede ad dexieram meam ; ut et illud 
quod iu sequenti dieitur, non alius quam pater 
dixisse credatur, id est, Ex utero ante luciferum ge- 
nui te. Nonne etiain hoc testimonio verissime pro- 
batum est, sepuliam vocen) impiam esse dicentium, 
quod ex nihilo fecerit Deus filium ? Quomodo enim 


ex nihilo , cum Ipse pater clamet , Ex utero ante lu- (7 


ciferum genuit te ? Et vide , ne putes nos intelligere , 
quod Deus membrorum parliumve compositione 
* consistat. Absit haec impietas. Deus enim, quodcam- 
que illud est , simplex est ; totus idem est secundum 
substantiam , non pars et pars, non membrum et 
membrum ; sed , ut diximus, simplex nescio quid , 
quod sit integrum, et perfectum, et inzstimabile 
3 tamen et inexplicabile. Licet ergo talis est, ul non 
membris partibusve subsistat , tamen Scriptura di- 
vina eum vult nobis fabricatoris veram intelligen- 
tiam commendare, ex his 40:8 novimus , loquitur 
dicens : Opera manuum ejus esse colos (Psal, ci, 
96), vel unamquamque creaturam : quia apud lo- 
mines vere et proprie opus vel fabrica intelligitur , 


generaverunt (e , et cceli ventris mei sunt opera. (Sed) 
sicut dictio multam habet differeutiam , ita el res 
quas dictio determinat. Ex utero , inquit , ante lu- 
ciferum genui te. lloc autem dicit pater ad filium , 
non quod filius * ignoraret , sed ut nos scire posse- 
mus proprietatem patris ad filium, vel filii ad pa- 
trem : ideo ita scriptum est, sicul et ipse unige- 
nitus filius existens sapientia ait : Aute omnes autem 
colles genuit me (Prov. vin, 25). Unde et hoc loco 
ante luciferum genitus esse dicitur. In luciferi voca- 
bulo omnis ubi ubi lucidior creatura signatur : unde 
cum dicitur, ex utero ante luciferum genitus hoc, spe- 
cialiter docetur, quod vere ex patre sit natus , et 
non faclus : quod autem ail, ane luciferum, ante 
omnem creaturam siguificat , secundum quod dictuu 
est, ΕἸ ipse est ante omnes (Coloss. 1, 17). 


CAPUT lil. 


Quod Dei filius sit omnipotens , el indemutabilis , et. 
quod wna sit omnipotentia Patris et Filii , sicut et 
una deitas : et de sacramento incarnationis filii , vel 
polius suscepti ab eo hominis. 


l. Percutiamus et aliam eorum blasphemiam , per 
quam, uti scribis, dicunt quod nou sit omnipotens 
filius. Et hoc breviter faciam , ne longius extendens, 
laborem legenti * tribuam. Dicant , quando non est 
oninipotens , per quem , ut ipsi quoque confitentur , 
omnia facia sunt : dent unum opus patris quod non 
fecerit et filius, ut probent non esse omnipotentem 


quod efücitur (manibus) : denique cum visum est D filium : at cum nullum sit opus, quod non patris 


arte aliquid fabricatum , ad manus refertur artificis. 
Similiter autem * inter nos volentes filii designare 
naturain, uteri facinus mentionem : nemo enim de 
veris filiis non de utero nascitur. Et Deus ergo γον" 
leus ex se natum filium deinonstrare , dixit quod 
eum ex utero genuerit, ne tu, hixretice, calum- 
niarerisex nihilo. Sed sicut cum Deus manibus fecisse 
dicitur, ut Deo dignum intelligendum est : ita et 


* Ut cum. Ut redundaro videtur. 
* Subsistat. 

ὃ Forte, tanium, 

* ]nter nos. Malim etf nos. 

ὃ Tantum. 


existat el filii, sine dubio omnipotens est filius, fa- 
ciens quzcumque facit omnipotens pater. Suf(ücit, si 
hoc jpsum etiam divinis testimoniis approbemus. 
Apud prophetam Zachariam legimus ; 0, o , fugite 
a terra Aquilonis , dicit Dominus, quoniam a quatuor 
veniis celi colligam vos in Sion : resalvamini , qui in- 
habitatis filiam Babylonis, quoniam hec dicit Domi- 
nus omnipotens : Post honorem misit me auper gentes 


-—Pppr 


CE FAUSTINI PRESDYTERI 64 
que exspoliaverunt vos; quoniam qui tangit vos , sicut A Hebrzos (Heb, 1, 10-19). Habes ergo per hxc capi- 


qui tangit pupillam oculi ipsius : quoniam ecce ego 
infero manum meam super 608; et erunt apolia , qui 
spoliaverunt illos : el * scietis quia Dominus omni- 
potens misit me (Zach. vi, 6-9). Si intendas huic ca- 
pitulo, invenies quod filius omnipotens a patre om- 
nipotente sit missus, uL positis in captivitate sub- 
veniat. Considera enim prophetam dicere : H«c dicit 
Dominus omnipotens : et audiamus , * propheta refe- 
rente, quid dicit Dominus omnipotens : Post hono- 
rem , inquit, misit me super gentes : sine dubio filius 
est , qui post honorem * missum esse se dicit super 
gentes , quem propheta dicit Dominum omnipoten- 
tem. Hic ergo filius existens Dominus omnipotens 
in ultimo testimonio , et scietis quia Dominus omni- 


tula. et omnipotentem filium , et indemutabilem , et 
omuium conditorem, sicul et omnium artificem, di- 
cente Salomone : Omnium enim artifex docuit me * 
sapientia (Sap. vii , 21). Sed ne duos omnipotertes 
intelligas , prxecavendum est : licet enim et pater sit 
omnipotens et filius, tamen unus est omnipotens , 
Sicul et unus est Deus : quia Patris et Filii eadem 
omnipotentia est, sicut et eadem deitas, secuudum 
quod supra pro viribus et conditione temporis coar- 
ctantis expressum est. Sed et nunc inferius expla- 
nabitur testimonio Esai prophete : Fatigata est 
4Egyptus, et negotiatio /Ethiopum , et. Sabaim viri 
excelsi ad (6 transibunt , et (ui erunt. servi et post te 
sequentur alligati vinculis , et adorabunt te, et in te 


potens misit me, ut supra dictum est, ab omnipo- B deprecabuntur : quoniam in ie est Deus, et non est 


tente missus est patre. Sed et apostolus Joannes in 
Apocalypsi h:ec dicit : Amen, testis fidelis, initium 


creature Dei (Apoc. m, 14), qui est, et qui erat, 


et qui venturus est Dominus Deus omnipotens (Apoc. 
1, 4,8; 1v, 8). Et Salomon inter cxtera ait de sa- 
pientia, qux: utique Christus fllius Dei est : Splen- 
dor * est enim lucis terna , et speculum sine macula; 
Dominus omnipotens, nomen estei (Sap. vii , 26 , 27) : 
]tein : Ipse et qui redemit illos , Dominus omnipotens 
nomen est illi. Itein in Mach. : Nondum enim omni- 
potentis , εἰ omnia possidentis Dei judicium , majestatis, 
et imago bonilatis illius , e cum sit uná , omnia potesl. 
Quomodo non omnipotens est, cuni possil omnia? 
Nam et supra de eadem sapientia dixerat, omnem 
habens virtutem. (Ibid., 25) : ergo omnipotens est, 
omnem habens virtutem. Sed adhuc ipse Salomon ait 
de eadem sapientia : Et permanens in semetipsa 
manet (Ibid., 27). Et alibi Salomon : Non enim im- 
possibilis est omnipotens tua manus (Sap, χι, 18). Item 
ipse : Omnipotens sermo tuus exsiliens de regalibus 
sedibus (Sap. xvu1 , 45). 

11. Agnosce omnipotentiam ejus, cum omnia in- 
novat : agnosce interea et quod indemutabilis est, 
cum in semetipsa permanet omnia innovans : id 
est, licet omnia iunovet, ipsa tamen indemultabilis 
perseverat; quod uisi non Dei omnipotentis est. 
Sed quia vere indemutabilis est filius et conditor 
omnium , etiam his Psalmiste versibus approbatur : 
In initio tu Domine terram fundasti , et opera manuum 
(uarum sunt celi : ipsi peribunt, tu autem permanebis, 
el omnes sicut vestimentum velerascent : et. sicut oper- 
torium mulabis eos , et mutabuntur : (u autem idem es, 
et anni tui non deficient (Psal. c1, 26-28). lloc de filio 
Dei scriptum interpretatus est Paulus scribens ad 


* Sciebatis. 
* Prophetam referentem. 
* (Quem missurum. 


* Splendor est, etc. Locus hic a librario male habitus, 
sic restitui posse videtur, Sap. v , 26 , 27. Splen- 
dor est enim [uncis alerna, el speculum sine macula Dei 
majestatis, et imago bonitatis illius. Et cumsit una, om- 
nia potest. ltem. : Ipse qui redemit illos , Dominus 
omnipotens nomen est illi. Item in Macliab. : Nondum 
omu/peren/is et omnia possidentis Dei judicium potes 


Deus prater te. Tu enim es Deus, et nesciebamus , 
Deus Israel. Salvator. Erubescent. et. confundentur 
omues , qui adversantur ei , et ibunt * cum confusione. 
(Isa. xv, 14). Intende, quia ad filium dicitur, et 
(ui erunt servi , el post te sequentur alligati vinculis, et 


adorabunt te, et in te deprecabuntur. Ergo et hinc 


Deus verus ostenditur filius , cum adoratur. Dei enim 
est adorari : siquidem et alibi " docet Apostolus de 
filio Dei esse scriptum : Et adorent eum omnes an» 
geli Dei (Heb. 1, 6) : scilicet quia vere Deum et Do- 
minum. Sed in przsenti testimonio Esaix, sicut 
ipse Deus, sic etiam in ipso Deus est : ait enim, 
Quoniam in te Deus est , et non est Deus prater te. Et 
cum dixerit in Dco Deum esse, subsequitur , et 


C dicit : Tu enim es Deus , et nesciebamus , Deus Israel 


Salvator. Ergo cum Deus in Dco est, et non est Deus 
praeter eum in quo Deus est, et ipse est Deus Sal- 
vator [srael ; ostenditur unitas divinitatis in Patre et 
Filio, sicut el omnipotenti: , el quidquid omnino 
divin:e substantia: est : hoc solo differens a patre 
filius, quod ille pater est , et hic filius ; id est, quod 
ille genuit , et hic natus est : non tamen quia natus 
est, minus habet aliquid , quam quod iu. Deo patre 
est, imago Dei invisibilis existens (Coloss. 1, 15), 
el splendor glorie , et character substantie ejus (Heb. 
1, 9). Hoc qui de filio Dei noa credunt, Esaiz seu- 
tentiam sustinebunt. dicentis : Erubescent , e con- 
[undentur omnes qui adversantur. ei , et ibunt * cum 
confusione. Sed eL * Jeremias, de filii deitate expri- 


D mit dicceus : Hic Deus noster est, et non '? deputabitur 


alius absque eo : qui invenit omnem viam prudentic , 
el dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto sibi : post 
(Rec) in terra visus est, el cum hominibus conversatus 
est (Baruch. 1 , 56-38). Non. utique pater Deus , sed 


effugere. Quomedo non omnipotens , etc. Oxo. — 
Legerim equidem in loco Machab. : oninia prospi- 
cientis, Vulg. II Machab. «n , 55 : omnia inspicientis. 

5 Sapientiam. 

* [n confusionem. 

' Dicit. 

* [n confusionem. 

* Immo Baruch. 

190 Exigimabitsr. 


65 DE TRINITATE. 68 
filius factus homo in terra visus est , et conversatus A te deitatis przestat in salutarem hominis disciplinam, 


est cum hominibus, naturam in se hominis exercens 
Sine peccato propter nostram salutem ; de quo et 
legimus : E! Verbum caro factum est, et habitavit in 
nobis : οἱ vidimus gloriam ejus , gloriam quasi unige- 
niti a patre (Joan. 1, 44). 

Ill. Si ergo Verbum caro factum est, et habitavit 
in nobis, natus ex virgine nobiscum Deus ; quo nunc, 
hzretice , proficis? Si infirmitates assumptze. carnis 
objicias , si animae liumans quam cum carne susce- 
perat, ἡ utiles nobis stus describas ; cum constet 
cum, secundum quod Deus est et Dei filius, esse per 
omnia ut Patrem impassibilem. Ideo eniin et illa 
quz sunt deitatis ejus pr:misimus ,. ut jam si quid 
bumilitatis et infirmitatis in Christo legitur, non dei- 
115 ejus violata credatur, sed naturae suscepti homi- 
nis, et disciplinze quam tradebat, exsecutio * pro- 
beiur. Vauum est enim noluisse ut hominem nasci , 
licet ex. virgine ? tamen hominem, nec infirmam 
hominis in se designare naturam. Vanum est prao- 
cepta dare, quibus homines viverent , οἱ ipsam jam, 
quia seinel homo esse dignatus est , sine prxcepto- 
rum observatione concur(risse. Ille si non hominis 
infirmitatem factus homo exercere voluisset , quis 
crederet, quod homo factus fuerat ex originis nostre 
matrice, licet sine viri complexu? quandoquidem 
hodieque non desunt, qui negent eum nostram ge- 
Stasse corpulentiam , etiam postea quam infirmita- 
tem carnis exercuit. Ille si factus homo non servas- 
sel, quam docere venerat disciplinam , non bonum 


magisterii dedisset exemplum. Quis enim discipu- C 


lorum servare conaretur, quod non magister ipse 
servasset factus ut homo ; cum hodie jam quicumque 
servat ipsius exemplo , relevatur ut servet ? Vides 
quia et infirmitates pati debuit , ut homo natus pro- 
baretur ; et factus homo observare quodcumque do- 
euisset , ul czeteros invitaret ; magis autem dixerim 
ut czeteros sublevaret : jam enim caro nostra didicit 
ejus carne relevari. Si enim infirmitates hominis 
pat noluisset , ut quid et de virgine * homine natus 
est ? οἱ si nolebat observare precepta , quia Domi- 
nus; ul quid ei formam servi acceperat , quie pr:c- 
ceptis οἱ obedienti: obnoxia est? * atquin totum sa- 
crainentum a Deo assumpti hominis hoc , * quod in 
Adam non est de inobedientia servatum, in Christo 


salvantur multi). 

IV. Videamus nunc et sacramentum passionis. 
Totus Adam peccaverat ; totus Adam expulsus de 
paradiso fucrat : totum suscipere debuit expulsum , 


. qui totum salvare venerat. Non autem videbatur 


totum expulsum in se suscepisse , nisi illum susce- 
pisset per substantiam carnis et animz? : hoc enim 
totus homo est per naturam. Hoc autem tunc pro- 
bari potuit, si ipsas infirmitates carnis ejus et ani- 
m: sustineret , licet sine vitio peccatorum ; ut vere 
non aliam substantiam carnis el anima suscepisse 
putaretur : ut eum in se hominem ab infirmitatibus 
et passionibus liberat , etiain hos qui secundum ve- 
stigia ejus sectantur, liberatos esse crederemus. Sed 


B Patrecinetur huic sensui gentium doctor Apostolus 


vivacius, et ut mysticus scribens : Sicut enim in Adam 
omnes moriuntur , ita et in Christo omnes vivificantur 
(| Cor. xv, 23). Sed naturam suscepti in eo hominis 
melius describat Esaias : Domine quis credidit audi- 
(ui nostro ? el brachium Domini cui revelatum est? 
Annuntiavimus coram ipso sicut puer, sicut. radiz * in- 
teterata sitienti ; non est species ei neque honor forma : 
εἰ vidimus eum , et non. habebat. speciem neque deco- 
rem : sed species ejus sine honore , deficiens preter ce. 
feros homines: homo in plaga positus , et sciens ferre 
infirmitatem , quia aversa est facies : depretiatus esl, 
nec a'stimatus est. Hic peccata nostra fert, et pro nobis 
dolel : et «estimavimus eum in dolore esse et in plaga et 
in malo : ipse autem vulneratus est propter iniquitates 
nostras, et infirmatus est propter peccata nostra: doc- 
Irina pacis nostre super eum : plaga ejus nos. sanati 
sumus. Omnes sicut oves. erravimus : homo a via sua 
erravit , et Dominus tradidit eum pro peccatis nostris : 
et ipse propler quod male tractatus est, non aperuit os. 
Sicul ovis ad occisionem adductus est, οἱ sicut agnus 
coram Londente se , sic non aperuit os aum : in humi- 
litate judicium. ejus. sublatum est. Generationem ejus 
quis enarrabit?.quia auferetur a terra vita cjus: ab ini- ὦ 
quitatibus plebis mec adductus est ad mortem; et dabo 
malos pro sepultura ejus, el ipsos divites pro morte 
ejus. Quia iniquitatem non fecit, neque dolum in ore 
suo locutus est (Isa. 1m, 1—9). 

V. Sufficit hoc testimonio probatum , quod om- 
nem in se hominis naturam peregit, sine peccato 


homine de obedientia servaretur. Hoc ipsum Apo- D) tamen suo, licet peccata nostra 19 portaret. Sed ne 


stolus Paulus inter cetera 4028 divine tractat, asse- 
rit : Sicut enim per inobedientiam unius hominis pecca- 
tores constituti sunt multi, ita et per unius obeditionem 
justi constituuntur multi ( Rom. v , 19). (Sicut enim 
per unius hominis contemptum peccatores constituti 
sunt multi, 7 ita et per sacramentum obauditionis 
jn Christo , quam non ex infirmitate , sed ex bonila- 


! Utile est. 

3 Probaretur. 

? Tantum. 

* [n homine homo. 
" Atqui. 

* Forte desit , tu. 


homo tantummodo crederetur, interposuit , et dixit : 
Generationem ejus quis enarrabit? illam utique "" quia 
de Deo patre generatus est , qu: sine initio est : et 
ideo de ea ait, Generationem ejus quis enarrabit? non 
quasi ignorabilem , sed quasi inexplicabilem dicens. 
Omnes enim catholici scimus, quia de Deo patre 
natus est, sed inenarrabiliter : et ideo ait, Generatio 


? Habes. 

5 [nveterata. Forte, in terra. 

? Forte, qui. 

16 Forte, portdrit. 

ν᾽ Quia. Forte: qua. Sic enim paulo gost -. tonc 
autem generationent, QUA de virgine wasctwr . 


d ^. FAUSTINI PRESBYTERI | 08 
nom ejus quis. enarrabit? Hanc autem. generationem A passionem mortis, οἱ quod gralia Dei pro omnibus gu- 


qua de virgiae nascitur secundum earnem, refert 
Evangelium, ejus quoque tempora describens. Divi- 
nae autem generationis initium, ut diximus, investi- 
gari non potest , sicut nee divinitatis quze. illi una 
cum patre est : et ideo ait , Generationem ejus quis 
enarrabit? Si ergo in sacramento fidei hoc accepi- 
mus, ut Chrislum Deum credamus et hominem ; 
Deum quidem , de Deo sine initio lantum ; hominem 
autem , quia de virgine in temporibus natam : non 
calumniemur divinitati ejus , cur pro nostra medela 
quz sunt hominis exsequitur , habens im se aecep- 
tam hominis naturam : quia nec liomo negandus est, 
cum propriz divinitati$ naluralem exerit potestatem, 
accepta in se forma servili. Si ergo et orat patrem , 


siavit mortem , ad decorem operis interpretatur sa- 
plentissimus Paulus ita subsequens : Decebat enim 
eum propter quem omnia , el per quem omnia , multis 
filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per pas- 
sioncs consummare (l1 bid., 10). Vides quam pulchrum, 
quamve decorum nostra salutis sacramentum in eo, 
quod filius est, minoratus ostenditur. Quomodo crgo 
ad offascandam divinitatem ejas improperas, quod 
exsequitur ad decorem ? Pater major me est : hoc 
tuhe dixit, postea quain Verbum caro factum est , et 
habitavit in nobis. 

HW. Et vide ne dematabilem credas , quasi desierit 
esse Verbum , postea quam caro facttumn est; sed ma- 
nens semper Verbum Deus , et caro quoque factum 


et si nihil a se facere se dicil (Jean. v, 19), nisi quod p est. Etsi enim dizit, Et Verbum caro factum est, pres- 


patrem viderit facientem ; ut nihil nunc aliud dicam, 
certe humanz extollentize modum, qua magister Im- 
pouit ; ut lanto magis discat homo Deo deferre , 
quanto detulit et verus filias , qui eausam subjectio- 
nis propriam non habebat, qui et formam orandi de- 
derat, ut non tam fleri nostram voluntatem rogare- 
mus , sed voluntatem Palris qui in colis est ( Matth. 
m, 91). Et ideo quod docuerat ut impleret , ait : 
Non veni meam voluntalem facere, sed voluntatem ejus 
qui misit me (Joan. v1, 58). Sed et quod minor facetus 
est , quod crescit , quod proficit, quod esurit, quod 
sitit, quod laborat, quod flet, quod dolet, quod tristis 
est, postremo quod moritur : ad naturam assumpti 
hominis referendum est, quam pro nostr: sacramento 


sius loqui voluit, ne quis in eo non veram carnem 
crederet. Siquidem et post tam pressam locutionem 
non desunt qui dicant , carnem illum habuisse puta- 
tivam. Ut autem manifestum sit Verbum carnem fa- 
ctum , non demutatione divine substantix , sed sus- 
ceptione carnis liumanz , Intende quid sequitur : Et 
habitavit in robis. Non ergo interceptum est Verbum 
demutatione , quod per carnem assumptam habitavit 
in nobis : habitatio enim probat perseverantiam Verbi. 
Hoc ideo interposui, ne quis filium Dei demutabilem 
credat , cum legit : Et Verbum caro factum est. Dicit 
ergo filius, Pater major me est, postea quam Verbum 
caro facttm est , et suscepit. officium ministràntis. 
Venit enim non ministrari, sed ministrare. Pater major 


. Salutis mystice exercuit, sub intelligentia qua supr& C me est ( Matth. xx, 88 ). Quid ais * deitas? quomodo 


in testimonio Esaiz relatum est. Sub hoc fidei sacra- 
mento non solum illa capitula solvuntur de quibus 
interrogare dignata es, sed et omnes quzsliones quas 
contra filii divinitatem coaptant itspii haretici. 


CAPUT IV. 
De hoc quod ait Filius : PATER MAJOR ME EST. 


I. Accipe* nunc et has quaestiones, quas ex diversa 
* parte proposueras fortiores, specialiter absolutas. 
Dicunt , inquis , hzeretici ad depretiandam filii per- 
petuam et perfectam in omnibus deitatem, Pater ma- 
jor me est ( Joan, xiv, 48). Sed requirendum est , 
quando lioc filius dixit : nonne quabBde impletdm est 
in eo quod scriptum est : Minorasti eum paulo minus 
ab angelis, gloria et honore coronaeti eum ( Psal. vit, 
6) ? Quomodo minoratus est, exponat apostolus Pau- 
Ius tertii coeli conscius : Paulo minus, inquit, ab an- 
gelis minoratum videmus Jesum propler passionem 
mortis ; gloria et honore coronatum, ul gratia Dei mor- 
tem gustaret pro omnibus ( Heb. vi, 9 ). Pro omnibus , 
3i(, non pro se: ergo qui pro omnibus gustavit mor- 
tem, quid mirum si pro omaibus et minoratus est? 
Pro omnibus (autem) gustavit mortem ; non pro se, eo 
quod pro omnibus in peccati reatu positis ipse bomo 
factus, nullo proprio peccato tenebatur obnoxios. Et 
vide quomodo hoc ipsum, quod minorefes est ptopter 


! Acceperunt. .; 
ES 77^ 


dicis patrem te esse majorem ? certe una tibi et patri 
imago est secandum Moysen, eademque forma se- 
cundum apostolum Paulum , qui me etiam docuit , 
quod sis splendor glorie et character substantie ejus 
( Heb. 1, 5). Sed et tu ipse docnisti dicens : Qui me 
vidit , vidit patrem ; ek ego in patre et pater in me 
(Joan. xtv, 9). Ego et pater unum sumus (Joan. x, 50). 
Sed et quecumque facit pater , facis et tu similiter : 
tua enim verba sunt : Quecumque enim ille facit, hac 
et filius similiter facit : et sicut paler suscitat mortuos 
et vivificat, sic el filius, quos vult , vivificat , el ut ho- 
norificent fitum , sicut honorificant patrem (Joan. v , 
419—921). Cum ergo eadem tibi imago est, eadem for- 
ma eademque substantia , eadem naturz unitas , ea- 


D dem potestas, eadem libertas voluntatis, idem bonor, 


et omnia omníno qua patris sunt, tua sunt, quia 
qux tua sunt, patris sunt ; quoniodo dicis, Pater 
major me est, cum in omnibus quz sunt deilatis, ta- 
lis es qualis et pater ? Loquatur apostolus Paulus in 
quo Christus loquebatur, secundum quod ipse ait : 
An experimentum quaritis , qni in me loquitur Christi 
(Il Cor. xm, 5)? Qaid dicit Apostolus? qni cum in for- 
ma Dei essel constitulus , non rapinam arbitratus. est, 
esse se equalem Deo (Philipp. n, 6). Ergo secundum 
hoc, quod in forma Dei est et quod :equalis est Deo, 


non est major pater. Et quomode majer e&t pater, 


! Veritas. 


80 DE ΤΑΙΝΙΤΑΤΕ. t 
subsequentia demonstrant : Sed semelipsum, inquit, A fecit hunc Jesum, quem vos crucifizistis, (Act. w, 56.) 


exinanivit, formam servi accipiens (Ibid., 7, 8). 

- Π|. Vide neet hie intereeptionem divinitatis in- 
telligas , eum 2udis , semetipsum exinanivit : intende 
cnim ad hoc quod sequitar , formam servi accipiens. 
Manere ergo in suo statu ostenditur, qui formam ser- 
vi dicitar accepisse. Sed quamvis maneat οἱ perse- 
veret in eo status divinus ; tamen semetipsum exi- 
nanivit, scilicet per occaltationem divinitatis, formam 
eervi accipiens in sintilitudine hominum  füctus , et ha- 
bitu. inventus μὲ homo.  Humiliavit seipsum factus 
obediens usque ad mortem , mortem autem crucis. Jam 
talis est si dicat, Pater major me est : Non impugnat 
aquslitatem divinitatis, sed designat sacramentum 
humanitatis per. hoe quod semetipsum exinanivit for- 


Sed hujus quoque quaxstionis absolutio manifesta 
est secundum superiorem expositionem, in qua dixi- 
mus fllium Dei etiam filium hominis factum. 
Qui etsi pati non potest, quia filius Dei est Verbum 
et sapientia Dei existens, quia secandum hoc sem- 
per impassibilis perseverat sicut et pater ejus; ta- 
men per hoc quod homo factus est, natus de Maria 
virgine, passibills est : quippe qul et mortem susti- 
nuit, el mortem crucis, manens in se semper, quia 
Deus inviolabilis , etiam cum versatur in homine et 
erucifigitur. Hunc ergo Jesum qui est secundum 
carnem , Dominum illum et Christum fecit Deus. 
Nam secundum boc quod est ünigenitus filius Dei, 
qui est Verbum et sapientia Dei, non est aliqua fac- 


mam servi accipiens. Jam talis sí dicat , Qui misit me f tura, neque exspectans promotiónes, quippe e3i- 


Pater , mandatum mihi dedit, qnid dicam , et quid [o- 
quar (Joan. 11, 49) ; et: Descendi de calo, non ut fa- 
ciam voluntatem meam, sed voleniatem ejus qui me mi- 
δἰ! (Joan. τι, 58) ; ostendit, quod semetipsum exina- 
nivit , formam servi accipiens , in similitudinem homi- 
num (actus, et habitu inventus ut homo : htmiliavit se 
ipsum factus obediens nsque ad mortem : et (amen 4018 
est in his diminutio ejus divinitatis, si ad amputan- 
dam in hominibus arrogantiam ipse non sibi arrogans 
loqueretur ? Mentior, si non hoc ipsum testimonium 
ideo posuit apostolus Paulos, ut ad humilitatem Sal- 
vatoris excmplo singulos provocaret. Hoc ita inve- 
nies, si eamdem Epistolam quam scribit ad Philippen- 
ses , intentius legeris. Sed et hzrctici nolunt ob sa- 


cramentum  exiraniti Dei per acceptionem form: C 


rervilis esse dictum , Pater major me est. Dicamus 
et nos patrem majorem de solo sacramento generatio- 
nis: et hunc enim pium sensum nonnulli catholici 
prosecuti sunt dicentes, patrem et filium ejusdem 
substantie , et ideo secundum substantiam alterum 
altero non esse majorem. Qualis enim pater est Deus, 
talis et Deus fllius est : nihil enim minus ex se ge- 
nuit, quam ipse est : perfectus enim existens per- 
fectom genuit. Etsi ergo , qua Deus , Deo zqualís 
est filias ; tanren, qua filius , mivor dicitur patre : id 
est, quia fllius de patre sit, et plenitudo existers 


plenitudinem geruit : pater autem yeruait filium , et 


Ideo non dixit, «Deus major me est,» sed, Pater ma- 
jor me est. 


CAPUT V. 


(Quod in Actibus Apostolorum legitur : CEnTISSIME 
ITAQUE SCIAT OMNIS BOMUS lSRAEL, QUIA DOMINUM 
ILLUM EY CanisTuM DEUS FECIT BUNC JESUM , QUEM 
V08 CRUCIFIISTIS. 


l. Inter extera oreticorum, ut scilicet Def filias 
faetora credstor, etiam hoc ex persona divers par- 
tis ! posuisfis , quod legimus in Actibrs Apostolorum 
beato Petro dicente : Certissime ítaque sciat. omnis 
domus ] srael, quia et Dominum illum et Chrigtwm Dess 

! Posuistis. Forte posuisti scripserit auctor, Flac- 


cillam compellans, ut ssepe alias. Et sub ft&etrt. qui- 
dem hujus $ 1, eamdem reginam alloquens , dicit : 


$lens in omnibus Deus perfectus , sicut et pater efus. 
Hic autem Jesus , secundum carnem * Christus fac - 
tus est, quando primum forma illa servilis quam ac- 
ceperat de dz peccato, liberata est. Ad:sim enim de 
dominio in servitutem recidit ex commissione pec- 
cati : Omnis enim qui facit peccatum, servus est.(Joan. 
viti, 54.) Salvator autem renovavit multo firmius, 
immo et incorruptibilius in assumpto homine dotni- 
nium , cum in eo ipsum peccatum quod per Adam 
fuetat causa abjectze servitutis, abstersit. Sed facttrs 
est iteram vere Dominus, cum 1n illum populi cre- 
dentes se ejus dominio subdiderunt. Provocatus enim 
per hortamenta sacrz Scripture dicentis, Servite 
Domino in timore ( Psal. n, 11); unusquisque jam 
cognoscens in Christo salutare dominium ait : Nonne 
Deo subdita est anima mea (Psal. ται, 2)? Bujus ser- 
vum fieri summi decoris cst, et quasi quzdam su- 
pereminens mundo nobilitas. Ideo et Apostolus glo- 
riam suam scribit: Paulus sereus Jest Christi (Rom. 
1t, 1). Vides quomodo sit factus Dominus, quando 
illum et is qui persecutus fuerat, suum Dominum 
pro summa sibi gloria confitetar. — — 

Il. Factus est autem ὃ Jesus secundtm carnem 
non solunr Dominus, sed et Christus. In Cliristi au- 
tem nomine, regis sacerdotisque sacramenta ver- 
santur. Legimus in veteri Scriptura, sacerdotes et 
reges apud Israelitas olei unctione consignatos, at- 
que idco christi vocabantur. Christus enim quod 
Grace dicitur, hoc apud Latinos unctus sive linitus 


D cst interpretatus. Sed Salvator noster vere Christos 


secundum carnem factus est, existens verus Rex, 
verus et Sacerdos : uttumqte idem ipse, ne quid ἰὴ 
Salvatore minus haberetur. Audi itaque ipsum re 
gem factum cum dicit : Ego autem constitutus. sum 
ret αὖ eo super Sion montem sanctum ejus ( Psal. 
", 6). Audi quod etiam sacerdos sit de patris testi- 
monio dicentis : Tu es sacerdos in eternum secundum 
ordinem Melchisedech (Psal. cix, &). Aaron primos Fh 
lege ex unetione chrismatis factas. est sacerdos; et 
non dixit, secundum Aaron, ne et Balmaoris sacer» 
Vides quomodo, etc. 


* [f)ominus. 
* Dominus. 


"i FAUSTINI PRESBYTERI 7 
dotium successione haberi posse crederetur. Illud A sunt, apparet jam quomodo dictum sit, Certissime ita- 


enim sacerdotium quod fuit in Aaron, successione 
constabat : sacerdotium vero Salvatoris non in alte- 
rum successione transfertur, eo quod ipse sacerdos 
jugiter perseveret, secundum quod scriptum est : Tu 
es sacerdos in. &lernum secundum ordinem Melchise- 
dech. Est ergo Salvator secundum carnem, et Rex el 
Sacerdos, sed non corporaliter unctus, sed spiritua- 
liter. llli enim apud Israelitas reges et sacerdotes 
olei unctione corporaliter uncti, reges erant el sa- 
cerdoles ; non utrumque unus, sed singuli * quoque 
eorum aut rex erat aut sacerdos : soli enim Christo 
perfeciio in omnibus et plenitudo * debetur , qui et 
legem venerat adimplere. Sed licet non utrumque 
singuli eorum essent, tamen regali aut sacerdotali 


que sciot omnis Israel, quia et Dominum illum et Chris- 
tum. Deus. fecit , hunc scilicet Jesum quem vos cruci- 
fixistis; quem et idem Peirus supra virum nominavit 
dicens : Viri Israelite audite verba hec : Jesum Na- 
2arenum, virum a Deo probatum in vobis virtutibus et 
prodigiis et signis ( Act. τι, 292); hunc scilicet Jesum 
Christum, quem et Paulus hominem dixit scribens ad 
Timothéum : Unus Deus, unus et mediator Dei et ho- 
minum, homo Jesus Christus (1 Tim. n, 5). Qui et 
dicebat in Evangelio : Nunc autem. quaritis me occi- 
dere, hominem qui veritatem locutus sum vobis (Joan. 
vini, 40). 

IV. Non pro impio Photino hzc loquimur, qui nu- 
dum vult esse hominem sine Dei Verbi incarnatione, 


oleo uncti corporaliter christi vocabantur. Salvator B sed coutra Arium antichristum recitamus , qui vult 


autem qui vere Christus est, Spiritu saucto unctus 
est, ut adimpleretur quod de eo scriptum est : Pro- 
pterea unzit te, Deus, Deus tuus oleo letitie pro con- 
sortibus tuis (Psal. xviv, 8). In hoc enim plus quam 
consortes istius nominis unctus est, cum cst unctus 
oleo letitie , quo non aliud significatur , quam Spi- 
ritus sanctus. 

Jl. Hoc verum esse, ab ipso Salvatore cognosci- 
mus. Nam cum accepisset librum Esaiz, et legisset, 
Spiritus Domini super me, propter quod unxit me (Luc. 
Iv, 18), adimpletam tunc dixit propbetiam in au- 
ribus auditorum. Sed et Petrus princeps Apostolo- 
rum illud chrisma unde Salvator Christus ostenditur, 
docuit esse Spiritum sanctum, id ipsum et virlutem 


ipsum unigenitum filium, qui est Verbum et sapientia 
Dei, qua Deum, et non qua hominem crucifixum, et 
ipsum esse factum Dominum et Christum. Sed etsi 
durissima obstinatione contendunt dicentes de ipso 
Deo Verbo scriptum esse, quod Deus illum fecerit 
et Dominum et Christum ; nec sic pertimescimus fi- 
ducia veritatis, ne forte per hoc quod scriptum est, 
Verbum Dei factura credatur. Fac enim Verbuin Dei 
factum esse Dominum et Christum ; * quid hoc prze- 
judicat ejus substantie, qua semper est Verbum 
Dci? Intende enim quia non substantiam Verbi Dei 
dixil esse factam, sed boc ipsum Verbuin quod sem- 
per est filius Dei, factum esse Dominum οἱ Christum. 
Non enim id ipsum est, hoc quod omnino non erat, 


Dei, quando in Actibus Apostolorum ad fidelissimum (, fieri, et id quod erat , aliquid fieri. Nam et Deus fit 


et misericordem ( Cornelium) qui erat tunc Centurio, 
Joquebatur. Nam inter cetera ait : Incipiens a Gali- 
lea post baptismum quod pradicavit Joannes, Jesum ? 
Nazareth, quem. unzit Deus Spiritu sancto et virtute, 
hic circuivit faciens virtutes εἰ magnalia, * atque 
omnes liberans obsessos a diabolo ( Act. x, 31 , 98). 
Vides quia et Petrus dixit liunc Jesum secundum 
carnem unctum esse Spiritu sancto et virtute. Unde 
et vere ipse Jesus secundum carnem factus est Chri- 
stus : qui unctione sancti Spiritus et rex factus estet 
Sacerdos in ziernum. Hzc autem ideo prosecutus 
sum, ut liquido appareat Jesum filium Dei non se- 
cundum quod est Verbum et sapientia Dei , cruci- 
fixum, vel factum esse Dominum et Christum ; sed 


aliquoties adjutor et protector, non tamen quia fac- 
tus est adjutor et protector, jam etiam hoc quod 
Deus est, factus esse credendus est. Nam et Moyses 
postea quam divinum sensit auxilium et protectio- 
nem, de Deo qui (eum) contra Pharaonem adjuverat 
et protexerat, dixit : Adjutor, et protector facius est 
mili in salutem (Exod. xvii, 4); et multa simillima 
testimonia invenies, 4018 ego, ne multum adbuc pro- 
longem, prztereo. Si ergo cum Deus sit adjutor, et 


: proteclor, non hoc quod Deus est, fleri creditur, scd 


hoc ipsum quod adjutor et protector esse designatur : 
quid est quod cum Verbum Dei factum esse Domi- 
num et Christum dicant, putemus Dei Verbi sub- 
stantiam factam? Numquid quia legimus, Et Verbum 


secundum hoc quod assumpsit de Maria : quamvis D caro. factum est , ideo ipsum quoque Verbum factum 


per assumpti hominis passionem , et unigenitum fi- 
lium Dei possum esse dicamus; non quia vere ipse 
unigenitus fllius, qua est Verbum et sapientia Dei, 
passus est, sed quia quidquid in assumptum homi- 
nem ejus injuriz vel passionis illatum est, id totum 
ad ipsum unigenitum impassibilem Deum quadam 
ratione revocatur. Unde et apostolus Paulus scri- 
bens ad Corinthios ait: Si enim cognovissent (1 Cor. 
n, 8), scilicet principes hujus szculi, numquam Do- 
minum majestatis. crucifixissent. Si ista manifesta 
! Forte, quique 


* Forte, debebatur. 
, αν ὄχ. 


esse credendum est? Sed manifestissime expressum 
est, non tam Verbum esse factum quod erat in prin- 
cipio apud Deum (Joan. 1, 5); sed ipsum Verbum 
quod semper erat, postea factum esse carnem , ut 
factura ; non hoc, quod caro factum est. Ita ergo et 
cum dicitur Verbum Dei factum esse Dominuin et 
Christum, non eam substantiam Verbi Dei factam 
esse intelligendum est; sed quia Dominus et Chris- 
tus * factum est hoc ipsum Verbum, quod semper 
Deus erat. 


73 DE TRINITATE. 74 
V. Fit autem Dominus eorum, qui se cidem man- A mini et verbum non assumpserunt ( Baruch. wm) , nibil 


cipant proposito serviendi. Et da mihi veniam, bea- 
Ussime Matthbae, si dixero, quod nondum tibi 
Christus Deus erat Dominus , quando adliuc telonio 
serviebas. Sed et Apostolis univer-is tunc primum 


Dominus factus est, quando derelictis omnibus ei- : 


dem servire maluerunt. lpsarum quoque gentium 
tunc Dominus factus est, quando idolorum vana su- 
perstitione derelicta, ipse gentes se ejus dominio 
tradiderunt : in quantum enim quis peccali servus 
est vel mammonza, in tantum Dei servus esse non 
potest. Cum ergo peccato et maminonz. quis abre- 
nuntiaverit, facieus justitiam babendique cupidita- 
tem respuens ; tunc Jesus Dominus ejus efficitur. 
Eadem quoque ratione eum etiam Christum fleri in- 


in illa sincerissimi decoris aspiciunt : sicut ct lip- 
pientibus oculis nulla cst visio veritatis, quandoqui- 
dem aliter eorum renuntiat. aspectus , quam in fide 
rerum est; sed et cui saporem proprium redundans 
sui fellis amaritudo vitiavit, si dulcia mella degustet, 
ut amaram dulcedinem mellis infamat, non recogno- 
scens malum propric amaritudinis. Sed, o miser 
h:zretice , quid potes veri luminis videre, cum * cze- 
cutias vel ambules in viis tenebrarum , omnia quz 
sunt impietatis excogitans? Clamet licet vir ille spi- 
ritualis suavissimo experimento divinse epulationis 
invitans : Gustate, el videte quam suavis est Dominus 
( Psal. xxxii, 9) : sed tibi, si gusiaveris, nihil suave 
sentitur in Domino, eo quod, sicut scriptum est, 


telligitur : siquidem, ut supra dictum est , reges et p venenum aspidum sub labiis tuis est, eo quod os tuum 


sacerdotes Christi vocabulo taxabantur. Factus est 
ergo Salvator rex eorum, qui regno mortis ulterius 
non tenentur adstricti; in quorum mortali corpore 
cessavit regnare peccatum, postea quam ! per divina 
magisteria didicerunt docentibus Apostolis: Non 
ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom., 
vi, 19). Sed et cum fungitur pro nobis sacerdotis of- 
ficio, Christus verissime factus est, maxime defensor 
et advocatus pro nobis semper assistens, interpellans 
quoque patrem , quà solus purissimus sacerdos; ut 
expiata labe delinquentis, divina ejus propitiatione 
servemur. Per hzc ergo, quod Jesus factus est 
Christus et Dominus, non tam substantiz ejus di- 
vinz aliquid confertur, quam prospectum est, qui- 


maledictione et amaritudine plenum est (Psal. xm, $). 
Denique cum infinita et ipse Salomon de Dei sa- 
pientia przedicaverit, et ita divine de ea fuerit pro- 
secutus , ul non aliud in illa crederetur, quam quod 
in natura Dei est : in illis omnibus hzereticus ezcu- - 
tiens hoc solum videre se credidit, per quod probaret 
eam esse creaturam. Sed scriptum est, inquit, Do- 
minus creavit me initium viurum suarum in opera sua. 
Sed nos non ibimus longius, neque de aliis libris 
Salomonis, que sunt pro sempiterna Dei sapientia, 
proferemus. Sufficit nunc , si de hoc ipso loco unde 
testimonium protulit, pars diversa superetur. 

1 1. Ais, hieretice, scriptum: Dominus creavit me 
initium viarum suarum in opera sua : sed intende, quia 


bus regni cjus et sacerdotii ac dominii potestas velut C baec ipsa sapientia nihilominus ait : Ante omnes autem 


munus salutare collatum est. Non. videtur absur- 
dum, si illud similiter intelligas, quod ait : Ego au- 
lem. constitutus sum rex ab eo supra Sion montem 
sanctum ejus (Psal. n, 6) : etsi enim constitutus rex 
dicitur, tamen cum * addidit, supra Sion montem 
sanclum ejus, ostenditur, quod non de illo regno ejus 
dicat quod habuit etiam ante quam constitueretur 
rez supra Sion montem sanctwn ejus. Rex enim esl 
ante omnia zxva zvorum , continens ( potestate sua 
omnem quam condidit, creaturam ; unde et omni- 
potens) approbatur, quod possit omnia continere 
quz facta sunt, 


CAPUT VI. 


- De lioc quod Salomon : DouiNUS CREAVIT ME INITIUM 
VIARUM SUARUM IN OPERA SUA. 


Il. Tangamus et illam in ultimo qusstionem, quam 
inter exteras addidisti : Dominus, inquit, creavit me 
initium viarum suarum in opera sua ( Prov. vini, 22). 
Dicit haereticus : Vides creaturam esse sapientiam, 
quz utique interprete Paulo apostolo Christus est. 


Ergo Christus, inquit, qui est sapieutia, non est 


verus filius, sed creatura (actus adoptione exsistens 
filius. Hoc venenum Arianorum est. Sed o quam 
cxca impietas ad id videre, quod pium est! Jam 


semel quia, ut scriptum est, Oderunt sapientiam Do- 


! Forte abundat per. 
* Additur. 


ParaorL. XIII. 


colles genuit me ( Psal. vm, 25). Quomodo erg | h:ec 
Ipsa sapientia in codem loco et creatam se esse dicit, 
et geuitam? Prius est, ut videamus, quid piimum 
Sit : utruin quod genita est, an quod creata est. Sed 
licet primum dixerit: Dominus creavit me initium via- 
rum suarum in opera sua; tamen, ne se creaturam 
putares, recurrit ad illud quod prius est, in sequenti 
dicens : Ante omnes autem colles. genuit me. Vide 
enim ne putes postea genitam, quia primum przmi- 
serit se creatam. Etsi enim in ordine sermonum 
primum positum est quod creata est, deinde autem 
quod genita; tamen sensus hoc judicat, quod pri- 
mum est genita, quam creata, ut sit sensus ita sa- 
pienti:e dicentis : Dominus creavit me initium viarum 


D suarum in opera sua. Sed ne quis me putet per hoc 


esse creaturam, aut tunc primum esse coepisse, 
quando me creavit initium viarum suarum in opera 
sua, subsequor et dico: Amie omnes autem colles 
genuit me ; ut scias prius me genitam, quam creatam. 
Cum enim dicit : Ante omnes autem colles genuit me, 
fecit illud esse postea qu»d creata est, ut prxcedat 
et sit auterius illud, quod genita est. Si ergo sic 
creata est, ut ante fuerit genita; sen-us impietatis 
exclusus est, * qua eam dixerat creatam; ut tunc 
primum substitisse sapientia crederetur, quaudo et 
retulit se creatam a Domino initium viarum suarum 


8 (ρει vivas. 
* Que idco. 


* 15 


FAUSTINI PRESBYTERI 16 


in opera sua. Ecce euim sensus manifestat, etiam A — V. Sed adhuc apertius edisseram. Certe sapientia 


ante quam crearetur, sapientiam substitisse, quippe 


qui prius est genita, quam creata. 

[II, Sed magis commendabitur hic sensus catho- 
licus, si et ipsa verba, prout nobis possibile est, 
discutiantur, quibus vel genitani se referat sapientia 
vel creatam. Dominus, inquit, creavit me initium 
viarum suarum in opera sua. Inteude, quia cum dixe- 
rit: Dominus creavit me, non lacuit, ne vere creatura 
putaretur, sed prosequitur explanans quid sit creata, 
et ob quam causam sit creata. Ait enim, creavit me 
initium viarum suarum : et cum sequitur , in opera 
sua , palam est, quod ostendit et causas cur creata 
sit initium viarum Domini. Non ergo sapientia, quasi 
quie non esset, creata est ad hoc ut esset; sed cum 


Dei ipsa est, qux et Verbum esse scribitur , ut in 
superioribus ostensum est. Et numquid quia de 
Verbo Dei scriptum est: Et Verbum caro factum est, 
jam et Verbum facturam asseveramus , quasi tunc 
primum esse co»perit, cum caro factum est? Sed 
bene, quia apertissimedemonstratum est per Verbum 
omuia facta, et in ultimis temporibus hoc ipsum Ver- 
bum carnem factum. Non ergo factura est Verbum 
Dei , licct factum caro esse dicatur : ita et sapientia 
licet dicatur creata esse initium viarum et in opera 
(ejus ) , non tanen creatura est; quam consiat ante 
omnem esse creaturam, quandoquidem omnia in 
sapientia facta sint (Psal. cui, 24). Addo et hoc, quia 
non omne quod creari dicitur, quasi fiat in substan- 


semper substantialiter fuerit, tunc creata est secun- Β iia, intelligendum est. Denique quidam vir videns cor 


dum dispensationem initium viarum Domini, el in 
opera Domini creaia est. [nitium ergo viarum Domini 
creata est, et in opera Domini creala est sapientia : 
non tamen , quia substantialiter ante non erat , ideo 
creala est sapientia. Αἱ vero cum dicit se ante emnes 
colles genitam , non propter (aliquam rem dicit se 
esse genitam; sed exsistens semper) patris sempi- 
terna progenies, ob quasdam causas creatam se dicit, 
initium viarum Domini, id est, in opera Domini. Ergo 
et ex lioc manifestum est non esse creaturam sapien- 
tiam, quz in aliud creata est, id est , in opera Do- 
mini ; cum ipsa sit genita, non in opera, sed de patre, 
ut diximus, exsistens sempiterna progenies. 

IV. Sed et hoc intendendum est, quod aliud est 
dicere creari sapientiam , οἱ aliud est dicere quod 
sit creatura. Quamvis enim legatur creata esse $a- 
pientia, nusquam tamen legitur quod sit creatura. 
Non enim omne quod creatum est, jam creatura 
dicendum est, licet omnis creatura creata sit : sicut 
nec omne quod factum est , jam factura asseveranda 
est, licet omnis factura facta sit. Si videtur obscu- 
rum, exemplo dilucidabo. Legimus quemdam gratu- 
lari, ac dicere ad Deum : Ego autem cantabo virtutem 
tuam, exaltabo mane misericordiam tuam, quia (actus 
es susceptor meus, et re(ugium meum in die tribulatio- 
nis mec ( Psal. Lvii, 17). Ecce Deus factus est susce- 
ptor εἰ refugium ; non tameu Deus factura est : et 
hoc est, quod dixi : Non omne quod factum est, jam 
factura dicendum est. Deus enim non exsistens fac- 


tura, qui semper est, factus est susceptor et refugium D 


in die tribulationis homini; ut quod factus est susce- 
plor ei re(ugium in die tribulationis homini, videatur 
con ulisse, quod fictus est; non tamen quia susceptor 
et refujium. homini factus est, etiam Deus quoque 
factura esse credendus est, cujus divina substantia 
sempiterna est. Similiter et sapieutia si creata dica- 
cur, non tamen creatura est, qux? semper est : sed 
eum exsistat semper, creatur ad aliquid ut prosit, 
non ut creatura dicatur quasi facta, qua non fuit. 
Erat enim inseparabilis a Deo Dei sapientia : et [Ὡς 
ipsa exsistens Dei sempiterna progenies, creata est 
ἥη“ή“"ζΖ γε Dornini. 

4 ec. 


suum quibusdam sordibus infectum , precem fundit 
ad Domiuum dicens : Cor mundum crea in me, Deus 
(Psal. t, 12): non utique cordis substantiam in se 
fleri precabatur, sed ut hoc ipsum cor in eo exsi- 
stens, quod ei erat sordidum, creari mundum. Non 
omne quod creari dicitur, jam statim et secundum 
substantiam fieri intelligendum est : quapdoquidem 
cor quod erat, id ipsum, ut mundum crearetur a 
Domino, precabatur. Ergo et sapientia cum creata 
dicitur, nou tam substantia ejus, quasi qu:e non erat, 
facta est; sed ipsa exsistens, ut s:epius dictum est, 
creata est. initium viarum in opera ejus. Ergo quod 
ereata cst sapientia, ad mysterium vel rerum crean- 
darum vel humanz dispensationis intellige, quam 
cum Dei sapientia dignanter assumit, creata dicitur: 
quod vero se genitam dicit, ut nihil in illa minus 
divinitatis agnoscas, quam habet ille qui genuit. 
Valde enim impium est credere, quod aliquaudo 
Deus sine sua fuerit sapientia. Unde et quia vere 
genita est a Deo sapientia, (idem) exsistens secun- 
dum substantiam quod est genitor; sapientia autem 
ipsa Christus est (V Cor., 1, 24) : ergo Christus qui est 
sapientia, non est adoptione filius , sed verus filius, 
exsistens Dei progenies, et non factura. 


CAPUT VII... 
De Spiritu sancto. . 


l|. Universas quas de Patre et Filio scripseras 
quaestiones, prout Dei gratia prostitit, arbitror ab- 
solutas: si tamen hoc apud te verum est, tua reli- 
giosa prudentia judicabit : quamvis fatear et coarcta- 
tione temporis, et rei festinatione, et ipso arido 
angusti mei sermonis eloquio, summas earuni| me 
potius tetigisse quam plenitudinem prosecutum ; quia 
non ut librum, sicut. pr.edixi, scribere ceeperam, 
sed ut quasi cujusdam abbrevitionis de fide quzedam 
taxatio siznaretur; * ne ad hoc me tua mira bene- 
volentia provocatum infidelem crederes, si tacerem. 
Sed nunc de sancto Spiritu , etsi breviter, confiten- 
dum est : ne si non aliquid de eo specialiter dixeri- 
mus, credamur similiter blasphemare , sicuti et illi 
qui dicunt illum esse creaturam. florum tamen mira- 


Ti DE TRINITATE. | 18 
mur insaniam, quod impie seniia.t de eo quem A obtinet, qui sine initio et fino solus Pater vocatur ; 


sanctum Spiritum confitentur. Si enim Spiritus 
Sancius est, quomodo creatura est? non enim sic 
sanctus est, ut c:leri, qui ad sancii vocabulum fide 
et Deo placita conversatione atque ipsius sancti 
Spiritus signalione venerunt : sed ipse naturaliter 
semper sanctus est ita, ut alios sanctificet, non 
tamen οἱ ipse, quasi ut ! qui ante non liabuerit, ex- 
trinseeus aeceperit sanctitatem, Hoc nomen sancti 
ita possidet Spirilus, ut possidet Pater et Filius : 
possidet eutem , non ipse aut Pater exsistens aut 
Filius, sed Spiritus Dei. Si autem Spiritus Dei dici« 
tur , non ut angelus Dei, neque ut liomo Dei, quo- 
rPum natura a divina subsiantia iucstimabiliter 
discteta est : sed sic est Spiritus Dei, ut sit ejusdem 


ita intelligamus et verum vocabulum Filii Dei. Apud 
homines enim qui filius est, coepit essc quod filius 
est, et morte patris amittit hoc vocabulum. Frequen- 
ter autem et de filii vocabulo transit in vocabulum 
patris, cum genuerit filium : non 68, ergo proprium 
et verum vocabulum filil in creatura, qui et. esse 
coepit filius, et potest boc vocabulum non habere vel 
patris occasu, vel cum idem ipse transfertur in voca- 
bulum patris, etiam ante quam conditio mortis 
obveniat. Solus autem Filius Dei verus est filius, exsi- 
stens lioc sine initio, sine fine, semper habens Pa- 
trem, et numquam ipse, ut est unigenitus, generans 
accipit vocabulum patris. Unde el proprium et verum 
yocabulurm. filii in solo Filio Deiest, babens hoc natu- 


substantie cum Paire et Filio : quia et una sanctitas B raliter, sicut et naturaliter verus Deus est. Si ergo 


est Patrís et Filii et Spiritus sancti : quandoquidem 
idem Spiritus sanctus usque adeo vere et naturaliter 
sauctus est, ut hoc ei naturaliter el verum sit voca- 
bulum. Intende enim ad verba Salvatoris dicentis : 
Euntes ergo nunc, docete omnes gentes, baptizanies 
eos in nemine Patris ei Filii et Spiritus Sancii(Matth., 
xsviit, 19). Sicut enim verum vocabulum est Patris, 
et verum vocabulum Filii est; ita verum est voca- 
bulam Spiritus sancti. Et quomodo verum vocabu- 
lum Patris dicatur, scire poterimus, δὶ animadver- 
tamus quomodo verus Deus dicatur. 

ll. Multi dicuntur dii, sed non sunt vere dii; et 
taceo nunc de satana ac d:emoniis eorunique simili- 
bus, qui usurpatione impia dii vocantur. Dieti sunt 


cognovimus quomodo proprium et verum vocabulum 
patris est, et quomodo proprium et verum vocabu- 
lum filii est; sequitur, ut intelligamus ita, quomodo 
proprium et verum vocabulum est Spiritus sancti. 
ΠῚ. Scilicet cum hoc ipsum est naturaliter Spiri- 
(us sanctus , sine initio, sine fine; numquam enin 
ex zqua nominis auctoritate cum Patris et Filii 
veris vocabulis sancti Spirilus vocabulum jungere- 
tur, si non et sancti Spiritus proprium verumque 
vocabulum probaretur. Si ergo hoc ei proprium ej. 
verum et naturaliter , sine initio et fine vocabulum 
est; non est igitur creatura Spiritus sanctus , qui 
ila proprium et verum vocabulum sanctí Spiritus 
habet, sicut óulla potest habere creatura. Sed et cum 


quidem et homines dii secundum hoc testimonium ; C Pr:ecipit Dominus, ut gentes in nomine Patris et 


Ego dixi : dii estis, et filii Excelsi omnes ( Psal. 1.xxxi, 
6) : sed quam non vere sint dii, subsequentia mani- 
festant, quie ita se habent : Vos autem sicut homines 
moriemini, el sicut unus de principibus cadetis (lbid., 
1). Sí erge ubi quilibet sancii, dii vocantur; hoe 
illis pie et cum justitia viventibus ex Dei gratia pro- 
venit, maxime cum in eis Spiritus sanctus inhabi- 
tet; de quo quidem vocabulo excidunt , si non ambu- 
lare in viis Domini perseverent : nemo ergo de 
ereaturis verus est Deus, quia nemo aaturaliter Deus 
est. Solus autem Deus naturaliter verus Deus est, 
boe ipsum exsistens sine initie eL fine. Per hane 
nuac veri Dei intelligentiam intelligamus et verum 
votabulum patris. Apud homines exinde pater quis 
dieitur, ex quo genuit filium : sed licet ex se genue- 
rit lium, tamen mon proprie verus est paler, cui 
&ccessit hoc vocabulum, et hoc ipsuni a Deo przsti- 
tum : * qui quidem et tam diu pater dicitur, quam 
diu ejus vivit filius. Sicut enim nato ex se (ilio voca- 
bulum patris adeptus est, ita et morte (ilii vocabulum 
p*tris amittit. Deus autem solus proprie verus est 
Pater, qui sine initio et (ine Pater est. Non enim 
aliquando ccepit esse quod Pater est; sed semper 
Pater est, semper habens Filium ex se genitum; 
sicut el semper verus est Deus, sine initio et fine 
perseverans. Ergo sicut vocabulum veri Dei solus 


! Quod. 
* Quo. 


Filii et Spiritus sanetl. baptizentur; apertissimum 
est Spiritum sanctum non esse creaturam , vel ex 
ipsa societate quae illi ena cum Patre et Filio est; 
vel quod numquam przciperet Dominus, ut in 
creature nojine aliquis baptizaretyr : multum enim 
diving potentix derogaretur, si cum confessione di- 
vini nominis par quoque creatur: confessio ponere- 
tur. Et bene, quod unum nomeu posuit diceng : 
In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; ut una 
principalis auctoritas crederetur indivisibilis et per- 
feci Trinitatis. Quomodo enim Spiritus sauctus ἃ 
priucipali auctoritate discretus esse credatur, quan- 
do de ipso scriptum legimus in quinquagesimo Psal. 
mo : Et spiritu principali confirma me (Psal. t, 44)? 


D Ergo et per boc ostenditur , quod una esi! principa- 


litas Patris et Filii et Spiritus sancti : siquidem et 
in omni conditione Patri et Filio consors invenitur. 
Accipe interim vel unum testimonium : Verbo Domi- 
ni celi firmati. sunt, et spiritu. oris ejus omnis virtus 
eorum (Psal. xxxn, 6). Et per hoc ergo ostenditur 
Spiritum sanctum nen esse creaturain : siquidem et 
ipse cum Patre et Filio conditor approbatur. Dicam 
plene et Deum , et Dominum Spiritum sancium , 
doctus ? a majeribus ecclesissticis vitis , qui et 
ipsi testimonia Scripturarum divinarum prius ἃ vi- 
ris apostolis eruditi , suis posteris tradiderunt. Ex- 


3 Amaloribus. 


79 FAUSTINI PRESBYTERI FIDES. | | 80 
sequerer et ego singula illa qu:zeque testimonia, nisi A4 Viderit si quis putat se de eorum societate reum 


apud animam fidelem de his quoque quz supra bre- 
viter intimata sunt, sancti Spiritus divinitas eluce- 
ret : maxime quia et nunc mihi non tam disputatio 
de Spiritu sancto proposita est , quam ut de divino 
ejus nomine pia confessio signaretur. Hoc tamen 
ad compendium probandz divinitatis ejus subdam , 
quod etiam per hoc ipsum Deus probatur Spiritus 
sanctus, per quod ostenditur non esse creatura. 
Omue enim quod est, aut divinitas est, aut creatura: 
sed Spiritus sanctus lioc ipsum exsistens, sine iui- 
tio et fiue, non est creatura : ergo Spiritus sanctus 
res est divinitatis, quia incorruptibilis et indemu- 
tabilis et sempiternus Spiritus Dei. Una est ergo di- 
vinitas Patris et Filii et Spiritus sancti, sicnt et una 


non posse fleri, habens conscientiz propriz fiduciam, 
quia fidem integram vindical ita , ut numquam 
ipse ejus fidei prevaricator exstiterit : tamen ego 
in causa Dei cautius timere compellor ; siquidem 
et de ipsis cautum legimus : Hereticum hominem 
post unam correptionem devita , sciens quoniam per- 
versus est hujusmodi , et peccal, et est a. semelipso 
damnatus (Tim. im, 10, 11). Sed et de poena przva- 
rieatorum legimus, dicente Esaia : Et veniet omnis 
curo in conspectu meo adorare in. Hierusalem, dicit 
Dominus Deus. Et procedent sancli , et videbunt mem- 
bra hominum qui prevaricati sunt in me. Vermis eorum 
non morietur, et ignis eorum non exstinguelur : et erunt 
in visione omni carni (1sa., .xvi, 25, 24). Sed et Apo- 


sanctitas ejusdem perfectae et inseparabilis Trinitatis. p stolus ait : Nolite jugum. ducere cum infidelibus ( 1I 


IV. Sed hic finem faciamus : in quantum enim 
quis intentior ad sacras Scripturas de (ide loqui vo- 
luerit, in tantum non deerit quod loquatur. Hoc 
23utem non ambigo, quod si quis forte eloquens 
hzc ipsa legerit, delinquentium incompti sermonis 
inveniet ; non tamen, si fidelis est, pi: coufessio- 
nis errorem, quam quidem in nobis ex Dei gratia 
prastitam cupimus usque ad mortem , auxilio ejus 
qui praestitit , vindicare sine labe communionis ha- 
reticurum atque pravaricatorum , quia et Deo teste 
metuímus eorum damnationis participes inveniri. 


! Intimo. 


Cor., vi, 14 ) ; quia et alibi idem Apostolus post de- 
scriptionem malorum : Non solum, inquit, qui faciunt 
ea , sed etiam qui consentiunt facientibus ea (Rom., 1, 
54). Et mulia alia sunt testimonia divina , quibus 
supradictorum consortium prohibetur. Sed ego hiec 
ipsa, licet breviter ,* intimavi, ne nos de vana su- 
persütione credat aliquis nolle communicare cum 
talibus , quos perspicit per divinam senteutiam re- 
probari. Divinitas te incolumem ac beatam in fide eui 
nominis eliam in regno colorum prastet cum tuis 
omnibus affectibus inveniri. 


-— 


FAUSTINI PRESBYTERI FIDES, 


THEODOSIO IMPERATORI OBLATA, 
IN CODICEM CANONUM ET CONSTITUTORUM ECCLESLE ROMANJE RECEPTA. 


Sufüciebat fides conscripta apud Niczam adver- C quia qualis est Pater secundum substantiam ; talem 


sus heresim Arianam : sed quia pravo ingenio qui- 
dam sub illius fidei confessione impia verba commu- 
tant*, nobis iuvidiam facientes , quod veluti heresim 
Sabellii tueamur; paucis et contra Sabellium prim:e 
fidei confessione signamus, et contra hos qui sub no- 
mine catholicze fidei impia verba defendunt , dicentes 
tresesse substantiis; cum semper catholica fides unam 
substantiam Patris et Filii etSpiritus sancti confessa sit. 

Nos Patrem credimus, qui non sit Filius, sed 
habeat Filium de se sine initio genitum, non factum; 
et Filium credimus, qui non sit Pater , sed habeat 
patrem , de quo sit genitus , non factus ; et Spiritum 
Sancium credimus, qui sit vere Spiritus Dei. Unde 
et'divine Trinitatis unam substantiam confitemur ; 


* Cod. Thuan. miscent. ΑΙ. commiscent. 


genuit et Filium : et Spiritus sanctus , non creatura 
exsistens, sed Spiritus Dei, non est alienus a substantia 
Patris et Fili; sed est ejusdem et ipse substantiae 
cum Patre et Filio , sicut ejusdem deitatis. Nam 
qui nos putant esse Apollinaristas , sciant quod non 
miuus Apollinaris hzresim exsecramur quam Aria- 
nam. Miramur autem illos caibolicos probari posse, 
qui Patris et Filii et Spiritus sancti tres substantias 
confitentur. Sed et si dicunt, non se credere Filium 
Dei , aut Spiritum sanctum creaturam, tamen contra 
* impiam fidem sentiunt , cum dicunt tres esse sub- 
Stantias : consequens est enim , ut ires deos confi- 
teantur, qui tres substantias confitentur. Quam 
vocem semper Catholici exsecrali sunt. 


* Sic'edit. At legendum videtur piam, 


*nPS on τα τον 


LIBELLUS PRECUM FAUSTINI ET MARCELLINI. 


JFAUSTINI ET MARCELLINI PRESBYTERORUM 
PARTIS URSINI 


ADVERSUS DAMASUM 
LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES VALENTINIANUM, THEODOSIUM ET ARCADIUM. 


PRAEFATIO. 
De eodem schismate Ursini. 

I. Temporibus Constantii imperatoris, filii Constan- 
lini, durior orta est persecutio Christianorum ab im- 
piis hereticis. Arianis, annuente Constantio, qui et 
Athanasium episcopum resistentem lizerelicis perse- 
cutus est, et ut damnaretur ab omnibus episcopis 
imperavit. Quod eiiam metu principis facere tenta- 
verunt omnes ubique pontifices , inauditum innocen- 
temque damnantes. Sed Liberius Romanus episcopus, 
el Eusebius Vercellensis , et Lucifer Caralitunus , et 
Hilarius Pictavensis dare senteniiam noluerunt. Hi 
ergo miuuntur in exsilium pro fide servauda.Cum Li- 
berio Damasus diaconus ejus se simulat proficisci : 
unde fugiens de itinere, Romam rediit , ambiiione 
corrupius. Sed eo die quo Liberius ad exsilium profi- 
ciscebatur , clerus omnis, id est presbyteri et archi- 
diaconus Felix , et ipse Damasus diaconus et cuucta 
Ecclesix officia , omnes pariter, presente populo 
Romano , sub jurejurando firmaverunt, se, vivente 
Liberio, pontificem alterum nullatenus habituros. Sed 
clerus contra fas, quod minime decebat , cum summo 
perjurii scelere, Felicem archidiaconum ordinatum 
in locum Liberii susceperunt. Quod factum universo 
populo displicuit , et se ab ejus processione suspen- 
dit, Post annos duos venit Romam Cons!antius, pro 
Liberio rogatur a populo ; qui mox annuens ait: 
Habetis Liberium , qui qualis a vobis profectus est., 
melior revertetur. lloc autem de consensu ejus, 
quo manus períidi:e dederat , indicabat. Tertio auno 


redit Liberius, cui obvians cum gaudio populus Ro- C 


manus exivit: Felix notatus a senatu vel populo, de 
Urbe proyellitur , et. post parum temporis, impulsu 
clericorum qui perjuravcraut, irrumpit in Urbem, et 
stationem in Juli. basilica trans Tiberim dare przsu- 
mit : quem omnis multitudo fidelium οἱ proceres de 
Urbe iterum cum mogno dedecore projecerunt. 

II. Post annos octo, Valentiniano et Valente conss., 
x kalendarum Decembrium die defuncius est Felix : 
Liberius miaericordiam fecit in clericos qui perjura- 
verant, eosque in locis propriis suscepit. ]temque 
octavo kalendas Octobris, Gratiano et Dagalaiso 
conss., Liberius humanis rebus eximitur. Tunc pres- 
byteri et diacones, Ursinus, Amantius et Lupus, cum 
plebe sancta quze Liberio fidem servaverat in exsilio 
constituto , ceeperuut in. basilica Juli procedere, et 

1 Arenariis. Arenariorum vox trita pro iis qui in 
amphi:eatra depuguant, ut Leg. 2,82, de Test., et Leg. 
$8, de Operib. hbert., evalibi. Nec aliter Tertullianus, 


de Spect. cap. 22, simul damnans quadrigarios, scenicos, 
mysticos, arenarios.. Ad h»c in conc. Clialched. act, x : 


À sibi Ursinum diaconum pontificem in locum Liberii 


ordinari denoscuut. Perjuri vero in Lucinis Dama- 
sum sibi episcopum in loco Felicis expostulaut: Ur- 
sinum Paulus Tiburtinus episcopus benedicit. Quod 
ubi Damasus, quisemper episcopatum amibierat, com- 
perit, omues quadrigarios et imperitum. multitudi- 
nen pretio concitat, et armatus fustibus ad basili- 
cam Juli perrumpit , et magna cade fidelium per tri- 
duum debacchatus est. Post dies sepiem cum omnibus 
perjuris et * areuariis quos ingeuti corrupit pretio, 
Latcranensem basilicam tenuit, et ibi ordinalus epi. 
Scopus, el redimens judicem Urlis Viventium , et 
prefectum anionz Juiianum, id egit ut Ursiuus, vir 
venerabiiis qui prius fuerat pontifex ordiuatus , cum 
Amauiio et Lupo diaconibus in exsilium mitteretur. 


p Quod ubi faetum. est, coepit Damasus Rowanam ple: 


bem qua se nolebat procedere, fustibus et. czede 
varia perurgere. Presbyteros quoque numero septem 
detentos per officium nititur ab Urbe propellere. Sed 
plebs fidelis occurreus eosdem presbyteros eruit, et 
ad basilicam Liberii sine mora perduxit. 

Ill. Tunc Damasus cum perfidis invitat arenarios , 
quadrigarios et fossores, omnemque clerum, cum 
securibus, gladiis et fustibus, et obsedit basilicam 
hora diei secunda, septimo kalendarum Novem- 
brium die, Gratiano et Dagalaisoconss., et grave pr:ze- 
lium concitavit. Nam effraciis foribus , igneque sup- 
posito , aditum unde irrumperet exquirebat. Nonnulli 
quoque de familiar'/bus ejus, tectum bhasilic:e. de- 
Strueutes, legulis fidelem populum perimebant. Tunc 
universi damasiani irruentes in basilicam, centum 
sexaginta de plebe, tam viros quam mulieres, occide- 
runt, vulneraverunt etiam quam plurimos, ex qui- 
bus multi defuncti sunt: de parte vero Damasi nul- 
lus est mortuus. Post tres autem dies , sancta plebs in 
unum conveniens , caepit adversus eum Domini man- 
da!a recitare, dicentes: Nolite timere eos qui occi- 
dunt corpus , animam vero non possunt occidere. Psal- 
lebat etiam in laudibus , et dicehat : Posuerunt mor- 
talia servorum (uorum escas volatilibus Celi , carnes 
sanctorum tuorum, bestiis terre. Effuderunt. sangui- 
nem eorum, velut aquam in circuitu Hierusalem; et 
non eral qui sepeliret. S:epe itaque eadem plebs adu- 
nata in basilica Liberii clamabat dicens : Christiane 
imperator, nihil te latet. Omnes episcopi Romam 
veniant : agatur causa: quintum jàm bellum Dama- 


συναγαγὼν ὄχλον ἄταχτον μετὰ ξιφῶν xal ἄλλων τινῶν 
ἀραναρίων; vL infr» : μετὰ ξιφῶν xal ἀραναρίων xol δάδων 
τινῶν ; ubi trauslatio vetus Arenarios reddidi. Hxc 
aliaque plura de liac vocc cl. MatocWws νὰ Sx wee, 
εὐ Kalend. marm, Eccl, Neopolt., Avo. WV, SAX. 


Γ 


83 


FAUSTINI ET MARCELLINI 


81 


sus fecit: a sede Petri hbomicidas foras. Dei autem A reipublice, vestra tranquillitatis provisione servanda 


populus episcopos convenire multis precibus exora- 
bat, ut memoratum, tanta impietate maculatum , 
sententia justa procellerent, quem in tantum matro- 
n: diligebaut, ut matronarum auriscalpius diceretur. 

JV. Voces ergo plebis ad Valentinianum sunt de- 
Jat principem , qui pietate commotus, reditum con- 
cessit exsulibus. Tunc Ursinus cum Amantio et Lupo 
diaceuibus, xvi kalendarum Octobrium, Lupicino et 
Jovino conss. ad Urbem rediit: cui plebs sancta gra- 
tauter occurrit, Sed Damasus tautorum sibi conscius 
scelerum , non mediocri tiinore coucussus , redemit 
omne palatium , ne facta sua. principi panderentur. 
lniperator nesciens quid Damasus perpetrasset, edic- 
tum prorogat , ut Ursino exsilio relegato, nulla ul- 


terius populos contentio nefanda collideret. Tunc B 


Ursinus episcopus , vir sanctus et sine crimine , con- 
sulens plebi, tradidit se manibus iniquorum , et sex- 
to decimo kalendas Decembres jussione imperatoris 
ad exsilium sponte properavit. Sed populus timens 


Deum nullisque persecutionibus fatigatus, non im- - 


peratorem , non judicem, nec ipsum auctorem sce- 
lerum et homicidam Damasum timuit, sed per coeme- 
teria martyrum stationessine clericis celebrabat. 
Unde cum ad sanciam Agnem multi fidelium conve- 
nissent, armatus cum satellitibus suis Damasus irruit, 
el plurimos vastationis sux strage dejecit. Quod fa- 
ctum crudelissimum nimis episcopis Italix displicelat. 
Quos etiam cum ad natale suum solemniter invitasset , 
el nonnulli convenissent ex eis, precibus apud eos 


molitur et pretio, ut sententiam in sanclum Ursi- C 


num proferant. Qui responderunt: Nos ad natale 
convenimus, non ut inauditum damnemus. lta pra- 
va ejus inteiitio caruit quo nitebatur effectu. Exinde 
presbyteri diversis modis afflicti, per exsilia et pe- 
regrina loca dispersi suut , ex quibus Marcellinus et 
Faustinus presbyteri , de confe:sione verz fidei , 
ostentatione sacr» communionis, et perseculione 
adversantium veritati, preces Valentiniano, Theo- 
dosio et Arcadio principibus obtulerunt ita. 


INCIPIT LIBELLUS PRECUM. 


]. Deprecamur mansuetudinem vestram , piissimi 
imperatores, Valentiniane, Theodosi et Arcadi, ut 
lizc in contemplatione Christi Filii Dei qui vestrum 
juvat imperium, infatigabiliter legere dignemini. Su- 
blime regnuni vestrum tum ad sublimiora , Dei Pa- 
tris omnipotentis et Cliristi unigeniti Filii ejus opitu- 
latione conscendit , cum nec in exiguis hominibus 
despicitis veritatem , nec in multis vel potentibus 
mendacium roboratis. Hoc etenim justissimum est 
et saluberrimum apud regnum justitiz, ut persona 
probentur ex merito veritatis, non veritas praesuma- 
iur ex potentia personarum. Siquidem jus szculi 
ideo scriptum est, ne contra verum :zquumve po- 
tetitla vel multitudo prawaleat, etiamsi ab exiguis 
vindicetur. Quod si προ tanta cura, etiam in. rebus 


est, uL contra omnem vim potentiamve, etiam in 
minimis jus veritatis obtineat, quo possit tradita 
vestro imperio Dei nutu florere respublica : quo- 
modo in negotiis divinis sancta: fidei veritas impio- 
rum caterva et fraudulentissimis eorum circumven- 
tionibus obfnscatur et premitur? maxime cum vos 
priucipes Romani imperii piam Christian:e religionis 
fidem puritatemque tot vestris constitutionibus vin- 
dicetis. Totum quidem , quia veneratores Christi 
Filii Dei, pro flde catholica. decerniti$, et omni εἶχα 
contra hzreticos et perfidos iniperil vestri auctori- 
tate conscribitis. Non quasi aliqua propris* senten- 
tix» nova tentantes, sicut quidam anteriores princi- 
pes in suam aliorumque perniciem conati sunt, sed 
ut ostendatis vestras sententias, vestramque fldem, 
cum sacris scripturarum divinarum sententiis et piis 
confessionibus convenire. 

Il. Sed hoc, cum magis post atrocissimas prioris 
temporis persecutiones juvare sanctam deberet Ec- 
clesiam, magis affligit, cum iidem ipsi egregii episco- 
pi, qui eam antehac sub assertione vel assensu hz- 
Teseos perseculi sunt, nunc quoque sub auctoritate 
catholici nominis persequuntur, et quanto nunc sub 
emeniita pie (dei professione hoc fraudulentius 
agunt, lanto et perniciosius grassantur, et dolentius 
estuat veritas, quod ei adhuc hon licet nee sub 
vobis imperatoribus qui piam fidem defenditis , re- 
spirare. Sed ne hocad invidiam sine rel probatia- 
ne referre videamur, causam ut possumus explica- 
mus. Qussumus autem supplices , quatenus regias 
aures vestras nobis exiguissimis conimnodetis , duin 
ostendimus non nos esse h:ereticos, et tamen. quasi 
hz:ereticos vehementer affligi : cum nec. ipsi qui nos 
vehementer affligunt, vel socii eorum, possint nunc 
dicere ve] probare quod simus lizretici. Sed ne qti- 
dem de se negare, quod superiori tempore hzresim 


aut acerrime vindicaverint, cum: intolerabili sup- 


plicio fidelium, aut certe ei manus dederint, dam- 
nata catholica fide quam prius asserebant, dum 
metuunt pro Christo Filiu Dei exsilium perpeti , pro 
quo etiam laico fideli qu:evis inors atrocissima sub- 
eunda est : quia nobis donatum est , ut ait Aposto- 
lus (Philipp., 1, 29), pro Christo uon tantum ut in 
eum credamus, sed ui et pro illo patiainur. Talis 


D enim mors vel passio, immortalitatis occasio est. 


Ill. Non latet mansuetudinem et devotam Deo re- 
ligionem vestram, quam impia quamve pestifera sit 
li:eresis Ariana, contra quam a patribus nostris apud 
Niczeam speciali vigore conscriptum est : ita ut apo- 
stolicze fldei pia confessio servaretur , atque Ipsius 
h:»reseos perpetua damnatione firmaretur, ne quis 
falli posset in posteris. Sed Arius, ut cor Pharaonis, 
non credens divinam in se tunc datam fuisse senten- 
tiam, nescio qua ratione ὁ subripuit apud Constanti- 
hum, sperans quod ipsius suffragio specialium sacer- 
dotum sententia rescissa, recipi posset in Ecclesiam, 


4s munuserípto Colbettino, Subrepuit apud Constantinum. 


85 LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES. δ 
Denique ipse Constantinus jusserat, ut ei sanctus ac A Niczam evangelica atque apostolica ratione con- 


beatz memoriz episcopus Alexander communicaret : 
non ille Alexander, qui fuit divine fidei episcopus 
in Alexaudria, qui et plenus sapientia et Spiritu 
sancto fervens, eumdem Arium primus et detexit el 
expulit, et in perpetuum damnavit ; sed iste Alexan- 
der, qui in hac urbe Constautinopolitana fuit et ipse 
admirabilis episcopus. Qui cum videret quod Arius 
sseculi istius rege niteretur, exclamavit ex imo pec- 
toris dolore, stans in loco sacrarii, ad Christum ve- 
rum et sempiternum regem el Dominum omnium re- 
gum, ne illam labem in Ecclesiam pateretur intrare. 
Cujus oratio quam constans fuerit, quam fidelis, 
hinc probatum est, quod idem Arius, antequam in- 
traret Ecclesiam, dedit poenas novas et gravissimas 
usque ad turpem interitum. Nam cum pridie quam se 
putavit sanctam Ecclesiam imperatoris auxilio homo 
impius intraturum, cum nihil languoris, nihil dolo- 
ris in eorpore pateretur, sed quod gravius est, solo 
animi morbo iusanabiliter :egrotaret , humaua con- 
sue(udíne secessum petiit , atque illic cum sederet, 
gravissimo repente dolore cruciatus, omnia sua 
viscera, et ipsum cor quod erat thesaurus impieta- 
tis, effudit in stercora ; atque ita, mirabile dictu, 
! internis omnibus evacuatis attenuatus est, et ad 
momentum sicat luridati corporis tabe resolu!us est, ut 
per angustias foraminis et sedilis totusipselaberetur. 
Digna hzc poeua impio, digna heec mors turpis pe- 
stifero haretico, atque de spiritu diaboli foetidissi- 
mis membris digna hasc sepuliura. Novo enim 


exemplo et cruciari debuit et. perire , qui novas ad- C 


versus unigenitum Filium Dei commentatus fuerat 
impietates, dicens eum non vere de patre natum : 
et quia erat quando non erat: et quia ex nihilo 
substitutus est, ne ejusdem substantie et divinitatis 
et sempiternitatis et onipotentie, cujus et pater 
est, crederetur. 

IV. Hoc ideo retulimus august mansuetudini 
vestre, ut vero intenta vestra prudentia animadver- 
tat, quam venerabilis fides sit conscripta apud Ni- 
caam adversus Árium, cui et Deus non solum per 
auctoritatem Scripturarum divinarum , sed etiam 
per sacratissimam orationem saneti quoque Alexan- 
dri testimonium dedit : et quam exsecrabilis est im- 
pia doctrina Arii, quam in ipso Ario novo genere 
supplicii sententia divina damnavit, non exspectans 
in illo diem judicii , ut exemplo pena ejus ceteri 
perterriti precaverent. Quo utique exemplo nec illud 
dubitandum est, etiam hos apud Deum esse damna- 
i08, qui Arii impiam doctrinam renovandam vel 
suscipiendam esse crediderunt. Quomodo enim eos 
perpeiua poena disjungil, quos impia doctrina non 
separat? Pares reos etiam vestris legibus unus car- 
cer includit, atque una ferit sententia. Sed οἱ illud 
ambigi non potest, hos esse vere catholicos, qui per 
exsilia, per genera suppliciorum, per atrocitatem 
mortis, illam fidem sine dolo vindicant, que apud 


! Ms. Interaneis omnibus evacuatis. 


scripta est, quam Deus apertiasime probavit sup- 
plicio Arii impugnantis eam. Quod si hxc apud vos 
vera sunt, qu: apud scripturas divinas vera robo- 
rantur, advertite , piissimi et religiosissimi impera- 
tores, in quo rei sint qui sub his divinis regulis et 
professionibus fidem suam ac devotionem Christo 
Deo consecraverunt, nullum timorem divino timori 
preponentes. Sed licet Arius sit sepultus in sterco- 
ribus, aliquos tamen reliquit sux impietatis hxredes. 
Denique non defuerunt vermes, qui de ejus putrido 
cadavere nascerentur. Per quos qu:ze gesserit diabolus 
arlifex erroris, longum est exsequi, etiam si exse- 
qui possemus : infinita sunt enim et incredibilia, non 
tamen falsa. 


B V. ΠΙυά vero nunc. quod ad presentem. causam 


facit exponimus, quod qui imperatorem Constan- 
tium per fraudulentam disputationem Arian: impie- 
tatis participem fecerunt, dedissent et isti in prom- 
senli poenas, si non oporteret , secundum Apostoli 
sententiam (I Cor., xt, 9), et h»reses esse, ut pro- 
bati manifesti fierent. Habentes ergo, hi quos dixi- 
mus vermes Arii, assentieutem sibi regiam po- 
testatem, primum quidem per singulos in eversionem 
catholic:e fidei et in excidium sacrz religionis , pro 
Ariana impietate contendunt : ita ul resistentes, aut 
calumniis appeterent, vel poenis vel exsilio crucia- 
rent et necarent. Ubi tantum amplius per suam ra- 
biem grassati sunt, et fecerunt sibl ubique terrorem, 
non jam contenti ire per singulos. Postremo cogunt 
undique in unum episcopos convenire, et datur la- 
cus ad synodum, Orientalibus quidem Seleucia Isau- 
ri» , Occidentalibus vero civitas Ariminensis. Átque 
illic primum quidem episcopi pro sancta fide ve- 
nientes, confirmant illam expositionem quz apud NI- 
Cc:am conscripta est, ita ut nihil inde minueretur, 
quod evangelicam fidem verbis inexpugnabilibus ex- 
plicaret, et Arii impiam doctrinam divina auctoritate 
damnaret. Tunc demum oblatam ab Ursacio , Va- 
lente, Germinio et Caio hujusmodi fidei consceri- 
ptionem, qu: et fidem catholicam reprobaret, et 
Arium absolveret, imo et introduceret pestiferam 
ejus doctrinam, exsecrantur οἱ damnant tam im- 
piam fidem eorum. Quin etiam ipsos, inexpiibile 
scelus esse judicantes, si patrum fldem venerabilem 


D violent, si hos tam impios, atque impiam eorum 


conscriptionem pateretur Ecclesia. Mittunt quoque 
decem legatos ad imperatorem Constantium , scri- 
bentes quz» gesta sunt, et hortantes simul ut ipse 
quoque decreià Patrum pro fide. venerabili contra 
h:ereticos inviolata servaret. Mittunt sane. et. h:re- 
tici legatos, quos tunc familiarissime, et ut 8108 
suscepit Constantius. [08 veros legatos qui^pro fide 
catholica contra h:ereticos. venerant, reprobat , et 
per $uos nunc gratia. invitat, nunc minis perterret, 
et interim sola dilatione discruciat, ut in ultimum, 
cum iram regis metuunt, cum non dignantur pro 


87 


FAUSTINI ET MARCELLINI 


88 


“ Christo Filio Dei exsilium perpeti, eum propriis se- A liter et Eusebius a Vercellis, nec non et Dionysius 


dibus οἱ ecclesiarum perniciosissimis possessionibus 
obleciantur, rescindant quod pie viudicaverant, et 
suscipiant quod ut impium damnaverant. 

VI. Liceat in hoc apud vos religiosos imperato- 
res in causa Dei dolentius ingemiscere : Episcopi 
plus iram regis terreni timuerunt, quam Christum 
verum Deum, et sempiternum regem. Gravius ex- 
silium temporale esse crediderunt, quam perpetuam 
ponam secundum Esaiam indormitabilis vermis 
(Isa., Lxvt, 24), et ignis inexstinguibilis. Suaviora 
habueruut propria domicilia et possessiones , qu:un 
in regno Christi beatam et perpetuam habitationem. 
Sed Constantius, non contentus ruina et labe decem 
legatorum, mittit Ariminum, ut omnes illic episcopi 
similiter verterentur. Qui et ipsi, malo exemplo illo 
legatorum suorum, piam fidem patrum quam vindi- 
caverant, reprobant, subscribentes in illa fide Aria- 
norum quam integro et libero judicio damhaverant. 
Adverlit sapientia vestra , Ariminensem synodum 
piissime ceeptam, sed impiissime terminatam. Eadem 
autem et apud Seieuciam lsauri& ab episcopis im- 
pietas commissa est. Judicate, piissimi et religio- 
sSissimi imperatores, in quo rei sunt, et in quo 
merentur affligi, qui nolunt cum talibus episcopis 
convenire : qui cum primum fidem integram vin- 
dicarent et impiam fidem reprobarent, postea cum 
metuunt exsilium, cum rebus suisetsedibus oblectans 
tur, vertunt sententias, damnautes ad nutum hzre- 
tici imperatoris , illam apostolicam quam vindicave- 
Tant fidem, vel suscipientes illam Arii quam repro- 
baverunt impietatem. 

VII. Nonne gratum habere debuerunt, si tamen 
credebant futurum Dei judicium, omnia mala per- 
peti, quam esse venerabilis fidei proditores, cujus 
veritas sancti quoque Alexandri orationibus et Arii 
supplicio fuerat approbata? maxime cum et gloriose 
passionis pracessisset exemplum, licet paucissimo- 
rum cpiscoporum, qui ne evangelicam apostolicam- 
que fidem violarent, ne impiis acquiescerent , non 
exsilium, non supplicium, nec aliquam mortis atro- 
citatem recusarunt. Denique ante synodum Arimi- 
nensem Pauliuus de Treveris constantissimus  epi- 
scopus datur in exsilium, piam fidem vindicans et 
exsecraus consortium Árianorum. Sed et apostolicus 
vir Lucifer de Sardinia Caralitanz civitatis episco- 
pus, ob lioc quod beue esset agnitus per contemptum 
szculi, per studium sacrarum litterarum, per vilze 
puritatem, per constantiam fidei , per gratiam divi- 
nam, a Romana Ecclesia missus est legatus ad Con- 
stantiuin, et ob lioc quod fidem venerabilem vindi- 
cavit, quod detexit el convicit hxereticos , ductus est 
in exsilium cum omni atrocitate injuriarum. Simi- 


! Ubi et hereticis. Ubi et foede corruptum , facile 
restituetur iu Fabit, uti olim «cribebant pro Favit. Ur 
non dicamus interim quiu FAviT hereticis. lta Mazo- 
chius V. C. in comment. ad. Kalend. marm.  Neay. 
eccl., tom. II, pag. 576. Editor tamen Oxoniensis lo- 
cum sic restituere. mallet : Ut non. dicamus interim 


B 


Mediolanensium, Constantio regi primum familiaris, 
cum adhuc ignoraret eum fautorem esse lizretico- 
rum, postea tamen quam ei cognitum est el. proba- 
tum, quod hareticos vindicaret, respuit regis im- 
piam familiaritatem, malens exsilium, ne Christi Dei 
amicitiam perderet, ne sanctorum consortium non 
haberet. Sed et Rodanius mittitur in. exsilium, nec- 
non et Hilarius, qui et sciipta contra hereticos et 
prevaricatores edidit : licet pogtea vero interru- 
perit favens przvaricatoribus , ut. non dicamus in- 
lerim quia ὁ ubi et hxreticis, in quos eloquenti:ze 
sues viribus peroraverat. * Maximus quoque de 
Neapoli Campaniz, eo quod esset inhabili stomaclio 
et corpore delicatior, primum quidem ut caderet diu 
afflictus injuriis, deinde ubi ob animi constantiam 
fideique virtutem, caruis infirmitate non vincitur, 
ductus est in exsilium, atque illie martyr in Domini 


pace requievit. Sed et Rufinianus, mirz quidem sim- 


C 


b 


plicitatis, sed admirabilior in tuenda fide, effusione 
sui sanguinis pravenit exsilium. Denique cum pro 
fidei integritate persistit, hune Epictetus, atrox ille 
ei dirus de Centumcellis episcopus, ante rhedam 
Suam currere coegit, el cum diu currit , sic in via 
ruptis vitalibus sanguinem fundens exspiravit. 
Sciunt hoc Neapolitani in Campania , ubi reliquixz 
cruoris ejus in obsessis corporibus daemonia affli- 
gunt : pro gratia utique fidei illius, pro qua sangui- 
nem fudit, Fuerunt et alii episcopi de "Egypto licet 
pauculi, quorum alii in fugam versi sunt, alii vero 
in exsilium dati, eo quod nollent cum episcopis impiis 
et crudelibus convenire. 

VIII. Quam utique salubre fuerat, quam pulchrum 
quamve gloriosum , si omnes illi episcopi , pari vir- 
tute et simili conspiratione , fidem quam recte sem- 
per vindicaverant, in finem usque servassent, non 
exsilia, non supplicia pertimescentes, ad capiendam 
utique futuram in Dei Christi regno perpetuam bea- 
titudinem ! Et tacemus, quod fortassis etiam et intel- 
ligere fecissent magnum pretium esse istius fidei, 
pro qua nullus episcoporum exsilium, proscrip- 
tiones , tormenta , mortemque recusaret. Sed pau- 
lum territus tantus episcoporum numerus catetva- 
tim dederunt manus impietati , et ad majorem jam 
vesaniam inclinavit impietas tam facili strage mul- 
titadinis. Non. hoc minus sacrilegium est, non hoc 
minor impietas, quam si sub persecutore gentili 
idolo sacrificatum esset : quoniam et lizresi perter- 
ritum subscribere , d:vmoniis sacrificare est. Siqui- 
dem docentibus scripturis: divinis , doctrina d:emo- 
niorum est hweresis, sicut et idololatria. Interea 
quia apud quosdam multitudo przpouitur veritati , 
eo quod pauculos habeat seciatores , et ob hoc affli- 


hereticis, quia ubi prevaricatoribus ibi et hereticis , in 
qnos eloquenti& sue viribus peroraverat : quod minus 
placet. 

* Mazximts quoque de Neapoli, etc. Integrum hunc 
locum illustrat laudatus Mazochius, 1. c., pag. 977. 


89 LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES. 90 
giinur , quod in paueis sequimur inviolabilem fidem, A et quinam esset sanctus Gregorius nondum bene 


et multos vitamus propter impias hzreses, et sacri- 
legas przvaricatorum subscriptiones : quid censetis 
in hac causa, o justissimi imperatores et catholicae 
fidei vindices , de his duabus partibus cui calculum 
datis? Una est pars, in qua sunt multi episcopi. 
Sed ubi sunt multi , illic per przvoricationem sacra 
Christi fides violata est , semper ante defensa ; illic 


metu regis, Árii suscepta impietas est, semper ante - 


damnata. Ubi vero paucissimi sunt, illic per exsilia , 
per cruciatus, per effusionem sanguinis, per ipsam 
mortem fides Cliristi vindicatur , et Arii impielas at- 
que omnis hzresis , uL summum malum exsecrabi- 
les sunt. Sed etsi non est dubitandum paucos episco- 
pos esse pretiosos de merito confessionis et invio- 


compertum , habebant. Erat etiam apud eos qui il- 
lum forle noverant, rudis adhuc episcopus, licet 
apud Christum non rudis vindex fidei, pro merito 
sanctitatis. Sed ecce ventum est ad vicarium, et 
multi ex administratoribus interfuerunt, et Osius 
sedet judex, imo et super judicem , fretus regali 
imperio; et sanctus Gregorius, exemplo Domini 
Sui, ut reus assisliL, non de prava conscientia , sed 
pro conditione praesentis judicii : ceterum fide liber 
erat. Magna exspectatio singulorum , ad quam par- 
tem victoria declinaret. Et Osius quidem auctori- 
tate nititur su:? alatis, Gregorius vero nititur au- 
ctoritale veritatis. llle quidem fiducia regis terre- 
ni, iste autem fiducia regis sempiterni. Et Osius 


labilis fidei, multos vero nullificari merito hzereseos p Scripto imperatoris nititur, sed Gregorius scripta 


vel prz varicationis , quia in causa veri, maxime in 
causa religionis et.sacrz fidei, non numerus numero 
comparandus est, sed pura ilJa apostolica fides, probata 
exsiliis. probata cruciatibus licet unius, multorum infi- 
delitatibus praponenda est; tamen nccessarium est 
damoatz prevaricationis divinum quoque. presens 
proferre documentum : et sicut in. Ario impia secta 
ejus, divina animadversione punita, przjudicat et 
de seciatoribus ejus , quod eadem illos poena maneat 
qua torquetur et Arius : ita de przvaricatoribus pe- 
his przsentibus divino judicio determinatum est. 
IX. Potamius Odyssipon:e civitatis episcopus , pri- 
mum quidem fidem catholicam vindicans, postea 
vero pr:emio fundi fiscalis quem habere concupive- 


divin:e vocis obtinet, Et cum per omnia Osius con- 
futatur , ita ut suis vocibus quas pro fide et veritate * 
prius scripserat, vindicaretur, commotus ad Cle- 
mentinum vicarium, Non , inquit, cognitio tibi man-- 
data esl, sed exsecutio : vides ut resistit praceptis 
regalibus : exsequerc ergo quod mandatum est, 
mitte eum jn exsilium. Sed Clementinus, licet non 
essct Cliristianus , tamen exhibens reverentiam no- 
mini episcopatus, in eo maxime homine quem vide- 
bat rationabiliter et fideliter obtiuere, respondit 
Osio: Non audeo, inquiens, episcopum in exsilium 
mittere, quamdiu in episcopi nomine perseverat. . 
Sed da, iu, prior sententiam, eum de episcopatus 
honore dejiciens, et tunc demum exsequar in eun 


rat, fidem prevaricatus est. Hunc. Osius de Cordu- C quasi !* privatum quod ex pr:ecepio imperatoris fieri - 


ba apud ecclesias Hispaniarum et detexit et repulit 
ut impium haereticum. Sed et ipse Osius, Potamii 
querela accersitus ad Constantium regem, minisque 
perterritus , et metuens ne senex et dives exsilium 
proscriptionemve pateretur, dat manus iimpietati, et 
post tot annos pravaricatur in fidem, et regreditur ia 
Hispanias majore cum auctoritate, habens regis terri- 
bilem jussionem, ut si quis eidem cpiscopus jam facto 
pravaricatori minime velit communicare, in exsilium 
mitteretur. Sed ad sancitum Gregorium, Eliberitanz 
civitatis episcopum constantissimum, fidelis nuntius 
detulit impiam Osii przvaricationem.Undenon acquie- 
vit, memor sacrz fldei ac divini judicii, in ejus nefa- 
riam communioneim. Sed Osius, qui hinc plus torque- 
retur, si quis ipso jam lapso staret fidem integram 
vindicans illapsa (irmitate vestigii, exhiberi facit per 
publicam potestatem strenuissimz mentis Grego- 
rium, sperans eodem terrore quo ipse cesserat, hunc 
quoque posse Cedere. Erat autem tuuc temporis 
Clementinus vicarius, qui ex conventione Osii et 
generali precepto regis, sanctum Gregorium per 
officium Cordubam jussit exhiberi. 

X. Interea fama in cognitionem rei cunctos in- 
quietat, et frequens sermo populorum est, Quinam 
est ille Gregorius, qui audet Osio resistere? Pluri- 
mi enim et Osii przvaricationem adhuc ignorabant, 


. Privatum. Hoc est, laicum. In Cyrilji Glossis 
ἰδιώτης tantumdem quod privari, Hinc 1 Cor, xiv, 


desideras. Ut autem vidit sanctus Gregorius, quod 
Osius vellet dare sententiam, ut quasi dejectus vide- 
retur, appellat ad verum et potentem judicem Chri- 
stum, totis fldei sux viribus exclamans: Christe Deus 
qui venturus es judicare vivos et mortuos , ne pa. 
tiaris hodie humanam proferri sententiam adversum 
me minimum servum tuum, qui pro fide tui nominis 
ut reus assistens spectaculum praebeo. Sed tu ipse, 
quaso, in causa (ua hodie judica ; ipse sententiam 
proferre dignaberis per ultionein. Non hoc quasi me- 
tuens exsilium fieri cupio, cum mihi pro tuo nomine 
nullum supplicium non suave sit : sed multi prevari- 
cationis errore liberentur, cum prassentem Οἱ mo- 
mentaneam viderint ultionem. Et cum multo invi- 


D diosius et sauctius Deum verbis fidelibus interpel- 


lat, ecce repente Osius, cum sententiam conatur 
exponere, os verlit, distorquens pariler et cervi-- 
cem , de sessu in terram eliditur, atque illic exspi- 
rat, aut, ut quidam volunt, obmutuit. Inde tamen 
effertur ut mortuus. Tunc o»dmirantibus cunctis , 
etiam Clementinus ille gentilis expavit. Et licet esset 
judex , tamen timens ne de se quoque simili suppli- 
cio judicaretur, prostravit se ad pedes saucti viri, 
obsecrans eum ut sibi parceret , qui ia eum divin: 
legis ignoratione peccasset, et non tam proprio arbi- 
trio , quam mandantis imperio. Erat tunc stupor in 


16, laici vocantur idiote , hoc est privati. MAzocH., 
], €i, tom, ΠῚ, pag. 9068. 


91 


FAUSTINI ET MARCELLINI 


92 


omnibus, ac divine virtutis admiratio : * quod in A divinum judicium variis in loeis exercuit; ad hoc 


illo spectaculum totum novimus visum est. Nam qui 
proferre voluit humanam sententiam , mox divinam 
perpessus est graviorem ; et judex qui judicare ve- 
nerat, jam pallens et reus timebat judicari , et. qui 
quasi reus in exsilium mittendus adstiterat, a judice 
prostrato rogabatur ut parceret quasi judex. lude 
est quod solus Gregorius ex numero vindicantium 
integram fidem, nec in fugam versus, nec passus ex- 
silium, unusquisque timeret deillo ulterius vindicare. 

XI. Videtisne damnate a Deo przvaricationis 
mira documenta ? Scit melius omnis Hispania , quod 
ista non fingimus. Sed et Potauio non fuit inulta 
sacre fidel przvaricatio. Denique cum ad fundum 
properat, quem pro impia fidei subscriptione ab 


imperatore meruerat impetrare, dans novas poenas B 


lingus per quam blasphemarat, in via moritur, 
nullos fructus fundi vel visione percipiens. Non fuit 
avari hoc tormentun leve. Moritur qui propter con- 
eupiscentiam fundi fiscalis fidem saeram violaverat, 
et cum ad fundum properat, peenali morte praveni- 
tur, ne vel visionis solatio potiretur. In sacro Evan- 
gelio legimus verba improperantis ad divitem , qui 
sibi de conditis vanis«ime gloriabatur: Stulte, inquit, 
hac nocte anima tua abs te auferetur ; que praparasti 
cujus erunt ( Luc., xiu, 20)? Si quis hoc scriptum 
et de Potamio convenire consideret, intelliget in 
eum non leviter judicatum , maxime passum linguae 
supplicium , in qua et dives ille apud inferos vehe- 
mentius cruciatur. Sed et Florentius , qui Osio et 


Potamio jam prevarleatoribus sciens in loco quo- C 


dam communicavit, dedit et ipse nova supplicia. 
Nam cum in conventu plebis sedet ia throno, repeute 
eliditur et palpitat, atque foras sublatus vires resum- 
psit. Et iterum et alia vice cum ingressus sedisset, 
similiter patitur, nec adhuc intelligens poenas sua 
maculate communionis. Nihilominus postea cum 
intrare perseverasset, ita tertia vice de tlirono excu- 
titur, ut quasi indignus throno repelli videretur, at 
que elisus in terram, ita palpitans torqucebatur, ut 
cum quadam duritia el magnis cruciatibus eidem 
spirits extorqueretur. Et inde jam tollitur , non ex 
more resumeudus , sed sepeliendus. Scit lioc quod 
referimus magna civitas Emerita , cujus in Ecclesia 
plebs hoc ipsum suis vidit obtutibus. Sed et hoc con- 


scilicet, ut qui scripturas divinas quadam ratione 
non respicit, vel presenti ultione divina animadver- 
sione intelligat, quid sibi sectandum est quidve vi- 
tandum. Vindicare voluit Deus vel in paucis sine 
dubio , et iila ratione , ne qu: per scripturam divi- 
nam de pravaricatorum futuris suppliciis minita- 
tur , velut fabula putaretur , δὶ nunc hoec in 82zculo 
in neminem vindicaret. Intelligant nunc omnes epi- 
&copi przevaricatores fidei, quam gravissimis suppli- 
clis reservati sunt , quando in suos 80cios in hoc 
quoque szceulo ad stuporem omnium vindicatum est. 
Ad hoc enim presentes poenas prevaricalionis ex- 
posuimus , ut quod in paucos vindicatum est, cre- 
datur et in eorum omnes similes vindicari , maxi- 
me cum et scriptura divina hoc ipsum asseveret , 
quod et per przsentia documenta demonstratum est. 
Et hoc consideretur, piissimi imperatores , in quo 
rei sunt. qui cuin. talibus divina sacramenta non co- 


pulant, quorum et perpetua supplicia sacris legun- 


tur in libris, et suppliciorum exempla videntur in sa- 
culo. Sed quesumus. miram benevolentiam vestram, 
ut adhuc uobis conteinplatione Christi Dei infatigabi- 
letin audiendi patientiam com:inodetis, dum adliuc, sum- 
matim licet, exponimus in quantum crevit impielas, 

Xlll. Exsecrabiles enim Ariani, in partibus Orien- 
tis, el maxime in Agypto, non fuerunt hoc solo 
contenti , ul episcopi, damnata fide integra , in eo- 
rum impiam sententiam declinarent : sed lios ipsos 
qui primum fuerant per catholicos episcopos ordi- 
nati, ubi pro. eorum desideriis subscripserunt, in 
laicorum numerum exigebant, et postea iterum eos 
iidem h:xretici episcopos ordinabant ; ut non solum 
fidem catholicam damuare viderentur , sed ordina- 
tionem factam per episcopos catholicos. lntendite 
In hoc adversus catholicos quasi quemdam trium- 
phum hereticorum , et in miseram et quasi ultimam 
et foedissimam captivitatem , in his episcopis con- 
demnata pia fide, et catholicis episcopis ; in eorum 
se dominium delusionemque tradiderunt metu exsi- 
lii , et ut episcopale nomen apud homines retinere 
viderentur , quod utique jani apud Deum post sub- 
scriptiones impias non habebant. Sed ideo nominis 
istius etiam cum omni dedecore querebatur aucto- 
ritas, ne illis possessiones Ecclesi: tollerentur, quas 


siderandum est, quia Florentius hzc passus, qui D utinam numquam possedisset Ecclesia, ut apostolico 


nondum subscripserat impietati, sed tantum quod 
communicavit przvaricatoribus fidei , non ignorans 
eorum przvaricaiionem. lloc ideo retulimus , ut vi- 
deant illi quid sibi agendum sit, qui cum non sub- 
scripserint ul przvaricatores, tantum per commu- 
nionem prvaricatoribus sibi cognitis copulati sunt. 
Et puto quod intelligent quid exemplo Florenui ti- 
mere debeant. 

XII. Sed longum est referre alia quoque documen- 
tà poenis presentibus damnat preevaricationis, quae 


pO: Quod in illo spect. Ulcus sine exemplarium ope 
prorsus immedicabile, Isidorus llispalensis et lide- 
fonsi coutinuator , qui historiam hanc una cum se- 


more vivens fidem integram inviolabiliter posside- 
ret. Et nunc. liis talibus non communicare sumina 
impietas dicitur ; et hoc sub vobis imperatoribus , 
qui ut vestrze constitutiones eloquuntur , venerabilis 
Ecclesi diviuam sanctimoniam judicatis : non est 
autem mirum, si tam haec atrocia.eorum commissa, 
occupati reipublicz:e provisionibus ignoratis. Has 
eorum impielates exsecrantes episcopi, qui pro fide 
ponas exsilii perpetiebantur , vel qui se in fugam 
dederant, licet esseut corpore discreti per intervalla 


quentibus descripsere, periodum hanc penitus omit- 
tunt , unde interpolatum puto. ΟΧΟΝ. 


95 


LIBELLUS PRECUM AD IMPÉRATORES. 


94 


regionum, tamen spiritu in unum positi, per mutuas A persecutiones ab his episcopis", qui pro nutu prioria 


litteras apostolico vigore decernunt, nuilogenete tali- 
bus episcopis posse communicari, qui fidem illo modo 
quo supra retulimus prodideruut, nisi si laicai postü- 
laveruut communionem , dolentes suis impietatibus. 

XIV. Sed mortuo Constantio patrono hzretico- 
rum, Julianus solus tenuit imperium, ex cujus prz- 
ceyto omnes episcopi catholici de exsiliis relaxan- 
tur. Soletfhoc facere divinitas, ut etiam per adver- 
sarios Cbristianz religionis sus& consulat , ut tanto 
magis qui cultores sunt Christi pro fidelibus elabo- 
rent, Sed non multo post Juliano interempto, Jo« 
vianus elficitur imperator, qui vindicans fidem ca«- 
tholicam , dedit calculum episcopis catholicis. Sed 
illi egregii episcopi , quam sub Constantio integram 


imperatoris h:eresim vindicantes, contra fldem ca- 
tholicam peccabant. Heu gemitus! iidem episcopl 
adversus fideles et catholicz fldei defensores catho- 
licorum imperatorum jura pra ponunt. [zc cum do- 
lore omnium viscerum loquimur deflentes : non quod 
non sit fidelibus gloriosum , * sub quolibet puero 
perpeti ; sed quia tantus est stupor in szculo, ut hzc 
illorum tantis involuta perfidiis non agnoscatur im- 
pietas, ut nemo intelligat quomodo etiam regias au- 
res semper inludunt in vexatione Christianorum et 
fidelium sacerdotum. Sed sub vocabulo pacis im- 
pietas tegitur, et speciosum nomen veritatis oppo- 
nitur ad patrocinium perfidorum. Sed bene quod 
ipse Salvator virtutem sux pacis exposuit, ne quis 


vindicaverant (idem, lizretica subscriptione damna- B simplici pacis vocabulo caperetur, et eam quicuim- 


verunt, videntes quod imperatoris arbitrio episcopl 
nunc ex catholicis (iunt hzretici, et iidem episcopi 
ex hzreticis ad fidem catliolicam revertuntur. Sed ctsi 
quidam confessores fatigati, in ultimo talium se 
communioni jungendos esse crediderunt , evertentces 
illa forte statuta qux prius adversus eos prophetica 
atque apostolica auctoritate decreverant, numquid 
hoc potest divinam obruere veritatem? numquid 
hoe potest evangelicis prajudicare doctrinis ? nume 
quid apostolicas labefactare senientias, et illam pra 
seriim Dei vocem dicentis : Qui perseveraverit vsque 
ad finem, hic salvus erit (Maith., x,22)? Sed et Apo- 
stoli Pauli vas electionis a Christo Doininou ὁ pro- 
nuntiantis, cujus ad Galatas scribentis hzc verba 
Sunt : Sed eisi nos , aut angelus de celo evangeliaa- 
verit preterquam. evangelizavimus vobis , anathema sit 
(Gal., 1, 8). Unde et idem ipse inlerius in eadem 
epistola prosequitur dicens: Si enim que destrux: 
luec iterum. cdifico, prevaricatorem me constituo 
(Gal., τι, 18). Confessor utique factus est de Evan- 
geliis, de vocibus Prophetarum , de doctrinis Apo- 
stolorum, qui * fideles dubitat tunc coifessionis meri- 
tum non habere, si scripturarum divinarum jura sub- 
vertens, incipiat :edificare qu:xe destruunt Evangelia. 

XV. Annon Scripture divin: impugnantur quando 
cum episcopis Filii Dei negatoribus pax Ecclesiae co- 
pulatur? Quis est enim, qui considerans vim divinae 
religiunis, pacem perfidorum Deo placere confidat , 
visi ut a Patribus decretum est, in laicorum se nu- 


C 


merum iradant sux perfidis dolentes ? Sed esto, D 


habeant pacem cum  infldelibus : in quo tamen of- 
fendunt , in quo lzedunt imperatores , in quo rempu- 
blicam vexant, qui divini conteinplatione judicii 


hujusmodi pacem respuunt , qux sacrilegos recipit, - 


prevaricatores fidei honorat, favet hypocritis , de- 
spicit veritatem, Christi Dei veri Filii negatores tam- 
quam dominos Ecclesi*€ constituit, populum perfi- 
dix labe contaminat, evertit Evangelium? Hinc rei 
Sumus, hinc sub nominis vestri auctoritate patimur 


* Malim pronuntíati. 

* Forte fidelis. 

* Legendum omníno videtür, sub quolibet pro vero 
perpeti , ut rursus. infra, sub finem libelli, quasi ex- 


que s:zculi impietatibus copularet , dicens : Pacem 
meam relinquo vobis, pacem meam do vobis : non sicut 
hic mundus dat, ego do vobis (Joan., xiv, 27). Pacem 
suam a mundi pace discrevit. Nam si h»c pax Deo 
grato est que in Ecclesiam recipit episcopos infide- 
les, quid ergo opus est iu persecutionibus zxstus 
perpeti, carcerem sustinere, ire obviam gladiis, 
atque omuia genera suppliciorum mortisque tole- 
rare ; quandoquidem post negationem, post perfidize 
sacrilegia , propter pacem hanc quam Deo placere 
confidunt, securus unusquisque inlidelium , tam- 
quam inlibatus, salvo episcopali honore suscipitur ? 
Vani jam secundum hanc assertionem et martyres 
judicandi sunt. Ad ques enim fructus poenas mor- 
temque ferre maluerunt? Si enim qui metu perse- 
cutionis negaveruut Filium Dei non habent paenam , 
jmo potius lonorantur; nec martyres coronam 
passionis sperare debuerunt, imo. potius pendant 
supplicia sus temeritatis. Hoc enim necesse est 
consequatur. Non enim fleri potest, ut non ibi con- 
traria judicentur. Nonne manifestum est ad quam 
vocem arctantur vocabulo pacis istius, vel qued 
pronuntiare cogantur, ut si negatores Filii Dei recte 
in honore corroborantur, credantur martyres !ant- 
quam pro sua temeritate puniri. Sed sbsit : absit ut 
hoc admittat conscientia Christiana. Credimus enim 
Filio Dei pronuntianti : Qui^ me negaverit coram ho- 
minibus , et ego negabo eum coram Patre meo : et qui 
me confessus [uerit coram hominibus , ego confitebor 
eum coram Patre meo(Matth., x, 55). 

XVI. Veruntamen et in hac causa divinum ju- 
dicium cognoscite probatum przscntibus documen- 
tis, ne quis putarct acceptandam pacem talium epi- 
scoporum , etiam si ad ver: fide) confessionem re- 
verterentur post subscriptiones impias , vel nefarias 
li;ereticorum. communiones, quibus scienter succü- 
buerunt, ne aut possessiones Ecclesi& perderent 
aut honores. * Sanctus vir Maximus episcopus, cujus 
supra meminimus , fidem vindicans rectam consore 


pavescamus pro vero interfici. 

* Sanctus vir Mazimas , eic. De bis et sequentibus 
erudite pro more suo edisserit Mazochius, l. €., 
tom, II, pag. 578, seq. 


-— [τ 


hj 


95 FAUSTINI ET MARCELLINI 96 
tiumque reprobans h:reticorum , ductus est in. ex- Α sub Constantio damnaverunt ? Tlis rebus Valens mo- 


silium. In loco ejus pr:evaricaiores ordinant nomine 
Zosimum , qui el ipse prius quidem catholica vindi- 
cabat. Res ista in Neapoli civitate Campania acta 
est. Cognoscit hoc sanctus Maximus, etl de exsilio 
scribens dat in eum sententiam , non solum episco- 
pali auctoritate, sed etiam xmulatione ac virtute 
martyrii ! fruens in gloriam divinam. Sed post ali- 
quot annos beatus Luciler de quarto exsilio Romam 
pergens, ingressus est Neapolim Campanis : ad 
quem Zosimus venire tentavit, illa forte fiducia, qua 
scilicet jarn de impietate * correxisse videbatur. Sed 
hunc Lucifer confessor suscipere noluit, non igno- 
rans qua gesserat: imo et sancli Spiritus fervore 
episcopi et martyris sententiam robustius exsequi- 


tus, ignorans virtutem ver: fidei, et constantiam 
cum inconstantia conferens , impietatem hzretico- 
rum cum quadam justitia vindicabat. Et tacemus , 
quod etiam sub Valente iterum se quidam hzreticis 
tradiderunt , quos nunc nihilominus videmus inter 
catholicos nominari. Inde est unde etiam plebes hze- 
reticorum ad fidem impiam roborat» sunt, dum 
h:eretici in malo perseverant , et qui putarftur catho- 
lici, de bono recedunt, aliquoties succumbentes 
hireticis. Qua enim auctoritate hi tales episcopi 
contra hzrresim przdieant , cui se subscripsisse ne- 
gare non possunt? et qua fiducia catholicam fidem 
plebi suadere nitantur , cum constet quod eam im- 
piis subscriptionibus reprobaverint? | 


tur, dicens quod episcopatum ipsum quem sibi ut B. XVIII. Videtisne, etiam vestris temporibus ( sed 


adulter vindicat , speciali Dei judicio non habebit, et 
sic quoque sentiet poenam sus impietatis. Sed non 
post multum tempus , idem Zosimus , cum in ccetu 
plebis vult exsequi sacerdotis officia, inter ipsa 
verba sacerdotalia ejus lingua protenditur, uec valet 
eain revocare intra oris meatum, eo quod contra 
modum nature extra os penderet, ut bovi anhelo. 
Sed ut vidit se linguz officium perdidisse, egreditur 
basilica ; et nes mira, foris iterum in officium lingua 
revocata est. Et primum quidem non intelligitur in 
eum compleri sententiam martyris et confessoris : 
Bed cuin lioc ipsum toties iterum patitur, quoties in 
basilicam diversis diebus intrare tentavit, ipse po- 
siremo recognovit, ob hoc sibi liuguam inter ponti- 


ficii solemnia verba denegari, ut sanctorum episco- C 


porum ia eum rite prolatam sententiam probaret. 
Denique cessit episcopatui, ut lingua qua cesserat 
redderetur. Non res antiquas referimus, qu:e solent 
quadam ratione in dubium venire. Nam ct Zosimus 
hodieque in corpore est, usum jam linguas non amit- 
tens, postquam maluit cum episcopatus amissione 
vivere dolens suis impietatibus. 

XVII. Nonne etiam de similibus przjudicatum est, 
nihil illis prodesse , quod quasi sub correptione epi- 
scopi esse perseverent? Non enim correptio est ista, 
sed illusio, prout sunt imperatorum tempora, fidem 
vertere. Hzc, h:ec res decepit et Valentem impera- 
torem, cum in hxreticis vidit constantiam defensio- 
nis , in istis autem egregiis catholicis inconstantiam 


fidei. Nam utique probatur illi, quod hi qui se ca- D 


tholicos asserebant, subscripsissent prius cum hz- 
reticis, damnantes quam primum defenderant fidcm ; 
et dicebant hzretici : Si nostra fides mala est, quare 
sub Constantio pro ipsa subscriptum est ab his qui 
nunc se catholicos dicunt, liauc fidem vindicantes, 
quam cum primum defenderent , convicti rationibus 


! Fryuens. Certo certius est, pro fruens, unius ad- 
ditamento littera , fervens scripsisse auctores. Fer- 
eere autein emslatione sive incensissima cupiditate , 

rzlerquam quod χυριώτατον est , duohus aliis hujus 
ibelli locis firmatur. Nimirum infra ὃ 25 : Ephesium 


. episcopum sanct FIDE! £MULATIONE FERVENTEM. Et 


seq. $ 24 : Ad divinam emulationem...... succensus. 
Nam fervens et scceisus esse omnino synonyma vel 


ut credimus ignorantibus vobis), fidem quidem piam, 
alque utinam vel vere , sed etsi vere , cum quadam 
tamen injustitia vindicari, cum per indignos episco- 
pos vindicatur iu afflictionem piam fidem defenden- 
tium sacerdotum, et in perniciem fidelium laicorum? 
Sed nefas putatur tot przvaricatores dejicere , con- 
gentientem ad injustitiam turbam reprobare. Et ubi 
est justitia ver: religionis , si addicenda est impixe 
multitudini, et hoc sub piissimis et religiosissimis 
imperatoribus? Non sic in diluvio judicatum est ut 
turba vinceret infidelium. Sed Noe ille justissimus 
ideo magis Deo placuit, quod in illo excidio mundi 
solus justus inventus est, Nihilominus et in Sodoma 
et Gomorrha graves poenas dedit impia multitudine : 
unde hospitalis unus Loth ob justitiam liberatus est 
cum duabus tantummodo filiabus. Sed nec Dei :»mu- 
lator Elias, qui fuit singularis, obtentus est, cum ad- 
versus illum quadringenti quinquaginta falsi sacer- 
dotes mitterentur. Sed omnis turba illa impia sacer- 
dotum luit poenas sub unius fidelis manum , et lioc 
sperante rege Achab, qui falsos sacerdotes impie 


vindicabat. Sed nec Jehu rex Israel detulit. impia 


multitudini sacerdotum. Denique omnes falsos sacer- 
dotes, qui sub rege Achab fuerant in. culinine , cum 
religiosa fraude in domum religionis impiz convo- 
casset, quasi eos post ritus religionis remuneralurus, 
jussit occidi, ita ut nemo de his superesset. Et le- 
gimus quia ob lioc factum ita placuit Domino, ut filii 
ejusdem regis quarta progenie sedereut in throno 
Israel. 

XIX. Sunt et alia multa. simillima exempla. Que 
quidem nos non ideo dicimus, quasi qui velimus 
alicujus sanguinem fuidi. Absit hoc a votis nostris : 
hoc enim qui ficri cupit, exorbitat a legibus Chri- 
stianis. Factum cst quidem tunc, quia et. illo tem- 
pore id ipsum divina lege fieri licebat , quando ad- 


pueri animadvertunt. Ác plurima passim in isto vi- 
rulento quidem, sed tamen utili ac disertissimo opu- 
&culo fea sunt ulcera , que medicam opperiuntur 
manum. MAZOCH., l. c. 

3 Correxisse. Notione intransitiva pro se correxisse : 
Siculi el surgo et pego, ex surrigo et perrigo con- 
tracta, neutra sunt. MazocR., ibid. 


97 LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES. 98 
huc totum corporaliter agebatur, donec cresceret À minico sublatum , in templo sub pedibus idoli po- 


instructio spiritualis. Sed non , quia nunc non licet 
bonis et fidelibus falsorum sacerdotum sanguinem 
cupere , idcirco fideles falsis sacerdotibus addicendi 
sunt , ita ut gravissimis eorum persecutionibus aflli- 
gantur. Falsum videatur quod dicimus, si non va- 
riis in locis Ecclesie fdelium sacerdotum alibi in- 
vasa , et alibi destructze sunt : si non interpellatio- 
nibus illorum sancti quique comprehensi , et diu ad 
injurias inclusi, et postremo missi sunt in exsilium : 
si non etiam et czeteri quidam in carcere, alii au- 
tem tracti et cx:de multati animas reddiderunt , ob 
nullam aliam causam, quam quia metu divini ju- 
dicii nolebant communicare cum perfidis vel sociis 
perfidorum. 

XX. In Hispania Vincentius presbyter, vers fidei 
3nti-tes, quas non atrocitates  przevaricatorum 
passus est, eo quod nollet esse socius impize przeva- 
ricationis illorum , eo quod beato Gregorio commu- 
nicaret ? illi, inquam, Gregorio , cujus supra ut po- 
tuimus fidem virtutemque retulimus. Contra quem 
piimum quidem interpellarunt Batic:e provincie 
consularem : tunc demum , sub specie intercessionis 
postulatz, ex aliis locis plebeia colligitur multitudo : 
el irruunt die dominica in ecclesiam , et Vincen- 
tium quidem non inveniunt , eo quod ipse przmo- 
nitus, etiam populo przdixerat ne illo die proce- 
deret, quando cum czede veniebant. Hoc enim pu- 
tavit fieri melius, si irte locum daret. Sed illi qui 
ad cedem parati veuerant, ne sine causa furor il- 


jorum venisse putaretur, certa Christo Deo devota C 


ministeria qu:e illic inventa sunt , ita fustibus elise- 
runt, ut nou multo post exspirarent. Sed quia plebs 
sancta Vincentii presbyteri magis eos ὁ precabantur 
post illas eorum czedes qu:& in Dominico facte sunt, 
egressi episcopi, ul plebs universa terreretur, ab 
ipsis principalibus incipiunt. Denique postulant ex- 
hibitionem decurionum civitatis illius, ut include- 
rentur in carcerem : ex quibus unus principalis pa- 
trie sue,eo quod fldem firmiter ut fidelis in. Deo 
retineret, exsecrans labem przevaricationis, inter eos 
et ipse catenatus fame, frigore necatus est , cum ge- 
mitu et fletu illius provincie qui honestam vitam 
ejus optime noverat. Egregii et catholici episcopi 
Luciosus et Hyginus hujus crudelitatis auctores fue- 


suerunt. 

XXI. II:zc utique illi faciunt qui per poenitentes 
de impia subscriptione suscepti sunt ad catholicam 
disciplinam propter bonum pacis et unitatis. Quid 
gravius gentilis cultor idolorum faceret, si haberet 
licentiam. Ecclesiam persequendi? Sed apud Trevi- 
ros Bonosus presbyter inclusus, intestatus, ac diu 
peenas senex dedit propter observantiam intaminate 
fidei illius, pro qua et inclytus Paulinus ejusdem 
civitatis episcopus in exsilio martyr animam dedit. 
In ipsa quoque urbe Romana quam graves persecu- 
tiones fidelibus illata sunt, ubi et beatus Aurelius 
episcopus communicans beatissimo Gregorio afflictus 
est ! Sed hic vir sanctus , licet sit sjepenumero alfli- 


B ctus, tamen propria accersione requievit. In Maca- 


rium vero presbyterum multa impiorum commissa 
sunt. Hic erat in eadem urbe Roma presbyter mi- 
re continenti , non vino stomachum relevans , 
non carnis esculentia corpus curans, sed oieo solo 
escas asperiores mitigans, jejuniis et orationibus 
vacans. Sane pro merito fidei et abstinentiz habe- 
bat gratiam sancli Spiritus in hoc, ut de obsessis 
corporibus ejiceret. dacmonia. Ideo vitam ejus me- 
ritumque memoravimus , ut tanto magis impii judi- 
centur ii , qui (ales vivere non sinunt in Romano 
imperio. 

XXII. Eodem tempore gravis adversus nostros 
persecutio inhorruerat, infestante Damaso egregio 
archiepiscopo , ita ut fidelibus sacerdotibus per dies 
sacros plebis cctus ad deserviendum Christo Deo 
convocare libere ion liceret. Sed quia pro condi- 
tione rerum quolibet tempore , vel ciam salutis no- 
sirae sacramenta facienda sunt, idem sanctus pres- 
byter Macarius dat vigilias in quadam domo convo- 
care fraternitatem , ut vel noctu divinis lectionibus 
fidem plebs sancta roboraret. Sed diabolus qui fa- 
vet impiis, quia et impii favent diabolo, nec in 
occulto patitur divina sacramenta celebrari. Deni- 
que tendunt insidias clerici Damasi , et ubi cogno- 
verunt quod sacras vigilias celebraret cum plebe 
presbyter Macarius, irruunt cum officialibus in il- 
lam domum, et plebem dissipant non resistcntem, 
ipsumque presbyterum comprehensum , non jam du- 
cere dignantur, sed per silices trahunt , ita ut in 


runt, et interea. invaserunt quidem basilicam , sed D coxa ejus perniciosum vulnus fieret : atque alio die 


fidem plebis invadere non potuerunt. Denique ali- 
bi in agello eadem plebs basilicam sibi fabricavit, 
δὰ quam cum sancto Vincentio conveniret. Sed sa- 
tauas qui nusquam patitur Christum pie coli , in- 
flammat eos , et iterum deposita postulatione ex di- 
versis urbibus decurionum et plebeia multitudo col- 
ligitur. Simul etiam et presbyteri ejus ad locum 
veniunt. Ecclesix illius januas confringunt, diri- 
pientes inde quidquid ad sacra ministeria pertinebat. 
Et postremo, quod horroris est dicere, ad cumu- 
lum perpetrati sacrilegii, ipsum altare Dei , de Do- 


! Forte imprecabaniur. ΟΧΟΝ. 


sistunt eum ante judicem , ut magui criminis reum. 
Cui quidem judex veluti sub imperiali rescripto et 
minis extorquere contendit , ut cum Damaso con- 
veniat, Sed presbyter memor divini judicii, pra- 
sentem judicem non timens, repulit perfidise com- 
munionem; atque ideo datur in exsilium ; et cum 
esset apud Ostiam , atrocitate illius vulneris mori- 
tur. Cujus quidem tanta fuit sanctilas, ut eum et 
episcopus loci illius nomine Florentius , communi- 
cans Damaso , cum quadam veneratione suspexerit. 
Namque cum in quodam vetusto monumento eum 


θ9Ψ FAUSTINI ET MARCELLINI 


100 


fratres sepefissent , non est passus idem Florentius A tium , non ut plerique gloriam eaptans ingenii , scil 


jacere eum illic , ubiindigna sepultura videretur : 
sed transferens eum inde, sepeliit in basilica Mar- 
tyris Asterii, ubi in loco presbyteri qui juxta se- 
pulturam habent : hoc pio suo obsequio , in quan- 
tum poterat , Damasi scelus a se facere contendebat 
alienum. 

XXIII. Advertat tranquillitas vestra , si hoc fieri 
vultis in Romano imperio adversus sanctos ct (ide- 
les , ab his qui przvaricatores sunt; nonne metus 
est, ne sanguis fidelium Romanum gravel impe- 
rium? Nam idem Damasus, accepta auctorita- 


te regali, etiam alios catholicos presbyteros , nec 


non et laicos inseculus , misit in exsilium , per- 
orans hoc ipsum per gentiles scholasticos , faventi- 


divina testimonia aptissime congerens contra hzre- 
ticos, et contra ipsum patronum hsereticorum, ad 
divinam zmulationem pro Filii Dei amore succen- 
sus. Denotent quid illic contrarium Scripturis , quid 
ndYum quasi haereticus scripsit. Quos quidem libros, 
cum per omnia ex integro ageret , suspexil et Átha- 
nasius , ut. veri vindices, atque in Grzcum stylum 
transtulit, ne tantum boni Greca lingua non habe- 
rel. Parum est, quin etiam propriis litteris idem 
Athanasius eosdem libros przdicat, ut Prophetarum 
et Evangelistarum atque Apostolorum doctrinis el 
pia confessione contextos. Et quamvis plurimis in 
eum laudibus erigatur, tamen non sequat ad meriti 
ejus przconiuni , et quidem cum amplius laudare 


bus sibi judicibus : cum utique vestrze constitutiones B non posset : ὁ ija rerum &upereimineniia quaevis lau- 


adversus hxreticos decret sint , non adversus ca- 
tliolicos, et tales catholicos, qui fidem integram 
nec sub bzreticis imperatoribus reliquerunt, et qui- 
dem gravia multa perpessi. Sed et nuper tentavit 
graviter persequi beatissimum Ephesium episcopum, 
sanctz fldei :emulatione ferventein, ordinatum inta- 
minate plebi Romance ἃ constantissimo episcopo 
Taorgio, et ipso illibate fidei viro, sub invidia falsi 
impositi cognomenti, per suos defensores interpel- 
laus judicem Bassum , quasi adversus Luciferianos. 
Sed Bassus , olim catholicam fidem veuerans, sciebat 
in Lucifero nullam hzreseos fuisse pravitatem ; 
quippe quem el bene noverat pro fide catholica de- 
cem annos exsilia fuisse perpessum , el pro con- 


dans lingua superatur. 

XXV. Sed Lucifer, ignarus licet artificiose elo- 
quenti, tamen ul propletico et evangelico atque 
apostolico more scriberet, quod super omnem hu- 
manain eloquentiam est , babuit gratiam sancti Spi- 
ritus ex merito rect: fidei et sincerissimze conscien- 
li: , per quem et divinas virtutes operatus est, non 
eolum in Sardinia , sed in ipsis quoque quatuor ex- 
siliis : usque adeo * ut eum adversarii magnum di- 
cerent , cum apostolicas per eum virtutes fleri ne- 
gare non possent, Venit ad huuc et sanctus Grego- 
rius , et adiniratus est in eo tantam doctrinam scri- 
pturarum divinarum, et ipsam vitam ejus vere quasi 
in ccelis constitutaitn. Jam quantus vir Lucifer fue- 


slantize sux integritate repulit accusationes Damasi, (Y rit, cum illum: admiretur et Gregorius, qui apud 


negans $e facturum, ut homines catholicos et inte- 
grefidei viros insequerelur : dicens maxime quod 
ipse constitutiones imperatorum contra lhzreticos 
solummodo promulgate videantur, uon contra hos 
qui sanctissimam fidem sine szculi ambitione con- 
servant. 

XXIV. Et tunc primum erubuit Damasus , quod 
inventus est judex, qui solus imperialia scripta piis- 
sime interpretans tueretur. Nam et hoc ipsum ne- 
cessarium est , ut falsi cognomenti discutiamus invi- 
diam, qua nos jactant esse Luciferianos. Quis ne- 
sciat lius cognomentum tribui sectatoribus , cujus 
ei nova aliqua doctrina transmissa est ad discipulos 
ex auctoritate. magisterii ? Sed. nobis Christus magi- 


cunctos admirabilis est , non solum ex collisione il- 
la Osii , sed et ex divinis virtutibus , quas habens 
inse gratiam sancti Spiritus exsequitur ! Quid ergo 
et in hoc impii sunt ? Cum Lucifer secundum scri- 
pturas divinas et crediderit, et docuerit, et vixe- 
rit, etin nomine Christi sit virtutes operatus; ad 
opprimendos verz fidei vindices Luciferi nomen iin- 
ponuut, nescientes miseri summum se committere 
sacrilegium , cum doctrinam Christi sub hominis ap- 
pellatione designant; sicut et in hoc impii sunt , 
quando sacrilegas institutiones pro arbitrio hominum 
editas , sub Christiani nominis auctoritate defendunt. 
Àn non summa impielas esL, iniquitates suas et sa- 
crilegia sub Christi nomine vindicare ? an non im- 


ster est : illius doctrinam sequimur , atque ideo co- D pietas cst, piam doctrinam sub Christi nomine con- 


gnomenti illius sacra appellatione censemur : ut uon 
aliud jure dici debeamus quam Christiani, qui nec 
aliud sequimur, quam quod Christus per Apostolos 
docuit. llereses autem ideo bominum appellationi- 
bus denotat? sunt, quia et hominum commenta tra- 
diderunt. Perdit enim in se Christiani nominis ap- 
pellationem , qui Christi non sequitur disciplinam. 
Dicant nunc quid Lucifer novum docuerit, quod 
non ex Christi magisterio traditum est, quod non 
ab Apostolis discipulis Salvatoris uansmissum est in 
posteros. Et bene , quod libros scripsit ad Constan- 


! Ms. 1ta rerum ejus supereminentia quevis laudans 
Jingua superatur. 


secratam , humanis appellationibus denotare? Sed 
hzc fraus , h:ec atrocitas, adversus fideles in. Hi- 
spania, et apud" Treviros , et Rom:e agitur, et in di- 
versis ltaliz regionibus. 

XXVI. Asserendum nunc necessario est quod in 
his partibus gestum est ; ubi egregii episcopi, non 
fidei veritate , sed sola catholici nominis appellatio- 
ne vesliti, non solum per judices, neque tan- 
tummodo per manum militarem, fideles et veros 
catbolicos diseipaut, sed eL interdum per suos cleri- 
c0s , ignorantibus judicibus vel etiam dissimulanti- 

* Ms. Ut eum adversarii magum dicerent. 


101 


LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES. 


403 


bus , atrocia ezercent. Et qui finis erit, si cuncta À ipsum altare Dei securibus dissiparet, cum liorrore 


referamus , qux singuli quique fidelium passi sunt 
$tque patiuntur ? Unum tamen atrox persecutionis 
facinus ad compendium referendum est , quod in 
A&gypio apud Oxyrinchum comimnissum est sub totius 
testimonio civitatis, Certa pars est apud Ozxyrin- 
chum sancim plebis, in cujus sacro numero pleri- 
que, quanto intentius ad res divinas studium cu- 
ramve posuerunt, tanto sollicitius diligentiusve fidem 
catholicam inviolabiliter servare contendunt. : ita 
ut se uullis hzreticis, nullisque przvaricatoribus 
per divina commisceant sacrameuta. Ad hanc ob- 
scrvantiam plerique eorum eruditi sunt exemplo 
et monitu ! beati Pauli, qui iisdem fuit tempori- 
bus quibus et faiosissimus ille Antonius , non mi- 


lotius civitatis et gemitu, quod illa Ecclesia everte- 
retur, cujus episcopum etiam diversze partis homiues 
reci et illibatz fidei con(filentur. 

XXVII. Advertite, quaesumus, piissimi imperato- 
res et rect:e fidei vindices, numquid pro tam impiis 
episcopis edicta proponitis, ut hi afífligantur, qui ob 
meritum fidei eL sanctissima vite, mundo ipso pre- - 
'iosiores sunt ? Credite, religiosissimi imperatores, 
beatum Heraclidam unum esse de illo numero san- 
ctorum, de quibus refert Seriptura divina, dicens : 
Circuierunt in melotis el in caprinis pellibus, indigen- 
les, in tribulationibus el doloribus afflicti, quorum non 
erat dignus mundus (Heb., xi, 57). Quomodo enim 
beatus Heraclida non talis est, qui omnia sacula- 


nori vila neque studio, neque divina gratia, quam B ria respuens oblectamenta, per ipsas amaritudines 


fuit sanctus Antonius. Novit hoc et ipsa civilas 
Oxyrinchus, qus hodieque sanctam Pauli memo- 
riam devotissime celebrat. * Sed et ipsa pars ple- 
bis, ubi vidit episcopum illius civitatis, nomine 
Theodorum, in impiam pravvaricationem fuisse col- 
lapsum, ita ut non solum (fidem integram condem- 
naret, neque ut tantummodo impie subscribe- 
ret, ? sed ut laicum se lieri ab impio Georgio pa- 
teretur, et denuo ab ipso hzretico episcopum ordi- 
Dari, exsecrata est ejus communionem, liabens secum 
presbyteros et diaconos illius illibatz fidei, per quos 
* fruebatur divinis sacramentis, una cum superme- 
morato beatissimo Paulo. Sed postea etiam episco- 
pum sibi per tunc temporis episcopos catliolicos or- 


confragos:e vite istius, aemulans dominica vestigia, 
nudus expeditusque virtutum iter salutare sectalur; 
qui sic pro divinz amore fidei conspirat, sicut et 
sanctos legimus conspirasse, nihil habens de 5:- 
culo, quam pro fide tribulationes et dolores, sic vie 
vens, sic incedens, siculi et illi sancti de quibus 
supra positum est testimonium? Merito ergo et bea- 


'lus Gregorius, cxterique sancti episcopi, sancltimo- 


nim istius venerabili consortio, in malis afflictae 
Ecclesie, velut divinis solatiis relevantur. Non s0- 
luia autem in tam venerabilem episcopum grassatus 
e»l Theodorus, sed et in ipsam sanctissimam plebem 
ejus, quz» pro sincerissimi et lidelissimi sacerdotis 
doctrina et «oribus iustituta est. Et longum est re- 


dinavit , sanclum Heraclidam, tanto magis iduneum , C ferri, quz» contra pudorem propo-itumve sacrarum 


quanto et firmius coutra h:ereticos et praevaricatores 
debuit ordina:i, qui et in vita esset perspicuus, a 
prima xtate Deo deservieus, contemptis bonis βου» 
laribus, et in lide, et doctrina perfectus exsistens. 
Unde et pro apostolica fide, et pro doctrina evange- 
lica, pro conversatione coelesti apud cuncios iilic 
venerabilis est, solis tantummodo hreticis et prze- 
varicatoribus displicens. Unde et Deo magis placet 
cum !alibus displicet. Sed hic tantus ac talis ita coe- 
pit exercere pontificium, ut ad opinionem (idei ejus 
el doctrinz, atqueipsius sanctissimae conversationis, 
plerique etiam de longissimis regionibus advenirent, 
exsecranies uefariam praevaricatorum societatem , 
ejusque sacrosanctum consortium desiderantes. Sed 


virginum molitus est, quarum inonasteria pro merito 
sanctimoniz:: earum civitas ipsa veneratur. Sed et 
ipsos servos Dei aliquoties atrocibus afflixit injuriis, 
quos magis probaveral sanctiores. Sed quid nirum, 
si oves ut lupus affligeret, quarum bonum pastorem 
frequenter a!fligit ? 

XXVIII. Ecce qui sub vobis piis imperatoribus, et 
pro fide catholica venientibus, jactat 86 esse catho- 
licum, evertens Ecclesiam catholicorum, persequens 
catholicos sacerdotes et servos Christi, necuon et 
$acras ejus virgines impie alfligeus. Hic est egre- 
gius et sanctissimus ille episcopus, qui cum fuisset 
primum a catholicis episcopis ordinatus episcopus, 
postea ab impio Georgio in laicorum numerum rc- 


ille egregius bis episcopus hoc non patitur. Et pri- D dactus, nihilominus ab ipso Georgio episcopus ordi- 


mum quidem vexat per publicas potestates : ita. ut 
aliquoties solum intempesta nocte raptum per lancea- 
rios de urbe sustulerit. Sed cum exdem potesiates 
non in hoc perseverant in quo temerarie coeperant : 
quod enim jus babere poterant contra episcopum ca- 
tholicum ? unde et merito a ccepta persecutione ces- 
Saruut, maxime unus ex ipsis eliam divina plaga 
admonitus. Tune egregius iste bis episcopus , jam 
propriis viribus gititur, et mittit turbam clericorum 
ad ecclesiam beati Hereclide catholici episcopi, 
eamque evertit, destruens undique parietes : ita ut 

! Ms. Beatissimi Pauli. 

* Ms. Sed haccipsa pars plebis. 


natus est, iu vexatione fidelium : sedens et commu- 
nicans in una eademque civiiate cum Apollonio Me- 
lelianorum episcopo , consentienti — impielalibus 
Georgii, et cum ipso item Apollonio idem Theodo- 
rus persequens beatum Heraclidam, catholica fidei 
vindicem. Ecce cui quasi catholica basilica nune 
tradita est Apollonii ex generalis edicti vestri aucto- 
ritale : cum uüque idem Theodorus, qui quasi catho- 
licus haeretici Apollonii basilicam accepit, similiter 
impie gessit, ut gessit et Apollonius : nisi quia atro- 
cius gessit Theodorus, cum de episcopo catliolico lit 


3 Ms. Sed wt etiam laicum. . 
*^ Ms. Fovebatur divinis sacramentis. 


403 


FAUSTINI ET MARCELLINI 


104 


laicus, piam damnans fidem, et subscribens Aria- A catores, aut socios talium. Sed adversus sanctum 


ne jmpietati, ut ab haeretico iterum episcopus ordi- 
netur. Sane hinc se vult catholicum videri quod et 
ipse nuuc quosdam presbyteros seu diaconos Apollo- 
nii facit suasu quodam laicos, et eos iterum ordinat 
ut videatur ,turpissimz istius ordinationis vicem 
referre quam passus est. Numquid non excedit omne 
sacrilegium, hsc ludibria sub nomine catholico 
vindicare, in afflictionem fidelium sacerdotuin atque 
laicorum ? 

XXIX. Sed et apud Poalestinam in Eleutheropoli 
est saera virgo Christi, uomine Hermione, generosis 
quidem edita natalibus, sed fide et sanctimonia mul- 
tum facta generosior, ipsam virginitatem condeco- 
rans contemptu rerum szcularium ethumanzgloriz, 


Ephesium modicum quid conati in Pal:wstina hi, 
quibus sacra veritas onerosa est, postea destiterunt, 
metuentes in illo οἱ fidei libertatem, et constantiam 
animi, et hoc ipsum cogitantes, quod magis h:eresis 
eorum Οἱ impietas prodi poterat, si sub vobis ca- 
tholicis imperatoribus integrz et constantis fidei 
episcopum acrius inquietassent. Ubi autem idem 
beatus Ephesius, invitatus fidelium litteris, in Afri- 
cam navigavit, nobis apostolico more dans praece- 
ptum, ut circa sanctam fraternitatem divinis et ec- 
clesiasticis officiis incumberemus, id ipsum, sancta 
illie fraternitate poscente, egregius Turbo Eleuthe- 
ropolitanz episcopus civitatis nostram exiguitatem 
despiciens, in nos coepit velle consummare, quod 


ad quam plerique affectant, etiam qui se sxculo et B in sanctum Ephesium consummare non ausus est, 


concupiscenti: carnis  abrenuntiasse  gloriontur. 
H:c in quantum castimoniam corporis sacro rigore 
custodit, in tantum anima puritatem casta piz fidei 
observatione conservat : non hazereticis, non przva- 

ricatoribus communicans ; eo quod intelligat corporis 
. virginitatem nihil prodesse, nisi et integritatem 
anim:e sacra confessione tueatur , labem adulterinz 
communionis effugiens, etsectans salutaria sacra- 
menta fidelium sacerdotum. Denique supplicat reli- 
giosis litteris apud beatum Heraclidam, ut ejus sa- 
cris visitationibus juvaretur. Sed pro beato Hera- 
clida sanctus ÉEphesius visitat, qui id temporis ob 
utilitates ecclesiasticas ad episcopum Heraclidam 
de urbe Roma venerat. Ilic est Ephesius, quem su- 
pra diximus illibatze * plebi Romana episcopum ἃ 
constantissimo Taorgio episcopo ordinatum. Sed 
cum venisset Eleutheropolim, non solum Hermione 
cum 8uo sacro monasterio relevatur, sed et quidain 
fidelissimi servi Dei. Inter quos etiam nobilis do- 
mus religiosi ad fidem catholicam Severi ex tribunis, 
diu quidem non communicans hzreticis el pravari- 
catoribus, sed * nondum qui invenisset catholico- 
rum sacram communionem. Ubi autem vidit san- 
ctum Ephesium, post multas examinationes probans 
eum catholicum, tradidit se ei in sacram commu- 
nionem, beatum se judicans, quod doinum suam ex 
insperato divina misericordia visitasset : tantam san- 
cti sacerdotis adventu ductus in admirationem, non 
solum vitz? ejus puritate, sed et quibusdam coelesti- 
bus documentis. Est enim (Δ fidei et sanctimo- 
ni& beatus Ephesius, ut quocumque perrexerit, ὃ 
eum gratia divina comitetur. Probavit hoc et plebs 
sancta apud Oxyrinchum, beato Heraclid:e. commu- 
nicans, quz illum ob meritum divin: gratiz pia ejus 
dilectione constricta, ut quondam Asiani apostolum 
Paulum cum magno fletu. deduxit proficiscentem. 

XXX. Non hzc laudandi studio loquimur, sed ut 
Scire possitis, quam sanctz et fideles animz sub ve- 
stri nominis auctoritate gravissimis persecutionibus 
affligantur ab his, quos constat, ignorantibus vobis, 
etiam nunc usque aut hzereticos esse, aut pravari- 


! Ms. Plebis Romana episcopum. 
? Ms. Sed necdum qui invenisset. 


nesciens quod Christi Dei gratia etiam minimissimis 
servulis ejus patrocinetur, maxime pro causa re- 
cim fidei laborantibus. Namque hic Turbo, post- 
quam audivit quosdam se integrze fidei copulare, et 
per Dei gratiam rem veri crescere, nobis exitia mi- 
nitatur, et turbat. Sed et Severi domus incendium 
minitatum veritati, qui tanto magis fidem Dei vin- 
dicat, ^ quanto et Romano imperio fideliter iwili- 
tavit. Tentat quoque el sacram virginem Hermionem 
insequi : quam feminam quicumque didicit, ut ali- 
quam de evangelicis feminis admiratus est. Sed et 
singulis quibusque tendit insidias, qui nobiscum 
ΒΔΓ communionis consortio copulantur : veluti 
nefas objiciens, ex iege illa Babyloniz, quod intra 


C nostra domicilia, sine labe haereseos, et sine com- 


munione perfidie, secundum evangelicas et apo- 
slolicas traditiones, desiderantibus (idelibus divina 
sacramenta celebramus. Simile enim furore et quon- 
dam Babylonii sauctum Danielem hostilibus odiis in- 
secuti sunt, quod in sua domo Deum observantia 
divine legis adoraret. Hic est Turbo, qui diaco- 
nus fuit Eutychii hzeretici, sub quo beatus Lucifer 
Eleutheropolitanz civitatis patiebatur exsiliuin : qui 
et ipsum Luciferum, fidem libere vindicantem, inul- 
tis atrocitatibus vehementer aíflixit. 

XXXI. Sunt adhuc hodie in Palestina, qui in illo 
tempore insequentibus illis penas gravissimas de- 
derunt, eo quod cum catholice fidei episcopo Luci- 
fero convenirent. Negent, si ;non inter c:tera sua 
atrocia, januam clausam securibus effregerunt : si 
non irruentes in Luciferum fidelissimum sacerdo- 
tem, divina quoque sacramenta verterunt, unumquem- 
que illic de his fratribus qui convenerant impia cxde 
multantes. Negent, si non liodie apud se sancta 
mystica vasa quz tunc impie Lucifero diripuerunt, 
cum sacris codicibus possident. Tunc utique Turbo 
cum Eutychio hzretico versabatur. Ex tunc se catho- 
licum dicens, catholicos persequitur sub vestri no- 
minis auctoritate, pie» spei contemplatione fidem 
catliolicam vindicantis. Permittitis, piissimi impera- 
tores, ut süb vestri nominis auctoritate, adversus 


* Ms. Eum justitia divina comitetur. 
* Ms. Quantum et Romano imperio. 


105 


LIBELLUS PRECUM AD IMPERATORES. 


106 


fideles diu ubique dominetur impietas ἢ Expedit enim A que conseribant, tamen sibi omnes, vel ex directo, 


hoc Romano imperio, quod tamen affectu et fide 
ejus quam Christo Deo exhibeiis observantize dici- 
mus, ui qui Christum pic praedicant, persecutiones 
mortesque patiantur, ita ut nusquam liceat Deo pia 
altaris collocare, aut certe, cum collocata fuerint, 
destruantur ? Sub impio Achab rege Israel, occisis 
prophetis altaribusque destructis, interpellat. Helias 
Deum adveraus Israel, dicens in libro Regnorum : 
Domine, prophetas (uos occiderunt, altaria (ua. de- 
eiruxerunt, et ego relictus sum. solus, et querunt ani- 
sam mean (lil Reg., xix, 14). Hanc. invidiosam in- 
terpellationem eiiam vestris temporibus sinitis ad 
Deum fieri a singulis quibusque fidelibus sacerdoti- 
bus ? Si enim et taceant, numquid Deus hic ipsa 


vel ex ob.iqua concatenatione communicant : inani 
studio philosophorum solis disputationibus litigantes, 
non ut Chri-tiani ex devotione sacramenti, alter al- 
terum velut impium devitantes ; ut jam sicut iu scho- 
lis iugenii videatur inter eos esse certamen, non au- 
tem sacra defensio verz religionis : quandoquidem 
inter se sacramenta non separant, cum impiis sen- 
tentis ab invicem separentur. Hoc autem ideo fa- 
ciunt, quia quidam eorum human:e. glori:, quidam 
vero avaritia: student : et inde est quod sibi invicem 
sub impia dissimulatione colludunt , ut nec posses- 
siones perdaut Ecclesi, nec honores. Et interea, ut 
lot suas velent impietates, ad illusionem singulorum, 
veluti benignissim:e mentis indicia praeferentes, aiunt 


fleri ignorat? Quid putamus, quod sine offensione B ideo se etiam contraria sentieutibus ccclesiasticze 


Dei hac in veros catholicos et in veram ejus Eccle- 
siam perpelrentur, qua olim adversus servos Dei 
perpetrata gravissime divinis animadversionibus 
vindicata sunt? Et unde suut tot plagz, quibus orbis 
Romanus quatitur et urgetur? Non epus est nunc 
nos singula queque plagarum recensere, qua tran- 
quillitas vestra recognoscit cum aestu et sollicitudine 
imperii sui. Communem istum dolorem vel tacendo 
mitigemus, ne non tam eompati, quam exulcerare 
videamur. 

XXXII. * lloc quesumus, piissimi imperatores, 
cogitare dignemini, quibus ex causis ista prove- 
niant. Utrum quia fideles servi Christi, metuentes 
leges divinas, nolunt cum infidelibus convenire, an 
quia veri caibolici ἃ falsis sacerdotibus. obteruutur. 
Quomodo enim non falsi sacerdotes sunt qui jam 
non solum ob causam pravaricationis supra exposi- 
tam devitandi sunt, sed etiam quod plurimi quique 
eorum proprias etiam nuuc haereses viudicant sub 
ementita apud vos catuiolici nominis professione ? 
Quis evim jam timeat episcoporum iinpia praedicare, 
cum toties commissa impietas lionorata est, cum 
minime dejicitur sacerdotio ? Denique cum sint alii 
eorum Origeuiste, alii Anthropomorphitz, alii au- 
tem Apollinaris impii seciam tuentes, et triplici 
cuneo alii adversus sanctum Spiritum diversis studiis 
blaspbemantes. Sed et ipsi quoque, qui pie inter 
eos putantur credere, Patris et Filii et Spiritus san- 
cii tres esse substantias vindicantes, vel respuentes, 


communionis consortio copulari, ne bonum pacis 
in Ecclesia pereat. Quasi vero hujusmodi pax Christo 
Deo placeat, qua in ejus Ecclesiam tantas recipit 
impietates. Sed hoc qui ita putant, * audiant desiri- 
ptum : Et viam pacis non cognoverunt, non est timor 
Dei ante oculos eorum. (Psal. xii, 5). Sed apertius 
quoque et apud Hieremiam legimus * de pace impia 
el iniqua, sicut exsequitur testimonium subjectum : 
A pusillo eorum usque ad magnum, cuncti perpetrarunt 
iniqua, a sacerdote usque ad pseudoproplietam, universi 
operati sunt falsa, et * meditabantur obtritionem populi 
mei, pro nihilo constituentes el. dicentes, Paz, paz , et 
ubi est pax (Jer., v1, 45)? Et intendendum est quam 
atrocia de illis prosequatur, qui hac vanissima pace 


C gloriantur. Sequitur enim : Confusi sunt quoniam de- 


fecerunt, ei ne sic quidem confusionem sustinentes con- 
venerunt , el ignominiam suam non cognoverunt. Pro- 
pterea cudent in. ruina. sua, et in tempore visitationis 
infirmabuntur (1bid.,15). 

XXXIV. Quid mali committimus, quid impie faci- 
mus, si servantes fidem Christo hujusimodi pacem re- 
Bpuamus, cujus tanta confusio et ignominia gravissi- 
mique exitus describuntur? Sed et isti egregii pacis 
amatores fidelibus sacerdotibus bellum — exagitant. 
Quid enim vult diabolus, quam ut impii et pra- 
varicatores &wculi pace glorientur? Quid enim vult 
diabolus, quam ut hi qui pii sunt et fideles infestan- 
tium persecutione vexentur? lizc ideo prosecuti su- 
mus, ne per vestraip ignorantiam diu fundatur san- 


nibilominus hi omnes de vestris gloriautur ediciis, D guis Christianorum pristinam fidem defendeniium. 


et sibi Ecclesias viudicaut, cum has impias sectas 
patres nostri semper apostolica et evangelica aucto- 
ritate damnaverint. Quos quidem nunc discutere non 
est przseniis opusculi : sed tantum quod moveat ad 
horrorem iutentum veraz fidci animuin. vestrum, di- 
cimus. 

XXXIII. Una, ut opinamur, h:eresis apud Arimi- 
num sub hzreiico rege suscepta est, et. nuuc sub 
vobis piis catholicis iinperatoribus tot hareses vin- 
dicantur, non minus impie, quam est Arii impietas. 
Et cum adversus se libros vel epistolas singuli qui- 

! Ms. Sed hoc quesumus. 

3 Ms. Audiant de se scriptum. 

PaTRoL. XIII. 


Quid enim prodest, si sitis catholicze fidei vindices, 
et yatiamini catholice lidei sectatores ubique cru- 
ciari? ubique effugari ? nusquam libere pism fidem 
predicari? Habeant iili basilicas auro coruscautes, 
pretiosorumque marmorum  ambiiione vestitas, vel 
erectas magiiliceutia columnarum; liabeaut quo.que 
porrectas in longum possessiones ob quas ei fides 
integra periclitata est : quid etiam suis imnpietatibus 
vindicant communes Ronianis omnibus. civitates, ut 
neminem iu his pie vivere permittant, in quibus a 
plurimis etiam vana superstitio sine periculo colitur, 


* Ms. De ea pace impia. 
* Forte, medicabantur ; in Vulgata, curabant. 
s 


40] 


RESCRIPTUM THEODOSI! PRO FAUSTINQ ET MARCELLINO. 


et sine illorum invidia vindicatur? Liceat saltem ve- A num plenissimos fidei sacerdotes interpellata clementia 


ritati, vel inter ipsa vilissima et abjecta presepia, 
Christum Deum pie colere ac fideliter adorare, ubi 
et aliquando natus secundum carnem idem Christus 
infous jacere dignatus est. Hoc quod petimus, non 
ideo petimus, quasi expavescamus pro vero interfici. 
Deus testis est,qui verus speculator est cordis, quia 
per Dei gratiam nobis et summum refrigerium est, et 
certa spes futura beatitudinis, si pro hac fideli as- 
seriione jugulemur. Non ergo quasi qui timeamus 
perpeti, ideo sumus ista prosecuti : sed ne aliorum 
jmpietatibus et crudelitatibus sanguis effusus Chri- 
stianorum diu piissimum vestr:e principalitatis gravet 
imperium. Maxime sub te, religiosissime Theodosi 
auguste, qui mira devotione contra omnes haereticos 
christiang religionis pia confessione conspiras, ma- 
gnum nobis apud Deum fore supplicium credidimus, 
8i apud te tam religiosum, tam piissimum imperato- 
rein, et Christo Deo divino ac plenissimo timore con» 
Secratum, quem vere ad imperium Deus Christus ele- 
git, qux sunt vera fidei ac verz» Ecclesia taceremus, 
Post hoc non ambigimus, quo sollicitus agas qua pa- 
ter imperii, ne iu orbe Romano profess:z fidei com- 
munionisque sinceritas affligatur. Quidquid in causa 
sacra fidei ac professi veritatis sanctius gesseritis, 
tanto gloriosius et hic et in perpetuum Christi favore 
regnabitis. Ego ManckLLiNUsS presbyter, optans feli- 
cissimo imperio vestro securam quietein, et in regno 
Christi et Dei perpetuam beatitudinem , piissimi ime 
peratores. Ego FAusTINUS, qui non possum dignus 


nostra, veriti sumus, nesi per nos nihil fuisset respon- 
&um petentibus, nos videremur onnuere iis, qui di- 
vine legi cui servimus, contra propositum nosirum 
aliquid addidissent. Atque ideo ita utrumque mode- 
ramur, ut petitionem qua est oblata veneremur ; fi- 
dei autem nihil ex nostro arbitrio optemus vel jubea- 
mus adjungi. Nemo umquam tam profans mentis 
fuit, qui cum sequi catholicos doctores deberet, 
quid sequendum sit doctoribus ipse constituat. Et 
sane probabilis et justa laudatio precum est, quz 
omnem prope seriem h:eretice superstitionis, qua 
contraria est catholicz fidei, ordinemque complexa 
est. Nam et unde exorta, et quo provecta auctore 
fuisset operuit. Quippe cum persuasu quorumdam, 


B totius saeculi antiquitate mutata, acti pro fide in ex- 


silium innocentes, vitam cum summa laude posue- 
runt. Sed circa eos non est dilata ultio, qui insidiati 
bonis moribus et coelestibus institutis, paulisper ex' 
contentione, non fide, sed factione, multorum mentes 
detestanda insinuatione perverterent. Nam usque adeo 
omnipotentis Dei mota patientia est, ul posua qus 
criminosis post facta debetur, exemplo omnia anie 
facta sentirent. Sed ne hoo quidem facto converti ad 
praeceptum Dei flectique potuerunt : catholicos oc- 
culiis molitionibus urgent, insequuntur, oppugnant. 
Tanta perseverantia erroris est, ut cum aliis diyersze 
observantiz sectatoribus quotidie peccare malint, 
quam cum catholicis recta sentire. Ia quo petentium 
laudanda illatio est, qui communieantes Gregorio ἐδ 


vocari presbyter Dei, optans ut et hic multos annos C spaniensi et Heraclids Orientali, sanetis sane ae 


clementissimo divinitatis auxilio feliciter imperetis, 
et in futuro Christi Filii Dei regno perpetuam cum 
sanctis beatitudinem consequamini, gloriosissimi 
imperatores. 


. —9330€€«— 
Ad has preces ita lex Augusta respondit : 
RESCRIPTUM THEODOSII 


PRO 
MARCELLINO ET FAUSTINO 
PRESBYTERIS. 


laudabilibus episcopis, optant in fide catholiea sine 
eppugnatione alicujus sc molestia vivere, nullisque 
appetentium insidiis cireumventionibusque pulsari : 
quippe quibus placeat suscepiam semel fidem omni 
cum religione servare. Sit itaque invioletum quié- 
quid esse meruit seternum. Non cenventie aliquid, 
non appetitio, non fraus attentet aliena. Utantor quo 
in loco voluerint proposito suo; utantar ad catheli- 
cam fidem amore divino. Cynegi, parens carissime 
et amantissime, sablimitas tua preceptem nostre 
serenitatis quo fidem catholicam omni favore venera- 
mur, et sine qua salvi esse non possumus, ita jubeat 
custodiri, ut Gregorium et Heraclidam sacre legis an- 
üstites, csterosque eorum consimiles saeerdotes, 


Salve, Cynegi carissime uobis. Etsi nulla humanis D qui se parili observantiz dederunt, ab impreborum 


pectoribus wajor quam divinz legis debet esse reverene 
tia, nec adjici quidquau ad eamdem possit, cujusambi- 


tiosa praestantia, mundi terrxque moderatrix, omme 


quod sub nobis esse voluit, favore omnipotentis Dei 
propitiata custodit : tamen per Faustinum et Marcelli- 


hominum atque hareticorem tueatur et defendat in- 
juriis, δοίη cuncti id. sedere animis nostris, ut 
cultores omnipotentis Dei non aliud nisi eatholicos 
esso credamus. 


409 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


ANNO DOMINI CCCLXXXIV. 


SANCTUS DAMASUS. 


PROLEGOMENA. 


EPISTOLA DEDICATORIA. 


Josepho Dominico de Lambergh S. R. E. cardinali, À ipsum clementia eximia ac singularis , «t munus hoc 


episcopo et principi Passaviensi, Antonius M. Me- 

renda felicitatem. 

Qod summos etiam viros publicis inuneribus oc- 
cupatos siudiuin tenuisse accepimus, ut vacationem 
eorum atque otium consequerentur, aliquando cu- 
ris illis liberi , atque absoluti; idem subiisse animum 
mcum diífteri non possum , cum dijudicandis in foro 
litibus , atque hujusmodi occupationibus distinerer. 
Quo quidem tempore cum suavissima illa cogitatione 
futuri otii delectarer, mecum etiam animo reputa- 
bam , qus esset omnium optima in reliquam atatem 
raüo vitz iusüluend;e, et temporis traducendi : 
cumque nihil melius occurreret , quam ad ca reverti 
studia , qua, etsi coactus intermiseram, retinueram 


qualecumque non asperneris. Habebis id saltem, si 
ullo tempore a negotiis fatigatum animum huc trans- 
feras , ut imaginem veluti morum tuorum intuearis 
in sanctissimis eorum temporum Patribus , quorum 
ibi mentio est; gaudeasque nullam esse laudem, quie 
non fuerit a te expressa, sive morum integritatem, 
sive liberalitatem in pauperes, sive religionis ac 
discipline studium, in zdium sacrarum splendore 
restituendo , atque amplificando curam , magnilicen- 
tiam in piis instituendis fundaudisque operibus tanta 
cum largitate, ac religionis bono, gravissimos inu la- 
tissima diccesi perluswranda labores, cum animi 
alacritate conjuunctos, in populis denique ad fidein 
morumque przecepla erudiendis patientiam atque 


tamen animo semper, copi etiam cogitationes meas B constantiam, uberrimo sane singularis ejus, quam ex 


et curas ad comparandam necessariam librorum 
supellectilem revocare. llrc, eminentissime prin- 
ceps, tu non ignoras, qui litteris juvandis natus, 
buic ineo quasi instruendo fundo liberalitate tua ad- 
fuisti, et in reliquam ziatem meam consulere ut fa- 
cilius possem, effecisti. Quamobrem si quis ex eo 
fructas exstitit, aut si otium adeptus conari aliquid 
potui , primum omniuin tibi optimo jure debetur. At- 
que id potissimum est , quod nunc olfero tibi nomini- 
que tuo inscribo. Cum enim id, quod volebaw , li- 
berum tempus vacuumque assecutus, nonnulla ex 
ecclesiastica Historia, qua aliorum diligentiam fu- 
gisse , vel fefellisse rectam interpretationem videban- 
tur, collegissen : deinde ad Damasi opera recogno- 


sanctorum Patrum, alque interpretum sacrorum 
lectione hausisti, eruditionis fructu : qnas ego res 
persequi fusius possem , qui eas non modo audiendo 
cognoverim, sed oculis multas usurpaverim , nisi me 
tua egregia ac siugularis modestia revocaret, qua 
laudes cum merearis, iu te conferri non sinis, ac 
przdicari : quamquam nihii necesse est, cum vel me 
tacente historix:& loquantur, ac publica monumenta 
posterorum memori consignata. Unum tamen est , 
quod praeterire omuino non possum , excelsam illam 
animi maguitudinem at4ue constantiam , qua. tu. ad 
Salisburgensem magni in Germania nomiuis el digni- 
tatis sedem evocatus , sponte cessisti juri tuo , adrai- 
randoque 'omnibus exemplo, pacis et concordi;e 


scenda ei res explicandas ine convertissem , atque C studium , commodo et honori tuo  anteposuisti , 


ita ab immenso illo spatio iu hoc angustius studia 
contraxissein mea, opusculum paulatim exstitit, quod 
non inutile fore omnino, si in lucem prospectumque 
hominum veniret, nonnulli , quibus id ostenderam , 
judicaverun : repugnabam equidem, neque eorum 
judicio acguiescebam cum multas ob causas, tum 
quod erat delicatz hujus xtatis subeundum judicium. 
Ut vincerer tainen aliquando , atque hzc evulgarem, 
illud me precipue impulit, ut observantiz in te 
mee arguinentum exstaret aliquod, gratique animi 
perpetuum testimonium tol tantisque beneficiis debi- 
tum, quibus me, gentilesque meos , cum Vindobonz 
a cognitionibus essem causarum ecclesiasticarum 
Apostolico legationis sub immortalis gpemorie viro 
cardinali Hieronymo Grimalde, virtutum etiam tua- 
yum teste olim amplissimo, cumulasti. Nec vero dif- 
Βώο, qux tua in omnes humanitas est, atque in me 


maximo licet bonorum maerore , qui administratio - 
nem tuam amplissima: illi Ecclesie utilem , atque 
necessariam arbi abantur, sed nimirum insederat 
animo tuo Clementis illud Sanctissimi Romanx Ec- 
clesia Episcopi : qui generosus, qui misericors, qui 
charitatis plenus, dicat, si propter me discordia, et 
schisma , discedo , abeo : solum ovile Christi in. pace 
degat cum constitutis presbyteris , atque hoc qui fecerit, 
sibi maguum decus in. Domino compurabit ; quam 
praeclaram vocem idem facto suo comproba:sse dici- 
tur , prim:x omnium Sedis honore, ac dignitate abdi- 
cata, ut alier eam pari sanctitate pontifex obtineret, 
partaque optatissima pace admiuistraret. Nou exigua 
hzc laus est, sed magna, atque preclara ; quam 
cum sanetissimus alter Vir Nazianzenus aemularetur, 
dolebat , nequaquam satis multos inveniri, qui, si 
quando utilitas Ecclesiarum id postulare videbatur , 


114 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


sedes suas relinquerent, adeptoque honori et digni- A verlar, tibi, princeps eminentissime, cum omnino 


tati renuntiarent. Quamquam in Luo illo facto divi- 
nam video palam esse declaratam sapieutiam, atque 
consilium : neque enim fieri poterat, quin ii, qui- 
bus prelueras, animo dolerent, ac quererentur, 
avelli a se pastorem illum , ac principem , quo neque 
amantiorem , nec meliorem omnino aut desiderare 
possent, aut sperare auderent. Ut enim quodani loco 
scripsit Dawasus meus , et illi, qui amiserint sacer- 
dotem , sine dolore esse non pussuut , et illi qui al- 
terius civitatis acceperiut episcopum , etiamsi gau- 
deaut, invidiosuin sibi intelligunt fore, aub alieno 
se agere sacerdote. Sed ut ad opus hoc meum re- 


illud debeatur a me , cum summa humanitas ac cle- 
mentia tua in spem me adducat, non hoc futurum 
ingratum tibi , nomini tuo lubens do, dico , dedico- 
que : precatus ad extremum D. O. M., ut cum 
sanctissimum pontificem illum , cujus edo opera, et 
res gestas persequor, diligentissime imiteris, diu 
te ceclesi: isti, quam regendam dedit, populis a 
quibus avelli passus non est, bonis, ac litieratis 
omnihus viris, quibus in te columen, prasidium- 
que contulit , sospitem , salvum , incolumemque con- 
Bervet. 


LECTORI. 


Nihil est, cur te, amice lector, longo procmio, aut B ut que ejus esse constabat , cum. mss, CC, si quos nac- 


composito sermone morer : nam quod scriptores ple- 
rumque solent causam aperire, cur scribere primo ag- 
gressi [uerint, deinde operis ipsius rationem εἰ modum 
explicare, utrumque breviter prestare possum. Et ope- 
ris quidem condendi causa, que primo fuit justissima, 
ea me in. cursu deseruit nulla mea culpa : affectum 
vero opus volui dimittere, vel quod eram jucunditatem 
horum studiorum expertus, vel quod pulcherrimam 
hanc esse viderem, atque honestissimam rationem otii 
transigendi, ad quod haud invitus dimissus fueram, 
tricosissimo munere dijudicandarum in foro litium, in 
quo omnem pene anteactam vitam consunpseram, libe- 
ratus. Erit fortasse, qui opus ipsum a me susceptum 


non tanti estimel, ut eo debuerim cogitationes referre. . 


tus essem, conferrem : deinde qua ei abjudicantur doc- 
torum. virorum judicio, rejicerem ; si quis enim hec 
quoque desideret, presto sunt Sarazanius ipse, et con- 
ciliorum collectiones : denique ut ea que recognoveram, 
illustrare etiam conarer. Itaque adnotationes adjeci , 
easque plerumque meas; Holstenianas etiam aliquando, 
que pauce lamen sunt, et nonnullas etiam, sed raro a 
Couslantio desumptas ; ille enim facile omnibus occur- 
runt, et si omnes retulissem, onerare potius opusculuni 
hoc meum videri poteram quam ornare. Que Saraza- 
nius ad Carmina. illustranda adjecit , retinui omnia, 
cum non ila facile sit ea reperire : servavi tamen lo- 
cum, quem illis idem dederat, id est. ad calcem rejeci. 
Ceterum si quid tno commodo factum est, amice lector, 


Quid enim, inquiet, nonne Damasi Opuscula a viro docto C gratie habende sunt bonorum omnium largitori Deo; 


Sarazanio collecta, et semel iterumque vulgata ? Nihil 
atiinet mede Sarazanii diligentia atque eruditione lo: ui, 
Illud tantummodo dicam, non mihi primum nunc ve- 
nisse in mentem Damasi opera αὖ illo edita rursum 
recognoscere, alque evulgare ; nam viri docli Suare- 
sius el , nostra hac ferme eate , Pastritius de eo [a- 
ciendo cogitaverunt. Non ergo consilium meum improban- 
dum est, sed id potius optandum, ul nihil in perficiendo 
eo cura et diligentie desideretur. Hanc ego viam, ra- 
tionemque tenui in Damasi operibus recensendis : primo 


si nihil erit, quod sacram historium juvare possevideatur, 
at laudandi certe conatus mei : ut vero opus ipsum cum 
celeris similibus, quibus obruimur , tenebris amande- 
tur, non repugno : illud. dumtaxat Plinii rogo animo 
verses, lib. 1x, epist, 17 : Quam multos putas esse, 
quos ea quibus ego et tu capimur, et ducimur, par- 
tim ut inepta, partim ut molestissima offendant? - 
Demus igitur alienis oblectationibus veniam, ut no- 
stris impetremus. 


DE SANCTI DAMASI PAPAE OPUSCULIS ET GESTIS. 


IELEDLLLXXXXAXZ 


CAPUT PRIMUM. 


I. S. Damasi genus, et patria. Lector a puero in. ba- 
silica S. Laurentii. M. Diaconus Liberium in ex- 
silium euntem sequitur, εἰ quem. usque ad locum? 
Cur deinde ad Urbem revertitur, et an Felicis eli- 
gendi auctor clero:[uerit. WM, Presbyter ordinatus, an 

a Ltferio, au potius a Felice; Baronii sententia, 1V. 


p  Proemium ad preces Faustini εἰ Marcellini, falsi 


arguitur, et Damasus vindicatur. V. Quo loco ac pretio 
sub Liberio reduce ad suam sedem deinceps fuerit. 


I. Damasus natione Hispanus dicitur ab Anastasio ; 
Hispanum vero pracise eum vocat Baronius, Fraucis- 
οὐδ Pagius, Ciacconius, aliique muli, qui etiam de 
eo lispania loco certant, cui sit adscribendus. Hos 


115 


PROLEGOMENA. 


114 


fuse recenset Jo. Tamojus Salazar in Martyrologio A sic Damasum ipsum gente flispanum fuisse , quos 


Hispano ad diem 11 Decembris. 

Wis,si in Hispania natum Damasum affirment, 
repugnat Tillemontius, ac dubitare posse censel, 
Damasum, ejusque sororem Irenem, Rom: ratam. 
Nec forlasse immerito. Pater enim in S. Laurentii 
basilica primo exceptor , tum lector fuit, qui sunt 
primi puerorum in Ecclesia gradus. A teneris igitur 
annis Damasi pater sacre militiae tirocinium in ea 
basilica posuisse videtur. Pr:xterea ipseetiam Dama- 
sus ejusdem basilic:e, a puerili atate tum lector fuit, 
tum inezteris omnibus sacris ordinibus meruit. Nam, 
ut Eghinactus ait. (a), Cum atate puerili sub magistro 
ministraret, et ad magnum cresceret. rerum. culmen, 
tunc Romana LEcton in ecclesia, Acta. sanctorum 
marlyrum Petri et Marcellini ex ore Dorotliei per- 
cussoris excepit, collegitque, ac ad posteros trans- 
misit. Pueros autem ad gradum lectoris assumi so- 
litos tum ex Siricij et Innocentii epistol's, tum ex 
variis a Thomassino (b) et Bonarrotio (c) allatis 
exemplis constat. Agebat itaque Damasus tuuc tem- 
poris annum saltem decimum tertium, quia vero fere 
octogenarius obiit, anno 384, in lucem profecto 
prodiit circa annum 50b , ac Romam cum patre ac 
matre venisse debuit quadriennis , aut quinquennis 
infans. Fac igiturea illum ztate tanto ferendo itineri 
idoneum, an vero Antonius pater, novus prorsus 
ignotusque homo, nomen Ecclesi» dedisse potuit , 
Statim ac Romam venit, ac notarius statim, lector- 
que ejus basilice creatus e:t? ]d erat profecto 


ideo wna genitos patria , una promotos Ecclesia, una 
in terris basilica cultos, unoque in celis Deo coronatos 
ait. Dubitari euim vehementer potest, an ipse etiam 
Laurentius Rum:e ortus sit. Nam in veteri Sacramen- 
tario, quod Cl. Joseph BDlanchinius edidit , atque 
auctorem habere censuit S. Leonem Magnum, Ro- 
manus nascendo civis dicitur (e). 

II. Post lectoris itaque officium , Damasum ad 
di:coni gradum evectum scimus; an vero a Julio, 
an a Liberio, incertum. Si tamen cum Liberius elec- 
tus est, agebat Damasus annum 48, vix iuducor , ut 
credam ejus ordinationem , ultra. pr:estitutum a Ca- 
nonibus sp»stium tam diu dilatam. Videtur itaque 
verosinilius gradum hunc sub Julio consecutum , 


B actisquesub eodem pontifice maguis rebus interfuisse. 


ld, ut ego facilius credam, facit preterea. familiari- 
tas illa, qua Damasum cum Athanasio junctum fuisse 
colligo ex ejns Epi-to'a ad Afros , et ex Basilii ad 
Athanasium ipsum litteris; qux tunc coepisse debuit, 
cum Alexandrinus prz»ssul Roms sub Julio moram 
traheret, ac sacris ecclesiasticis ejus urbis conventi- 
bus interesset, qua etiam inter czteras causa se 
detineri aiebat Liberius , quominus in ejus damna- 
tionem deinde subscriberet (f). Quo vero loco apud 
Liberium Dana-us interea fuerit, hinc conjicere pos- 
sumus, quod eum in exsilium abeunter secutus fue- 
rit, 3tque hac de causa factum puto, ut Liberii diaco- 
nus aliquando dictus. sit , quia nempe pontifex ille 
ejus potissimum opera, et. ministerio uteretur, ac 


ab eorum temporum disciplina alienum : nam pri- C denique inter eos esset , qui uni pap:ze adstabant, pa- 


mo baptizari ac deinde aliquo temp^»ris intervallo 
probari debuit , an dignus esset, qui clero adscribe- 
retur. Posiremo in. minorum ordindm exercendis 
officiis, aut novenuium, aut septennium saltem insu- 
mere debuit ; quo elapso tempore, si quis sese ido- 
neum probaverat, ad altiores gradus evehi pote- 
rat (d). Huic autem novennio, aut septennio , quod 
Antonius in minoribus ordinibus exercendis transe- 
gisse debuit , si alios annos quinque aut sex addas , 
quos filium natum esse oportuit ante Romanum iter, 
ac priusquam pater clero adscriberetur, jam accedes 
ad :tarem illam, in qua Damasus positus erat , cum 
acta SS. mariyrum audiit, et memori:e mandata 
descripsit. At vero tunc temporis jam lector fuisse 
videtur. Àn itaque in inferioribus ordinibus positi , 
pater et filius, uno fere eodemque tempore, atque 
eadem in ecclesia ? lloc alii judiceut. Non diffiteor 
legi in Vita S. Damasi ex ms. cod. Vatican:ze basi- 
licz, a Serazanio edita, ut S. martyrem Laurentium, 


(a) Act. SS. Petri et Marcellini, Junii tom. I, 
pag. 116. 
ᾧ De Veter. disc., p. 1, l. ui, c. 67. 
ij Observ. ad fragm. Vit., pag. 11. 
(d) Vid. Siric. epist. ad Himer. , num. 14; Inno- 
cent. epist. ad Felic. Nuc., cap. 5; Zosim. epist. ad 
Hesich. Salonit. , cap. 5. 

(e) In Prol. ad Anast., tom. IV, pag. 58 : Quam- 
quam enim sanctorum (uorum, propagante te , Domine, 
feto orbe clara sit gloria, de beati tamen solemnitate 


latini diaconi posterioribus s:eculis dieti (g); sed Lu- 
ciferiani, et schisimatici scriptoris verba hoc loco 
afferenda a me sunt, ut impositam hac occasione 
Damaso ambitus et perjurii calumniam amoveam. 
Agit itaque auctor prafationis ad Marcellini et Faus- 
tini preces, quisquis ille sit , de persecutione , qua 
Liberius, Eusebius Vercellensis, Lucifer Calaritanus, 
et Hilarius Pictaviensis, exsulare coacti sunt, atque 
h:re ait : Hi ergo mittuntur. in exsilium pro fide ser- 
vanda. Cum Liberio Damasus, diuconus cjus, se simu- 
lat proficisci : unde fugiens de itinere, ltomam rediit 
ambitione corruptus. Sed eo die, quo Liberius ad ezsi- 
lium proficiscebatur, clerus omnis, id est presbyteri, et 
archidiaconus Felix, ei ipse Damasus diaconus, et cuncta 


D Ecclesie officia , omnes pariter , presente populo Ro- 


mano, sub jurejurando firmaverunt, se, vivente Liberio, 
pontificem alterum nullatenus habituros (h). Duo itaque 
statuit, ut vides, hic aucior, qux& sese mutuo de- 
struunt : primo Damasum, deserto episcopo suo in 


Lourentii, peculiaris pr& ceteris Roma laetatur, cujus 
NascENDO Civis, sacer minister, et. dedicatum numini 
(uo munus est proprium. 

(f) Ἢ τὶς ἡμᾶς ἀποδέξεται, εἰ ὃν παρόντα ἠγαπήσα- 
μεν, xal εἴχομεν τῇ χοινωνίᾳ, τοῦτον ἐὰν ἀποστρυφωμῖν 
ἀπόντα. Atban., list. Arcav, ad Monach., ium. 27. 

(g) Vid. Mabill. comm, ad Ord. Rom., cap. $, ac 
Bencini notas ad Evaristi Vitam. 

(h) Apud Sirmond: Venet. edit., tom. 1, p. 198; 


115 


SANCTUS DAMASUS PAPA 


iünere posito, Romam clam rediisse, ambitione cor- A rio reduce , minime constat. Una tantum eenjeciura 


ruptum , qua nempe sunmum pontilicatum animo 
conceperat ; secundo ea die, qua Liberius in exsilium 
proficiscebatur , clericos omnes jurasse , 86 nullate- 
nus habituros alium pontificem, vivente Liberio ipso, 
eidem juramento jurando Damasum quoque adfuisse. 
At si hoc ille juramento spem sibi omnem praci- 
derat, qui fieri potest, ut una tantum ambitione 
corruptus episcopum suum deseruerit, et ad Urbem 
reversus sit? Constat itaque Damasum episcopo suo 
in exsilium abeunti bono sinceroque animo socium 
se dedisse ; at incertum est, quem usque ad lo- 
eum comitatus illum fuerit, et quare ad Urbem rever- 
sus deinde sit. Onuphrius Panviniusillum Mediolanum 
usque deducit, ac ex ea urbe a Liberio benevole 


dimissum scribit in Ecclesiastica ms. historia, ex B 


qua Sehelstratius (a) hzc recitat : Eum in certum 


exsilium abeuntem Damasus diaconus , qui postea epi-. 


scopus Romanus fuit, Mediolanum usque comitatus 
est ; quem ubi relegatum im. Thraciam vidit, Romam 
rediens , cum nulla ejus restitutionis spes esse vide- 
retur , auctor clero (wisse dicitur , ut alium pontificem 
in. Liberii locum eligerent ; quod tamen nonnulli in- 
telligunt, ac si Damasus hujus conailii clero dandi 
ex ipso Liberii mandato auetor fuerit (5). Alii vero 
Beroeam usque, illum Liberio socium fuisse scri- 
bunt. At cum omnes veterum testimoniis solidaque 
aliqua conjectura destituantur , hac de re nihil a me 
siatuendum pto. Hoc tamen ego non concedam , 
Damasum, cum rediit, auctorem clero fuisse , ut 
alter iu absentis episcopi locum eligeretur, cum mihi 
pre omnibus potior sit auctoritas Athanasii scri- 
bentis (c) : Constantium Epicteto ministro usum, ador- 
nato in Ecclesie locum palatio, cum tres castratas po- 
pvlorum vice sibi adesse jwssisset, demum tres impro- 
bos catascopos , haud enim episcopi nominandi , ade- 
gisse, ul Felicem quemdam , ipsorum moribus dignum 
hominem , episcopum ordinarent. Unus itaque Con- 
stantius imperator, unus Epictelus, et, ut Hierony- 
mus (d) ait, Acacius Czesare:, hujus tunc illegitimme 
atque adulterinz electionis auctor , ac null in ea 
aut suadenda, aut paranda, Damasi οἱ cleri Romani 
partes fuerunt. Quamobrem si quid a Liberio Da- 
maso ipsi mandatum est, si quid egit ille pro Fe- 
lice, illud est dumtaxat, ut curaverit eum recipi 
loco Vicarii ab eodem Liberio constituti, ex recepta 
persecutionum tempore disciplina , ut Papebroclio 
placet : Liberium namque Pontificiam semper reti- 
nuisse potestatem vix ullus negaverit, qui epistolas 
in exsilio, ac quo imprimis tempore frangi ac cedere 
visus est, ab eo scriptas legat, quas huc afferre su- 
pervacaneum puto, 

Ji, Damasus itaque medio interea tempore sd 
presbyteri gradum evectus dicitur, an vero a Felice, 
ut Baronius censet (e), an, ut allis videtur, a Libe- 


4) Anti dissert Cap. 9 
b) Vid. | μέρος eri. | 


disseri. 9, num. 6. 
e) Epist. ad Solit,, , 
$) De 8. E., δι τς a^i 


est, qux Daronii opinionem prz altera mihi potio- 
rem efficit. Siquidem eum presbyterum fuisse legi- 
mus, cum Liberius, ut ire Constantii se subduceret, 
in ecemeterio Ostriano latitare coactus est; atque 
ideo non omnino verosimile videatur , intermedio 
hoc tempore, turbulento prorsus , molestjisque gra- 
vissimis impedito, quod a Liberii reditu ad ejus ite- 
ratum secessum interjacet , ordinari illum potuisse. 
Fieri itaque facile potest, ut inter 608, quos a Fe- 
lice promotos Liberius, restituta Ja tranquillitate , 
in. propriis locis reliquit , ille fuerit. 


IV. Quod vero ad perjurii calumniam attinet, cle- 
rum Romanum fidem Liberio in. exsilium abeunti 
suam jurejurando obligasse probat etiam Hierony- 
mus hzc in Chronico scribens : Liberio in exsilio ob 
fidem truso, omnes clerici juraverunt , ut nullum alium 
susciperent : qux fere verba Prosper exscribit. At 
cum altun apud illos de Damaso silentium sit, valde 
admodum dubito, ne schismaticus auctor istud quo- 
que ad alia quz de eo mentitur, adjecerit; atque 
hoc ut ego facilius credam, facit Ammiani Marcel- 
lini testimonium aperte asserentis, Liberium egre, 
populi metu, qui ejus amore flagrabat, cum magna 
difficultate, noctis medio asportari potuisse (f). Nam si 
Liberius clam , ac noctis medio cum magna dif(icul- 
tate ob populi metum in exsilium raptus cst, qui fieri 
potuit, ut juratum fuerit eo die, quo ille in exsilium 
proficiscebatur ? alio Itaque die, quam quo scribitur , 


C juratum fuerit oportet, atque, ut Hieronymus ait, 


Liberio in exsilium jam truso : quod si verum sil , 
Damasus eidem abeunti comes adjuuctus jurejurando 
adesse non potuit; frustra jue Tillemontius medicam 
huic loco manum adhibet (g). 


Fac tamen preestitum a l'amaso juramentum illud, 
nihil hoc obstare potuit, quominus Felici Romanus 
clerus deinde accederet, ejusque consilii tune Da- 
masus auctor fuerit. Id vero factum arbitramur, nisi 
nos his in rebus circumfusa caligo fallit, anno 3858 
nondum adulto, ac postquam Liberius exsilio frangi, 
et ad Arianorum partes atque haresim transire vi- 
808 est; ac demum postquam Ariani episcopi Sirmii 
constituti literas scripscrunt Feliei , et clero ejusdem 
Ecclesie ut Liberium ipsum reciperent, atque ambo 
pariter apostolicam sedem administrarent (h). Tunc 
énim idem clerus certior facius de iis , qux Liberius 
animo praeonceperat, ae palam etiam fecerat, aue- 
taque deinde et eonürmata calumnia Liberianas hae- 
reseos, ab 60 forte recessit, ac sub capite illo esse 
se diutius non posse censuit , quod ad Catholicze Ec- 
clesie corpus pertinere non videbatur; hinc post. 
quam ille δὰ Urbem reversus est, clerus ipse eum 
primis are a Felice divelli potuit , qui quantum ad 
religionem spectat, omni prorsus reprebeasione ca- 


e) Ann. 559, n. 46. 
f) Lib. xv, cap. 7. 

De Arian., art. 20, p. 586. 
) Sosom ., lib. Iv, esp, ἐδ, 


111 


inter, ac populum , et proceres , aliis Felici , aliis 
Liberio adherentibus , orta fuerit (5). 

Dixi calumniam Liberianz bsereseos, eum primas 
tantum Sirmiensi formuls subseripserit , quod salva 
fidei integritate fieri potuisse doctiores plerique cen- 
sent. Nam qui illum secunde Sirmiensi formulas, 
sive Ariana perfldix subseripsisse putant, manifeste 
falluntur, sive Catholici , quamquam oppido pauci , 
sive il a nobis alieni sint; quorum numerum potius 
quam vires nuper auxit anonymus ille, qui pudorem 
cum cueullo exuit, historiamque summorum ponti- 
ficum infeliciter consarcinatam , ac tribus volumi- 
nibus recenter impressam, Amstelodomensium typis 
edidit. At ne leetorem plus sequo detineam, consulat 


PROLEGOMENA. 
rebat (s), ac res eo venit, ut seditio aliqua clerum A 


418 
CAPUT H. 


$66, DaMASI 4, GraATIANO ET DAGALAIFO CONSS. 
567, Dauast 2, Lupiciwo. £T JoviNo coNss. 


l. Damasus eligitur Romanus ponti[ez : at Ursicinus 
Antipapa a factiosis obtruditur. 11. Comvi scripto- 
res con[eruntur, expenduniur, ac vera rerum gesta- 
rum series inde colligitur, οἱ exponitur : recens ano- 
nymus Vitarum Romanorum pontificum Amstelodami 
editarum scriptor. re[ellitur. MI. Proemium ad 
Preces Faustini et Marcellini iterum mendaz. lV. 
Ursicinus exsulat, restituitur, ac rursus truditur, 
el quam obcausam ? Y. Balusius rejicitur. 


l. Liberio die 24 Septembris humanis rebus erepto, 
Damasus eligitur Romanus pontifex, ac die prima 


is, si voluerit, peculiarem de Gestis Liberii exsulis B Octobris, quz, ut Blanchinus et Pagius observant, 


Diatribam , in qua de iis omnibus, quz huc perti- 
neni , actum ἃ nobis est. 

Cum vero idem Liberius statim ac rediit, omnem 
de se suspicionem sustulisset, cum denique Felix 
amore pacis, ac ne diutius sui causa Ecclesia turba- 
retur, pontifleatu interea cessisse videri posset (c), 
Damasus cum reliquo,clero ad illum, ἃ quo bona 
fide discesserat, bona quoque flde rediisse potuit , 
ut etiam fecit citra aliquam pristinze existimationis , 
et gratise jacturam ; siquidem constans traditio est , 
monumentis etiam confirmata, fuisse illum vicarium 
8 Liberlo Ecclesie Romans datum, cum ille post 
abrogstum Ariminense concilium , iterum secessit 
ab Urbe , seque in ceemeteriorum latebras recepit, 


dominica fuit, consecratur : cujus tamen loco paulo 
post a factiosis aliquot Ursicinus, sive Ursinus Ro- 
mans Ecclesiv diaconus intrusus est. Rem narrat 
llieronymus in Chronico, Rufinus (d), Ammianus 
Marcellinus (e), ac Schismaticus ille, qui prefotio. 
nem scripsit ad Preces Marcellini et Faustini a (f) 
Sirmondo editas. Quia vero non omnia omnes per- 
sequuntur diligenter, ac in aperta luce collocant, 
eorum verba referre opers& pretium duxi, ut tota 
rei series uno oculorum oblutu comprehendi pos- 
sit. Ι 

II. Hieronymus itaque, qui forte presens tune 
Romse fuerat, liec scribit : Damasus trigesimus quin- 
tus Romane Ecclesie ordinatur episcopus. Post. non 


ot Arianorum furorem declinaret ; qua de re vide, si C multum temporis spatium. Ursinus a. quibusdam epi- 


lubet, Baronium, δὲ Gesta Liberii exsulis, cap. ultim. 

V. Quid preterea. Damasus sub Liberio tum dia- 
conus, tum vicarius egerit, incompertum est. [n 
ejus en Archivo Vatican: Ecclesise mss. actis scri- 
bitur, iliius potissimum opera effectum , «t omnes 
episcopi , quos imperitia, aul metus in Ariminensi con- 
cilio fecerat deviare , ad fidem catholicam remearent ; 
atque cos ipsum, (avente sibi Hilario Piciaviensi, con- 
sra sentenilam Luciferi , qui se diviserat, in commu- 
mienem et consortiwm recipi consuluisse. Quidquid 
horum sit, ego minime dubito, quin ad Ecclesiastica 
quseque graviora negotia adhibitus fuerit, Nam si 
quis epistolas, qux ante exsilium, et quas post exsi- 
lium 2 Liberio scriptte sunt, attente legat, ae deinde 


scopus constitutus, Sicininum cum suis. invadit ? quo 
Damasiane partis populo confluente, crudelissime in- 
terfectiones diversi sexus perpetrata. 
Rufinus alia addit, qus a Hieronymo omissa 
sunt, ac sic ait : Damasus post Liberium, per succes- 
sionem sacerdotium in. Urbe Roma susceperat, quem 
praelatum sibi non ferens Ursinus quidam ejusdem 
Ecclesie diaconus, in tantum furoris erupit, ut. per- 
suaso quodam imperito, et agresti episcopo, collecta - 
turbulentorum et seditiosorum hominum manu, ín ba- 
silica, quà Sicinini appellatur, episcopum se fieri 
exterqueret, legibus, e ordine, et traditione perversis : 
quo es [facto lanta seditio , imo vero (anta bella 
coorta suni, alterutrum defendentibus populis, at re- 


eas conferat cum illis, quse exsilii tempore ab eo ἢ plereniur humano sanguine orationum loca, qui res 


pontifice exarate supersunt, facile cognoscet, quauto 
alis ab aliis differsnt. Priorum namque magna in 
senteniis vis est, ei gravitas, nitidus praterea 
fieensque siylus, ac Damasiano similis : posterio- 
rum vero inconcinna, et salebrosa prorsus oratio; 
cujus equidem rei unam hanc rationein fuisse puto , 
quod Damasum, cujus opera tum ante, tum post exsi- 
lium usus fuisse videtur, tunc pra:sto non habuerit , 
eum in exsilio soriberel. 


b) Vid. Diatr. de Gest. Liber. exeul., cap.9. . 


a) Sozom., lib. iv, cap. 13. 
c) lhilostorg. lib. iv, num. 9, εἰς ἑαντὸν &mye. 


[actione Maximini pro[ecti, sevi hominis, ad invidiam 
boni et innocentis versa est sacerdotis, ila wt. cawsa 
clericorum usque ad tormenta duceretur. Sed. assertor 
innocentie Deus ad(uit, et in. caput corum, qui inten- 
derant dolum, pena conversa est. Αι Rufinus hoc loco 
plura complectitur, que alio tempore contigerunt. 
Ut dicam nunc quod ex utroque constat, illud est, 
Damasi electionem jure potiorem esse, cum tem- 
pore prior sit: cum post primum, secundus esse nom 
possil, ac quisquis post unum qui solus esse debeat, 
P Hist. lib, n, cap. 20. 


e) Lib. xxvi, cap 9. 
Tom. Ill, pag. 158. 


119 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


190 


factus est, non jam secundus ille, sed nullus est (a). A dere Pratextatum tuum profecto posses. Hic enim si 


In ceteris, si aller cum altero conferatur, videtur 
Rufinus scribere, Ursinum in  Siciniaua basilica 
episc-pum a factiosis coustitntum , eoque ex facto 
oriam seditionem, ac interfectiones. flieronymus 
autem, cui Ammianus consentit, Ursinum, epísco- 
pum jam constitutum, priusquam Sicininum inva- 
deret : ab eoque cum Damasianos ad eam basilicam 
confluentes arcere vellet, cxdes perpetratas esse. 

Nunc andiendus est Ammianus Marcellinus, eth- 
nicus scriptor (8) : Dumasus, vit, et. Ursinus supra 
hominum modum ad rapiendam | Episcopatus sedem 
ardentes , scissis  siudiis conflictabantur , ad usque 
morlis vulnerumque discrimina adjumentis utriusque 
progressis, qua nec corrigere su[ficiens Juventius, nec 
mollire, vi magna coactus secessit in suburbanum : et 
in concertatione superaverat. Damasus, parte, qua ei 
favebat iustante ; constatque in. basilica Sicinini, ubi 
ritus Christiani est conventiculum, uno die centum tri- 
ginta septem reperta cadavera peremptorum, effera- 
tamque tandem diu plebem, «gre postea. delinitam. 
Ammianus itaque minime attigil, quis auctor sedi- 
tionis fucrit, quique ex iis prior sedis occupand:e cu- 
pidus, alterius electionem turbaverit. Nihil przeterea 
de auctore czedis in Siciniana basilica perpetrata ; 
quamobrem nihil ex hoc loco colligi potest, quod 
llieronymi ac Rufini testimonium infirmet, quidquid 
Gallico litterarumn D. Ambrosii interpreti visum (ue- 
rit, Ammianum sic intelligenti, ut earum turharum 
Damasum reum fecerit (c). 


Romane Ecclesie pontifex fuisset factus , minime 
dubito, quin ea summa quam annbiebat dignitate, di - 
vitiarumque copia, ad luxum superbiamque abusus 
esset. C:eterum, qux nunc etiam sit. in fastigio tanto 
regioque patrimonio Romanorum pontificum inte- 
gritas morum, vit»que modestia, ut eos tantuni ; 
quos ego cognovi, veneratusque sum, commemoren, 
argumento tibi apertissimo essc possunt, Clemens XI 
et XII, Innocentius XIII, ac Benedicti duo XIII et 
XIV, quem diu nobis servatum cupiinus. Quin in 
Romaro clero luxus, et delici:e esse potuerint, non 
ego tecum contendam; illud tamen monebo te, ut 
cum in eare probanda Hieronymum et Nazianze- 
num testes adhibes, videas quomodo fidem tuam 
liberes, quove jure iis auctoribus uti possis ut Flo- 
rido et Bailleio, qui illud Marcellini testimonium 
parvi faciunt, confidentia tanta insultes. 

ΠῚ. Sed ut ego revertar, unde discessi ; reliquum 
est, ut prefationem ad Preces Faustini et Marcellini 
huc afferam, cujus scripter rebus, qus tunc age- 
bantur, adfuisse videutr. Primo itaque recitat fac- 
lionis causas, aitque Ursinianos eos ipsos esse prze- 
claros viros, qui integram Liberio fidem servaverant. 
Damasum vero elegisse perjuros illos, qui Felici 
primum, eoque fatis functo, ant abdicante pontifica- 
tuin, iterum. Liberio paruerant : quibus ad contu- 
.maciam colionestandam pr:emissis, tum hzc ait ; 
« Item octavo kalendas Octobris, Gratiano et Daga- 
laifo conss., Liberius humanis rebus eximitur. 


Anouymus Historiz: summorum pontificum scrip- C Tunc presbyteri et diaconus Ursinus, Amaniius, et 


tor, cujus superiori capite inscitia et mala fides no- 
tata est, tum hoc, tum alio celebri Marcellini testi- 
monio, a Baronio (d) etiam producto utitur, ut Da- 
maso fastum deliciasque exprobret (e). Dignitas 
profecto, ac splendor, quo Deus Romanam Eccle- 
siam auxit, ehnicorum perpetuo et invidorum ocu- 
los persirinxit, quos inter quin tu recensearis, do- 
leasque, nullus dubito. At meliorem a te fidem, aut 
rationis vim postulo, cum hzc ais : « Àn vero quia 
Roman:e Ecclesi: proventuum affatim fuerat, l'ama- 
sus luxui, deliciisque deditus ? An iis uti non po- 
tuit pauperibus alendis, ho-pitio excipiendis episco- 
pis, templorum nitori, et cultui procurando, ac reli- 
gioni christianze promovendzse, ul. constans HRomano- 


Lupus, cum plebe sancta, quz Liberio fidem serva- 
verant in exsilio constituto, cceperunt in basilica Ju- 
lii procederc, et sibi Ursinum diaconum (g) in locum 
Liberii ordinari deposcunt. Perjuri vero in Lucinis 
Damasum sibi episcopum in locum Felicis expostu- 
laut : Ursinum Paulus (ἢ) Tiburtinus benedicit. Quod 
ubi Damasus, qui semper episcopatum ambierat, 
comperit, omnes quadrigarios et imperitam mul- 
titudinem pretio concitat, et armatus fustibus ad 
basilicam Julii perrumpit, et magna czde fidelium 
per triduum debaccliatus est. Post dies septem cum 
omnibus perjuriis et arenariis, quos ingenti corru- 
pit pretio, Lateranensem basilicam tenuit, et ibi or- 
dinatus episcopus, et redimens judicem urbis Viven- 


rum pontificum consuetudo fuit (f) * » Quod si quis D tium, οἱ pr:ifectum annonz Julianum, id egit ut 


aliquando, sequioribus przsertim saeculis, meliora 
decessorum exempla minime secutus est, his ad- 


a) Cypr. Epist. 52, Veron. edit. 
b) Ethnicum eum facimus cum Hadriano Valesio, 
Jo. Alberto Fabricio et melioris ποῖ criticis. 


(c) Adnot. ad Epist. 41. 
(d) Ann. 367. 


(e) On ne saurait douter que Damase lui-néme 
ne füt adonné au luxe et aux douceurs d'une vie 
molle, puisque Prétextat, qui fut depuis préfet de 
Rame, lui dis.it par plaisanterie : « Faites-moij évéque 
de Rowe, et d'abord je serai chrétien; » ce qu'un sei- 
ΜΝ de cette considération n'eüt pas dit, si Ia con- 
uite de Damase edt été un peu plus apostolique. 


Ursinus vir venerabilis, qui prius fuerat pontifex 
ordinatus, cum Ámantio et Lupo diaconibus, in exsi- 


(f) Nu. Euseh. H. E., lib. 1v, cap. 25; lib. vir, 


cap. 5. 

(g) Unde igitur scriptor, qui litteras D. Ambrosii 
in Gallicum sermonem vertit, acceperit Ursiuum, 
basilicze Julii constitutum ἃ  Liberio presbyterum, 
ille videat. 

(h) Athanasius, Apol. contr. Arian. num. 58 et 
in Epist. ad Solit. num. 96, libellum, quo Ursacius 
et Valens, ἃ Julio veniam deprecari coacti sunt, 
sibi transmissum scribit a Paulino Τιδέρων episcopo, 
Nannius Tiburensem vertit, ac BB. Tiburtinum in- 
telligunt, veluti Roma proximum ; forte itaque is 
ille est, qui Ursicinum ordinaése dicitur. 


491 


PROLEGOMENA. 


492 


lium mitteretur. Quod ubi factum est, ccepit Dama- À delissimum nimis episcopis Italie displicebat, quos 


$us Romanam plebem, qux se nolebat, proczdere 
fustibus, et ezde varia perurgere. l'reshyteros quo- 
que numero septem detenios per officium nititur ab 
Urbe propellere, sed plebs fidelis occurrens eosdem 
presbyteros eruit, et ad basilicam Liberii sine mora 
perduxit. Tunc Damasus cum perfidis invitat arena- 
rios, quadrigarios, et fossores, omnemque clerum 
cum securibus, gladiis, et fustibus, et obsedit basi- 
licam hora diei secunda, septimo kalendarum No- 
yembrium die, Gratiano et Dagalaifo conss., et grave 
przlium concitavit : nam effractis foribus, igneque 
supposito, aditum, unde irrumperet, exquirebat ; 
nonuulli quoque de familiaribus ejus tectum basilicze 
destruentes, tegulis fidelem populum perimebant. 


etiam cum ad natale suum solemniter invitasset, et 
nonnulli convenissent ex eis, precibus apud eos mo- 
litur, et pretio, ut. sententiam in sanctum Ursinum 
proferant. Qui responderunt : « Nos ad natale conve- 
nimus, non ut inauditum damnemus. » lta prova ejus 
intentio corruit, quo nitebatur, effectu : exinde pres- 
byteri diversis modis afflicti per exsili et peregrina 
loca dispersi sunt : ex quibus Marcellinus, et Faus- 
tinus, preces Valentiniano, Theodosio et Arcadio 
obtulerunt. » llucusque przafatio schismatici scri- 
ptoris, quz» tametsi mendaciis scateat, aliqua ta- 
men continet, quz veritati cognoscendz facem pre- 
Stant. 

Primo itaque, cum Liberianam basilicam audis, 


Tunc universi Damasiani irruentes in basilicam cen- B ejus etiam antiquitatem intelligis. Nam etsi ea 


tum sexaginta de plehe occidernnt : vulneraverunt 
etiam quamplurimos, ex quibus multi defuncti sunt: 
de parte vero Damasi nullus est mortuus. Post tres 
autem dies, sancta plebs in unum conveniens coepit 
adversus eum Domini mandata recitare, dicentes : 
Nolite timere eos, qui occidunt corpus, animam vero 
non possunt occidere : psallebat etiam in laudibus, et 
dicebat: Posuerunt mortalia servorum tuorum escas 
volatilibus coli, carnes. sanctorum tuorum bestiis ter- 
rm; effuderunt sanguinem eorum, veluti aquam in 
circuitu. Hierusalem, et non. erat qui sepeliret. Szepe 
itaque eadem plebs adunata in basilica Liberii cla- 
mabat dicens : « Christiane imperator, nihil te latet, 
Omnes episcopi Romam veniant, agatur causa : quin- 


vox prestitutnm profanis etiam conventibus 10- 
cum exprimat, cum tamen idem scriptor, eam 
undique  occlusam , alque ideo a  Damasianis 
obsessam, cum prxterea fractas fores, cum tectum 
destructum asserat , facile etiam tibi fingis locum sa- 
cris agendis synaxibus attributum, el instructum , 
ac populi Christiani confluxu celehrem ut czeteros 
urbis titulos. 

Vides secundo anonymum hunc auctorem , quam- 
quam Ursinum prius ordinatum scribat, minime 
(amen exprimere , utra electio prior fuerit. An vero 
hoc ille tacuisset , si , ut ordinatione , ita etiam elec- 
tionc Damasum przeoccupasset ? Verissimum itaque 
e«t, quod. llieronymus et Rufinus aiunt , illum sci- 


tum jam bellum Damasus fecit : a sede Petri homi- C licet ambitione percitum cathedram contra cathe- 


cidas foras. » Dei autem populus episcopos convenire 
multis precibus exorabat, ut memoratum, tanta im- 
pietate maculatum, sententia justa propellerent : 
quem in tantum matronz diligebant, ut matrona- 
rum 2auriscalpius diceretur. Voces ergo plebis ad 
Valentinianum sunt delatee principem ; qui reditum 
concessit exsulibus. Tunc Ursinus cum Amantio et 
Lupo diaconibus xvn kal. Octobrium, Lupicino et 
Jovino conss., ad Urbem rediit, cui plebs sancta gra- 
tanter occurrit. Sed Damasus tantorum sibi conscius 
scelerum, non mediocri timore concussus, redemit 
omne palatium, ne facta sua principi panderentur. 
Imperator nesciens quid Damasus  perpetrasset , 
edictum prorogat, ut Ursino exsilio relegato, nulla 
ulterius populos contentio nefanda collideret. Tunc 
Ursinus, vir sanctus et sine crimine, consulens plebi 
tradidit se manibus iniquorum, et xvi kalendas De- 
cembris jussione imperatoris ad exsilium sponte 
properavit. Sed populus timens Deum, nullisque 
persecutionibus fatigatus, non imperatorem, non 
judicem, nec ipaum auctorem scelerum, et homici- 
dam Damasum timuit, sed per ccemeteria martyrum 
stationes sine clericis celebrabat : unde cum ad san- 
etam Agnetem multi fidelium convenissent, armatus 
cum satellitibus suis Damasus irruit, et plurimos 
vastationis sux strage disjecit : quod factum cru- 


t] Pag. ad ann. 567. 
b) Epst. 9 ad Fabium ; num. 5, apud Constant. 


dram ponere aggressum. : 

Vides tertio, eumdem electum , ac deinde conse- 
cratum nulla interposita mora. At ex hoc ipso , tum 
electionis, et ordinationis vitium magis aperte constat, 
tum major Ursini ambitio elucet. Dies enim legiti- 
m: ordinationis cadebat in primum Octobris , qux 
dominica erat (a) ; quam tamen factiosus ille diaco- 
nus pr:evertere ausus est. Contra vero Damasi erga 
Sacros canones reverentia sese commendat , qui post 
septem ab electione dies ordinatus est, neque clam, 
aut per agrestem aliquem episcopum , ut alter, sed. - 
in Lateranensi basilica pro recepto more, ubi anim- 
advertimus anonymi transfugz oscitautiam, qui scri- 
bit Damasum in Lucinis electum ac consecrstum. 


D  Observare quarto potes, inter sectatores Ursini 


septem tantum numerari presbyteros, ac tres diaco- 
nos. Atqui ex Cornelio scimus , atque ex Optato (5), 
quadraginta exstitisse titulos, sive Ecclesias, cum 
Victor Garhiensis Romam pro Donatistis accessit. 
Eorum deinde numerus auetus fuerat sub Romanis 
episcopis Cornelii successoribus ; nam vix annis 
quinquaginta a Damasi electione elapsis , septuaginta 
recensentur presbyteri, qui Eulalio rejecto , uni 
Bonifacio suffragati fuerant (c). Quid sunt igiturdeceim 
insana cleri capita, qu: pro Ursino steterant, ha- 
bita ratione sacrorum omnium ministrorum , qui tot 


Optat. lib. II, num. 4. 
(c) Baron. ; ann.419. 


145 


SANCTUS PAMABUS PAPA. 


124 


in Kccleslis necessarii erant, ac pro Damaso suf- A Sieinlana perpetratam scribunt; quàmobrem viri 


(ragium tulerant ? 

Nunc ut ad institutum redest sermo , ob schismatis 
hujus causam interfectiones tertio iteratas momorat 
hoc scriptum. Primo in basilica Julii, atque hxe 
prior intra ipsos septem electionis et consecratio- 
nis dies perpetrata est. Qusritur quznam sit Julii 
basilica , in qua Ursinus tumultuarie electus et con- 
gecratus est, ac cxdes deinde facta. Sunt qui illam 
collocant in Patriarchio Lateranensi , atque afferunt 
aliquot ex Anastasio locos, quibus id adstrui putant. 
Me tameu dubium tenet. Liberiani Catalogi auctori- 
13$, in quo habes Julium quinque exstruxisge basilicas, 
tres nempe extra urbem, intra urbem duas, quarum 
alteram Juliam simpliciter nuncupat, et ín vii regio- 


nonnulli docti hinc colligunt , Sicinianam ac Liberia- 
nam unam eamdemque esse basilicam , secus ac «alii 
censent , qui Sieinianam intra septa monasterii S. 
Antonii statuunt. Αἱ aliam esse eadem , quz in Si- 
ciniana , aliam qu: in Liberiana basilica perpe- 
trata est, facile intelliget , qui adverterit aliam Ur- 
sino pr:esente et agmen factiosorum ducente, ut 
Rufinus et Hieronymus seribunt , aliam vero Ursino 
jam absente, et. ín exsilium truso , contigisse. Quam- 
obrem si de duplici, eaque diversa cede agitur, 
nihil impedit quominus aliam in Siciniana, aliam ve- 
roin Liberiana proxima basilica perpetratam di- 
camus. | 
Tertia denique illa est, quam fleri contigit ad 


ne collocat, juxta Trajani forum , alteram vero in re- p sanct» Ágnelis exira muros, quo schisimaticis conve- 


gione xiv, trans Tiberim, juxta Callisitum. Quod 
etjam legitur in breviario Liberianz basilicze. At ne- 
que Lateranense patriarchium in regione vn, neque 
juxta Trajani forum : quamobrem hzc Julii basilica 
alibi quzerenda est , quamquam facilius sit in tanta 
reru) ac temporum obscuritate ubi non fuerit, 
quam ubi posita fuerit ostendere. Minime tamen ne- 
gaverim, quia Lateranensis patriarchii pars aliqua 
fuerit, qua Julia appellaretur. At incertum est, 
δι hxc a Julio, an a Julia nomen traxerit , cum lec- 
tio varia sit , et modo Julii , frequentius etiam Julie 
scriptum viderim. Hanc vero lectionem veriorem 
esse probat, ni fallor , Anastasius ipse in Sergio pri- 
mo,cum eam Lateranensis patriarchii partem, ba- 


silicam domus Julie nuncupat. Hinc enim, aut ab C 


aliqua illustri hujus nominis femina , aut a Julia fa- 
milia, potius quain a Julio pontifice sic dietam cre- 
diderim. Ex Capitolino enim discimus , M. Aurelium 
natum in Colio monte, educatumque fuisse in domo 
avi sui. Veri juxta ades Laterani; fieri itaque potest, 
ut ad Juliam Nervz filiam, que, ut Harduino (a) pla- 
cuit, Vero nupsit, pertineret ante», aut etiam ab 
illa exstructa esset, deinde vero post alios imperato- 
res, ad Juliam Flaviam Constantini filiam pervene- 
rit ac Lateranensibus sedibus tunc conjuncta , hoc no- 
men retinuerit; ceterum cum res conjecturis , 
iisque incertis agatur, sua cuique opinio pro lege sit. 

Altera deinde cxdes , eaqne gravior non diu post 
primam iu Liberiana basilica contigit. Ursino enim 


niendi mos fuerat. Αἱ haec ad annum sequentem per- 
linet , atque illa ipsa est, cujus cognitionem a Msxi- 
mino annona prefecto institutam Rufinus ait. Ila- 
rum vero interfectionum , ac exdium, nuperus llo- 
manorum pontificum historie consarcinator , Dama- 
sum reum agit, una tantum Faustini ac Marcellini 
auctoritate innixus, quam tanti facit, ut allatis 
omnibus pro Damaso testimoniis praeferat. At. quid 
exspectes ab illo hominum genere, quibus pra veri- 
tite, calumnia potior esse solet et debei? 

IN. Nuuc ut res concludamus qux? anno 566 et 567 
gert? sunt, οἱ ad Ursinianum schisma attinent : ex 
his constat Ursinum schisma conflasse : tum deinde 
velut ejus c:ediumque inde consecutarum auctorem, 
causa prius cognita, ac presentibus et instantibus 
partibus concertata, ut ÀAmmianus verbis illis a Foro 
deductis indicat, cum sociis aliquot presbyteris et 
diaconibus, in exsilio pulsum a Juventio P, U., quem 
virum integrum et prudentem cum idem Ammianus 
vocet, schismaticus hic falsusque aeripior auro Da- 
masi frustra corruptum blaterat. 

Ur:ino itaque cum sociis ab Urbe ejecto, schisma 
ab eo conflatum, exstinctum videri poterat, atque oli 
eam forte eausam Prosper in Chronico ἃ Canisio 
edito (b) mensibus sex duravisse scripsit. At eun 
abiisset a prefectura Juventius cirea Maium aut Ju- 
nium anni 267, eique subrogatus esset Pr:etextatus, 
ut liquet ex lege Cod. Theod. de Ingral. Liber., data 
xiv kalend. Septembris, atqua hie magistratum suum 


iu exsilium pulso, quominus tranquillitas et quies in- D optime, ut sibi videbatur, auspicaturus, Ursinum 


tegra restitueretur, obstabant nonnulli ex ejus par- 
libus atque ex ipso clero ; quos forte jurgia fovere, 
ac contentionis funem ducere intererat. Cum igitur 
illi quoque die 24 Octobris jussu przfecti Urbis du- 
venlii ia exsilium ducerentur, populus cui prxerant, 
eos vi rapuit ex militum manibus , duxitque ad Li- 
berianam basilicam , quz factiosorum concurréntium 
binc inde atque irrumpentium sanguine (opdaia est. 
Hujus in Liberiana bssilica ezdis, nulla apnd Am- 
mianum, Rufiuum $c Hieronymum mentio, apud 
Schismaticum contra nulla, alterius quam illi ia 


a) llistor. Aug. , pag. 776. Oper. Select. 
Ἢ Tom 1, edit. Ban. " 


ejusque socios exsilio solvi et Urbi restitui ἃ Valen. 
tiniano obtimuisset, factiosi Romam iterum ingressi 
&unt die 45 Seplembris. Edictum Baronius (c) reci- 
lat Pratextat omissum quo Valentinisnus exsulibua 
ad Urbem redeundi veniam facit; atque illud, ea qu.a 
deinde oonsecuta sunt, cirea Julium , aut, Augu- 
$ium mensem, datum fuisse probant. Nam wrbulenti 
vir ingenii, post duos elapsos a reditu menses, die 
scilicet 19 Novembris, alio Valentiniani edicto iterum 
exaularecoactus est,ut ex hec acripto discimus. Veram 
causam silentio przterit ejusauetor, ac pro more suo 


(c) Ann. 368, num. 4. 


485 


fuisse impudenter serihit, ΑἹ qui vera ac genuina 
iterati hujus exsilii causa fuerit, partim" excitato 
per bunc auctorem Valentiniani rescripto, partim 
ex Ammiano Marcellino colligimus (a) ; Valentinia- 
nus enim exsulibus reditum concesserat, hac me- 
rito adjecta conditione , ut si iidem in pristino statu 
restituii, aliquid spiritu iterum gesserint inquieto, quo 
tranquillitas reformaia turbetur, severissima in eos sen- 
lentia proferatur. Contra. vero edicto illo, quo Ursi- 
num rursus expelli jussit, hoc a se facium ait, ut illo 
relegato nulla ulterius populos nefanda contentio colli- 
derei, ut Anonymus ipse scribit : Ursinus igitur post 
reditum suum ita se gesserat, ut rursus a Protexiato 
expelli debuerit : quod cum jure factum Ammianus 
scribat, Anonymi in Damasum calumnia manifesta 
est. En vero Ammiani ipsius verba : Cujus (Prztex- 
tati) auctoritate, justisque veritatis auffragiis. tumultu 
lenito , quem Christianorum jurgia concitaverant, pul - 
soqua Ursino alta quies pari jam proposito civium No- 
manerum adolescebat gloria clari rectoris, complura 
el utilia disponentis. Atque hunc, quod speciat annos 
$66 ei 367, Ursini schisma finem babuit. 

V. Baluzius iisdem annis Damasi concilia duo con- 
signal; alterum illud est, quod in aetis Eusebii pres- 
byteri memoratum legiinus ; alterum vero illud, 
quod Anastasius in Damasi Vita refert, convocatum 
pro accusatione adversus eum instituta, cui adulterii 
crimen impulabatwr ab adversariis ejus, in eoque etiam 
Paterniapos, seu Venustianos damnatos scribit (5). 


Αἱ uirumque lioc concilium fictiiium fahulosumque (c 


est : nam quod ad primum attinet, acia iila Eusebii 
presbyteri tot mendaciis , fabulis οἱ anachronismis 
&catent, ac feedaia suut, ut operam non necessariam 
omnino ponat, qui ea aibi singilla'im refellenda su- 
mat (c). llinc Bossuelius ipse, seu quisquis ille sit, 
dum eorum auctorilatem , ut causse 5.8 ingerviat, 
una tuetur manu, altera falsitatem prodere cogitur, 
excummunicationem, quam in Libeiium a Damaso 
jam pontifice latam scribunt acta illa apocrypha, ad 
Damosum presbyterum suo marie revecans. Nobis 
itaque cum Tillemontio ridere Baluzium liceat, vana 
prorsus opinione abreptum, ac sibi plaudentem de 
hoc primum 3 $e producto consilio, quod numquam 
exstitit. Quod ad posterius attinet cujus ab Anastasio 


PROLEGOMENA. 
culpam rejecit in Damasum, cujus fraude hoc factum A 


480 
CAPUT ill. 


968, DAMASI S, VALENTINIANO ET VALENTE AA. 11. CONSS. 


]. Valentinianus imperator iteratum Ursini sociorumque 
achismaticorum exsilium probat , atque unam, quam 
Ursiniani retinuerant, basilicam Damaso reddi ju- 
bet. 11. Crdes perpetrata in ede S. Agnetis, que per 
calumniam Damaso crimini data ; grave ob eam cau- 
sam periculum. innocenti pontifici creatum ; quod 
explicatur Rufini et Hieronymi testimonio, [1]. Eva- 
grius Antiochenus. pro Damaso adit imperatorem, a 
quo innocens pronuntiatur, eaque occasione Hierong- 
mus affertur, et illustratur. IV. Damasus votum solvit 
S. Felici, μι videtur, Nolano, aliisque martyribus, 


l, Valentinianus imperator, cui Pr»textatus Ursi- 
num iterato exsilio a se damnatum scripserat, judi- 
cium P. U, ratum habuit, ut constat ex ejus re- 
scripto, quod Baronius recitat ad annum 968, n. 3, 
quod tametai nota temporis careat, videtur ad anni 
currentis initium referri oportere, quia Ursinus ipse 
Roma excesserat ultimo pene mense superioris 
anni, ut vidimus. llunc, quem imperator dissensio- 
nis auctorem vocat, secuti deinde sunt exteri factio- 
nis socii οἱ ministri, quos pariter Urbis prsefectus 
abire jussit, $i paueos excipias, qui ne prodirent, 
in laiebras sese abdiderant. Id vero colligimus tum 
ex scriptore praefationis , qui schismaticos stationes 
per coemeteria sine clericis celebrasse ait, tum ex 
alio Valentiniani rescripto (e) dato pridie kal. Junii, 
lisdem conss., quo tamen factiosia ipsis propter quie- 
tem urbis ejectis couceditur, ut cerio przestitutoque 
exsilie soluti, quo velint loco habitent, Roma ex- 
cepta. Ceterum neduny Ursini exsilium Valentiniano 
probatum fuit, verum providentissimo etiam con- 
silio, est urbis pr::fecto mandatum, ut una. illa Ee- 
clesia, qns ἃ schismaticis adhuc retinebatur, Da- 
maso atwibueretur. Verebatur enim princeps fore 
ut nullum ex Ursini exsilio fructum Ecclesia cope- 
ret, si quam preterea superesse in urbe aineret 
jurgiorum materiam. [loe vero ἃ defensore Ecclesise 
urbis Rome Valentinianus postulatum scribit, ex 
quo colligimus defensoris ecclesiarum officium in 
eo posilum, ut earum causas ageret apud s:eculares 
judices, atque ad ipsos etiam imperatores accederet, 
cum rerum ratio id postulare videbatur. Korum 


mento injicitur, si qux narrat ille, vera sunt, alio D vera officium eonstitutum (uerat diu ante Valenti- 


prorsus tempore ea consignari oportet, cuin nulla 
per id tempus sub Damaso syuodus habita fuerit (4). 
Praeterea institutam contra hunc sanctissimum pon- 
tificem adulterii accusationem, non ego facile admi- 
serim, de qua tamen rursus sermo redibit; si quid 
autem de Paternianis , out. Venustianis , quos in ea 
Synodo a Damaso damnatos ait, Baluzius ex immensa 
a se collecta. penu uberius explicuisset, magnam 
apud eoclesiastic:e historie amatores gratiaus pro- 
fecto iniisset. Sed de his etiain aliquid suo loco. 


(a) Lib. xxvii, cap. 9. 
b) Conc. Ven. edit. tom. 
ὃ Vid. Diatrib. de Gest. ird exsul exsulis, eap. 9. 


niani tempore , secus ac nonnulli censent, siquidem 
Cyriaci cujusdam, Ecclesim Ancyrans dofensorig 
mentio est apud Epiphanium (f). Derivatus autem 
ab exemplo civitatum, profanorumque collegiorum, 
qux defensores suos habebant, mos iste ad chri- 
stianam religionem sapienter fuerat. His successe- 
runi, qui sequiori tempore advoe:ti dieti sunt, qui 
eum sua abulerentur potestate nonnullorum deinde 
conciliorum ssnotionibus soblati sunt. 

II. Hzc ad Prztextatum . rescripta, cum de rebus 


(d Vid. ad ann. 808. 
e) Apud Baron. ann. 
Her. 72 , num. 


Ὁ. feram. δ' 


431 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


498 


agant post iteratum Ursini exsilium gestis, primos À erga factiosos ac perduelles studio ut et de prziecon- 


occupant hujus anni menses. Αἱ popularis :xstus qui 
hihil interea aut parum de vi sua remiserat, rursus 
erupit in mutuas exdes ad S. Agnetem, quo temere 
factiosi convenerant, nulla legum contra eos lata- 
rum ratione habita; atque hoc facinus pro consueto 
schismaticorum morc, crimini datum immerenti 
Damaso apud Olybrium, qui cirea Junium aut Ju- 
lium mensem Pratextiato successerat ; ut ex chro- 
nologia codicis Theodosiani, ac ex Tillemontio con- 
$tat. Hic vero cum Aginatio neglecto, quem Rei- 
nesius (a) ex Anicio Paulino olim consule et P. U. 
descendisse asserit in causis dijudicandis uteretur 
opera Maximini, qui annon: pra/fecturam post Julia- 
num administrabat, intelligitur, cur Rufinus post- 


cepto odio in Damasum pontificem bonamque ejus 
causam : quamobrein hinc factum, ut. Valentinianus 
ipse, qui alias arbitrio Prztextati nulli partium stu- 
dio addicti, rem totam antea. permiserat, nunc O'y- 
brio, quem Maximini artibus antea. przoccnpatum 
senserat, parem Aginatio in ea causa potestatem 
faceret , ac idem utrique mandatum daret. Ilisce 
autem duobus rescriptis ad Olybrium et Agiuatium 
datis, aliud Baronius addit ad Olybrium ipsum, quo 
imperator conceptam a se voluptatem siguilicat ex 
litteris, quibus ille denuntiaverat compressos eos 
qui sanctissimam legem tumultu. et seditione miscue- 
rant. Ex quo discimus illum tandem integre impe- 
ratori paruisse, tum mandatum hoc aliis posterius 


quam scripserat, humano sanguine repleta oratio- B esse : atque hunc aliquando post biennium finem lia- 


num loca, statim addat rem hanc factione Mazimi in 
invidiam boni et innocentis sacerdotis Domasi versam 
esse. Maximinus enim, sive ut schismaticis placeret, 
qui in partes suas traxerant Jud:eum quemdam 
]saacum nomine eoque accusatore utebantur, sive 
ut feroci ingenio suo indulgeret, induxit animum, 
. ut Damasum seditionis ac czedis qux in Ecclesia ad 
S. Agnetem perpetrata fuerat , reum ageret apnd 
imperatorem, uique hoc assequeretur, testimonia 
contra pontificem innocentissimum a viris perdita 
famz, otque ab ipsis clericis illata tortura extor- 
quebat. Verum Aginatius urbis vicarius, indignis- 
sime ferens, in examinandis causis Maximinum sibi 
ab Olybrio prelatum (b), tum de iis, qux contra 
Damasum agebantur, Valentinianum certiorem fe- 
eit, tum preterea factiosos in suburbiis ex Olyhrii 
conniventia conventus agere, unde frequens jurgio- 
rum, ac seditionum , quie supererant, fons, et 
origo. Imperator itaque veritate cegnita conventus 
illos suburbanos vetuit statuitque exsilio mulctan- 
dos, si intra vicesimum ab urbe lapidem coirent, at- 
que ita Rufino scribente accidit : Ut assertor. inno- 
centi Deus. ad(uerit, et in. caput. eorum. qui dolum 
intenderant, pona conversa sit. Evimvero quin res 
ita gesta fuerit, vix dubitare poterit, qui Valenti- 
niani rescripta attente legerit ad Olybrium et Agi- 
natium eodem tempore data, qus magnus anna- 
lium parens in lucem protulit (c). Ex his enim con- 
siat utrumque ex iis ea de re litteras ad imperato- 
rem dedisse. Sed alia Olybrius, alia Agiuatius si- 
gnilicavit. Prior enim scripsit perfecisse se : Ut 
nlla in urbe Roma posset esse discordia, ac christia- 
num populum profunda securitate in olio frui, iis, 
qu: per Maximinum annon:e prxfectum ac schisma- 
ticos agebantur, studiose dissimulatis. Alter vero 
imperatorem nihil latere voluit : Adhuc scilicct mi- 
sceri, que aliquanto placata | fuerant, extramuraneis- 
que caedibus frequenter strepitus. excitari. Hisce autem 
verisimile est aliqua etiam addidisse de Maximini 


a) Epist. Lxix, pag. 635 et 656. 
b) Lih. xsvi.. 
c) Ann. 569, ndm. ὅ et 4. 


C 


D 


buit Ursini schisma. 

111. Aginatii litteris pro Damaso scriptis, magnam 
czeleroquin vim addidisse potuit Evagrius Antioche- 
nus presbyter , qui imperatorem accesserat pro 
Vercellensi femina septies icta ; quam rem Hiero- 
nymus narrat veluti gestam, priusquam in Orientem 
ipse secederet (d). Hoc vero officium Evagrius a se 
deberi censuit Eusebio Vercellensi episcopo, quo- 
cum antea ex Oriente in [t«liam ac Romam venerat : 
hac enim captata occasione, duabus aliis de causis 
Hieronymus Evagrium ipsum laudat : altera, ejus 
opera effectum esse ut: Auxentius Mediolani incu- 
bans sepultus prius antequam | mortuus. videretur; 
altera vero. μί Romanus episcopus pene factionis la - 
queis irrelitus, el vicerit adversarios, et non nocuerit 
superatis. Utraque vero mire convenit huic auno. 
Ut enim Auxentius damnari lihere posset, ac pro 
damuato Ecclesix€ denuntiari , quod factum fuisse 
dicam sequenii anno, allaborandum erat, ne im- 
perator, qui ejus velut c»tholici communioni sese 
adjunxerat, huic negotio intercederet : quamobrem, 
nihil mirum est, si ea synodus, qua damnatus edi- 
ciiur in Holsteniana collectione, imperiali rescripto 
congrega!a dicitur. Damasus autem neque umquam 
magis irretitus factionis laqueis, neque Ursinus cum 
sociis magis perfecte victus, et superatus, quam hoc 
anno : anno enim superiori, quo ab exsilio ltomam 
reversus est, victor potius quam victus videri po- 
terat. 

IV. Ferrarius (e) Damasum Nolam accessisse scri- 
bit, ut ad sepulcrum S. Felicis votum solveret, eo 
quod eo duce servatus fuerat, ac mortis vincula rupe- 
rat, angustamque ejus sepulcro basilicam super- 
struxisse, quam S. Paulinus deinde latiori alia ac 
ornatiori a se sdificata inclusit. lluic autem rei, 
quam multi narrant, ac pre cxteris, qui Nolanam 
historiam nuper couscripsit Jo. Stephanus ltemondi- 
nus (f) contentus id constituere auctoritate Petri de 
Natalibus, aliud nullum argumentum superest, pr:- 


d) Ep. 1, Ver. edit. 
e) De Nol. Cem., cap. 10. 
Lib. ui, cap. 4. 


499 


PROLEGOMENA. 


130 


ter unum ejusdem Damasi Carmen xv... , quod re- 4 diccesim vicarii Itali: detrimento fuisse. Ut autem 


vcra votivum est, ut Baronius etiam et clar. Mura- 
torius (a) observant. At nisi votum, a Damaso ab- 
sente 3c longe posito persolutum velis, hoc satis 
est, ni fallor, ut illum Nolam accessisse credamus. 
Neque enim in urbe Roma eo tempore constructa 
fuerat ecelesia illa, qu;e deinde S. Felicis in Pincis 
ἃ Pincianorum :xdibus dicta est (b), ut Dawasus sup- 
plicem in ea statuere sese, ac coram solvere votum 
posset, ld prztterea neque ab eorum temporum more, 
neque ab ejus loci religione alienum videri potest, 
cujus tanta erat fama, ut ex quavis terrarum parte, 
atque ab ipsa Roma frequens concursus Nola fieret. 
Hinc Paulinus (c) natali ejus sancti die jure cecinit: 


Ipsaque ccelestum sacris procerum monumentís 
oma, Petro Pauloque potens, rarescere gaudet 
Hujus honore die, portz: que ex ore Capens 
Millia profundens ad amica» menia Nole 
Dimitut duodena decem per millia denso 
Aguiue, consertis longe latet Appia turbis. 


Cum autem hic pontifex se copite periclitantem 
presidio lnijus sancii martyris servatum dica!, atque 
in hoc ille discrimen adducius fuerit. inimicorum 
fraude, sub Maxiriino prefecto 3nnong, si Nolam 
accessit, vix aliu. accessisse potuit, quam lioc, aut 
sequenti anno, quo lic illi quies, el securitas 
parta est. 

CAPUT IV. 


969, DaMAs1 4, VaLENTINIANO N. P. gr ViCTOBE CONSS. 

|. Prima δι Damaso synodus adversus Auxentium 
pseudoepiscopum Mediolanensem. M. Cur hoc anno 
consignetur? 11]. Quid in ea actum, constitutumque 
fuerit ? Ejus synodica illustratur. IN. Agitur. de 
Vincentio Capuano. 


I. Postquam igitur Damasus aliquantum e fluctibus 
domestic seditionis emerserat, ad catholice Ec- 
clesie curam auimum adjecit. Hoc enim anno cele- 
brem illam contra Auxentium convocavit synodum 
nonaginta trium episcoporum , eujus apud Tlieodo- 
yetum (d), qui numero rotundo utitur, ac Sozome- 
num (e) mentio cum laude est. Auxentius cum pau- 
cos ante annos iis [usisset verbis, Hilario teste quibus 
posset fallere et electos, a Valentiniano, quem in sui 
communionem fraudulenta confessione traxerat, obti- 
nuerat edici, ne a quopiam Mediolanensis Ecclesia 


indoctos illos, simplicesque episcopos ad suam hz- 
resim perduceret, utebatur subdolis, captiosisque 
fidei formulis , quas Damasus scevas interpretationes 
vocat , atque Áriminensis conciliabuli sexcentorum , 
ut ille falso aiebat, episcoporum auctoritatem obten- 
debat, perversaque hzc consilia adhibebat, ne quis ab 
eo recederet, Hxc discimus ex tractatu llilarii contra 
Auxentium ipsum, atque ex ejus hzretici ad Valen- 
tinisnum libello, unde Romana huic synodo scri- 
pieqne ab ea epistola lumen accedit. Hisce itaque 
de rebus Damaso retulerant Galli ac Venetenses 
episcopi , quos inter Hilarium Pictaviensem, Euse- 
bium Vercellensem , qui ab exsilio redux per Illyri- 
cum Nicenam fidem confirmans iter fecerat (Ὁ) ac 


B Philastrium. Brixiensem merito numerant eruditi 


viri, quamquam decem fuisse episcopos illos, qui 
contra Auxentium Mediolani congressi sunt, ex eo- 
dem Hilario constat. Ex illis igitur intellexerat pon- 
tifex, esse aliquos inter primi ordinis sacerdotes, qui 
sive ex inscitia, sive ex simplicitate scevis illis inter- 
pretationibus ac perversis consiliis &estuantes, hare- 
rent inter Catholicam fidem, Arianamque perfidiam. 
Addiderant Auxeutiuin ea precipue de causa, damna- 
tum pridem fuisse: verum ἃ Damaso potissimum , 
sedeque apostolica dandam esse operam, ne labes 
illa latius propagaretur. Hanc enim ego esse puto 
horum verborum vim : Denique Auxentium Mediola- 
nensem hac precipue causa damnatum esse. perscri- 
bunt, quxe. obscuritate aliqua laborare videntur; ut 


C nempe intelligamus, prazsules illos vigilantissimos 


anteactas, quibus jam perstrictus fuerat senteniias 
Damaso memorasse, eum in finem , ut illas calculo 
etiam suo confirmatas Ecclesiis denuntiaret, quo in- 
fallibilis atque indeclinabilis auctoritatis vim acqui- 
rerent, atque ita fleret, ut ille amplius nocere desi- 
neret; sic Galli iidem episcopi superiore sxculo 
Stephanum rogaverant ut litteras per provincias 
scriberet, quibus Marcianum Arelatensem in Nova- 
tiano, cojus sequebatur partes, et h:eresim, jam 
damnatum, et exira communionem factum, a se 
etiam publice abstentum constare omnibus possel, ne 
diutius episcoporum illorum collegio insultare, ac 
gregem Christi dissipare pergeret (i); quam eliam 
ob causam Basilium, ut Eustathius et Apollinaris 


perturbaretur (f). Hac igitur ratione obfirmotus in p publice a sede apostolica damnati denuntiarentur, 


scelere, magna prxterea Ecclesiz auctoritate atque 
imperatoris presidio fuitus, Arianum virus latius 
propagare, Transpadanz ac Veneti? episcopos a ca- 
tholica religione avellere ceperat. Cum autem Hie- 
ronymus scribat (g) post Auxentii seram mortem, Am- 
brosio episcopo constituto, omnem ad fidem rectam 
Italiam conversam esse , facile colligi potest, impium 
hoc haretici studium non exiguo rei catholice per 


(a) Not. ad Carm. xi, vers. 11, et dissert. 18. 
( Donat. lib. m, cap. 8. 

(c) Carm. m ex edit. cl. Murat. 

" Lib. it, cap. 22. 

(e) Lib. vi, cap. 29. 


postulasse legimus (j) atque hine tum ejus disciplinae 
diuturnitatem cognoscimus, tum eam esse , quam 
dixi, eorumdem verborum vim. Damasus itaque syn- 
odum congregat hoc anno ex 95 episcopis composi- 
tam, tum ut lata prius in Auxentium sententia, ratae 
a sede apostolica baberentur, tum ut Niczna fides 
confirmaretur, abrogato Áriminensi concilio, atque 
ita qui nutare in fide, ac secus ac Dei convenit sacer- 


(f) Hilar., lib. contr. Auxent. num. 7. 

(4) Chron. ad ann. x1 Gratian. 

Ἢ Vit. apud Ughell., tom. IV, pag. 759. 

ἢ Vid. Cyprian. , epist. 68 , Ver. edit. 
j) Vid. epist. 262 et 263. , 


ii 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


doles, sentire viderentur, errores suos depouerent. A Arianorum antesignanos damnat nulla de Auxentio 


Hoc vero abunde przstitum fuisse €onstat ex ejus 
ad Hllyricos epistola, quam Theodoretus ac Sozome- 
nus recitant, Holstenius autem Latinam ac primige- 
niam edidit (a). 

II, IJ]. Nunc cur eam cum magno Baronio, Sigonio, 
Petavio et Holstenio hoc anno congregatam cei- 
seam , rationes accipe : 1^» constat ex procemio Pre- 
cum Faustini, ac Marcellini, nullos ad synodum 
convenisse episcopos , antequam Ursinus exsilio pul- 
sus esset. Ille autem extorris factus est die 16 No- 
vembris anno 367. Cum autem Damasus rebus ita 
sedatis potius quam compositis , episcopos ex [talia 
convocasset pro natali ordinationis suz die, qui in- 
Cidebat in kalendis Octobris subsequeniis anni, 


inquisitione facta, scribitque de his actis ac de- 
cretis synodicas litteras. Censet autem Pagiue litte- 
ras tune seriptas ab ea synodo eas ipsas esse, quas 
episcoporum Italie, nomine, fratribus per lHlyricum 
paternam fidem relinentibus inscriptas Hilarius recitat 
in Fragmentis (d). Tum vero Athanasium iis lecüs 
synodum Alexandrim congregasse , ex qua epistolam 
tum ad Afros scripsit, ut eos contra Arianorum fal- 
lacias instrueret, tum etiam Damaso, ut gratias 
ipsi ageret , quod Ursacium et Valentem ab Ecclesia 
ejecisset, moneretque prxterea, ut eodem jure con- 
tra Auxentium uteretur : Damasum vero Athanasii 
atque Alexandrinz synodi monitis excitatum , anuo 
510 aut etiam serius , concilium illud 95 episcopo- 


cumque ii, qui convenerant, in synodum coire no- p rum coegisse, ia quo Auxentius condemnalus est , 


luissent, jam liquet aute hunc annum , nullum ha- 
bitum sub Damaso concilium. Eu verba schismatici 
scriptoris : quod facium crudelissimum (agit hio de 
tumultu ad S. Aguetem) nimis episcopis Italie dis- 
pliccbat , quos etiam cum ad natale. suum solemniter 
invitasset , εἰ nonnulli convenissent ex eis, precibus 
apud eos molitur , el pretio , ut sententiam in Ursinum 
proferani , qui responderunt : Nos ad natale conveni- 
mus, non ut inauditum damnemus. Nulla vero est so- 
lida ratio, cur allatum testimonium hac in parte 
repudiemus , cui praterea fidem adstruunt , tumul- 
tus , seditiones, ac c:edes , quibus tum Damasum, 
tuin. Urbem ipsam anno elapso agitatam fuisse li- 
quet. 2» Accedit auctoritas Sozomeni , qui Patres 


et munere ac dignitate dejectus. Hoc constare pu- 
tant ex alia ejusdem Athanasii epistola ad Epicte- 
tum, quam altera posteriorem censent ; ait enim 
ad Afros scribens : Satis quidem sunt, que a dilecto 
el comministro nostro Damaso magne Roma episcopo , 
ET A TOT EPISCOPIS Mna cum illo coactis , nec minus 
ea , qu& ab aliis synodis in Gallia , et Italia celebratis 
scripta sunt de sana 'et orthodoxa fide ; tum vero 
cap. 9, hxc addit : Sic nos igitur affecti cum conti- 
gisse! nos. in unum convenire , litteras quoque dilecto 
nostro Damaso magne Roma episcopo misimus de 
Auzenlio, qui Mediolanensem invasit ecclesiam , cu- 
jus illi gesta marravimus , ewx nempe non modo esse 
Ariana liereseos seclatorem , sed. eliam multis eceleri- 


ad synodum convenisse scribit, oppresso jam opera (; bus obnoxium , qug cum Gregorio impietatis suae socio 


praefecti Urbis Ursini schismate, quod vix obtineri 
potuit 3uno $67 jam labente, ut vidimus. Tunc 
enim dumtaxat ac postquam quies Urbi restituta est, 
episcopi ex multis provinciis Romam convenerunt , 
et. Auxentium eosque , qui idem cum illo sentirent , 
alienos esse a communione sua decreverunt (b). 
Constat itaque in ea, qu: post schisma oppressum, 
synodo primuni coacta est , damnatum Auxentium ; 
sed oppresso schismate, non illico coacta videri "po- 
test. Nam post acceptas Gallorum ac Venetensium 
relationes, Damasus habuit opus aliquo temporis 
$patio , ut deliberaret ac statueret, num synodus 
congreganda esset, ut illam deinde indiceret, ac 
demum ut tot episcopos ex diversis Italie et Galliz 


perpeiratii, NOSQUE MIRARI CUR NONDUM DEPOSITUS, 
ET AB ECCLESIA EJECTOS SIT, graliasque retulimus 
ejus pielati , necnon iis, qui in magnam Urbem con- 
venerant , quod Ursacio , et Valente , aliisque, qui cum 
illis sentirent , ejectis, catholice Ecclesia concordiam 
servassent. Αἱ damnato interea Auxentio per Dama- 
sum , Romanamque synodum , idem Athanasius hzc 
ad Epictetum scripsit : Arbitrabar equidem omnium , 
qui unquam [uere, hereticorum vanam loquacitatem 
a Nicena synodo compressam fuisse : nam qua illic 
a Patribus promulgata fides est, ad impietatem om- 
nem advertendam su[ficit ; quamobrem cum hoc. tem- 
pore varie synodi per Galliam, Hispanias, el maguc 
Roma celebraig sunt , quoiquot eo convenere , eos qut 


partibus evocaret : illis vero indulgenda erat mora Ὁ) etiam num latenter haresim sapiunt Arianam , &UXEN- 


aliqua, qua se itineri parare possent, atque ut e 
longinquis partibus Rom: przstituto die adessent , 
quibus omnibus conficiendis integrum anni spatium 
vix longum videri poterit. 

Scio viris doctissimis magis placere, ut synodus , 
qua Auxentius damnatus est , anno 270, aut etiam 
serius, ac , ut Pagius ait (c) , anno 372 consignetur. 
Sic vero rein statuunt : Damasus anno 367 aut 3568 
synodum congregat, qua confirmat Nicenam fidem, 
lapsos persecutionis tempore sacerdotes ad officium 
revocat , Ursacium , et Valentem Ooceidentalium 


ἡ Collect. Roman., p. 1. 
b) Sozom. , lib. v1, cap. 95. 


TIOM nempe , Ursacium, Valentem , et Caium ex. Pan- 
nonia , communi calculo damnarun. 

At vereor, ne hzc Pagii, aliorumque virorum 
doctissimorum sententia de duplici hac synodo, 
quarum prior Ursaeium et Valentem damnaverit , 
Auxentium-non attigerit, altera vero hunc etiam eadem 
poena perstrinxerit, excogitata magis ex ingenio , 
quam vera sit. Neque enim ulla ante hunc annum 
aut habita ἃ Damaso synodus est, ut dixi, aut ha- 
beri facile potuit, tanto prsesertim numero Episco- 
porum , quot in illa adfuerunt. Epistola autem illa , 


Ἢ Ad ann. 269 , n. 5 οἱ 6. 
) Fragm. xii juxta Ver. edit. 


155 


PROLEGOMENA. 


4δὲ 


quz Fratribus per Iyricum paternam fidem retinenti- A incubare permitteretur vir plane dignus , qui thro- 


bus inscripta est, et quam Pagius ad eam Damasi syn- 
odum revocat, quam primam statuit, ad Liberii 
Pontificatum pertinere probant BB. sancti Hilarii 
operum editores ; sed quod gravius est, illa ipsa ad 
Afros epistola; cujus auctoritas ostenditur , duas 
illas synodos evertit potius quam adstruat : Athana- 
sio enim eo loco, una eademque collecta Romze 
synodus est, qua Damasus Nicenam confirmavit 
fidem, qux Ecclesie catholicz concordiam servavit , 
qu» Ursacium et Valentem , aliosque, qui cum illis 
sentiebant , ἃ commuuione ejecerat , alque ob haec 
omnia eidem Pontifici Athanasius gratias egerat : 
si vero ab eorum qui cum Ursacio, et Valente sen- 
tiebant numero, nemo Auxentium separandum esse 


no et Chrisiiano nomine exueretur : verba enim 
καθαίρω el ix64))o , quibus Athanasius utitur, tum 
pronuntiatam adversus reos sententíam , tum ipsam 
etiam ejus, ut aiunt, exsecutionem exprimunt, si quís 
ilii aliquando casus, aut si qua vis, ut in hac causa 
rescriptum Valentiniani , moram fecisset. Sic Paulus 
Samosatenus quamquam ab Antiocbena synodo dam- 
natus esset, ab. Ecclesia tamen per secularem. po- 
testalem. exiurbaius dicitar ab. Eusebio (c); ac Photi- 
bus et si sxepe antea depositus , et a communione uni- 
(utis jam. pridem abscissus fuerat, quia tamen per 
factionem populi numquam re ipsa amoveri potuerat, 
a Socrate. et Sozomeno (anc depositus dicitur, ab 
Blilario dejectus, cum Orientales, qui Sirmium ac- 


dixerit, nemo eliam jure negaverit, quin ejus quo- g Cesserant , eum sode, et loco per imperatorem Con- 


que nomen eadem cum reliquis damnatione compre- 
hensum ab Athanasio fuerit. Hinc quos ille sub ge- 
nerali Valentis et Ursacii sociorum nomine non ob- 
scure designat , ei a communione ejeclos ait in epi- 
stola ad Afros , Auxeniium scilicet, et Caium ex Pan- 
nonia nominatim exprimit in epistola ad Epictetum , 
veluti sese explicans, atque eos ejusdem cum Ursacio 
et Valente poeuz socios factos inquit ab illis ipsis, 
quie memorat conciliis magne Rome , per Galliam , 
et Hispanias celebratis ; [ruswraque proinde alia poste- 
rior excogitata est synodus a Damaso convoeata, mo- 
nente Athanasio, ut Auxentius damnaretur , qui 
damuatus hoc anno atque ab hac synodo fuerat. Ac- 
cedat postremo , quod eadem ad Afros epistola Ro- 


stantium expelli curarunt , et obtinuerunt (4). 

Hoc itaque, ut mihi quidem videtur, primo sub 
Damaso concilio, stque hoec ipso anno, confirmata, 
et encyclicis litteris promulgata Auxentii damnatio 
est, siquidem imperator vetuerat. ne throno et sede 
quai invaserat, exueretur; Arimineusis preterea 
iterum proscripta formula, ac Nicsna fides roborata ; 
ut ex epistola constat, quam Damasus ipse ejusdem 
concilii noinine ad lllyricos seripsit, quzsque tantum 
ex ejus actis superest. Baronius damnatum eodem 
tempore Ursicinum censet ; sed liiterze Valentiniani, 
ad quas provoest (e), hac de re nihil aiunt. lloc 
tamen in ea synodo factum fuisse mihi etiam vero- 
&imile fit, quia ex testimonio Faustini et Marcellini 


manam eom synodum , qua Ursacius et Valens eo- (* scimus, Damasum id jam przcogitasse anno elapso, 


rumque socii damnati sunt, ex magno episcoporum 
numero compositam fuisse asserit, ut vidimus. Àn 
igitur aliam apertius designare potest , quam quz 
tribus et nonaginta ex Gallia, ltalia , aliisque par- 
tibus congregatis constitit, qua de nunc agimus? At, 
inquiunt, si Auxentius ab liac synodo damnatus 
fuerat, cur Damaso scribit Alexandrinus presul, 
mirari se cur nondum depositus, et ab Ecclesia 
ejectus sit? At ego respondeo, non eam esse quam 
illi putant. Athanasii mentem , atque ejus loci sen- 
tentiam , sed aliam prorsus , eorum temporum ra- 
tioni magis consentaneam : cur enim mirari ille po- 
tuit, Auxentium hactenus non fuisse depositum , 
quem in ipsa eadem epistola ad Afros, cum Ursacio 


aique erat tum discipliaze, tum unitati, ac tranquilli- 
tati Ecclesi pernecessarium, ut hie damuaretur sta- 
tim ac rerum ac temporum conditio ferre poterat, 
prout actum in schismate Novatiani ἃ Cornelio fue- 
rat (f). 

Queritur, an epistela illa, quam Damasus synodi 
nomine ad lllyricos scripsit, Grzco primum an La- 
tino sermone conscripta sit, et an germanum ejus 
exemplar illud sit, quod Theodoretus recitat, an illud 
quod Holstenius edidit. Labbeus, Valesius, ae Tille« 
montus hene laudem Holsteniano exemplari attri- 
buunt : Constantius eam illi sbjudicat, ut in Gre- 
cum exemplar transferat, sed, ut ego puto, levissimis 
inductus conjecturis : nulla enim est ratio, eur Da- 


et Valente aliisque hzxresis sociis ab Ecclesi: com- D masus Grsecam epistolam ad lllyricos seripsisse di- 


IDunione rejectum , non obscure expresserat, ac 
preterea minime ignorare nequiverit ipsum eedem 
anathemate variis in locis, et a pluribus conciliis 
saepe perstrictum (a). Cum itaque hoe etiam loco 
scribit mirari se cur non ille depositus, et ab Eecle- 
sia pulsus fuerat (P), aliquid amplius poetulavisse vi- 
detur a Damaso, quam ut ille iterum damnaretur ; 
atque illud est, ne Mediolanensi Ecclesie diutius 


9 ane. H. E. lib. sv, cap. 6. 
Peeters t πῶς μεχρὲ νῦν οὐ καθηρέθη, καὶ οὐκ 
() Euh xxÀocíac. 


Euseb., ἣν vit, cap. δ0. 
Soer. Jib. it, cap. 21; Sozom. lib. 1v, cap. 6, 


catur, qui Occidenialibus aecensebantus, εἰ Latina 
lingua utebantur; nullaque proinde probsbilis con- 
jectura est. cur, quod Holstenius reperit, sumptam 
potius ex Grece sit, quam ipsum Latinum ae prim 
genium exemplar. Deinde neque Damasas, neque 
alii Occidentales  Áhgpostasis voee — wtebantur, et 
&ubstamiam  exprimerent , Basilio pre esteris 
teste (9) : hine in ipsa epistola, quam Heiete- 


Καβείλον: Bilar. de synod., esp. 5Γ, et Fregm. xi, 
n. 21. 

(2 Ann. $69, num. 73. 

Vid. Euseb. H. E. . 
g) Epist. 212. 


155 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


136 


nius edidit, legitur Patrem et Filium wnius esse sub- A hzc merito dicta videri poterunt? Mihi itaque opi- 


stantig tantum. Non ergo, ut verbis utar doctissimi 
tertii Basilii operum tomi editoris, dixerunt Occiden- 
tales, Patrem et Filium ejusdem esse ὑποστάσεως, val 
οὐσίας, wt habent Greca exemplaria, sed tantum ejusdem 
οὐσίας, Omissa ὑποστάσεως VOCE : aique inde colligi- 
tur eos non Grace scripsisse, nec epistolam, qua est 
apud Sosomenum, ac. Theodoretum primarium esse, 
ac germanissimum exemplar, ut. eruditus editor litte- 
rarum summorum pontificum contra Tillemontium et 
alios contendit, sed potiori jure hanc laudem edite ab 
Holstenio epistole tribuendam (a). Gravissimi viri ju- 
dicium confirmatur ex varia lectione atque inter- 
pretatione, qua apud Sozomenum, Theodoretum, 
atque Epiphanium observari potest atqueetiam a Vale- 


nio subit, Vincentium nibil umquam admisisse, quo 
aut a fide, aut ab Ecclesia, atque Athanasii cominu- 
nione ipsum discessisse palau constare posset. Uuam 
Liberius ejus simulationem doiet in litteris ad Osium, 
et Eusebium Vercellensem (c) ; quid vero simulatio- 
nis nomiue intelligat, explicat ipse, cum ait, non 
tantum uihil impetrasse Vincentium a Constantio, ex 
iis, ob qux legatus fuerat, sed videri sententiis Orien- 
talium aecommodasse consensum, in eorum scilicet ire 
consilium , qui dogmatis Ariani seponendam tunc 
cognitionem, atque uuam Athanasii dainnationem 
urgendam , proponendamque ceusebant, ut idem 
pontifex exsilio jam fractus explicat in epistola ad 
Orientales (d). At si Vincentius consensum accommo- 


$io animadversa est : hzc enim, ni fallor, manifeste B dare videbatur, nondum profecto re ipsa accommoda- 


probant, epistolam primo Latine scriptam, ac deinde 
pro utriusque Graci scriptoris ingenio, ac etiam, e 
diversis exemplaribus varie ab utroque intellectam, 
ac Grace diversimode fuisse expressain. 

Ex hisce autem Damasi litteris ad lllyricos epis- 
copos, vir doctis-imus Josephus Augustinus Orsi, su- 
premam sedis apostolicze auctoritatem, ac irreforma- 
bile judicium egregie asserit. Nam cum ex Romans 
hujus synodi meute ait pontifex : Neque enim pra;ju- 
dicium aliquod nasci potuit e numero eorum, qui Ari- 
minum convenerunt, cum constet neque Romanum epi- 
scopum, cujus anie omnes. fuit expetenda sententia, 
meque Vincentium, neque alios, hujusmodi statuiis 
consensum aliquem commodasse : inde merito con(i- 


verat, sed falsa ca spe lactabat hereticos, ut tempus 
interea duceret, atque exsilio, quod imperator in 
repugnantes statuerat, sese subtraheret. Hanc sen- 
tentiam confirmare videtur tum Athanasius ipse in 
Apologia ad Constantium , cum ait: Vincentium vim 
non vulgarem , gravesque contumelias passum , donec 
significaret nolle se cum Atbanasio comuiunicare (e); 
tum przterea Liberius in epistola ad eumdem impe- 
ratorem missa per legatos posteriores Luciferum , 
Pancratium , atque Hilarium , expressis his verbis: 
Manent legatorum, Vincentii scilicet et Marcelli , lit- 
tere , qui ad Clementiam tuam fuerant. destinati, que 
NUPER tenerunt, quibus significant propter turbationem 
quidem omnium Ecclesiarum, se quidem ante succum- 


cit, non wicumque in Ecclesiarum εἰ — Patrum C bere sententiis Orientalium voluisse, proposuisse lamen 


consensione , et. unitate conciliorum vim esse re- 
positam , sed eam inde polissimum esse. repeten- 
dam, quod cum romano pontifice veluti. capite conjun- 
guniur, eo plane modo, quo salus, et vita , motusque 
corporis im integritate sila sunt , el mutua. membro- 
rum conjunctione, et tamen ex eorum cum capite 
conjunclione, alque ex ipso capile defluant, εἰ ori- 
ginem ducant. Hinc quia Nicenz synodo per le- 
gatos suos Romanus pontifex adfuerat, et assensum 
przstiterat, Damasus fidei formulam tunc przscri- 
ptam , Apostolorum vocat, sive Apostolicam, Arimi- 
nensem vero rejicit, quod eo consensu careat. Ut 
enim pergit vir clarissimus, Ariminensem formulam, 
εἰ Nicenam, Horane hujus synodi episcopi invicem 


conferunt, et priorem quamvis illi maximus episcoporum D 


numerus suffragatus erat, ideo potissimum explodunt, 
el nullius momenti esse decernunt, quoniam absque Ho- 
mani pontificis assensu condita (uerat; Nicenam vero 
ideo perpeiuwo retinendam esse constituunt , quoniam 
Apostolorum, id est, sedis apostolice, sive Romani 
poutillcis sententia et auctoritate (irmata fuerit (^). 
IV. Mirum tamen videri possit, Vincentium illum, 
Capuanum scilicet, aperte laudari, quod sacerdotium 
tot annos illibale servasset. Àn vero de eo, qui ut cum 
Arianis faceret, Athanasii communionem deseruerat, 
a) Not. ad epist. Bas. 92. 


(b) De Irreform. R. P. Judic. lib. 1, cap. 7, art. 2. 
(c) Apud Coust. ep. 1 et τι. 


conditionem, ut si iidem Árii heresim condemnassent, 
hoc genere inclinati eorum sententiis. obedirent. Hinc 
igitur liquet, legatos illos cum hzc scriberent, lapsui 
proximos , at non fuisse prorsus victos , atque hanc 
exstitisse causam, cur Liberius iiueris illis acceptis , 
alios legatos mitteret, prioribus scilicel jam pene 
fractis, ac rei agend:x ob illam simulationem ineptis. 
Catterum non bzc eo disserui , ut Vincentium culpa 
omnino carere affirinem, sed ut intelligamus, quosensu 
is illibatum tot annos sacerdotium servasse, a Dama- 
s0 dici potuerit, quatenus scilicet nihil ille aut con- 
tra fidem , aut contra Athanasium palam gesserit. ! 
CAPUT V. 


510, DAMASI 5, VALENTINIANO ET VALENTE ΠῚ AA. 
CONSS. 


I. De lllyricana synodo agitur, qu& Romanam hanc 
subsecuta est, scriptisque ab illa et Valentiniano im- 
peratore litteris. 11. Que afferuntur. εἰ expendun- 
tur. ill. De Zanobio Florentino episcopo. 1X. De 
Valentiniani lege Damaso inscripta, et Theodosiano 
Codici inserta ; ac defenditur Baronius. 

l. Damasispem minime frustrarunt Illyrici episcopi : 

ejus enim synodicis litteris excitati, cum convenis- 

sent , consubstantialis Trinitatis fidem conürmave- 
runt , ut Romz sub eo pontifice factum fuerat. Poly- 
(d) Apud Coust. 3I. 
6) Cap. Si. n 


151 


piadem, Awantium , et Cleopatrum damnaverunt, 
quos εἰ quis suspicetur, eosdem esse, qui antea ve- 
]uti novatores apostolice: sedi delati fuerant ἃ Galli 
et Venetie episcopis, habebit suspicionis sux non 
levem conjecturam a Socrate οἰ Sozomeno (a) qui 
Mursam Pannoniz, id est Illyrici castellum iu Galliis 
collocant : nam latius nimirum Gallia accepta inve- 
nitur aliquando, quam vulgo fieri consuevit. Tum 
deiude ipsius , ut ego quidem puto, Damasi , et Ro- 
man: synodi mandato, de his omnibus fecerunt 
certiores Asianos episcopos per Elpidium legatum, 
atque eos hortati sunt, ut et ipsi Trinitatem consub- 
stantialem esse perpetuo prxdicarent, atque errore 
deposito , in quo dudum versati fuerant , Niczenze ἢ - 
dei formulam profiterentur. Illyrican: hujus synodi 
litteris per Elpidium legatum affereudis, suas adjun- 
xit in eamdem sententiam Valentinianus imperator , 
atque utrasque Theodoretus, ac Nicephliorus recitant 
ex latino, ut ego censeo in graicum sermonem ver- 
sas (b). 

Cum autem V:lentinianus in iis aperte scrihat, 
Romanam synodum, quam lllyrici prz oculis habuc- 
rant, paulo antea fuisse habitam , hinc Valesius recte 
conficit, tum eam, quz in Illyrico coacta fui:, alterius 
consequentem esse , tum eamdem non posse differri 
ultra hunc annum, secus ac nonnullis nulla solida 
ralione visum est. Hoc prxterea confirmant. tum 
ipse ejusdem synodi litterz, inscriptae episcopis dice- 
ceseos. Ásiang, Phrygie, Cataphrygie, Pacatiano ; 
tum potissimum Valentinianus ipse, cum eos omnes 
sedulo monet , ne ultra Valentis auctoritate contra 
rectam fidem abuti, neve sedulos Dei ministros persequi 
pergerent. id enim potis-ime factum currenti anuo, 
quo Valens longam in Phrygia moram traxit (c) , ac 
prosperis adversus Barbaros successibus elatus, cuim 
totum se dedisset Arianorum factiioni, proviucias 
orones Constantinopolim inter et Cappadociam inter- 
jectas, quidam veluti pestilens turbo afflavit, disjecit- 
que, atque Ecclesiis, quas legitimis pastoribus orba- 
verat, hzreticos superinduxit. Nam cur lllyricanz 
synodi Patres, cur Valentinianus ad episcopos tan- 
tum Asianc diecescos, Phrygie, ac Cataphrygie, Pa- 
catiang scriberent, cur eos monerent , ne Catholicos 
prassules persequerentur , si de alia, quam 40:8 iis in 


locis tunc temporis ferveret , persecutione agebatur ? D 


Subsequens enim persecutio , qua Syria, ZEgyptus , 
Mesopotamia, alique remotiores provinci: deiude 
vexal sunt, cum nihil ad eos episcopos attineret, 
non erat cur eorum pr: caeteris studium postularetur 
erga Catholicos. Cazterum harum gravissimarumrerum 
occasione, atque lioc tempore captum fuisse credi- 
deri litterarum commercium Dawasum iuter atque 
Ascholium , atque huic commissum lllyricanum apo- 
stolicum vicariatum : Ascholium enim circa ea tem- 
pora Thessalonicensem Ecclesiam adininistrasse, Til- 


(a) Socrat. lib. 1, cap. 32 ; Sozom. lib. vi, c. ὅθ. 
b) Lib. iw, c. 8 et 9; Niceph., lib. i, c. 33. 
te Pag. ad ann. 570, num. 20, et 572, num. 6. 


PATROL. XIII 


PROLEGOMENA. 
chronium prztterea , Telemachum , Faustum , Ascle- A lemontius ex Ambrosio et D 


158 
asilio conjicit, quamquam 
vir clar. Gorgneus Suessionensis canonicus ejus or- 
dinationem referat ad Ariminensis concilii tempora (d;. 

I[. Magnus itaque Baronius lapsus est, cum de- 
ceptus potissimum hisce Valentiniani litteris , quiz 
in codice, quo ille usus est, Gratiani iuscriptione ca- 
rueraut, przeferebantque Eustathii nomen, quem pu- 
tavit esse celebrem Sebastenum episcopum ac olim 
Lampsacenz synodi ad apostolicam. sedet legatum, 
l:ec omuia retulit ad annum 265 et ad Liberii poin- 
tficatum, ut eo loco Pagius recte. observat. Neque, 
enim Eustathius ille, cujus in litteris ejus synodi ad 
Asianos scriptis mentio est, Sebastenus fuit, sed al- 
ter forte in Illyrico episcopus, atque ille cujus apud 
Chrysostomum mentio est. (e); existimat praterea 


B Elpidium illum, cujus in litteris lllyricorum episco- 


porum nomen exprimitur, Romauz Ecclesi» presby- 
terum fuisse, atque. illum ipsum, quem Julius ad 
Orientales cum Philoxeno pridem legaverat. Nititue 
hic magni viri opinio hisce Gracis Illyricorum 
epistola verbis : ᾿Ανάγχην οὖν ἔχομεν πέμψαι πρὸς 
ὑμᾶς τὸν χύριον ὑμῶν χαὶ συλλειτουργὸν Ἑλπίδιον ἀπὸ 
τῆς βασιλενούσης Ῥωμαίων ἀρχῆς, τοῦτο τὸ ράμμα 
ἔχοντα; qu:: Chrisiophorsonius, Camerarius ei Lan- 
gus sic reddunt, ut Elpidium ab urbe ftoma, que est 
imperii caput , missum dicant : 3b Epiphanio autem 
scholastico, quem sequitur Sirmondus, ea sic acci- 
piuntur, ut Romanum imper um potius quani urbem 
Romam, atque imperatorem potius, cnjus Elpidius 
litteras ad Asianos attulit, quam Urbis episcopum 


C designent.. Valesius (f) Christophorsonii pro parte, 


pro parte vero Sirmondi interpretationem | probat , 
aique ila intelligit, ut Elpidius ille non Ecclesia: 
Roman: presbyter, ut putavit Baronius, sed in llly- 
rico episcopus fuerit, ac Greca verba sic reddit : 
Necesse ilaque habuimus dominum el comministrum 
nostrum Elpidium ab urbe totius imperii regina ad vos 
mittlere cum his litteris, cogniturum , utrum ila se ha- 
beat. pre dicatio vestra : rationem vero cur Elpidius 
ille ab urbe Roma dici possit, hanc esse putat, quod 
ille ab episcojis in synodo congregatis ad Damasum 
missus fuerat, atque inde legatione, ut necesse erat, 
ex ipsius synodi mandato accepta iu Asiam profectus 
sit. Ut tamen dicam | quod sentio, nuspiam legi, su- 
premam sacerdo!ii dignitatem ἀρχὴν dictam ali- 
quando, citra adjunetam vocem alijuam, qui sa- 
erum a profano magistratu distingueret : hinc est, 
quod Nazianzenus ejiscopatum ἀναμίακτον ἀρχὴν 
Chrysostomus πνευματικὴν ἀρχὴν vocat. Quid itaque 
censeas, si, ut hoc loco res se habet, ea ipsa vox 
aliam adjunctam habeat, quw profanum potius, 
quam sacrum magistratum. designet ? Deinde quo 
alio exemplo statui. porerit, hisce verbis ἀπὸ τῆς 
βασιλενούσης Ῥωμαίων ἀρχὴς Urbem siguificari ? Vix 
jtaque ferenda aut Chrisiephorsonii , qui urbem Ro- 
mam imperii caput, aut Valesii interpretatio est, qui 


d) Dissert. de Concil. Arim., qusst. 5. 
e) Epist. 27. 
P Ad Theodor., H. E. lib. iv, cap. 9. 


ὃ 


15) 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


140 


sab iis Damasutn Urbis Romanz episcopum designa- Α fuerat, ac plurimum intererat ejus loco catholicum 


tum intelligit. Neque vero Sirmondi opinio diflicul- 
tate &vret, cum ea sic reddit: Sed uecessitas nobis 
imposita est, ul ad vos mitteremus dominum el commi- 
nistrum nostrum Elpidium, α regio Romanorum prin- 
cipatu litiefas habentem. Quamquam enim. me non 
lateat, iis vocibus Romanum imperium sape desi- 
gnari, cujus rei alia afferri exempla possent ; cum 
tamen Illyrici episcopi scribunt E!pidium 86 legatum 
mittere, τοῦτο τὸ γράμμα ἔχοντα, de iis litteris agunt 
quas ipsi scripserant, ac Elpidio ferendas dederaut : 
unde Epiphanius, cujus interpretationem Sirmondus 
sequitur, partictilam ÁAas adjunxit, quam ille omisit. 
Hoc igitur lóco, àtque iis verbis Valentinianum ipsum 
itiéfatitein , designare non possunt. Accedat, quod 


pastorem eligi. Probabile itaque est, Damasum cap- 
lata occasione, aliquem eo misisse, qui suo nomine 
Catholicos confirmaret, eisque ea in re procuranda 
auxilio esset, cum constet alio loco (d) ejus pouii- 
ficis studium optimo eligeado ejus Ecclesi:e episcopo 
non de'uisse. Evagrius revera a Catholicis electus 
tuuc fuit, quod Socrates ac Sozomenus factum scri- 
bunt opera Eusthatii , Antiocheni episcopi, qui clam 
in Urbe , et Catholicos ad rectam fidem hortabatur. 
At cum maguus hic pr:esul diu antea, si Théodoreto 
fides est, ad superos abivisset (e), quid si dicamus, 
utrumque auctorem, unum pro altero, Eusthatium 
scilicel pro Zanobio supposuisse ? 


IV. Quidquid horum sit, certum est, hoc anno 


cdm synodica lc Epistola exarata fuit, Valenti- B Damaso directum celebre Valentiniani rescriptum, ' 


hlauus nondum scripserat, neque episcopi illi tunc 
certo scire poterant, an ille suas Concilii litteris ad- 
juncturus esset, quod tamen eisdein Cognitum, cer- 
tümque ésse debuisset, ut de iis mentio eo loco 
— facta, existimari posset. Horun igitur verborum alia 
omnino vis esse debét, quam qui illis à viris liis 
doetissimis attribuitur. Si quis itaqué sic ea intet- 
preietuf, necessarium. duximus ad vos. dominum et 
comministrum nostrum Elpidium mittere has litteras ha- 
béntein, α Látino Imperio , Latino scilicet. sermone 
scriptas, forte, aut ego fallor, aut propius accedet 
ad verum, ac locum planiurem, atque extricatiorem 
reddet. Coustat enim a gr;ecis scriptoribus sub 
“Ῥωμαίων vocabulo latinos designari ac exprimi 50- 
litos. Hinc Sozomenus ait , 
Ἑλλήνων φώνῃ doétum scripsisse, ἃς Socrates illum 
Ῥωμαϊκῆς lingue haud expertem vocat. Eodem quo- 
que sensu, Tertullianus, Rufinus Aquileien:is, Cas- 
sianus Massiliensis, aliique Latini Patres Romani 
dicti sunt (d). Ac Hieronymus ipse in lllyrico ortus, 
de Orientalibus queritur, quod novellum a se homine 
Romano nomen exigerent : idque aliis exemplis con- 
firmari posset. 

Ill. Scribit annalium parens hóc anno Damasum 
Romanum pontificem , Constantinopolim misisse 
sanctum Zanobium, Florentinum deinde episcopum, 
qui in:ultantem. Arianorum petulantiam | coerceret, 
quod tamen ante. Baronium. scripserat Petrus Ca- 
sella veteres, ri fallor, Floreminz Ecclesi:e tradi- 
tiones secutus (5). Actorum profecto, quibus vir ma- 
gnus adiuctus e t, ut hoc sciiberet, levissima pror- 
si& (ides est , ut Tillemontins (c) probat , ac Bo!lan- 
dus, qui ea miuime déseribenda censuit ; frustraque 
recentior aliquis in iis vindicanJis operam collocavit 
suam. Quod pro hac opinione observari potest, illud 
est , quod Valéns anno illo pene integro Cons!auti- 
nopoli abfuit: Eudoxius preterea Arianus defunctus 


a) Fabr. BB. G. lib. v, un 98, num. 197 . 
bj De Tuscor. ori , cap. 1 
: Not. in Ambr. 50, tom. a 
) Vid. ad ann. 580. 
6) Theodor. lib. m, cap. à ; Tillem. in Éusthát. 
ἢνϊ. ὃ. 


Photinum Ῥωμσέων xal C 


contra clericos, falsosque monaclios , qui religione 
sbutebantur ad captandas viduarum , aliarumque 
suspectarum feminarum h:zereditates. De hac ipsa 
lege llieronymus (f) et Ambrosius agunt (g) , iisque 


auctoribus coustat eamdem ecclesiasticas tantum 


personas respicere, non autem prohiberi Ecclesias 
quominus legata et hxreditates caperent. Hinc idem 
Hieronymus : sit heres, sed mater filiorum, id est, gre- 
gis sui Ecclesia, que illos genuit, nutrivit, et pavit. 
Cum autem lex illa a Damaso populo in Ecclesiis 
lecta fuerit, inde colligi potest, quo ille studio alla- 
boraret, ut cleri. sanciitatem, famamque integram 
servaret, seseque praterea ab omni avaritie suspi- 
cione alienum probaret. Nam cür dicamus cum Go- 
tofredo, illam jubente Valentiniano potius quam Ro- 
mano ipso episcopo in ecclesiis publicatam , veluti 
moderand:e suorum cupiditati perutilem, et. necessa- 
riam ? An aliquod imperatorii hujus pracépti in ipsa 
lege vestigium est ? An przterea moris érat, ut. im- 
peratorum leges, si qud ad rationes Ecclesie perti- 
nerent, iu ecclesiis legerentur ? Hoc nemo dixerit, 
aut saltem probaverit. Nain quz de clericorum pri- 
vilegiis lex a Consiantio lata fuerat, quamquam Fe- 
lici papze directa, tamen apud acta, civilia scilicet, 
et Urban pr:efecturz, aperte lecta dicitur (^). Cum 
itaque hxc, de qua agimus, fuerit in Ecclesiis prz- 
ter morem proposi:a, jure ireritoque hoc factum uno 
jubente D.ainaso, imo eodem iinpulsere legém illam 
ab imperatore latam, Barouius censuit, quod ad hu- 


D jus pontificis laudes accedit ; nec video cur Baronii 


opinionem, qu: erudit s placuit, Constantius rejiciat. 
Caterum quz indoctus Jannonius hinc conficit, prz- 
termitienda. censeo, tum quod ea huc non attinearnt, 
tum quod illum liac Valeutiniani lege ad suas confir- 
mandas opiniones abuti, aperte demonstret P. Auto- 
uius Blancus, quem consulas si lubet (i). 


f) Ep. 52, num. 6, Ver. edit. 
?! Ep. 18, num. 15. ᾿ 

οὗ ) Cod. Theod. lib. xvi, lit. 2, cap. 14, ibique Go- 
red 
(i) Toin. 1v, lib. it, cop. δ, $ 3. 


141 
CAPUT VI. 


$11, DaMASI 6, GRATIANO AUG. !I ET SEXTO Ῥετδο- 
NIO PROBO COSS. 


J. Hevocati nb exsilio Ursiniani, quo conclusi [ue- 
rant ; suburbicarie provincieque; Rufini de suburbi- 
cariis Ecclesiis sententia. 1 S. Basilii Magni ad S. 
Athanasium, et Damasum littere hoc anno scripta, 
que illustrantur : et Ánonymus Amstelodamensis re- 
fellitur. VM. Recensentur cause alie, cui idem Basi- 
lius ad Damatam scripserit , eaque occasione de An- 
liocheno Melctium inter et Paulinum dissidio agitur, 
εἰ de. Marcelió Ancyrano. 1V. Hic ab heresi vin- 
dicatur, ac Basilium postremo mellora edocium , 
a prajudicata udvrsus. eumdem Marcellum. opi- 
nione discessisse probatur. 


I. Baronius hoc anuo duo recitat Valentiniani re- 
seripta , alterum δά Ámpeliuin , qui Olybrio interea 
jn priefectura. successerat, alterum ad Maximinum 
Urbis vicarium , quibus Ursicino, sociisque Urso , 
Rufo, Gaudentio, Auxanoni , Auxanio, Adiedo et 
Rufino copia fit discedendi a constituto exsilii loco, 
ac ubicumque vellent, consistendi , ea tamen coudi- 
tione apposita ne Romam aut intra. suburbicarias 
regiones pedeim inferrent. Ilinc itaque discimus, prze- 
cipuos Ursicini asseclas , Roma primum , mox extra 
vigesimum lapidem pulsos, ac denique certo exsilio 
damnatos sub Olybrii prafectura fuisse , cui proinde, 
quod contumaces compresserit , Valentinianus, ut vi- 
dimus, gratulatus fuerat. 

Hzc que meworatd ἃ me sunt, ct quibus subur- 
bicoriuruth regionum mentio fit, Valentiniani re- 
scripta abripiunt,ct in rem suam transferunt Gotlio- 
fredus et Tillemontius. Uterque igitur suburbicarias 
provincias el regiones unum idemque esse putat cum 
suburbicatiis ecclesiis , quas Rufinus a Niczeno can. 6 
Romani episcopi sollicitudini attributas ait (a) ; sed 
borum prior suburbicarias regiones concludit intra 
centesimum ab Urbe lapidem, iisdemque caucellis 
jura ejusdem Roinani episcopi omnia concludit ; al- 
ter. veto srbicariarum provinciarum voce eas omnes 
intelligit, qux& parebant Urbis vicario, et latius pa. 
tebatit, Campaniam scilicet , Thusciam et Ümbriam, 
Picenum suburbicanum , Valeriam , Samnium , Aptu- 
liam, et Calabriam , Lucaniam , et Brutios, Siciliam, 
Sardithiam, et Corsicam ; at|une hinc suburbicarias ec- 
clesias tecie. conficil eas esse etiam, quz iisdem 
provinciis omnibus continebautur ; sed ultra [taliam, 
ejesque fines negat pr:etendi potuisse argumento ab 
rescriptis ipsis petito, qu: Ursicino exsuli copiam 
facitmt discedendi e Galliis, atque alio pro arbitrio 
divertendl, sed prohibent vetantque ne Romam ac- 
cedat, ei pedes inferat in regiones suburbicarias , si- 
quidett si Occidentem totum suburbicariis regionibus 
ezpressum intelligis, Ursicinus secedere debuisset 
in Orientem, eique gravior fuisset lmperator ille 
ἢ Histor. lib. 1, cap. 6. 


De Eccl. Discip. dissert. 1, $ ultim. 
Consule Schelestr. dissert, 6, cap. 1 et 2, et 


PROLEGOMENA. ; 


144 


Α clementia sua , quam piena antea imposita. Hoc vero 


G 


argumenti genere usus etiam fuerat Dupinius aute 
Tillemontium : Nam, ut ait ille, Sí regiones subur- 
bicarie , vel universo imperio Romano , vel saltem Oc- 
cidentali responderent , quid inepiius quam — homini 
cuidam , velut. insignem gratiam concedere , ut Gallia 
excedal, ea tamen lege, ne pedem in twniversum | im- 
perium Romanum, aut saltem in. Occidentem inferat ἢ 
Ejusmodi profectio gratia summi supplicii loco habenda 
esset (b). 

Porro quod ad priorem sententiam attinet , vix est 
amplius , qui Gothofredum et Salmasium suburbica- 
rias regiones intra centesimum dumtaxat. lapidem 
collocantes errasse non fateatur, cum apertissime 
constet eadein voce szpe designatas reliquas omnes 


B provincias, quas Urbis vicarius moderabatur (c). At 


quod ad eorum opinionem spectat , qui metropolitica 
Romani episcopi jura intra decem reliquas illas pro- 
vincias coarctata vellent, vides illam hac una raiione 
niti, quod suburbicarice ecclesie nihil differant a. sub- 
urbicariis provinciis , atque uiua eademque sit in de- 
finienda causa eorum verborum vis. Hinc Dupinius 
rem sic urget : Restat inquirendum , qua fuerint pro- 
vincig , εἰ ecclesi suburbicarie , et quinam. illarum 
fines : hoc autem in. primis circa istam questionem sta- 
tuendum videlur , et pro certo supponendum , ecclesias 
suburbicarias respondere provinciis — suburbicariis : 
quemadmodum enim ecclesie /Egyptie , Asian, llly- 
ricanc ec sunt ecclesie , que in istis diecesibus erant 
site, ita etiam ecclesie suburbicarig alie esse von pos- 
sunt ab illis, qua provinciis suburbicariis contineban- 
tur. , .. Ferri igitur minime potest illorum opinio , qui 
provinciarum nomine , vel universum dinperium vel sa(- 
lem Occidentem universum designari volunt. Sic ille ex 
Tripode (d). 

Nunc vero ego argumenta non afferam, quibus 
contra Sirmondus, aliique viri doctissimi demonstra- 
runt , quam futilis ea ratio «it, ne actum agam. Illud 
adjiciam dumtaxat argumentum hoc quo Tillemon- 
tius utitur, et Dupinius , vim aliquam habere aflir- 
mativam posse , at minime negativam. Nam si trbi- 
carias ecclesias es-e illas ais, qu:e quatuor annona- 
riis 86 reliquis etiain provinciis. continebantur, id 
ego facile concedam , non ob eam solum rationem , 
quod suburbicariis provinciis cominerentur, sed quia 


D nullus erat cui p.rerent metropolitanus prxter Ro- 


manui pontificem. At si contra contend:rs subur- 
bicaius ecclesias illas dici non potuisse, qu:e extra 
Italiam late. acceptam po-itz& fuerant quanquam - 
nulli parerent Metropolitano , utar jure meo si. per- 
negavero , nec tu facile evinees, quod vis, nisi ali- 
quem pr;eterea superioris gradus episcopum fuisse 
probaveris , cui omnes per lialiam atque Occidei.tem 
ecclesie sul'essent, Nullum enimvero toto eorum lo- 
corum tractu liujus generis , et dignitalis episcopum 
fuisse ante Nicezenum concilium, ac quarto etiam 


, $9. 


inter heterodoxos Bingham. lib. 1x, cap. 4 
(d) De Discipl. Eccl. dissert. 4, num. M. 


445 


SANCTUS DAMASUS PAPA. s 


ud 


provecto smculo concedat necesse est, qui eccle- À donianis captum, prssenti subsidio fuerat, ac ut 


siastica eorum temporum monumenta percurrat , nec 
sic ineptire cum Quesuello velit, ut Romanos ponti- 
fices , omnes metropoliticze dignilatis prierogativas 
et officia ad se traxisse, ac metropolitanos, si qui fue- 
rint , titulum habuisse sine re, temere asserat (a). 
Vides igitur suburbicarias ecclesias non eas esse dum- 
taxat, απ continebantur illis Italize finibus , quos 
Urbis vicarius potestate sua moderabatur , sed latius 
etiam protendi potuis-e, atque hinc intelligis, quam 
ineptum fallaxque sit argumentum illud, quod a 
provinciis suburbicariis ad suburbicarias ecclesias desi- 
gnandas , et definiendas capitur. Án. vero, ut verhis 
utar viri gravissimi Benedicti Dccehinii, ignoraverit 
Rufinus, quod nos non latet, Bomano scilicet metro- 
politano per ea tempora provincias omnes subjectas 
[uisse, que Urbis vicario parebant, concessis ltalicis 
metropolibus reliquis, quas Italie vicarius regebat ἢ 
Reliquum itaque est, ut ambigua illa suburbicarum ec- 
clesiarum voce , plurium provinciarum ecclesias illas in- 
tellexerit , que. alicubi, sive intra, vel extra centesi- 
mum lapidem, sive in Italia , sive alibi site Romano 
pontifici tanquam. merropolite obediehant (b). Usus 
igitur , ut ille prosequitur , ea voce Rufinus est , ut 
Nic:eni canonis interpretationem suorum temporum 
rationi accomuiodaret : exortis enim post Nicenum 
concilium , seu concedente , seu non repugnante Ro- 
mano episcopo, perltali vm late acceptam metropolitanis 
aliquot , apostolicis preterea institutis alicubi vica- 
riis. qui present'am , ut ait Leo Magnus , apostolice 
legationis longinquis ab Urbe provinciis impenderent , 
aliisque factis in ecclesiastica politia immutationibus, 
quibus prior Romani ipsius episcopi potestas decur- 
tata videri per Occidentem poterat, secus ac in 
Alexaudiino , cui nibil de antiquo jure per. integram 
dicecesim decesserat, putavit lkhufinus veterem il'am 
a Niceno concilio adhibitam Homanum inter et 
Alexandrinum ipsum episcopum nullis circumscrip- 
tam limitibus, comparaüonem, minime amplius 
convenire posse, sed rem expressit, ut sese habuit 
per id tempus , nunc vero obscuriori dicendi genere, 
ecclesi sque ill:s omnes , quas retinere adbuc , atque 
administrare R manum episcopum vidit quoquo l«co 
positas , suburbicarias dixit, novaque. prorsus appel- 
latione , hominem, ul ita dicam, antiqua xtate et 


verbo dicam, a Damaso auxilium petendum censuit, 
Hinc Athanasio inquit : Dudum noti , et ipse pro me- 
diocri rerum notitia , unam esse Ecclesiis nostris auxi- 
lii viam , si nobiscum conspirent Occidentales episcopi. 
Nam si voluerint , quod adhibuerunt studium , in uno, 
aut altero (c) pessime sentire deprehensis , illud etiam 
pro nostrarum partium parecia ostendere , fortasse re- 
bus communibus aliquid utilitatis accesserit (d) . Hisce 
autem verbis ni fallor, Auxentii damnatio designa- 
tur; quod etiam advertit vetus hioc Scholium, quod 
ad oram .regii codicis D. Maranius ascriptum legit : 
Περὶ τῶν χατὰ Ῥώμην ἐπισχόπων Αὐξεντίου xol τῶν ntpi 
αὐτὸν. Audiverat itaque jam Basilius, quae decreta ἃ 
synodo sub Damaso contra Áuxentium fuerant , qu: 


B proinde ad hunc annum, aut etiam ad. sequentem 


male a nonnullis consignantur , ab aliis vero , quorum 
ego sententiam amplexus sum, annum 369 optime 
relata fuere; verum neque ipse, neque Athanasius 
ejus acta viderant : nam cur alioquin communicatis 
cum eodem Athanasio consiliis, Damaso scribendum 
censuisset , ut quos ille pro auctoritate sua missurus 
erat legatos ad Orientales vi-itandos , secum haberent, 
quecumque post Ariminense. concilium gesta (uerant , 
ad eorum , qua per vim illic acta fuerant, dissolutio- 
mem ? Cur prxeterea. Athanasius , si ejus ad «e synodi 
acta pervenerant, nedum ea statim misit ad Dasi- 
lium, sed neque ullam eorum mentionem fecit in lit- 
teris ad eum scriptis? 

Basilius igitur, postquam rem omnem cum SS. 


C Athanasio et Meletio contulerat , Damaso scripsit , ac 


Dorotheo diacono perferendam dedit epistolam in 
recente BB. editione septuagesimam (e) , quam ii, ut 
etiam Constantius priorem inter eas censenL, quas a 
Cesariensi episcopo ad eum pontificem datas legi- 
mus. Eam vero D. Maranius scriptam putat circa 
medium bunc annum, cujus rei prieter rationes ἃ 
docto et solerti viro productas (f), non levia appa- 
rent indicia, tum ex ipsis ad Damasum , tum ex aliis 
ad Meletium (4) litteris. Ejusdem Basilii sententia 
fuerat, ut ad Damasum scriberetur communi Orien- 
tilium. nomine; rogaveratque propierea Meletium , 
ut et litteras ipse exar.ret, et commentariuni dic'aret, 
de quibus, et ad quos Dorotheum verba facere opor- 
teret; pr:etereaque ut gravior esset. illarum auctori- 


moribus , juvenilem in modum nobis posteris reprz- ]) qas apud Damasum, eorum omnium, qui. sibi comn- 
. 9 9, * 


sentavit. Sed cum jam verear, ne in re lac ab insti- 
tuto aliena aimiu- fuerim , in viam redeo. 

Hl. HLec igitur dum iu Occidente agerentur , Orien- 
talis Ecclesia ea gravissima tempe-tate jactabatur sub 
Valente , atque Arianis , quam ut e:eteros pr:ieteream, 
Basilius describit pluribus in locis, sed potissime in 
Epistolis ad Dauasum , aliosque Occidentales episco- 
pos , et ad Atliana-ium scriptis. Cepit itaque id con- 
silii , quod szpe alias, ac nuper sub Liberio a Mace- 

a) ^d Epist. D. Leon. 16 et 80. 

A ὑπὲρ δὸς wien; Orig, part. n , vers. 16, 


(d) Kyist. 06, edit. BD. 


municabant, nomina adjuugeret, etiamsi abessent. 
Ita euin sperabat fore, ut ad communionem Meletio 
potius quam Paulino concedendam Romanus pontifex 
facilius permoveretur. Àn autem Meletius per Duro- 
theum scripserit, quamquam id asserat Anonymus 
wansfuga , cujus a nobis mentio facta, ac. iterum fa- 
cienda erit, incertum est. 

luterim ex hac. Ba-ilii epistola observari potest , 
quis ejus foret de sedis Apostolice auctoritate , et 


(e) In Y«ter. edit. 990. 


(n Vit. Basil. cap. 47 et cap. 20. 
g) Epist. 68. 


145 


PROLEGOMENA. 


146 


dignitate sententia. Namsi Damasum rogandum cen- A rium judicium ad sedem apostolicam pertinere (c). 


$et, ut legatos in Orientem mitteret, qui vel dissi- 
dentes coucilient , vel Dei Ecclesias ad amicitiam redu- 
cant , vel saltem. perturbationis auctores eidem clarius 
indicent, ita ut vobis manifestum sit, quibuscum. com- 
munionem deceat habere, Romani pontificis supremam 
auctoritatem, in ecclesias omues ubique positas ex- 
tendi, atque ab ejus judicio sacrx: communionis jura 
pendere, clarissime professus est C:vsarieusis epi- 
scopus. Nevero suspicio subeat, quin ille sincére haec 
senserit ut eidem anonymo hariolari placuit , obser- 
vanda prxterea sunt, qui? antea ad Athanasium 
Scripserat (a) : Nobis autem opere pretium visum est, 
ad episcopum Rome scribere, ut res nostras invisat, 
et^consiliun dare, ut cum illinc communi, ac synodico 
decreto mitti difficile sit, ipse hoc negotium suo marte 
aggrediatur , vel ut proprius ad. verborum vii alii 
vertunt , ipse suprema sua auctoritate hoc in negotio 
utatur. Neque enim necesse est, ut qu: Basilius aliis 
locis scripsit, ac suo tempore referenda a me sunt, 
huc tran-feram, quibus ejus de sedis apostolicze auc- 
loritate judicium constat, ac Scripturientis traus- 
fug:e temeritas deprehenditur, qui Fleurio divini pri- 
matus jura ex hisce litteris nobiscum demonstrare 
aggresso (5) insultare ausus est. Illud autem Damaso 
potissime commendatum cupit , ut legati , quos in 


Orientem inissurus erat, secum ferrent quzcumque 


Ariminense concilium a se dissolutum fuisse demon- 
Btrare possent ; quod eis oppido adversatur, qui non 
supremam Romano postifici, aut parem concilio auc- 


Ill. Ca'terum ut Basilius apostolicam sedem adiret, 
preter. afflictas. re- Orientalis. Ecclesie, fecit etiam 
ingens ejus erga Meletium amor, et studium , cui 
favebat prx» Paulino. Hoc ipse fatetur ad. Athana- 
sium scribens (d), δ᾽ Jue hoc priterea sibi volunt ea 
verha, qu: recitavimus ex epistola ad Damasum. 
Antiocheni hujus schismatis historiam texere super- 
fluum exisiimo , cum ea neminem ecclesiasticarum 
rerum siudiosum lateat. Eusebius Vercellensis , Lu- 
ciferi, qui Paulinum ordinaverat, consilium | haud 
omuino probans, Antiochia discesserat , in Italiam 
reversurus, neutri partium , ut Ruliuus ait, conma- 
nionem suam relaxaus (e), Lib-rius a Meletio minime 
alienus visus est; hunc. enim expresse, ac nomina- 


B iim comprehendit inter episcopos , quibus inscripsit 


celebrew illam epi-tolam, quam Socrates recitat. (f) 
a Silvano altero Macedonianorum legato ad Orien- ἡ 
tales allatam, quod concesse communionis argumen- 
tum Basilius censet (9). Ilinc Basilius ipse, scribens 
Athanasio, quoeum ad ejusdem Meletii partes p-rira- 
ha', ait sententiam lane unanimibus tuis Occidentalibus 
plucuisse , ut. ostendunt littere per beatum. Silvanum 
nobis allate (lh). Damaso vero Eusebii Vercellensis 
exemplum placuit , ac visum cst ii re tanti momenti 
diutius oportere deliberare, causamque propterea in- 
ter utramque partem, suspensam tenuit per aliquot 
annos, optimo sane consilio, ut suo loco dicam. 

IV. Prieter liec idem Caosariensis episcopus Atha- 
nasio scribit, censere se cum aliis nonnullis , ut 


toritatem. concedunt , ut. optime ante me observavit C episcopo Romano denuntietur perniciosa Marcelli 


vir doctissimus P. Josephus Augustinus Or:ius, cu- 
jus in lectorum gratiam huc verba transferam : Inte- 
rim axem partibus litigantibus, tot episcoporum in 
synodum coaciorum numerus magnum videri poterat 
pro Arianorum sententia prejudicium. Itaque ut sim- 
pliciores inter Cutholicos ab Arianorum fraudibus tuti 
essent , non iis rationibus muniendi erant , qua ipsos 
in rerum gestarum examen conjicerent, sed aliquod sim - 
plex, et quod esset inter. Catholicos pervulgatum sta- 
tnendum erat , nempe. legitimas non. esse , et. periculo 
errandi subjacere eas synodos , quee sine consensu Ro- 
mani pontificis celebrantur, tum etiam nullius esse auc- 
Leritatis , nisi a sede apostolica confirmentur. Quare 
suncius. Basilius Magnus , et si. perspectum , et explo- 
ratum habebat, ea que Arimini gesta (fuerant, per vim 
acta fuisse , ac proinde ipsa per se , el ipso jure nulla 
et irrila esse, ne tamen episcoporum numerus, qui Ari- 
winensi formule subscripserant, pluribus , ac praser- 
lim simplicioribus inter Catholicos imponeret , scriben- 
dum Damaso duzit , petendumque ab eo , quid Rome 
Ariminensium gestorum  dissolutione fecisset. Noverat 
enim sanclus Doctor, hujus rei ultimum ac perempto- 


(a) Epist. 66. 

b) Lib. xvn, ὃ 34. , 

e) De Rom. ponuf. Infall., tom. I ,'lib. n , art. ὅ, 
( Ep. 67. 

4) Lib. x, cap. $0, 


hieresi-, requiraturque , ut eam exterminet : Arium 
quidem, ait ille, sus deque anathemate feriunt. . . 
Marcello vero, qui impictatem ex diametro oppositam 
protulit, et in ipsum Divinitatis Umgeniti existentiam 
impius (uit, nullum videntur intulisse vituperium . . . 
atque hujus rei argumenta sunt servati apud nos nefa- 
rie illius scriptionis libri; sed tamen nusquam eum re- 
probare visi suut, idque eo nomine vituperati , quod 
eum ab initio ex veritatis ignoratione in ecclesiasticam 


eliam communionem receperini (i). De Marcello tamen 


nulla est in litteris δὰ Damasum mentio : qu.m- 
obrem ea quie ad eum pertinent, arcanis mandatis, 
et commeniario rerum per Dorotheum in Urbe agen- 
darum commissa fuisse oportet. 


D Ceterum nolim ego commemorare ea omuia, qua 


tum pro Marcello, tuin contra. Marcellum disputata 
suuLante quam Montf. iiconiusin lucem proferret ana- 
lecta. veterum Patrum. Vir enim doctis-imus monu- 
mei;tum edidit eruditissima diatriba exornatum (j), 
ac in Veueta conciliorum editione deinde recusum, 
quo Ancyrauum illum episcopum , ac clericos, alios- 
que catholicos , qui 5656 colligebant seorsum ab 


Lib. 1v, cap. 12. u 
ἢ Vid. eti n) cjus epist. 240, nupere edition. 
(ji) Epist. θ7. ; nor 
i) Ep. 69. . t 
b Tom. 1. Collect. nov.' vet. PP. 


141 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


n 


episcopis illis, qui in loeum Marcelli suffecti fuerant A solum-vertere a Juliano Augusto coactus est, quam- 


integra, puraque fide fuisse constat. Alter tamen ex 
eadem congregatione monachus doctissimus , ac de 
re ecclesiastica optime meritus, sodali suo nuper 
opposuit , monumentum illnd ad postremos Marcelli 
annos non pertinere, nulla enim , ut ait ille (a), 
inest temporis nota in Fidei confessione; qu:e Mar- 
celli ejusque cleri et plebis nomine oblata Athanasio 
fuit, ut iude constet, fieri nou potuisse; quin Mar- 
cellus in lzeresim. relapsus post eam fuerit. ΑἹ qui 
sic Basilium defeudunt, ut dicant agere illum de hzx- 
resi a Marcello iterum prepugnata, postquam eam a 
. se alienam solemni hoc testimonio apud Athanasium 
ejusque synodum declaraverat, effugium quivrunt, 
quod suis ipse verhis Ba-ilius obstruit. Neque enim 
ille provocat ad recens aliquod documentum , quo 
Marcellum in baresim iterum lapsum probet, sed ad 
libros diu antea ab eo scriptos eodemque ipso gladio 
utitur, quo Eusebius , ac czeteri Ariani usi contra il- 
lum fuerunt.Deinde Occidentalibus exprobat commu- 
nionem ecclesiasticam, quam diu antea illi conces- 
serant, ac proiude non aliam profecto, quam quae illi 
a Sardicensi synodo, ac Julio Romano pontifice pri- 
dem decreta fuerat : 

Sed, quod rem conficit, ut mihi videtur, ipsa hxc 
fidei confessio , qux& Athanasio oblata est, eas pra» 
se fert notas, quibus tulo asseri possit, oblatam illam 
fuisse aut paulo antea , aut non diu postquam liec 
Basilius ad — Athanasium scriberet. Observandum 
quippe est nomen  T/eoduli Oxyrynchi, quod illi 


subscriptum legitur. Moutfauconius, quem alioquin C 


nihil fugit, fatetur nescire se quis ille fuerit. At ego 
illum ipsuin fuisse puto, quem Marcellinus et Faus- 
tinus in precum Lib:llo Theodorum. Oxyrynchi vo- 
cant, tempore Arianorum lapsum, a Georgio Ariano 
in laicorum numerum redactum, atque iterum ordi- 
natuin episcopum , qui denique ad Ecclesiam redux 
inter exteros episcopos Egyptios Coustantinopolitano 
concilio subscripsit. Sx pe enim Theodorum aut Do- 
rotheum pro Theodulo apud Latinos praesertim 
usurpatum videas. Nam qui Theodulus apud Atha- 
nasium , Tlieodorethum , et Socratem Trajanopolis 
scribitur, in Sardicensis concilii ad omnes Ecclesias 
epistola, et ab Hilario Theodorus dicitur , cujus rei 
alia przeterea exempla Fabricius attulit (5). Hzc ita- 


quam autem: eo defuncto Alexandriam circa finem 
anni 964 reversus esset , iterum tamen latitare, et 
exulare compulsus est post. quatuor, aut, quinque 
menses, Valentis edicto (c), nec rediit ad suam Ec- 
clesiam ante consulatum Gratiani et Dagalaiphi. Hzc 
constant ex antiqua. illa Aibanasii vita , quam cl. 
Maffeius e tenebris erutam primus in lucem protu- 
lit (d). Cum autem induci non. possim ut credam, 


ium Ancyranos legatos Alexandriam accedere vo- 


luisse, tum potuisse Alexandrinum przsulem turbu- 
leutis illis temporibus congregare tot episcopos quot 
actui interfuerunt, reliquum est, ut hoc factum dica- 
mus postremis illis, ac tranquillis annis , quos ille 
apud Ecclesiam suam traduxit. Tempus vero exacte 


B definire, nihil adrem interest : nam quod ad nos attinet, 


perinde est sive confessionem - suam Marcellus ob- 
tulerit paulo antea , sive non diu postea, cum inde 
manifestuin. sit , non potuisse illum in hzresim 
lapsum dici, cum Basilius ad Athanasium scripsit ; 
8i quis tamen conjecturz locus , forte cum Theodo- 
rus , sive Theodulus adesset frequenti illi synodo, 
cujus Athanasius meminit in epistola ad Afros , An- 
cyranorum legati Alezandriam accesserunt, ac lucu- 
lentissimam , egregiamque illam fidei confessionem 
Athanasio, aliisque in synodo congregatis episcopis 
obtulerunt. Forte etiam Montfauconius, qui eam re- 
tulit ad postremos Atlianasii meuses, propius verum 
attigit ; enim vero, ut ille recte judicat , hoc a Mar- 
cello testimonium petere debuit Alexandriuus przsul, 
ut Basilii , aliorumque cum Basilio seutientium prze- 
judicatze opinioni occurreret. Id enim elucet ex pes- 
tremo ejusdem confessionis capite, quo legati Aucy- 
rani cleri Athanasium rogant : Ne fidem habeat iis , 
qui nos. insimulunt , rescribat aulem iis, quos ortho- 
doxos esse noverit , ut si ad eos calumnia adversus nos 
conflata pervenerit, conspecta hac nostra fidei confes- 
sione, malitiam eorum deprehendant, qui temere | invi- 
diam nobis movere studuerunt. Cum autem Áthana- 
sium mors prepediisset, ne Ancyranorum de fide 
illius testimonium Basilio communicare posset , 
factum proinde est , ut huic illud ignotum diu man- 
serit. 

Basilius tamen , ante obitum prrieconceptam opi- 
nionem adversus Marcellum, ejusque Ecclesiam de- 


que confessio , cui Theodorus hic, seu Theodulus D posuisse visus est, ac Marcellianos ad communio. 


prasens fuerat, longe diu post. Alexandrinum conci- 
lium, quo episcopos iu persecutione lapsos ad com. 
munionem recipiendos esse decretum fuit, oblata 
videri debet. Neque enim Theodulus inter eos legitur, 
qui concilio illi adfuerunt : neque credibile est eum 
adesse potuisse tant tuuc pravaricationis reum. 
Paulo post lioc Alexandrinum concilium, Athanasius 


n Vit. Basil., cap. 37. 
b) Vi4. Fabr. BB. GG. tom. IX , pag. 250, et 
tom. X, pag.546.-. Ὁ cc c cr ! 

(c) Couunentarium de rebus ad Athanasium perti- 
nentibus a cl. Maffeio editum, locum ubi. ille latuit 
T hereu, vocat. Hic a viro doeto in falsi suspicionem 


nem admisit tamquam eos, qui catholici perpetuo 
fuissent. Colligi id ego arhitror ex iis, qux ad Eu- 
logium , Alexandrum, et Harpocrationem, aliosque 
duodecim Egypiios episcopos pro fide sub Valente 
in Palzstina exsules, et ad Petrum Alexandrinum 
tuuc reducem deinde scripsit. Egyptii illi episcopi 
in Sacrorum societatem Marcellianos illos recepe- 


adducitur, quod ejus loci nomen nuspiam occurrat. 
Ego vero Chersu legendum puto, cajus nominis du- 
plex erat vicus, alter 12, alter 8 milliaribus Alexan- 
dria distans. Vid, linerarium a Schelestrato editum 
tom. ll, pag. 545. . 

(d) Osserv. letter. tom. IIl. 


449 


PROLEGOMENA. 


rant, postquam ii productis, ut Epiphanius ait (a), A cagnius anno 377 scriptam putat. Hoe prefecta nemo 


communionis cum Athanasio litteris , egregie catlio- 
licos sese probaverant. Eo facto Basilius commotus 
est, tum quod Marcellus , ejusque sectatores vulgo 
pro li:ereticis habebantur, tum quod pauci episcopi, 
c:zteris omnibus incousultis hoc negotium confecis- 
sent, quod ne aggredi quideni soli debuissent, eaque 
de causa seripta ad eos epistola 265 graviter ques- 
tus est, petiitque, ut quibus illi condibionibus adinissi 
in communionem fuissent, certiorem se facerent. 
Nondum itaque tunc noverat egregiam illam fidei 
confessionem, quam Marcelli ipsius nomine Athana- 
sio obtulerant, quzque effecerat , ut ab Athanasio 
ipso cum c:eteris tunc congregatis episcopis pro catho- 
licis habiti, ac dato testimonio illo, quod Montfauconius 


saltem negaverit, quin Éusthatio adhuc superstite , 
ac Petro Basilii fratre, episcopo nondum instituto, 
scripta fuerit. Sebastenos enim quibus inscripta est, 
non omues ejus loci cives, sed eos dumtaxat catho 
licos clericos intelligere debemus, qui ab Eusthatij 
cum se is Árjianum prodidisset , communione non 
diu antea se subduxerant, quorum apud Basilium 
epist. 158 et 257 nuperze editiunis mentio est. Quam- 
obrem si Eusthaiius e vivis sedeque illa excesse- 
rat anno saltem 580, quia Peirus Dasilii fiater, ac 
Sebastenus episcopus Constantinopolitauo concilio 
sub anui sequentis initium coacto adfuit, aut. illain 
eodem Basilio, adhuc iu vivis agente, aut certe non 
diu post ejus obitum scriptam fuisse oportet. Ab 


edidit , pronuntiati sint. Certo autem aliquo documen- B eorum auteur episcoporum nuinero , quos Gregorius 


to minime constat, an exsules episcopi Basilio rescrip- 
serint, quidve rescripserint. At gravissima conjectura 
adducor, ut credam, illos datis ad eum litteris tum 
sese purgasse , tum Marcellianos ipsos a nota hxre- 
seos vindicasse. Nam Basilius Petro Alexandrino hac 
ipsa de re scribens ep. 266, ab iis in communionem 
recipiendis minime alienus est, sed hoc optat solum 
ut illi ita recipiantur, ne ipse ac c:eteri sibi consen- 
tientes episcopi ad Marcelliauos accessisse, sed ipsi 
potius Marcelliani ab Ecclesia numquoni recessisse 
viderentur, ita ut (Z«ccagni (b) interpretatione utor) 
malitiosa de haereseos crimine calumnia quaqua versum 
diffusa per nostram receptionem deleatur, nec amplius 
nos pudere debeat, quod eorum partes secuti sumus. Si 


itaque Marcelliani , ut Basilius ait, perpetuo fuerant C 


jn Ecclesiz corpore, qui fleri potest, ut Marcellum, 
quem ii sequebantur, cujusque nomine synaxes suas 
agebant, cum hzc scriberet Basilius ipse, ab Eccle- 
sia abscissum crederet ? Videtur itaque rem melius 
lunc eductus, a veteri sententia sua recessisse, ac 
cavere dumtaxat voluisse, ne quid sibi, c:terisque 
catholicis episcopis , si Marcelli asseclz inexplorato 
ad communionem admitterentur , ob vulgatam con- 
tra eos confirmatamque calumniam , de ojtima , qua 
merito fruebatur fama decederet. Quam vero sapiens 
Basilii consilium fuerit, coustat ex Gregorii Nysseni 
facto, qui ob junctam cum iisdem Marcellianis Sacro- 
rum societatem , tum de eorum hzresi , tum de vio- 
latis canonibus insimulatus, duplici se apologia pur- 
gare debuit, quarum posterior dumtaxat superest in 
epistola ad Sebastenos , quam Zaccagnius edidit. Ait 
itaque , quod ad canones attinet , non ipsum se 


sponte suà rem tantam aggressum fuisse aut inexplo- 


rato ac sine necessaria del/beratione quidpiam confe- 
cisse , sed. orthodoxis in Oriente fratribus, alque com- 
ministris , ut istorum hominum negotium traclaretur, 
-horiantibus, el quod a se factum fuerat , comprobanti- 
bus, omnia peregisse. Deinde ut omnem de se, suaque 
religione malam opinionem depelleret, apertissimam 
fidei profes-ionem jungit. 

Hanc Nysseni ad Sebastenos epistolam idem Zac- 


(a | Pests 12 , pag. 845. 
(b) Pref. ad Yet. Mon., cap. $0. 


Pd 


hortatores, ut Marcellianorum negotium tractaret, ac 
eorum deinde, qua a se gesta, et defiuita fuerant, 
comprobatores, ac sui imitatores habuit, non egó 
quidem Basilium ipsum Gregorii fratrem, ac pene 
magistrum excludendum puto. {πὸ vero cum ita 
sint, facile colligi potest, nullo jure Basilium incu- 
sasse Damasum , Romanamque sedem, cur Marcel- 
lum nunquam ab Ecclesia ejecium duxerit, edixerit- 
que; fierique pr:eterea potuisse, ut ingens ejus $2nC- 
üssimi praesulis pro religione studium nonnibil 
auxerit amor erga Meleüuim prorsusque aversus ἃ 
Paulino animus, cujus idem Marcellus sequebatur 


' partes. 


CAPUT VII. 
919, DaMAst 7, MopEsTO ET ARINTHEO COSS. 


]. Dorotheus diaconus Antiochenus Romam accedit 
cum litteris ad Damasum scriptis αὖ Orientalibus 
episcopis, ac rebus confectis in Orientem redit. cum 
Sabino diacono Mediolanensis Ecclesie , qui Damasi 
nomine litteras affert ad. Athanasium, atque Urien- 
tales. 11. Sozomenus cum iis confertur, et expenditur. 
"1. Sabinus in Occidentem revertitur cum Basilii lit- 
teris ad Damasum, et Occidentales, que illustrantur, 
ac suo tempore restituuntur. ἿΝ. De l. 5. C. Theod. 
de Har. atque ea occusionede V enustianis. Quorum 
in Predestinato mentio est. 


l. Dorotheus diaconus cum Athanasii, e 


ys Basilii lit- 
teris Romanum iter aggressus est circa 


nem prz- 


D cedentis anui (c), quamobrem vix eo pervenire po- 


tuit ante hunc, quem ingredimur. Diximus Basilium 
tria a Damaso postulavisse : primo, ut visitatores in 
Orientem initteret, secundo, ut ii, quos missurus e8- 
set pro sua auctoritate legatos, leni ingenio, ac jn 
rebus agendis constantia pr:editi essent, ac a par- 
tium studio alieni, quo nempe facilius Antiochenus 
omnes ad unum, sicut optabat, Meletium transfer- 
rent : terio , ut. secum afferrent, qua decreta [ue- 
rant po-t Ariminense concilium, quo ipsum irritum 
fuisse declaratum palam constare po-set. 

Damasus itaque Basilii, ac forte etiam Athanasii 

(c) Vid. D. Marant. , Vit. Basil., eap. 17. 


Ν 


151 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


153 


consilio obsecutus est, ac Sabinum diaconum Medio- A deinde in Orientem ad Athanasium, et Basilium? 


lanensis Ecclesie, deinde vero, ut videtur, Placenti- 
num episcopum ad Orientales misit, eique acta habitze 
coram se aute biennium synodi, cum litteris tunc ad 
Illyricos scriptis perferenda dedit. Hinc ea synodus 
hunc ex Holstenio titulum habet : Exemplum synodi 
habi'ee Rome episcoporum 95, ex rescripto imperiali : 
Damasus , Valerianus , Vualianus, Aufidius, Pacia- 
nus, Victor, Priscus, Innoceutius, Abundius, Theo- 
dolus, el ceteri, qui ad audiendam. Auxentii causam , 
exponendamque fidem in Urbe Roma convenerunt , 
episcopis Catholicis per Orientcim. constitutis in Dumi- 
no salutem. Ac in fine h:c clausula apposita legitur : 
Ego Sabinus diaconus Mediolanensis de authentico, 
ex actis scilicet ad lllyrici episcopos antea missis 
exceptum dedi. Sabinum liunc Mediolaneusis Ecele- 
si: diaconum forte Damasus probe cognitum habue- 
rat occasione synodi contra Áuxentjum antca convo- 
cat». Huic enim ille adfuisse potuit, vel cum Euse- 
bio Vercellensi , qui Catholicorum Mediolanensis 
Ecclesi; curam interea agebat, aut. cum Victore, 
quem Placentinze per hiec tempora prafuisse , apud 
Ugliellium legimus. 

Si itaque Meletii causam excipias, de qua nibil 
tunc definitum constat, Basilio in ceteris Damasum 
obsecundasse vides : Nam et legatum ad Orientales, 
et acia habite a se synodi misit, quibus Ariiminense 
coucilium eversum prorsus, abrogatumque a se fuisse 
constare posset, atque h:ec prseterea cum prestitit, 
ea sua auctaritate przesiitit, ut. idem Basilius fieri 
oportere monuerat. Hinc eos probare non possum, 
qui putant. Dorotheum lomam advenisse sub finem 
przcedentis anni, cumque ea synodus, qua Auxen- 
tius damnatus est, vel adliuc congregata foret, vel 
paulo ante, quam eo advenirel, dissoluta essel, 1}}- 
gum deinde rebus celeriter confectis iterum di-ces- 
sisse eum Sabino, qui circa Pasclia. hujus anui lit- 
tera$ Athanasio Alexandriae reddidit. Quidquid enim 
Sit de tempore, quo diaconus ille Romam venit, 
atque inde abiit cum Sabino, quod bene constitutum 
puto, si synodus aliqua tunc Rome habebatur , que 
causa e»t cur Damasus nou litteras ad Orien!ales ex 
hac ipsa synodo, sed exemplum tantuminodo litte- 
rarum ad lllyricos antea scriptarum Sabino perferen- 
dum dederit? aun Sozeineno forte, ac. Theodoreto 


Occidentialium magis, quam Orientalium res coguit:e D 


fuere, ut synodicam quidem legerent, quie ad Illyri- 
cos scripta est, 4} vero eodem tempore ad Orien- 
tales allata. asseritur, clam illos fuerit" At inquiunt, 
Sabinus diaconus per Illyricum iter fecisse debuit, 
siquidem litteras ab eorum locorum episcopis Basi- 
lio reddidit, qui propterea illis privatim se rescrip- 
sisse ait (a) : quam vero aliam ob causam ad eas 
regiones penetrasse potuit, quam ut synodicam illam 
Romani concilii epistolain primo ad illos ferret, tum 


(a) Nos nacii diaconum Sabinum ab illis (Occiden- 
talibus) missum scripsimus αὐ Illyricos, et ad. Italia 
el Gallie episcopos, et quosdam alios, qui privatim ad 
nos litteras dederant. Epist. 89, ad Melet. 


Ego vero non facile admiserim, eum diaconum iter 
suum per lllyricum instituisse : nam primo terrestri 
vía euntibus, ab Arianis, a quibus pro majori parte 
Ecclesi: occupabantur, timendum erat : deinde. si 
pedibus cum Dorotheo iter fecerat, cur non recta ad 
Ba-ilinm, et Ciesaream, qux prima. long:e vize , et 
laboris quies fuerat, sed ad Athanasium, divertit et 
Alexandriam ? Nec aliud suadet Dasilius, cum accep- 
tas ab Illyricis episcopis litteras memorat : nam qui 
illi sint clare colligimus ex subsequenti epistola 94, 
in qua mentio injicitur uuius Valeriani Aquileiensis , 
quem idem Basilius locorum proxiimitate deceptus 
Illyricorum episcopum vocat. Fieri itaque facile potuit, 
ut. Sabinus iturus in Orientem ex Damasi mandato 


B Aquileiam accesserit ad Valerianum ipsum, qui se- 


cundus ab eodem Damaso in synodice, qua ad 
Orientales ferebatur, epistol:: exemplo inscriptus 
erat, ac magne praterea. in. Occidente urbis Eccle- 
sip prieerat, aut aliquam aliam ob causam ; at 
inde ex aliquo Dalmatie aut l:tri» portu facile 
etiam solvere Alexandriam potuit, neque opus est, 
ut ob hanc causam prima sub Damaso synodus , cu-. 
jus hzec epistola superest, ab anno, cui eam illigavi- 
mus, removeatur. 

Sabinus itaque cum Dorotheo diacono Alexan- 
driam appulit, primis hujus anni mensibus (5), lit- 
terasque ἃ Damaso attulit Athanasio, a quo etiam 
mi«sx ad Basilium sunt, quz ad eum pertinebant, 
Synodica scilicet Romani concilii, que ab eo Occiden- 
talium dicitur, ac quorumdam prxterea ex. Gallia 
episcoporum, ac Valeriani Aquileiensis epistolas. 
AÀu Damasus przter synodicam illam, alias adjunxe- 
rit ad. euimdem Basilium litteras privatim scriptas, 
asserere non ausim : cur enim non eas ille recen-- 
Suissel inter exteras, quas sce accepisse ait ejus ge- 
neris epistolas (c) cum Romanus episcopus primo 
loco collocari, ac memorari debuisset? Aliud vero 
videlur milii statuendum. cuni Atlianasio, sive. quia 
Sabinus dimitti ad eum non debuit sinc litteris, sive 
quia Dauiaso cognitus ac familiaris fuisse videtur, 
sive quod scriptis ad Damasum a Basilio litteris, 
quas expendimus, suas alter. rogatus adjunxerat, 
sive denique quia vix fieri potest, quin aliquod etiani 
missum eidem fuerit ad res, que tunc. agebantur, 
necessarium commonitorium. llinc. substitit Medio- 
Janensis hic diaconus alique temporis spatio apud 
Allianasium, tum deinde Caesaream accessit ad Basi- 
lium, qui propterea solatium aliquod cepisse ait ex 
Occidentalium litteris, velut qu:e recte. eorum fidei, 
et iuvict:e in ea retinenda concordi: argumentum 
essent, additque solatium illud auctum deinde Sabini 
diaconi adventu (d). 

Il. Ad has autem synodicas litteras lHllyricis pri- 
mum, tum deinde Orientalibus inscriptas, et trans- 


(b) Vit. Basil., cap. 22, num. ὅ. 
) Vid. E pist. 89. 
d) Epist. 90. 


1 


ait, controversiam illam, qux» jam pridem ayitaba- 
tur, Utrum Spiritus sanctus Patri οἱ Filio consub- 
stantialis censendus essct, judicio Romana Eccle- 
sie teriminatam, ac definitam quievis:e, statim ac 
Romanus episcopus de ea cerlior factus scripsit ad Ec- 
clesias Ürientis literas, ut una cum sacerdotibus. et 
episcopis Occidentalibus Trinitatem, et consubstantia- 
lem esse, et gloria &equalem existimarent (a). Quod 
profecto gravissimum est supremi, ac. irreformabilis 
Romanorum pontificum in causis fidei d.fluiendis 
judicii argumentum (b). Sunt qui hoc factum Liberio 
altiibuunt, eo quod sequenti deinde capite ejus obi- 
lum, ac Damasi electionem Sozomenus narret : at 
in Sozomeno frustra s:epe rerum, ac. temporis ordi- 
nem queras, quem in hoc prxcipue loco inversum 
fuisse apertissime constat : quasstio enim de divi- 
nitate sancti Spiritus ante duodecim circiter annos 
agitari ceperat : aL cum Macedoniaui ab Arianis, et 
Valente vexati Catholicis in speciem sese adjunxis- 
sent, hzresie illa tunc delitescere potius in. tenc- 
hris, quam extingui visa est. llinc factum, ut. Libe- 
rius 3 tribus illis Lampsacenz synodi legatis minime 
petierit, ut divinitatem saucti Spiritus aperte profite- 
rentur, sed fide tàntum Niczena conteutus fuit. Tunc 
itaque caput attollere rursus coepit, postquam res 
penc conipositas in. Thianensi synodo triginta. qua- 
tuor episcopi a reliquis secessione faeta perturbas- 
sent (c), opus nainque fuit, ut iterum sarpentem, ac 
palam prodeuntem haeresim Damasus judicio suo 
proscriberet, cui proinde attribui debet, quod So- 
zomenus ad Liberii tempora , przspostere, ut Con- 
elantius ait, retulisse videtur. ld vero, quam certum 
sit, facile deprehendet, qui Dainasi litteras cum iis 
conferat, qux: tum Sozomenus scribit, tum przeter- 
ea Valentinianus imperator ad Asianos episcopos, 
ac Basilius ad Occidentales respondit. post illas a 
Sabino acceptas. Id enim, quod Sozomenus a Rorna- 
no episcopo ad Orientis Ecclesias tunc scriptum 
fuisse indicat, in. hisce Damasi litteris non. obscure 
legitur. Siquidem postquam lic pontifex. Niewna . sy- 
nodo definitum fuisse dixerat, Patrem, Filium, Spi- 
ritumque sanctum, unius Deitatis, unius virtutis, unius 
figure, unius credi oportere substantie ; tum. hiec 
addit : Concinat ergo cum omnibus Dei. sacerdotibus, 


el vesire sententia Charitatis : in qua vos fixos, atque f 


firmatos, ut. bene credimus, ita. etiam nos. vobiscum 
recte sentire, debetis reciprocis Sanctitatis vestre litte- 
ris approbare. llinc Valentinianus ltomanam hanc 
synodum sequi se professus ad Asianos ait : Nos 
sero perinde sentimus ac synodi, tum que Rome, 
ἵππὶ que in Galliis recenter (acia? sunt, unam eamdem. 
que substantiam Patris , et Filii, et Spiritus sancti in 
tribus esse. personis ; ac lllyrican:e synodi episcopi 
anathema iis dicunt, qui non sentiunt, ac pradicant, 
consubstantialem esse Trinitatem. 


(a) Sozom., lib. vi, cap. 23. 
b) Vid. Ors. tom. », lib. 1, cap. 8, art. 1. 
c) Vid. Vit. Basil., eap. 18. 


PROLEGOMENA. 
missas, aperte, ni fallor, Sozomenus respicit, cum A 


154. 

Ill. Sed ut in viam revertar, Basilius acceptis lit- 
teris, rescribendum censuit triplici epistola (d), 
quarum prima Sanctissimis fratribus Occidentalibus 
episcopis, altera Vateriano Aquileiensi, tertia vero 
ad ltalos et Gallos inscripta est. At quze Occideniali- 
bus inscribitur, ac privato Basilii nomine exarata 
est, ad ltalos et Gallos, qux vero ad 1ialos et Gallos 
titulum habet, communique aliorum Orientalium 
nomiue scripta est ad Occidentales , et Damasum per- 
tinet, erroreque factum, ut secus ac oportebat incri- 
berentur (e). Omnes Sabino, cujus etiam in iis men- 
lio est, tunc in Occidentem rceversuro tradite. sunt, 
ut redderentur. Utraque illa Roman:x ejus synodi 
defininionesque, scriptamque ab ea epistolam laudat, 
el complectitur : at Basilius, cum ltalis et Gallis 


B scribit, eorum preces opemque desiderat, ut apud 


Orientales quoque libere proferri possit bona illa 
Patrum promulgatio , infamem Arii heresim ever- 
lens, Ecclesias vero in sana doctrina edificans, in 
qua Filium Patri consubstantialem confitemur , atque 
Spiritus sanctus. pari honore simul et numeratur , et 
adoralur : ut quam vobis Dominus dedit pro veritate 
libertatem , et in divince salutarisque Trinitatis con[es- 
sione gloriationem , hauc , et nobis per vestras preces, 
opemque vestram largiatur. Cum vero Occidentales, 
Damasum, scilicet. e:lerosque sub eo collectos epi- 
scopos alloquitur communi nomine , ejus operam at- 
que auctoritatem postulat, atque optat, ul non 
unus, aul alter , ut antea, sed plures ex episcopo- 
rum cou, ac nulla interposita mora in Orientem 


C legatos wittat, quia celeritote opus es! ad eos, qui su- 


persunt. servandos , et plurium Fratrum presentia, ut 
synodi numerum expleant, ut non solum ex eorum, qui 
eos miserint gravitale el. majestate, sed. etiam. ex suo 
ipsorum numero pordus et auctoritatem ad res emen- 
dandas habeani, qui et fidem a Patribus nostris in Ni- 
cena conscriptam. inslaurent, et heresim proscribant , 
et. Ecclesiis loquantur pacifica, eos qui idem sentiunt, 
ud concordiam adducentes; «quie postrema ad Meletii 
causam, et Antiochenos pertinent, quam rursus Da- 
maso Basilius, quamquam subobscure , commenda- 
tau cupit : tum his tandem verbis epistola: finem im- 
ponit : Ptevera enim laude dignum est, quod a Domino 
pieluti vesirae datum est, adulleriuum quidem a probo, 
ac puro discernere, Patrum vero fidem sine ulla dissi- 
mulutione pradicare, quam quidem et nos suscepimus , 
agnovimusque apostolicis notis signatam, eique wt ce- 
teris omnibus , qu& in synodico scriplo, canonice ac le- 
gitime statuta. sunt, assentimur. Qvibus Basilii verbis. 
accurale perpensis vir clarissimus Joseph Augusti- 
nus Orsi recte iterum conficit, ex Basilii sententia 
supremum , ac irreformabile Romaui pontificis esse 
judicium. Nam si ille, ubi epistola synodi Romana 
Arimineusem irritantis reddita est, eam statim sus- 
cepit, eique incunctanter assensus est, nullas cen- 
suit Ariminense concilium habere vires posse, lto- 


d) Vid. Epit. 89, 90, 91, 92. 
e) Vit. Basil., cap. 22, n. 4, 5. 


155 


SANCTUS DAMASUS PAPA, 


188 


mano pontifice decernente , ac synodice, canonice , Α ptas recitat, Hoc Baronii dictum Gotofredus, ac Pa- 


et legitime judicante (a). Si quis autem lias Basilii 
litteras cum iis conferat, quas Athanasius ad Afros et 
ad Epictetum dedit, facile conjiciet, eas omnes, uno 
eodemque pene tempore scriptas, post acceptain sci- 
licetallatam aSabino, Damasi, c:eterorumque, qui ad 
ejus concilium convenerant, episcoporum epistolam. 
Hinc uterque. frequentiam illius concilii laudat, ob- 
. Sservatamque fidei catholic: , Occidentalium  con- 
sensu concordiam Damaso gratulatur, quamquam 
praterea Atliana-ius scripserit, mirari se cur Au- 
xentius damnatus jam, dejectusque, ac tot sceleribus 
obuoxius, Mediolanensi Ecclesiz , ut. vidimus, incu- 
bare pergeret, ca scilicet de re a Sabino ejusdem 
.Ecclesim diacono tunc certior factus. 

Quo aniio scripta hzc altera ad Damasum epistola 
fuerit, ex duabus uotis facile cognoscitur : altera, 
quod Meletii Antiocheni, altera, quod Anthimi Thia- 
nensis nomen przfert : alter enim nondum pulsus a 
sede Antiochena fuerat, quod hoc anno accidit, post- 
quam Valens Antiochiam accessit: alteri autem nulla 
adhuc cum Basilio simultas intercesserat ob Cap- 
padociam in duas provincias divisam, quod hoc ipso 
pariter anno factum, quamquam serius fortasse ac 
nonnulli putant. Itaque Sabinus hoc eodeimn.tempore 
ad Damasum rediit cum hisce litteris, a Basilio Orien- 
talium aliorum nomine scriptis, eique, quo loco res 
essent. tum Orientalis univers:e, tum Antiochenz 
Ecclesie, exposuit. Baronius itaque lapsus e«t, cum 
illas ab eodem Basilio ad Damasum litteras lioc anno 


scriptas putat, qux Maritimis episcopis inscriptm C 


sunt, easque Petrum Basilii fratrem Romam attulisse 
censet. Nam si quis eas atteute legat, facile dijudi- 
cahit mis-as esse ad episcopos alicujus provincie 
non procul a Basilio posit:e, qui sese a fraterna il- 
lius communione sejunxeraut calumniis hzreticorum 
inducti, quosve sibi reconciliare pro eximia sua cha- 
ritate hic optat, Nuperus editor ejus epistolarum, post 
aecuratos alios criticos, Maritimos illos fuisse putat 
aliquos Ponticz dicecesis episcopos (b), cuiego facile 
assentior, quia cum iis ita Basilius agit, ut et suam 
erga illos singularem charitatem ostendat, el quam- 
dam etiam su: adversus illos potestatis, et dignitatis 
rationem habeat ; qux» profecto scribendi ratio episco- 
pum, qui Damasum alloquitur , minime decuisset. 

IV. Valentinianus hoc anno legem dedit inscriptam 
Ampelio P. U. contra Manichzos (c). Baronius huic 
legi cau-am dedisse cen«et factiones, ac turbas, qu:e 
^b hac colluvie s: pe excitat: Urbem ip«am vexa- 
bant, easque ab Augustino pluribus iu locis descri- 

a) Tom. i, lib. n, cap. $5, art. 1. 

b) Vit. Basil., cap. 35. 

c) Cod. Theod., l. 5, de Hieret. 

d) Hier. 85. 

e) Αἰ cap. 85 Augustin. de H:er. 
f) Contr. Julian, lb. v, n. 26, edit. BB. 

(g) Marius Victorinus libellum scripsita Sirmondo 
editum tom E Oper., p. 244, Yen. edit., adversus 
Justinum. Manicheeum, quem ftomanum vocat. lHlujus 
igitur propudiosz sectie choragum illum fuisse cunji- 
οἷο ; cur enim prze caeteris Victorinus illum peteret? 


gius minime probant, quamquam nulla solida ra- 
tione. Nam. quod ainnt illi, ea quz de moribus Ma- 
nichzorum Augustinus narrat longe post datam eam 
legem, nihil commune cum ipsa habere, falsum pro- 
fecto. est. Augustinus cnim qu:ze narrat, non ea nar- 
rat se veluti presente facia, sed longe antea quam 
Romam ipse accederet. Àn vero domestic:e illa se- 
ditiones, a quibus Urbis quies detrimentum capere 
poterat, quz diu ante: ac sepe excitat:e fuerant nihil 
ad imperatorem, nihil ad Urbis prx fectum pertinere 
posse videbantur, ut ijs aliquando occurreretur? Quid 
vero praterea, si dicamus legem illam latam fuisse 
suadente Damaso, ut Siricio suadente Gotofredus 
latam eontra eosdem Manich:zeos censet legem 20, 


B eod. tit. Cur. itaque hanc. ego Damaso attribuam, 


causam accipe. Priedestinatus asserit Damasum dam- 
nasse Paternianos haereticos in scelere detectos, atque 
id Valentiui:«no Majori denuntiasse, ejus hiec verba 
referens : Scire volumus pietatem vestram, Venustia- 
nos in scelere (urpissimo detectos ab apostolica sede 
esse d.mnatos (d). Dehinc addit contra eos legem 
postea prodiisse, nt ubicumque essent reperti, vindice 
gladio plecterentur , quod statuitur in eadem lege 3, 
de Hxret. : Venustianos, dictos ctiam Paternianos ex 
Augustino constat, at nullus, quod ego sciam, expo- 
suit eur utrumque hoc uomen illis inditum fuerit. 
Nam quod Daneus Calvinianus inquit, Paternianos a 
Paterno dictos, cum nos ejus hominis, patriam, zeta- 
tem, atque alia, quxe ad eam rem pertinent, ignorare 
patiatur, nauci est, uf hoc etiam quod Venustianos ἃ 
Venere derivatos velit (e). Quod ad rem attinet, ali- 
quam ex Manichzoruin fece sectam Venustianos 
fuisse oportet, tum quod inferiores corporis partes a 
diabolo facias crederent, tum quod impurissime vi- 
veréht, qux sunt manifesta Manichzeismi argumenta. 
lloc liquet ex Augustiuo (f), qui haec Juliano respon- 
dit : Sed Paterniani, inquis (g) iidemque V enustiani 
haeretici. similes Manichais , dicunt a lumbis usque ad 
pedes, diabolum fecisse corpus hominis, superiores vero 
partes. Deum , velut. supra basim aliquam collocasse , 
adduntque nihil ab hominis studio requiri, quam tt ani- 
ma, quam in stomacho, et capite habitare dicunt, munda 
servetur , pubem vere , si omnium flagitiorum sordibus 
obliniatur ; aiunt ad suam non pertinere curam. .. . 
quod ego in libro meo posui, longe distat ab istis Pater- 
nianis, seu. Venustianis. Ego secundum catholicam fi- 
dem, totum hominem totam scilicet animam, totumque 
corpus. Deo summo, et vero tribuo Creatori ; diabolum, 
autem dico, humanam, vel aliquid ejus non creasse, sed 
Caeterum fuisse illum ex hoe Manich;rorum fzece ho- 
minem colligimus ex his eju-dem Victorini verbis : 
Deum omnipotentem conditorem tuum fatearis, ut vere 
templum Dei sis... Sienim templum Dei non sumus, ne- 
que spiritus ejusin nobis est ; si ejus sumus, ulroque ejus 
sumus, anima, οἱ corpore; et est illud verim, et catlioli- 
cum sanct ore prolatun, omnia in omnibus Deus. (Quid 
igitur «i hereticos illog Justinianosab ilio tunc dictos 
librarii per. facilem errorem Venustiunos effeceriut ? 
Mauichzeum illum alii Justum vocant. 


45] 


viliasse naturam. 
el anathematizo ea qua Paternianos et Veuustianos sen- 
lire dixisti, addo etiam Manicheos. Venustianos ita- 
que a Damaso damnatos Valentinianus coercuit, lege 
generali [218 contra Manichieos , quorum appellatio 
Omnes ex infecia radice pestiferos surculos comnplec- 
tebatur. Hiuc Gotfridus Viterbiensis (a) hunc pontifi- 
cem Mauich:eos detestatum scripsit. Damasi exemplum 
deinde secuti Siricius, ac Leo Magnis , tum ipsi per 
Se, tum per imperatores lioc infauie genus, necdum 
ab Ecclesie, verum etiam a Reipublic:e corpore eje- 
cerunt. 
CAPUT VIII. 


575, DaMAS! 8, VALENTINIANUS AUG. ΠΥ ET VALENS 
AUG. 1V COSS. 


I]. Damasus litteras a Sabino allatas ad Basilium re- 
milli curat per Evagrium Antiochenum, atque «lias 
juxta praescriptam Roma formulam scribi : quo anno 
Evagrius in Orientem redierit. V. Cur Basilii littere 
Damaso non placuerint , quidve in illis desiderasse 
videatur ? I. Que ejusdem Basilii, que Eusebii Sa- 

" mosaleni , qui consultus a Basilio fuerat, de rebus ab 
Evagrio (unc postulatis, sententia fuerit ? IN. De 
Athanasii obitu, Petri Alexandrini electione, ejusque 
ad Urbem fuga. 


I. Litter» quas ἃ Basilio communi Orientalium 
nomine scriptas, Sabinus in Occidentem retulerat, 
Damaso nou placuerunt. 1d constat ex Basilii ipsius 
epistola ad Eusebium Samosarenum hoc anno data, 


PROLEGOMENA. 


. quod si parum est , ecce damno A fuisse Hlieronymianz peregrinationis terminum : 


158 


quidem ait hici in epistola illa ad Rufinum, in incerto 
peregrinationis erranti, cum Thracia, Pontus, Bithynia, 
totumque Galatie, et Cappadocie iter, et fervido Cili- 
cum ferra. [regisset estu, Syria velut fidissimus nau- 
[rago porius. occurrit (e). At si ille, anno 370 aut 
allero, in Orientem abiit, quod huic toto itineri 
conficiendo tempus  attribuemus? An vero sub 
anni 371 finem , aut altero saltem , Antiochiam 
venire non potuit? At Evagrius in ea. urbe agebat, 
antequam llieronymus ad solitudinem suam sece- 
deret. Hinc Florentio monacho scribit jpse de se, 
magistrum pueri iui, de quo dignatus es scribere, 
δῶρο  Evagrius presbyter , dum adhuc Anliochie 
essem , me prasenle. corripuit. (f ). Observandum 
vero preterea est, epistolam illam omnino sceri- 
ptam , antequam Rufinus Alexandriam accederet, ut 
ex cjus tantum lectione aperte constat. Si vero 
Melania , cui Rufinus Spiritualis vie comes àde- 
1at, sez dumtaxet menses in JEgypto mansit (g). $i 
prwterea eos partim transegit suh Athanasio, a quo 
celebri ovina pelle donata est (A), partim sub initio 
Petri, Athanasii successoris, moteque ab Arianis 
persecutionis, eujus illa pars fui (1) , Egypti monas- 
teria circuire non potuit, nisi uno, aut altero tan- 
tum ejusdem persecutionis mense, eoque elajso llie- 
rosolvmam versus solvisse debuit : at cum Ilierony- 
mus solitidine sua jam frueretur, ut ex ejus ad Ru- 
finum epistola constat (j), quo pacto Cappadociam 
lunc temporis peragrasse cum Evagrio potuit, qui 


qui sic ait : Presbyter. Evagrius Pompeiani Antio- C fieri deinde potest, ut. Evagrius, qui Autiochiz jam 


chensis filius, qui quondam in Occidentem cum beato 
Eusebio profectus fuerat, Roma nunc venit, petens a 
nobis epistolam, ad verbum ipsa illa, que ab eis scripta 
sunt. continentem (nostra autem nobis rero. retulit, ut 
viris. illis accuratioribus non placentia) et. legationem 
aliquam per viros pra'siantes celeriter. mitti, ut specio- 
sam illi occasionem habeant nos invisendi (b). Suut 
qui ex hoc loco arguunt, Evagrium invisisse Basi- 
lium, cum ab Occidente redux, et Hieronymo comes, 
per Cappadociam peregrinaretur, atque antequam An- 
tiochiam, unde cum Eusebio Vercellensi discesserat, 
iterum se redderet. Αἱ hzec opinio vix probari potest. 
Nam si Evagrius retro tulit, ac Basilio reddidit, 41:8 
ille per Sabinum Romam scripta niiserat, εἰ Sabinus 
anno elapso jam provecto ad Damasum rediturus ex 
Oriente vix solverat, fieri non potest, ut tunc pri- 
mum Roma venisse dicatur, hoc scilicet anno, quo 
ἃ Basilio visus est. Siquidem llieronymus, cui co- 
mes fuis«e creditur, ante Rufinum, ut ipse probat ci- 
dem Rufino scribens (e), Rufinus autem in Orientem 
anno 571 profeetus fuerat (d), atqne insequenti Ale- 
xandriam appulerat. Me nou latet Syriam, extremum 

a) 1: Chron. part. xvi. 

t Epist. 158, alias 8. 

(r) Epist. 3, Veron. edit. 

(d) Fontan. de Seript. Aquil. lib. 1v, cop. 1, n. β; 
Ballerinii Fratres in Observ. RUN Nar ris. lib. 1, cap. 2; 


Bl. Vsllars. Vit. tlierbn.; cáp. 29 
(e) Ep. 5, Ver. edit. tom. I. 


sedem eollocaverat, atque hospitein lieronymum alí- 
quot saliem menses relinuerat, antequam ad ere- 
muin secessisset, Roma tunc venisse dicatur, cum ad 
Basilium accessit hoc scilicet anno? Certum itaque, ni 
fallor, ratumque est, Evagrium hoc iter ad Basilium 
instituisse, uno tantum jusso, mandaloque Damasi. 
Basilius autem , cum eum Roma tunc venientem 
Scripsit, aut ignorans scripsit, aut Rome nomine, 
Damasum Romanum episcopum, a quo missus ille 
fuerat, intellexit, aut τὸ vov, idem valet, ac particula 
οὖν, ut sepe solet, ac rectus hoc loco, consequensque 
orationis ordo postulare videtur : Evagrius euim jn 
diu antea. sedem Antiochi: constiluerat, amicorum 
litteras ab Occidente accipiens ac vicissim distri- 


D tuens. 


ll. Sed ut in viam redeam, cur Damasus legatio- 
nem ex pr:stantibus dignitate viris compositam pos- 
tula verit , ratio minime obscura est : ita enim major 
apud omnes futura erat rerum agendarum auctoritas, 
prietereaque receuserat exemplum Lampsacenz Sy- 
nodi, qu:e przecipuos episcopos ad Liherium legatos 
miserat. Cuni autem optaret ille, ut ea celeriter mit- 

(f) Epist. 5. Ver. edit,, et in Przf. in Abdiam. 

Pillat. Hist. laus. cap. 147. 

(^) Pallad. in P»rad. Her. en. 6. 

(i) Rufin. lib. xi, cap. 2, 9; S. Paulin. Nol. epist. 


29, Veron. edit. 
0) 5; Veron. edit. 


159 


SANCTUS DAMASUS ΡΑΡΑ. 


160 


teretlur, hiuc ejus deprehenditur erga catholicam Α aecusationibus in quemquam praoccupatus sit. Interea 


religionem , atque unitatem studium, eique propter- . 


ea non rem ipsam a Basilio propositam , sed mo- 
dum forte, quo eam confici oportere censuerat, dis- 
plicuisse. llinc Evagrius , cui Antiochi:e commoranti, 
3c familiari suo, Dainasus ipse agendaruu et scri- 
bendarum rerum commonitorium miserat, Basilium 
petiit , ut alix litter:? componerentur id continentes, 
quod dictaverat idem Romauus pontifex. At quid hoc 
erat, quod Damaso displicuit, quid optavit ille , ut 
In aliis litteris exprimeretur ? Mihi quidem, si divi- 
nare licet, videtur Damaso non placuisse nimium 
erga Meletium studium, quod Basilius Athanasio, 
itidemque Dorotheo, tum Sabino ipsi in Occidentem 
redeunti aperle explicuerat. Videbat enim tantam 


esse viri hujus dignitatem, atque auctoritatem, ut B 


nisi tantisper a sententia jam przjudicata decederet, 
lis qu:e forte pro restituenda Antiochenz Ecclesiz 
unitate , ac tranquillitate meditatus ipse fuerat , im- 
 pedimento esse posset ; ideoque optabat , ut litteras 
iterum scriberet coutinentes, quod ipse pr:scrip- 
serat, id nempe, quod ad eum finem facilius asse- 
(quendum , aptum esse intellexerat ; et ut cuu iisdem 
litteris viri mitterentur dignitate przecipui. Hoc , ni 
fallor, non obscure colligitur ex iis, αὐ Evagrius 
ad Basilium scripsit, postquam ab eo discesserat, 
atque Antiochiam reversus fuerat. Primo enim pa- 
cem, atque unitatem impense liudat, ac schismta 
et divisiones vituperat: deinde Basilium hortatur, ul 
eas ab Ecclesia Autiochena amoveat , paceinque in- 


hiuc inferri potest, Damasum commutuionein suam 
minime coucessisse tum Meletio, tum Paulino ad 
hoe usque tempus, sed rem integram servare vo- 
luisse, ne unam ex Antioclien;e Ecclesix: partibus 
przferens, alteram offenderct, atque ita spem omnem 
reconciliationis excluderet : neque enim credibile 
est, Evagrium reta. iantain. sine. Damasi jussu, ar- 
canoque mandato aggredi voluisse. Accedit quod 
Evagrius ipsc, qui Basilio przsenti antea. promise- 
ral, communicaturum se cum Meletii partibus or- 


.Miodoxis, statim ac Antiochiam rediit, promissis 


minime stetit; on vero promisissel se communica- 
turum cum Meletio, si Damasus cuim Paulino jam 
antea cummuricasset ? 

lll. Causa itaque, cur Damaso non placuerant Ba- 
silii litter: per Sabinum redditz, et cur ille itera- 
tam honestiorem legationem peteret , non alia fuisse 
videtur, quam ardens ipsius desiderium reconciliandi 
Antiochen:z Ecclesi: ortliodoxos , atque ideo Basi- 
lium abducendi ab omni studio partium, ut eo adju- 
tore potius quam adversario uteretur : atque eum in 
finem Evagrium ad eum misit, quo éjus animum 
pertentaret. Basilius tamen Evagrio ipsi tunc re- 
sponsum distulit, ut prius Eusebium Samosatenum 
prasens consuleret, quod deinde quominus faceret, 
longa infirmitate detentus, ea ipsa quam initio me- 
moravi , epistola qu:erit, quid de rebus ab co pres- 
bytero propositis , constituendum censeat. 

Eusebius ex parte saltem Evagrii consilium pro- 


ter orihodoxos conciliet, ut qui maxiine idoneus sit C basse visus est. Scribit enim Basilius Meleiio tunc 


ad id pr:standum. Quia vero aliqua pacis ineunde 
ratio proposita forte ab Evagrio fuerat , quam ncque 
Basilius pro suo in Meletium studio , neue Meletius 
pro sua dignitate adinittere. posse existimabant, re- 
spondet ca de re se Meletio scripturum, deinde hec 
addit: Nihil (amen exáyecto ex litlerisalicujus momenti 
eventurum , tum viri (Meletii) accuratam agendi ralio- 
nem considerans , tum ipsam litterarum naturam : quia 
non solet idoneus esse ad clare persuadendum sermo 
transmissus. Nam mulia opus est dicere, ac mulla vi- 
cissim audire, el que objiciuntur solvenda ; et inferenda 
que suffulciunt ; quorum nihil potest litterarum sermo 
iners, ei inanimis in chartaprojectus. Verumtamen quod 
jam dixi, scribere non gravabor (a). Agebatur itaque 
de re aliqua permolesta Meletio, et quz :gre illi , ac 
multo cum labore suaderi vix posset. Quia vero Eva- 
grius minime ignorabat, Basilium non bene affec- 
tum erga Paulinum, in quei Damasus propeudebat , 
hocque illi forte exprobraverat, veluti futuro pacis 
sequestro minime congruum subjicit ille: Scias au- 
tem frater vere religiosissime, et nobis desideratissime, 
nullam mihi cum quoquam , Dei gratia , privatam esse 
contentionem , neque enim memini me curiose inqui- 
rere crimina, quibus quisque obnoxius est , aut dicitur : 
quare sic vos attendere sententie mec convenit, ut ho- 
minis , qui nihil ez propensione facere possit , neque 


a) Epist. 156, alias 543. 
(o) Epist. 190, alias 58. 


exsuli se accepisse litteras ab episcopo Samo-ateno, 
qug pracipiunt, ut rursus. scribatur αὐ Occidentales 
de rebus quibusdam ecclesiasticis , ac velle illum prae- 
terea , ut a se epistola efforimetur ab omnibus deinde 
communicatoribus subscribenda. At hanc a se cu- 
ram deprecatur, et in. Meletium ipsum rejicit, cui 
propterea commentarium eorum , qui Eusebius 
scribenda censueral, per sanctissimum alterum An- 
tiochen:e Ecclesie ex Meletii partibus presbyterum 
mittit. Caeterum spondet sese et subsciipturum, et 
curaturum , uL ἃ reliquis epistola subscriberetur, ut 
ile qui iturus esset in Occidentem, cum omnium 
subscriptionibus proficiscatur (6). Hzc eadem repetit 
in alia ad eumdem Meletium epistola scripta, post- 
quam certior effectus fuerat eumdein. sanciis-imuimn 
apud illum versari (c). Dum vero de legatione hac 
mittenda Basilius, Eusebius ac Meletius deliberant, 
totus effluxit annus, nullusque Romam est missus. 
Hinc Basilius ipse Eusebio legationem iterum ur- 
genti scribit. Mittere autem in. Occidentem , ait. ille , 
mihi prorsus impossibile est, neminem habenti ido- 
neum ad hoc ministerium. (Quod si quis ex fratribus, 
qui apud vos sunt, Ecclesiarum causa. laborem. susci- 
pere volet, is scit proculdubio, ad quos profecturus 
sit , el ad quem finem , et quorum sit. litteris commu- 
niendus, ei qualibus. Ego enim conjectis in Orbem 


(c) Epist. 429. 


461 


PROLEGOMENA. 


169 


oculis, mecum video neminem (a). Qu:e profecto om- A largitionum comite Lucium in throne collocarunt , 


nino probant , nullam hoc anno ad Damasum ab 
Orientalibus, quamquam czteroquin pararetur, le- 
gationem missam (b). 

1V. Athanasius episcopus Alexandrinus ad superos 
migravit consulatu V alentiniani et Valentisw, Pachom. 
viri, die scilicet 5 Maii 575. Diu disputatum esL a viris 
doctis de anno ejus emortuali , at postquam cl. Maf- 
feius edidit vetus illud, ac pene synchronum mo- 
numentum , quod totam fere Athanasii vitam com- 
pendio narrat , eoque beneficio pr:eter alia plura eru- 
ditos sibi devinxit, causa confecta est (c). Ailiana- 
sio successit Petrus magno Ecclesi: plausu , qui Da- 
maso slatim pro recepto more et ordinationem suam, 
et calamitatem denuntiavit, quam Palladius przfec- 


tunc illeexemplo Atbanasii ad apostolicam sedem per- 
fugium cepit : quamobrem Bonifacius illum merito 
inter eos numerat , qui przesidio appellationis ad Ro- 
manum pontificem usi sunt, ut jus suum sartum, 
tectumque servarent (9g). Hincsynodicus Catalogus la- 
tronem Lucium a Damaso anathemate notatum scribit 
in synodo, de qua mox dicam. 

Ceterum qua Damasus charitate Petrum exceperit, 
ac detinuerit apud se , cui extera nobis documenta 
desinL , conjicere ex his facile po-sumus, qux Na- 
zianzenus scribit: Petrus pro cadaveribus cruentas ves- 
les Ecclesie Romane protulit , ut auxilium nancisce- 
relur , quemadmodum etiam nactum esse scimus. Fit 
enim scpe , ul qui opibus , et potentia. precellit , ad 


tus ethnicus homo, Chrisiiano populo intuterat. B infirmi , afflictique. miseriam sublevandum maxime in- 


Dainasus vicissim consuetas communionis, ac przter- 
ea consolationis litteras misit per diacunum quem- 
dam urbis Roin: cujus nomen Petrus Alexandrinus 
tacet, quamquam profecto dignissimum, quod ad 
posteros transmitteretur. Scribit enim Alexandrinus 
pr:esul in encyclicis litteris , quas Theodoretus reci- 
tat (d), beatum illum diaconum vinctis post terga mani- 
bus ductum acarniticibus, non secusac insignem quem- 
dain maleficum, homicidarum tormentis cruciatum , 
lapidibus , ac plumbatis cervice diu verberata , navi- 
gium cum permultis aliis confessoribus conscendere 
ju-sum, divin: crucis signo consignata fronte omni 
cura , ac solatio destitutum , ad metalla datum fuisse. 
Huic vero dir: persecutioni a Palladio excitata? con- 


tra Alexandrinam Ecclesiam, cumulus accessit. ab C 


Ari. nis. Euzoiusenim Arianus Antiochi:e pseudoepi- 
SCOpUS, ac magnus sacrarum comes a Valente. missi 
post auditam Athanasii mortem, ut Lucio Ecclesias 
traderent, Petrum Alexandrinum carceri mancipa- 
yuut, a quo iamen elapsus, consceisa navi ad episco- 
pum urbis ftomz se contulit (e). Valesius, ac Pagius 
inter ordinationem Petri , ejusque fugam, satis lon- 
guin temporis spatium intercessisse putani (f), at 
vix fieri possit eum ad Urbem hoc eodem anno veni- 
re potuisse: Tillemontius observat hanc Valesii opi- 
nionem antiquorum testimonio destitui : at ego addo 
nuila etiam probabili ratione fulciri. Trimestri eniin 
spatio hac oinnia confici nullo negotio potuerunt ac 
quarto , aut quinto ab Ethnicorum atque Arianorum 


persecutione meuse , Septembri neupe , aut Octobri D 


conscensa navi Romam Petrus. appellere. Sub pria 
jtaque persecutione, quie a Palladio etlinico homine 
excitata est , Peirus minime cessit , neque Ecclesiam 
deseruit. Αἱ postquam Euzoius cum magno sacrarum 


(a) Epist. 156. 

(b) Vid. Marant. Vit. Basil., cap. 28, n. 6. 

(c) Vid. eruditos Ballerinios fratres observ. ad 
Noris. lib. 1, cap. 2. 

(d) Lib. 1v, cap. 22. 

(e) Vid. Socr. lib. 1v, cap. 21; Sozom. lib. vi, 


. 19. 
i Valesius, H. E. , lib. 1v, cap. 22; Pagius ad 
ann. 972, n.92. 
(y) Bonifac. ad Ruf. Thessal., epist. 15 apud Cou- 


ca 


flectatur , ac spoutaneg. benevolentie affectu , ad eum , 
qui dignitate imminulus esl , se adjungat (h). 


CAPUT 1X. 


914, Dauast, 9, GnaTIANO AUG, ΠΗ] ET Fr. EquiTIO 
COSS. 

I. Basilius, ceterique Orientales episcopi ad Dama- 
sum mittunt Dorotheum presbyterum | Antiochenum 
cum litteris , que afferuntur, et illustrantur. M. Sgn- 
odus a Damaso coacta, ejusque ad Orientales littere 
per Dorotheum reducem allate, que illustrantur. 
HI. Hujus synodi annus. statuitur. IV. Lex 90 C. 
Theod. lib. x1 tit. 56 expenditur. V. Simplicius 
Urbis vicarius, cui lex inscripta : Theophanes exyli- 
catur de Sabbatianis agens, libellus Faustini, et 
Marcellini iterum. excutitur. 


l. Cum itaque Eusebii Samosateni, ac Meletii 
auctoritas. Basilium perimnovisset , ut. Evagrii Antio- 
cleni consilio cederet, ac. ut iterum mitterentur ad 
Occidentales , qui litteras ferret , ac Orientalis Ec- 
cle-i: calamitates viva voce describerent , Dorotbeus 
presbyter Antiochenus , Orientalium eorumdem  no- 
miue Romanum iter ag;ressus est (i). Hoc constat ex 
epistola Basilii 242 et 245 (j), quarum prior Occi- 
dentalibus , sub qua potissimum voce Romanum 
ponificem designatum scimus, altera vero Jtalis, ct 
Gallis episcopis inscripta est. Nam eum Evagrii sen- 
tentia fuisset ut. plures, iique przstautes dignitate 
viri Romam ablegarentur, neque hoc Dasilius , ejus- 
que partium sanctissimi episcopi ignorarent, causam 
quomiuus id fecissent , gravissimam allegant his ver- 
bis: His de causis plures ez nobis oportebat ad vestram 
dignitatem accurrere , et unumquemque rerum suurum 
narratorem | fieri ? nunc vero hoc ipsum vobis indicio sit 


stant. Vid. Lup. de Rom. appell. dissert. 4, cap. 4. 

h) Orat. in Laud. Hieron" Bí 

i) «dem ipse, ut ego puto, qui diaconus priores 
Basilii litteras Romam attulerat anno 571 ad preshy- 
leratuii deinde evectus. Sie Possidenius sub. Cyrillo 
Alexandrino diaconus , deinde presbyter litteras sz- 
pe attulit Celestino, Sixto, ac Leoni. S. Leo Magn., 
epist. 81 , Lugdun. edit, 

(j) Alias 50 et 82. 


105 


- SANCTUS DAMASUS PAPA, 


164 


illius , in γᾶν degimus afffictionls , quod nec. [ncultas A Basilius tum per Sabinum antea stripserat , ut vide- 


quidem nobis est ltineris. suscipiendi. Etenim si quis 
vel brevissimo lempore abfuerit , tradito& relinquet po- 
pulos insidiantibus (a). Àn vero rhanifestior esse po- 
test ad huc Evagrii consilium allusio! Cum vero Eva- 
grius Basilium de hac mittenda legatione monuisset 
anno elapso, an litteras has , qux eo respiciunt , dif- 
feremus ad annum $76, ut nuper viro alicui. docto 
visum fuit. Postquam igitur Basilius causam hancgrá- 
| vissimam Italis et Gallicis episcopis aperuit , cur plu- 
res, iique dignitate przstantes viti missi non fuerant, 
tum bac addit: Unum misimus vice multorum, reli- 
giosissimum , ac dilectissiimum fratrem nosttum. Do- 
rotheum compresbyterum , qui el qu&cumque e[fugerunt 
litteras nostras, sua ipsius. narratione. potest supplere, 


rent Occidentales, quibuscum communiohem  ha- 
bere eos oporteret, tum iterum per Dorotheum 
presbyterum monendos censuerat, ne sine judicio 
reciperent communiones ex Oriente venientium (b) , 
jlea Damasus post eain fidei ecthesim addit : Hec 
est, [ratres dilectissimi, fides nostra, quam qiiisque 
sequitur, noster est particeps, liis nos communionem 
damus : é£ quo observari potest concessam a Ro- 
mano portifice, aut negatam communionem, habitam 
ubique pro lege fuisse. Monuit deinde Orientales , ue 
canones in clericorum ordinationibus negligerentur, 
neve eorum pravaricatoribus facile communio im- 
pertiretur, ac tüm litteras ita concludit : Ceterum 
quod ad removendads vestre dilectionis spectat injurias, 


cum omnia assecutus sit accurate , et defensor sit Γοοία Ej nec (rater noster Dorotheus presbyter explicare omnia 


fidel. Hunc suscipientes in pace, celeriter dimittite,bonuni 
nobisnuntium afferentem studii vestri ad [ratres adjtutian- 
dos. In ea vero, quie, Occidentalibus, Damaso scilicet, 
eorum corypheo reddenda fuerat, hreviori, et graviori 
exarátá stylo, Orientales auxilium jamdiu ab Occiden- 
talibus expectatum iterum postulant; expositisque, qui- 
bus Catholici vexalantur procellis, obsecramus, aiunt, ut 
vel nuné landem porrigatis manum Orientalibus Eccle- 
siis jum in genua inclinatis, e! mittatis, qui udinoneant de 
reservatis ob mala pro Christo tolerata premiis : Non 
enim lantum consueta oratio e(ficere , quantum pere- 
grina vox solet afferre solatii , presertim ab. hominibus 
veniens ubique preclarissimam in partem Dei gratia 
cognitis : séd preter hanc causam aliam addunt, qua 


vivacitéer pretermiliit, nec nisus nostri, ut ipse testis 
est , defuerunt. Quibus quidem verbis intelligimus , 
Damasunm cum synódo aliquam pertentasse viam, 
qua Orientalibus auxilio esse possent. 

IIl. Cur vero hanc synodum przsenti apnho coac- 
tar dicamus, obvia profecto, ac certa est, ni fallor, 
ratio. Dorothcus enim , qui litteras Orientalium Ro- 
mam attulerat, secum retulit synodicum decretum , 
ac responsa ad Orientales, ut ex inodo recitatis ver- 
bis constat. Litteras vero Orientalium hoc ipso anno 
ineunte scriptas probavimus, tum quia in iis aperta 
allusio fit ad ea, qux Evagrium iter οἱ Basilium 
non multo antea tractata fuerànt, tum «quia Orien- 
tales ipsi , cum illas scriberent, aiunt, annum esse 


magis Occidentales permoveri debeant, qux cum C tertium. decimum, ex quo hiereticum in Catholicos 


claris verbis minime expressa sit, nullus dubito , 
quin in commonitorio rerum a Dorotbeo explicanda- 
rum descripta fuerit: Apud nos, inquiunt, sunt qui 
glorim desiderio , et maxime evertente animas. Christia- 
noram tumore , effutierunt. quorumdam novitatem. ver- 
borum unde Ecclesie quassate , quasi. vasa quedam 
[uxata influentem. hereticam. corruptelam. receperunt, 
Sed vos , o dilectissimi nobis , ac oplatissimi , saucio- 
rum quidem sitis. medici, sanorum vero hortatores , 
quod aegrotum est , ad sanitatem. revocantes , et. quod 
sanum incitantes ad pietatem. Hoc tamen loco Apolli- 
narium tecto nomine indicatum puto, iisque colori- 
bus adumbratum , propterea quod ejus tanc fara si 
non integra, saltem non prorsus mala ferebatur. 


"1. Damasus his sibi redditis a Dorotheo litteris D 


synodum convocat. Ejus unicum fragmentum super. 
ést, quod Holstenius in lucem protulit, δὲ tos suo 
loco collocavimus. Hoc auteni omnes tuuc in Oriente 
grassantes hzreses proscriptze sunt , Sabelliana sci- 
licet , et Photiniana, Ariana, sive Eunomiana, Pneu- 
matomachorum , et Apollinari-tarumi , quamquam 
posterior hzc levi brachio petita est, ae veluti fu- 
gientibus armis , quia nondum palam eruperat. Eas 
omnes una episcoporum Oecideutaliutn consensione 
Corteldissé Damasus ait, velütl Hierico cominüni Is- 
faelitarum voce conclamata, prolapsa est, Quia vero 


(a) Ep. 245, n. 5. 
. (9) Epiat. 199. 


bellum exeértum fuerat, qui si numeretur a perse- 
cutione post Constantinopolitanum Árianorum con- 
cilium coepta, nos ad hoc tempus omuino ducit , cui 
praterea cztera omnia, qux in hac epistola 212 
ei 945 describuntur, mire conveniunt (c). Quam- 
quam enim sub Juliano, ac deinde sub Joviniano ca- 
tolici episcopl reversi essent ad sedes suas , alter 
tamen, cum ita Arianis aperte faveret , ut non multo 
melius essent Catholicorum res, quam sub Con- 
stantio , alter vero post paucos ab itnperio menscs 
obiisset, persecutio vix intertupta videri poterat. At 
contra si annos tredecim a Valentis persecutione 
numerare volumus , quod placuit scriptori Vite Da- 
silii, cum ea non coeperit ante atínum 567, ut Pagius 
probat , sive ante annuni $65 , ut aliis videtur, haec 
temporis rota nos traheret ad annutn 578 aui 580, 
quod falsum oppido est. 

IV. Ad hanc itaque synodum puto referti posse 
legein 20 Cod. Theod. lib. x1 tit. 56, qa: Cecropius 
a concilio septuaginta episcoporum daunatus ἃ Va- 
leniiniano dicitur, atque ad prxfectum Urbis ab ea 
sententia provocans, pecuniaria poema muletatas. 
Lex illa data est Valentiniano N. B. P. et Victore 
coss. , anno scilicet 369 , vir Id. Jul.; contra cum 
inscripta sit Claudio P. V. ejusque Urbana przfec- 
tura eum in annum cadat 374 (d), quo hanc sub 


Vid. Tillem. in Basil., not. 67. 
P Reines. épist. 19, p. is. 


PROLEGOMENA. 


464 


Damaso synodum habilsm dielmus, vitidm in con- A Luciferianis sub imperatorum edicto ad Simplicium 


sulatam irrepsisse dicamus oportet. Quod si error , ut 
alils magis platét , n inscriptione latet, δὲ Olybrius 
Joco Claudii teponendus est, Cecropius a prima sub 
Datnaso synodo, anno scilicet 596 , damnatis videri 
poterit. Ipsa vero lex przfecto Urbis inscripia non 
obsenre indicat, verosimillimam | esse Baronii (a), 
aliorumque conjecturam exi-timantium, Cecropiuin 
illum ab episcopatu depositum , quod Ursino adhz- 
serit. Factiosorum eniin horum hominum contuma- 
eia, 1c prülervia sepe factum est, ut imperatores, 
- Urbaniqtie judices huic rel sese immiscere debuerint, 
quamqaam id schismaticorum malo semper accide- 
rit, ut jam dixi , atque iterum dicam. 

V. Hoc anno vicario Urbis Ursicinó Simplicius 
successor est datus (b). Gratianus hujus Simplicii 
meminit in rescripto ad Aquilinum vicarium, de quo 
iterum sub loco, atque ei missum a se edictum ait , 
quo jubebátur, μὶ omnes, qui impios cotus profanata 
religione tentarent, ad. centesimum αὖ Urbe williare 
expellerentur , ubi pertinax furor ab obscquentibus 
destitutus , in. ejus perniciem rueret , qui solus erraret. 
His igitar ejus tescripti verbis, quod Simplicio tunc 
Urbis vicario transmissum, et ad Valentiniani impe- 
rium pertinet, rebaptizantium omnium sectas desig - 
nstss intelligamus necesse est, quia Valentinianus 
pater, si eos, et Manich:eos excipias cxteris omnibus 
qued animo imbibissent, colendi libertatem antea con- 
cesserat (c). 

Sunt itaque viri docti, qui ad hunc annum refc- 


dato comprehensi videri poterant. Novatiani quippe 
non sccus ac Don iist:e , anabaptismum profiteban- 
tur, atque arcta erat inter eos conjunctio, ut ex ]In- 
nocentii litteris (f) constat atque. ex Cypriano, et 
Ambrosiastro (g) : quam profecto hxresim Hilarius 
Luciferianorum diaconus inter suos quoque inve- 
xerat, ut Roinz haberet, quibus cum communione 
jungi posset. Daiasus i'aque videtur auctor fuisse, 
ut Valentinianus , et Gratianus hanc. coutra rebapti- 
zautes legem ferrent , atque ad. Simplicium Urbis 
vicarium mitterent , ut junctis viribus, ac sententiis, 
religioni consuleretur. Hinc Luciferiaui Faustinus δὲ 
Marcellinus queruntur, Damasum ipsum «ccepta auc- 
toritate regali catholicos preshyteros , et laicos iusecu- 


BH 'um , in exsilium misisse ;. Urbis autem judices aecu- 


sant, quod imperatorum legem perperam interpre- 
tati, Damaso ipso uimium obsequerentur. 

Cxterum , ut. ipse cugnoscas, deliniasque, quz 
Luciferianis schismaticis his preshyteris , cuin Dama- 
sum, aliosque egregios catholicos episcopos calum- 
niis aspergunt, fides haberi possit, uno hoc prz cz- 
teris exemplo ostensum eo. Maximo post Ariminense 
concilium ab sede pulso, Zosimum ab Arianis subro- 
gatum asseruot, quem przlerea lionoris gratia ad se 
venientem a Lucifero ex Oriente reduce non admis- 
sum àiunt. At hunc Maximum , Zosinmumque , iriter 
Neapolitanos episcopos in. Chronico Joannis Diaconi 
alioque a Blanchino edito frustra quaxras. Quin vero, 
8i ejus ecclesi: monumentis fides est, nullus omnino 


runt, quz Faustinus et Marcellinus vesana capita, ex G locus illis esse poterit ; nam Severus, cui scribit 


Damasi mandato gesta fuisse narrant contra. Luci- 
ferianos. Hac enim lege Damasus agere, per Eccle- 
512 defensorem yotuit, ne Luciferianorum , ac re- 
bspiizantium ccetos flerent, atque hac, aliaque forte 
Valentiniani constitutione contra rebaptizantes epi- 
stopes edita (d) curare ut Aurelius Luciferianorum 
tune in Urbe pseudoepiscopus, veluti sacerdotio 
indignus alio amandaretur. 

Hanc vero conjecturam confirmare videtur Theo- 
phanes , eum scribit ad annum divinus incatnatio- 
nis 377, Damasum Salbatianos ab Ecclesia ejecisse. 
Annus enim ille apud Alexandriuos , incipit a ka- 
lendis Decembris anui 574, ut etiani Pagius notat (e). 
Nuilos sub Damaso Sabbatianos fuisse certum est : 
hoc quippe nomen audiri ccepit post obitum Tlieo- 
dosii Magni, cum Sabbatius ἃ Novatianis secessione 
facta, sectam coudidit ab eo diciam; ex quo aperte 
colligimus; septimum — Consiantinopolitani. cecuine- 
niei concilii eanonem , in quo expressa Sabbatiano- 
rum mentio est, alterius ab illo temporis, et concilii 
esse. Novatianes aque omnes , sub ea voce Theo- 
phanes intelligit, eosque ab Ecclesia Damasus pro- 
scripsisse potuit, veluti qui cum Montensibus ac 


n Anno 569. 


Cothol., Chrono. ad huric ann., Tillem.deVa-- 


Jentin. 1 , art. 
c) L. '9 Cod. "Th. de Har 
Cod. Théod. fib. xn, til. ὃ, 1. 1. 
e) Ad ann. 376, n. 2. 


Ambrosius epistolam 59, et cujus apud Symmachum 
mentio cum laude est (A), Episcopatum illum tenuit, 
ac sancte administravit ab anno saltem ὅδ ad 
an. 587. Hific vir clar. Alexius Symmachus Mazochius 
in not. eruditissimis ad vetus marmoreum Neap. 
Eccl. Kalendarium, ad diem 91 Februarii recte col- 
ligit inter fabulas rejici oportere Neapolitanum Ursi- 
cini episcopatum, quem cl. Muratorius ante Severuni 
ipsum in notis ad ejusdem Joanris diaconi Chroni- 
con , collocare visus fuerat. Quamquam deinde noh 
video, cur alio loco Zosimum hunc, et Maximuii 
inter ejusdem Urbis episcopos recensere llle potue- 
rit, eosque Ecclesiam illam ab anno 359 ad an- 
num 364 adwministrasse scripserit () quos «que δὲ 


D Ursicinum Severus tunc ejus Urbis episcopus rejicit. 


CAPUT X. 
015, DaMAst 10, Posr coNsULATUM ÜnATIAM 
AUG. ΠῚ ET EQuiTIL. 


I. De Vitali Apollinarista, ejusque ad Urbem uccéssu , 
el accedendi camsa : de fidei formulá αὐ eo oblatà 
: Damaso, et. communione per fraudem extorta, ac de 
tribus ab. eodem Damaso scripti$ ea. occasione ud 
f) Apud Coust. ep. 5, n. 2, ep. 2, n. 4l. 
4) Cyprian., epist. ad '"Jubaian., n. 8; Àmbrosiast. 
in cap. 1 epist. 1I ad Corinth. 
. (h) Epist. 51, lib. vn. 
(i) Ad. Non. "Aprilis p. 188, ei ad 11 Junii, tom. Il. 


401 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


168 


Paulinum Autiochenum epistolis agitur. TI. Harum A nius ait (i), ex ipsius officina prodierit. Hinc Nestorius 


postrema inter Catholicos Ántiochenos motus exreilal, 

qui referuntur ex Basilio. IIl. Doroiheus de tertio 

Romano itinere ob eam causam cogitat, ac eumdem 

Basilium consulit. ᾿Υ͂. Simplicianus , qui deinde 

Ambrosio successit , Romana | Ecclesie presbyter ; 

Baronius propugnatur. 

I. Damasi litter:e , quarum dumtiaxat fragmentum 
superest (a), ac Dorotleus redux Orientalium episco- 
porum animos erexerunt, ob auxilium, cujus Roma- 
nus pontifex, ac congregati episcopi Lum re ipsa , 
quoad poterant, tum verbis, ac prolixa voluntatis de- 
claratione spem fecerant. ld colligitur ex iis, qux 
Basilius tunc scripsit ad presbyteros Antiochenos , 
ad Pelagium Laodicensem, et Vitum Charrorum epi- 


Cyrillo exprobrat, quod testimonio Vitalis Apollina- 
rist», velut alterius ab illo Vitalis, usus sit ( j). Vita- 
lis enim noo secus ac alii ejus sectie homines, ratio- 
nis, mentis, et sensus voce, quem Christo Domiuo 
concedere videbatur, aliud nibil intellexit, Epiphianio 
teste, quam divinum ipsum Verbum , quod mentis 
suppleret vices. Cum itaque fides lic, quam scripto 
obtulerat, prima fronte sana, ac recia visa esset, Da- 
masus eum, quoad Romz fuit ad communionem ad- 
misit; quod versutam nequitiam atque abditam , et 
occultam fraudem sub iis latentem verbis , tuuc mi- 
nime deprehendisset : at pro. eo ,"quod ad futurum 
tempus, et. Ecclesiam Áutiochenam attinet, scripsit 
Paulino, ut ille, cui ea exploratior esse debuerat , 


scopum (5). Verum paulo post mutata rerum facies B causam expediret, se ratum habiturum, quidquid op- 


est, ob ea quz recenter Antiochi: contigerant. Vita- 
lis presbyter ex Meletii clero fuerat, qui cum xgre 
ferret prlatum sibi Flavianum, causatus se contem- 
ptui ab illo habituin, ad. Apollinarium se transtulit, a 
quo regendis iis, quos sibi in ea urbe adjuuxerat, 
. prepositus est (c). Credibile est rem omnen delatam 
Damaso per Paulinum, augeri scilicet Antiochiz Apol- 
linarii sectam, liuic nuper accessisse Vitalem magni 
in ea urbe noininis, atque illum ab eodem Apollina- 
rio agendis h:reticorum synaxibus admotum , "haud 
exiguo damnate ab Alexandrina, et Romana ante 
acta synodo bizeresis przsidio , et catholicze fidei de- 
trimento. Quam enim aliam pr:zter hanc. afferemus 
magni illius , quod utrumque obtinuerat, dissidii cau- 


sam (d)? Romam itaque Vitalis accessit, ut se pur- C 


garet, ante sponte sua, an vero accitus, obscurum 
est. Tillemontius illum sponte sua accessisse putat 
ut communionem , quam frustra a Paulino rogitave- 
rat, a Damaso obtineret (e). At cum idem Damasus, 
ut Nazianzenus ait, fidei ab eo professionem exegerit, 
cum przterea in eo libello , quem Pontifici ἀπαιτη- 
θεὶς obtulit, id agat dumtaxat , atque in hoc incum- 
bat, ut Apollinarii hxresim alienam a se faciat, seque 
ab ea suspicione liberet, facile colligimus , eum non 
sponte sua ,sed accitum , tantum confecisse viam. 
Cyrillus Alexandrinus quamdam fidei confessionem 
recitat Vitalis episcopi his conceptam verbis : Si quis 
dixerit Dominum, ac Salvatorem nostrum, qui ex Spi- 
ritu sancto, et. Maria Virgine secundum carnem natus 


est, anima, aut. mente , aut ratione, aut. sensu destitu- D 


tum esse, anathema sit (f). 

Petavius hzeret an eam Vitali nostro attribuat (g). 
Verum δὶ quis eam piis, ac veram fidem spirantibus 
dictionibus conscriptam videat, si quis eam cum al- 
tera couferat , quam ab eodem Vitali expressam Epi- 
phauius retulit ( ἢ), vix dubitaverit, quin ut Lequie- 


ay Vid. post. epist. 4, num. 1. 


b) Ep. 255, 254, 255 ; Vit. Basil, cap. $6, n. 6. " 


c) Sozom. lib. vi, cap. 25. 

d) Vid. Epiph., Hier. 77, num. 20. 

e) Ue Apoll., art. 9, tom. VII. 
Ad Reg. cap. 10, tom. VI. 

1 Theol. tom. iv, lib. VI, eap. 1, $ 18. 
Hr. 77, ex num. 20. 


limum  ceusuisset , otque easelitteras Vitali tuuc 
abeunti tradidit, ut. illi redderentur. Verum paulo 
post ejus ab Urbe disce-sum, scripto iterum brevi 
epistolio per Pelronium presbyterum affereudo, si- 
gnificavit aliquem subortum sibi in ea re scrupulum ; 
at quia deinde przvidit, fore ut Paulinus ob eam cau- 
sam consilii incertus nihil ageret interea, ac rem om- 
nem delineret, quousque alie allat: essent ἃ Ro- 
mano pontifice litterz, quibus eo dubio absolveretur; 
ne tempus (rustra traheretur, ac nc Vitalis, aliorum- 
que ad Ecclesiam venientium receptio diutius dif- 
ferri posset , banc. Antiocheno  prxesuli, quse. tertia 
est, epistolam scripsit, qua veluti quodam rerum 
agendarum commonitorio couditiones adjicit, ac . 
expressam in ea fidei formulam (Kk) tniltit, non. tam 
tibi, ut ait Damasus, qui ejusdem fidei communione 
sociaris, quam liis , qui in ea subscribentes, tibi, id est 
nobis per te voluerint sociari. Hinc vero intelligimus , 
Damasum cum haec. scriberet, incertum prorsus, at- 
que in expectatione futuri Autiochize eventus fuisse : 
quamobrem anathematismum illum, quo Nazianaenus 
captiosum lidei a Vitalio oblatze libellum eversuin et 
sublatum ait (I), alium esse ab eo , qui bac eadem 
epistola exprimitur, atque alio tempore promulga- 
tum, postquam scilicet intellexit Vitalein ipsum atque 
Apollinarianos in pristinis perstare expositionibus, 
ac postquam rectius edocius , fucum. sibi factum vi- 
dit, et permoleste tulit, ut idem etiam de se Nazian- 
zenus inquit. 

Il. Hac itaque Damasi ad Paulinum epistola, quam 
secundo loco ego recenseo, factum est, ut causa 
ipsum inter ac Meletium diu agitata, coufecta ali- 
quando visa fuerit, ut statim dicam. Cur vero Dama- 
sus Paulino potius quam Meletio communicandum 
censuerit, plures sunt,.ac gravissims rationes. 
Prima, quod Vitalis presbyter ἃ Flaviano contem- 

(i) Dissert. 2, ὃ 7. 

(j) Epistol. 15, apud Lup. ad Ephes. Concil. Oper. 
tom. VII : est Vitalis qui orthodoxus fmit episcopus, est 
et alius Vitalis, qui ab impio fuit .Apollinario conse- 
cratus. 

k) Vid. ep. 2. 

Ἢ Vid. Nazianz., epist. 2, ad Cledon. 


109 


PROLEGOMENA. 


470 


ptui habitus Meletii communioni renuntiaverat, nec A lino ab Occidente literas quasdam veluti cujusdam 


alter supererat Antiochi catholicus episcopus, qua- 
Cum spes essel ut. communicare vellet, quam Pau- 
linus. Secunda, quod Meletius, qui longe aberat a 
suo grege, in exsilium pulsus, gravissimo huic ne- 
gotio ea, qua par erat, diligentia expedieudo adesse 
non poterat. Tertia, quia Paulinus contra, erat 
Aniiochiz pr:sens, et recte fidei studium prz se tu- 
lerat in ea urbe, suumque regimen Damaso jam ap- 
probaverat. lllum his rationibus inclinatum jam 
erga Paulinum, promovere etiam potuerunt tum 
exemplum Athanasii, qui quoad vixit, communio- 
nem cum eo retinendam censuit, tum consilium Pe- 
tri Alexandrini ejus discipuli ac successoris, qui per 
jd tempus Romz aderat ; tum etiam haud laudan- 


principatus tesseram. allatas: [uisse, valdeque efferri 
hujus partis duces, et gloriari de litteris, deinde etiam 
fidem proponere, ac ea conditione paratos esse cum 
nostra Ecclesia conjungi (b). An vero apertius 
designari poterant, qux Damasus ad Paulinum scri- 
pserat, ac ipsa litterarum verba, qu: a nobis reci- 
tata sunt, clarius exprimi? An vero non iis Paulinus 
quoddam veluti apostolici? communionis in Oriente 
symbolum ac caput constituebatur, cum Damasus 
illum suo loco ponit, atque eos, qui Paulino commu- 
nicaverint , secum communione junctos censeri 
jubet ? 

Has autem litteras hoc anno ἃ Damaso scriptas 
omnino fuisse. probat accuratissimus Vitz Basilii 


dus Melctii in Ecclesiam Antiochenam ingressus, B scriptor , easque immerito a sodali suo D. Petro 


frequentesque ejus de Ecclesia ad Ecclesiam inigra- 
tiones, quamquam deinde eam notam vite sancli- 
tate ac fidei integriiate eluisset. Quamobrem non 


longe a lemeritate abeunt, qui injuriam Meletio a - 


Damaso factam, eique prz Paulino Ecclesiam Antio- 
chenam adjudicari debuisse scribunt. 

Dorotheus itaque presbyter, qui commode sub 
antecedentis anni autumnum reversus ab Urbe fue- 
rat, ac legatione illa confecta Antiochi: substiterat, 
Basilium illico de iis, qu: ibi agebantur, certiorem 
fecit : venisse scilicet ab Occidente litteras, quibus 
Paulino episcopatus adjudicatus fuerat,. illisque 
praterea litteris Paulinianos uti, ut Terentium du- 
cem ad conjnnctionem cum Meletianis pertractan- 
dam permoverent. Basilius igitur tum Meletio de- 
nuntiavit rem omnem, tum Terentio statim scripsit, 
ne sese doret omnino alteri parti, sed rem integram 
ad Meletii reditum servaret. Ex iis autem, 4 ad 
utrumque scribit, liquido constat, tum agi hic de 
litteris, quas Damasus in Vitalis negotio ad Pauli- 
num dederat, tum ante hoc. tempus alias nullas ad 
eum scriptas. Sed audiamus Basilium: Rumor ad 
n0s pervenit versari té Antiochie , et qug in manibus 
suni negotia cum summis potestatibus. administrare : 
prater hunc. rumorem illud etiam accepimus, stantes a 
Paulino fratres nonnulla tecum disserere de. conjun- 
clione nobiscum ineunda, id est cum iis, qui sunl ex 
parte hominis Dei Meletii episcopi, quos etiam et lit- 
terd$ audio NUNC OCCIDENTALIUM circumferre , que 


episcopatum wrbis AÁntiocheng ipsi attribuunt, Mele- D 


tium. vero frusirantur (a). Nullas itaque ante hoc 
teinpus ἃ Damaso litteras Pauliniani acceperant, 
quas cireumferrent, adjudicatumque Paulino episco- 
patum probarent. Cur vero Basilius dicat, Paulino 
attributum iisdem litteris episcopatum, intelligimus 
ex his, que eodem tempore ad Meletium scribit : 
Postquam redivimus, ez. imbribus εἰ molestiis plurima 
infirmitate collecta, statim nos ab Oriente (Antiochia 
nempe)littere exceperunt, quibus significabatur, Pau- 


ni Ep. 214, alias 259. 
b) Ep. 216, alias 272. 
c) Tom. lif, cap. 25, n. 6. 
Dissert. de sanet. Siric. oper. tom. IV. 


PaTBoL. XIII. 


Constantio referri ad aun. 328 (c). Arguments, qux 
vir doctissimus affert, nonnulla ego tantum adjiciam, 
ut res omnino certa videri possit. Primum est, quod 
statim ac Dorotheus ab Occidente reversus est, ac 
literas attulit Orientalibus episcopis, Basilius ex- 
sultare potius, ac fructum aliquem ex ea legatione 
capere visus est: an vero id fleri potuisset, si Mele- 
tium ante hoc tempus spe sua palam dejectum vi- 
disset? Deinde cum Damasus ad Paulinum scripsit, 
Vitalis nondum fuerat ordinatus episcopus, quia eum 
loco filii habet, ac illum eo nomine in epistola com- 
pellat, quamquam Norisius aliud agens aliter sense- 
rit (d). Sed ea dignitate auctus nefarie fuerat anno 
976, quo colloquium cum Epipbanio habuit, quod 
ille recitat (e). Hzc itaque epistola scripta est, eo 
intermedio tempore, quod ab ejus ab Urbe reditu δὰ 
annum $76 lapsum fuerat. Tertio cum litterze illae 
Antiochiam perlata sunt, et vulgari coeptze, Teren- 
tius dux, qui publicis curis valedixerat, ut anima 
vacaret, ad negotia iterum redire coactus, Basilio 
teste, cum summis potestatibus rempublicam admi- 
nistrabat in eadem urbe. Qusrendum itaque tempus 
est, quo ille otio se ac quieli dederit, tum quo ad ne- 
gotia accesserit. Aliud vero non occurrit, quam quod 
iuter annum $75 et 575 medium est. Anno enim 273, 
negotiis illum vacavisse constat ex Basilii epistola 
ad eum ex Armenia scripta (f). Putat autem Tile: 
montius hoc ipso tempore ducem illum in Iberiam 
missum duodecim legionibus przpositum, ut Sauro- 
matium in regnum restitueret. Re itaque feliciter 
confecta, ac devictis si qui fuerant, hostibus cum ex 
Armenia Antiochiam, ubi Valens sedem fixerai, re- 
versus essel, ad otium secessit, ratus se contemp- 
tum ab eo imperatore, qui sibi anxie petenti ne 
unam quidem ecclesiam pro catholicis concesserat, 
quin potius libellum ab eo oblatum laceraverat, 
quem Terentius in frusta discerpturà cum collegisset, 
Habeo inquit, quod petii. Egregium hoc factum, 
quod Theodoretus narrat (9), Pagius merito collocat 


e) Hzr. 77, cap. 20. 
[) Vid. epist. 99, apud BB. 
(4) Lib. 1v, cap. 32. 


101 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


173 


ad aunum 573 (a). Si itaque eu. anno jam provecto Α ordinari se pássus est, ea adjecta conditione, ut li- 


secessit dux ille ad otium, ad aulam et nepgotia vix 
redire potuit ante sequentem, eumque ad finem ver» 
tentem annum : ac proinde littere, que a Damaso 
Antiochiam venerant, Terentio lterüm ac páulo antea 
negotiis admoto, extra hune, de quo agimüs annum 
praeetergredi non possunt. 

Ill. Dorotheus itaque, cui non secus ac Basillo 
Meletii causa cordi fuerat, cum Προ scripsit, signi- 
ficavit eliam sibi in animo esse Romam iterum pro- 
ficisci, u$ eam scilicet, quibus posset rationibus tue- 
reiur, rogavitque ut Gregorium Nyssenum ad hoc 
iter secum suscipiendum impelleret. llec etipso 
Besilio discimus (P), qui rescripsit iter illttd hyeme 
omnino eonfici non posse, ac vias omnes praeterea, 


berum sibi foret eundi quo vellet ([) , ac de se idem 
fáctum asserit sanctus Paulinus Nolanus, cum ad 
Severum hee scribit (9) : Ea conditione in ecclesia 
Barcinonensi &ohsecrari adductis sum, ut ipii ecclesie 
sion alligarer, [n sacerdotio tantum Doniini, nón etiani 
in locuni edclesit dedicalus ; qnod cum abbas Flori - 
dus retulissei, recte ellat adjecit, intet priora li- 
bere ordinationis exempla referri oportere (h). Cum 
itaque Simplicianus Romz presbyterum ágeret, an- 
tequam Medlolanum acéédetet , Román Eéclesi 
presbyter juré tneritoqde a Baronio dittus esi. Cur 
veto 4 Datiáso Mediolánum thüissus censeri debeat, 
duplex ést ratio ; altera. quod presbyteri sirié forma- 


9€ ^ 4 €. or 


tis ac invito épiscopo deserere stationem non pote- 


que Constantinopolim ducerent, tilitibüs intercep» B rant ; alteta quod Damasus Ambfosii ordinationem 


tes esse ; qno intelligimus has litterae seriptas esse 
autumno inchosto jam et inclinato. Quod si Doro- 
theus navigatione uii vetit, fiot! negat Basilius, quin 
tempus sbeundi commodum, et opportunuii sit, et 
quin stetim abeat, dummodo Gregorius frater tuni 
navigationem , tem legationem non recuset. (Quis 
deinde addit de Occidentalium swpercilio, antmom 
produnt ob Meletii causam exulceratam, ac szhetissi- 
mum exteroqui virum aliquid humdni passam. Nattt 
Damaso fastom omnem , ac supercilium abfüisse 
probant, tum ejas scripta, quz exstant ad Paulinum, 
Hieronymum atque Acholium, tum Hieronymus ipse, 
qui mitissimi eum ingenii virum praedicat. 

IV. Annalium pereas ad hane ammum (c) S. Atn- 


confirmaverat, (quaré etiam per Simplicianum, cu- 
jus sanctitas, doctrina, àc cum Aribrosio familiari- 
t4s pérspecía erat, cavere debuit, ne sub novo epi- 
scopo etsi integefrimo in sacris tamen Canonibus 
nóndtt insttuctó, aliquid detrimenti caperet eccle- 
siastica disciplina. Erat enim przcipüa Cra, ut re- 
cénis ordinati, vel ordinahdi, àb iis quibus subefànt 
et a suis corisecfatoribus inst'uerentuf, ἂς scripto 
sepe ét acciperent tegüfarum ecclesiasticartim 
codiceti (i). Ámibrosii vero ordinatiónem ἃ Daiínasó 
caus cognita conflfmatam fuisse coristat e Ambro- 
sio ipso, quí hxc ad Vercellenses $cripsit : Ordina- 
tionem thedrh Occidentales episcopi y0picto, Orientales 
dutem exemplo probarunt (j). to€ áütemi ad ordina- 


brosio, qui sub exitum praecedentis anni ex laico et C rium Nomzni episcopi jus lute pertinuisse coffigitur 


neophyto ordmatus fuerat Mediolanensis episcopus, a 
Demaso missum scribit Simpliciamm Romans Ec- 
clesix presbyterum, doctorem οἱ -monitorem. Tille- 
montius hac de re majus aliquod testimonium que- 
rit; nam primo incertum esse ait, an Sithplicianus 
Roman: Ecclesi: presbyter fuerit, eum tantum con- 
stet, illum sub Constantio egisse Rom:, 8c Victori- 
nem ad Christiana saera iradoxisse sab Juliano, tum 
ilum Medéiolant fuiste sub Ambrosio episcopo, at- 
que ab ee patris spiritualis loto habitam Augustino 
teste; at. inde contemdit non efílci, eum ἃ Damt*so 
illuc missem, atque eum in finem, quem Baronius 
memoraf (d). Verum cum Simplicianns preshyter 
fuerit, cum Aunbrosius preterea. eum loco patris 


et iis, quz dissérunt Bacchtüfas ac Joannés Antonius 
Blaneus, qoi conferri poterunt (K). 


CAPUT XI. 
570, Damas) 14, VARENS AUG. Y ET YALBNTINIANUS 
AUG. 6088. 


I. Doretheus Romam profectus eum sánctissirto altero 
Antiochenme Ecclesie presbytero. litteras affert. &d 
Donaeum α Basilio et Orientalibus scriptae , quo 
ezpenduntwr , ac tota Damasum inte? e Datifiumrei 
geste series exponitur. HW. ]dem pontifex cir ag- 
nodo, cgi Petre Alexandrinus aderal , morem gerit 
Orientalitem votis, ac tis rescribft, exjus Iune evriptee 
'synodice fragmenis adducituP , ef. explicatur. HT. 


spiritualis habuerit, sive quod eum Rom instruxis- D . δας eadem synodo damnáti Apollinarius et Timo- 


$64, sive οἷν aliam causam, eum presbyterum fuisse 
operiet longe ante ordívationem Ambrosii, quod 
Tilemontius ipse non negat. Nellus autem func 


presbyter esse poterat, qui non certo loco sive ec- 


clesize adscriberefer, quem episeopo invito deserere 
non poterat, ut alio. migraret. Rem notissimam at- 
que a 'fhomassino egregie pertractatam (e) iteram 
non agam. Hine Hieronymus a Paulino  &ntiocheno 


(dy kd dtrh. 315, n. 5. 
(b) Ep. 215. 
c) Ann. 9375, n. 99. 
De Ambros., art. 40, ac de Simplic., t. X. 


e) Tom. HI, lib. 1 eum pluribus seq. 
Bar. ann. $78, n. 65. 


theus. IV. De Meletii agitata coram Damaso causa , 
ejusque apud. eem pontificem statu, et. quid de eo 
 pontifiez senserit ; Bupinius refellitur. V. Anongmi 
Amstelodamenisis dut mira inconsiderantia, aut mata 
fdes. | 
Y. Gregorius Nyssenus, quem sibi socittm adjungi 
Dorotheus optaverat, de Romano itineré minime 
cogitare visus est, siVe quod recussverit, siVà quod 
ῃ Ep. 4, Ver. edit. 
i) Vid. Quesnell. ad S. Leó., ep. 16. 
j) Ep. 65, ap ' 


t. IV, lib. it, cáp. ἢ ξ 


175 


PROLEGOMENA. 


114 


eum 4118 negotiá, ac quibus paulo post vexatus fuit, A adeoque przclaris sinceri erga Romanum pontificem 


Arianorum persecutiones detinuerint. Àt Dorotheus 
ipse, δι sanctissimus alter Ántiochenz Ecclesise 
presbyter coinitem sese oblulerat, illud urgebat dili- 
genter eique sese parabat circa hujus anni initium. 
Hzc constant ex Basilii epistola ad Eusebium Samo- 
satenum , cujus hac sunt verba : De rebus autem Oc- 
cidenlalibus prius ipse didicisti , narrante omnia fratre 
Doroiheo , cui quales danda rursus littere abeunti? 
Fortásse enim se ilineris socium jungel optimo sanctis- 
simo , qui miigno ardel studio, ac. Orientem peragrat, 
εἰ ab imsignioribus quibuscumque — subscriptiones et 
epistolas colligit (a). Accuratissimus postremi operum 
tomi editor, qui ab hoc annó numerat primunr Do- 
rothéi presbyteri Romanum iter, primamque ejus 


obsequii significationibus referta est, ut verissiuuum 
sit, quod magnus Baronius (c) ait, sanctos viros capi 
humana aliqua animi perturbatione aliquando posse, 
minime autem detineri. Agit itaque Damaso primo 
loco gratias, ob eam, quam fecerat in anterioribus 
alicujus auxilii spem, operamque illam, quam posue- 
rat, ne ea frustraretur. Huc enim pertinet, eoque 
respicit hoc ejus epistole initinm : Dominus Deus 
noster, in quem speravimus ,. laniam cuique vestrum 
gratiam largiatur , ut ad propositam spem perveniatis, 
quanto ipsi gaudio corda nostra implevistis , tum ez 
commiseralione, quam &rumnis noslris impendistis, ut 
induti viscera misericordie, quemadmodum predicti 
viri annuntiaverunt nobis, Dorotheus scilicet ab Urbe 


ad Damasum legationem , hzc allata verba interpre- B tunc redux, et qui comites ei fuerant. Quapropter 


tatur, ac si Basilius quxrat que rursus dande littere 
Dorotbeo, non ad Urbem, sed in Orientem abeunti 
ex Cappadocia, aut alio Cappadociz finitimo loco, 
ad quem ille forte venisse poterat ab Eusebio, quem 
inviserat, redux (b). Àt si quis epistolam illam 
attento animo legerit, facile deprehendet, eo loco 
sciscitari illum , quid iterum scribendum per Doro- 
theum Romam cum sanctissimo profecturum ; siqui- 
dem statim prosequitur, que igitur per ipsos scribenda 
sint, aut quomodo cum scribentibus consilia conjun- 
genda, equidem dubito. Sed si cito reperias, qui ad 
nos proficiscántur , nobis exponere non graveris : mihi 
enim venit in mentem illud Diomedis usurpare, utinam 
precatus non esses, quoniom, inquit, vir est superbus. 
Etenim si nobis placetur Dominus , quonam alio admi- 
niculo indigemus? Sin autem perseverat ira Dei, quale 
nobis praesidium supercilii Occidentalis ? Wecens animi 
dolor ob przlatum Meletio Paulinum, hzc a viro 
sanctissimo duriora expressit; at ex iis aperte liquet, 
ὃς quibusnarn litteris Dorotheo dandis, quove ejus 
itinéfe'tunc Basilius ageret. Minime itaque necesse 
est, ut Dorothéum ipsum, Eusebium in Thracia Scy- 
ihis fotte proxtmioreexsulantem accessisse dicamus, 
ut 1}}} Oecidentalium rérum statum przesens expo- 
néret, quod facere per epistolam facile poterat : 
pretereaque minime credibile est, presbyterum illum 
Meletii causam, in eo, quod scripserat, discrimine 
Antíothize positam deserere voluisse, ut iter nihil 
profütururn, sive in Thraciam, sive in Cappadociam 


rursus etiam per dilectos, et salutamus, et adhoriamur, 
ut si Dominus quidem [acultatem vobis dederii ad. nos 
proficiscendi , ne pigremini nos invisere, . . . Quod si 
bonus Deus, ac sapiens vit& nostra moderator hoc be- 
neficium in aliud tempus reservat, saltem nobis scribite, 
quecumque a vobis scribi decel ad solamen a[flictorum, 
et erectionem confractorum . . . nec aliunde expectatio 
ulla auzilii, nisi Dominus per vos, a quibus sincere coli. 
tur, miserit medelam. Tum deinde rem aggreditur, cau- 
sasque gravissimas, ob quas apostolicz sedis auctori- 
tatem efflagitat, ac pauca de Ariana heresi veluti ab 
Ecclesi corpore abscissa , atque ideo minus ad no- 
cendum apta cuin attigisset, ita pergit: Qui autem 
pelle orina induti sunt, ac. speciem blandam pre se 


C ferunt ac lenem, intus vero dilaniant crudeliter Christi 


gregem, et propterea, quod ez nobis exorti sunt, facile 
perniciem inferunt simplicior.bus, hi sunt, qui molestiam 
exhibent, ac &gre vitari possunt. Nosrogamus ut vestra 
diligentia omnibus OnigNTiS Ecclesiis denuntiet ... Ne- 
cesse est autem horum nominatim meminisse, ut eb-ipsi 
cognoscalis eos,qui turbas apud nos movent ,eosque nostris 
Ecclesiis uaNiFESTOS facite. Primum inter eos locum 
assignat Eusthatio Sehasteno, alterum Apollinario; 
hisque tandem Paulinum adjungit, quamquam minori 
hunc eum libertate, ac velut subdubitans tangat. 
Eusthatium itaque post acceptam Roma Patrum fidem, 
et ad communionem admissum , nunc inter eos esse 
ait, qui consubstantiale condemnant, ac ducem se 
pribere Pneumatomachorum haeresis : Apollinarium 


Tnétitueret , hyemali potissimum tempore, quod iis T) vero, intemperanti scribendi facilitate usum, ac non 


fn 1ócis perdifficile, ac perincommodum esse solet, 
'quodve fam prope aderat, cum Basilius ad eum An- 
'tiochiz agentem rescripsit, ut superiori capite vidi- 
hus. Certum itaque ratumque sit, Basilium ipsum 
"hoc loco, ab'Euscbio qu:rere, qux» rursus dandze 
Tttérz Dorotheo, in Occidentem, unde non diu antea 
"w:ivenerat ,'Mitetüm &beunti. 

HW. "Abiit igitur Dorotheus presbyter iterato Ro- 
"Whm,'seeutmue tulit epistolam Orientalium nomine 
"a Basilio'seriptam , in veteri editione 74 , in nupera 
265. Hec vero lenitate, atque humilitate tanta, 


n" 279, alias 10. 
b) Vit. Basil., cap. 55, num. 6. 


petitis ex Scriptura probationibus, sed humanis ratio- 
nibus innixum, in varios errores lapsum esse, in iis 
presertim, quis de [ncarnatione tradiderat, ut jam 
pauci, qui ab eo scripta legerant, priscam pietatis 
formam servarent. Denique quod ad Paulinum atti- 
net, hec pauca dumtaxat scribit. Paulinus utrum ali- 
quid el circa ordinationem reprehensioni obnoxium 
habeat, ipsi dizeritis. Nos sane moerore afficit , qued in 
Marcelli dogmata propendet, ac illius seclatores sine 
discrimine ad suam communionem admittit ; quod 
tamen non diu postea ab eodem *etiam Basilio, re 


(c) Ad ann. 872, num. 2. 


115 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


176 


melius perpensa ac cognita, factum fuisse alio loco A tium Sebastenum, aliosque Pneumatomachos, ac 


probavi:nus (a). Scitis enim. spem nostram. omnem 
everti Marcelli dogmate, quod neque Filium in propria 
hypostasi confitetur, sed prolatum esse, et rursus rever- 
sum esse ad eum, ex quo processerat. Quibus Romano 
pontifici denuntiatis, epistol;e finem imponeus hiec 
ait : A vobis ut horum curam suscipiatis, e[flagitamus. 
Suscipietis autem, si omnibus Orientis Ecclesiis scribere 
non gruvenini, eos qui hiec depravant , si corrigantur, 
admittendos ad communionem : sin autem pertinaciter 
novitlatibus adherere voluerint, ab Ecclesiis abscin- 
dendos. 

Hzc it:que rerum inter Damasum et Basilium 
gestarum , et litterarum hinc inde scriptarum series 
est. Basilius anno 571 Dorotheum diaconum legat 
ad apostol.cam sedem cum epistola in nupera edi- 
tione 70. Rescribit Damasus anno sequenti per Sa- 
binum diaconum Mediolanensis Ecclesi: , ad Orien- 
tales missum. Basilius eodem ipso anno scribit rur- 
sus epistolam 90, eamque Sabino in Occidentem 
redituro ferendain dat. Cum ea forte non placuisset 
Damaso, idem Czsariensis pr:sul Evagrii monitis 
excitatus scribit iterum anno 574 ineunte, epistolas 
242 et 245, easque tulit in. Occidentem Dorotheus 
presbyter : eedemque anno ad Orientales rescribit 
Damasus per ipsum Dorotheum, ut constat ex Dama- 
siano primo fragmento, otque ex hac ipsius Basilii 
ad Damasum eypistola 265. Hxc vero hoc anno scripta, 
Damasoque per dictum Dorotleum reddita, omnium 
postrema est, eique ab eodem Damaso responsum 
fuisse constat longiori epistola synodica, cujus dum- 
taxat fragmentum alterum ab llolstenio servatum 
superest, quod numero secundo a primo distingui- 
mus. Duplicein ego hanc synodum colligo ex mutua 
utriusque fragmenti collatione. In primo siquidem 
Damasus pontifex multam futuri auxilii Orientalibus 
spem facit, ob quam Basilii animus mirifice erectus 
est, et exultare visus, ut constat ex ejus epistola 2553, 
954, 955. In altero nullum spei locum dat. Nam ta- 
melsi sapientissimus pontifex episcopos Orientales 
certos esse jubeat, esse se pro membris sollicitum , 
aperte tamen fatetur, nullum aliud presens refrige- 
rium expeclaria se posse, quam quod ex mutua in 
retinenda fide concordia, capi poterat. Si itaque 
fieri non potest, ut hzc inter se contraria, sibique 


Marcellianum dogma, cujus Paulinus insimulatus 
fuerat, brevibus sese expedit, liae proposita fidei rc- 
gula : Ut, enim Niceni concilii fidem inviolubilem per 
omnia retinemus, sine simulatione verborum, aut sentu 
corrupto, nullo modo Spiritum sanctum separamus , 
sed perfeciam in omnibus , virtule, honore , majestate, 
deitate cum Patre conveneramur et Filio; itaque etiam 
plenitudinem Dei Verbi, non prolativi, sed nati, neque 
in Patre remanentis, ut non sit, sed ex eterno in cter- 
num subsistentem , perfecium, id est integrum homi- 
nem assumpsisse, id esi salvasse confidimus. Nam 
quod ad ejusdem Paulini ordinationem attinct, cui 
Basilius aliquid vitii objecerat, cum eam Damasus 
judicio suo jam probavisset, non erat cur aliquod 


B addere necesse esset. 


Nunc vero minime difficile est statuere ejus con- 
cilii tempus. Nam si hoc anno nondum provecto ci- 
tata Basilii epistola scripta est, ad eumdem profecto, 
aut ad sequentis initium, tum hoc fragmentum re- 
ferri debet, tum ea synodus , cui a me adscribitur. 
Iloc facile przeterea dijudicabit, qui epistolam illam 
cum eodem fragmento conferat, observetque ab eo 
tria illa confici, qux» Basilius a Damaso potissimum 
postulaverat. Accedat insuper Socratis testimonium 
scribentis, Petrum Alexandrinum ad Ecclesiam 
suam jam reversum, cum Valens Antiochia discedere 
coactus est, iturus contra Gothos (b), auno scilicet 
911 jam ad finem inclinato (c). Si vero idem Petrus 
Alexandrinus illi synodo adfuit, necesse est, ut in- 


C termedio hoc tempore, atque ideo vel hoc ipso anno, 


vel alio nondum adulto confectam illam dicamus, ac 
preterea errare illos, qui concilium, in quo damnatus 
Apollinarius cum Timotheo fuit, in annum confe- 
runt 578. 

IV. Fatendum quidem est, ex hoc fragmento 
Apollinaris nomen, ac Timothei in ea synodo damna- 
tum fuissc, minime probari posse, sed ejus dumtaxat 
impium dogma proscriptum ; at hoc validis argumen- 
tis aliuude petitis conficitur. Enim vero quin Dama- 
sus in concilio, cui Petrus Alexandrinus adfuit, 
utrumque damnaverit, graduque moverit, netno du- 
bitaverit, qui ejusdem Damasi ad Orientales episto- 
lam sextam legerit. IIoc preterea aperte asserunt 
Rufinus (d), Sozomenus (e), ac episcopi nonnulli in 


repugnans oratio ab una eademque synodo, atque D litteris ad Rufum Thessalonicensem Ephesino conci- 


uno eodemque tempore profecta sit, eorum alterum 
fragmenturum ad unam, alterum vero ad alteram 
pertineat necesse est , primum scilicet.ad eam, quz 
anno 374 congregata fuerat, ac Basilio pergrata ac- 
cidit, alterum vero ad eam, de qua nunc agimus. 

Ill. Damasus igitur his acceptis a Basilio litteris, 
convocata synodo, cui Petrus Alexandrinus adfuit, 
ac Dorotheus presbyter Orientalium legatus, Apolli- 
narium cum Tiwotheo damnavit, amentemque eorum 
heresim ab Ecclesia proscripsit. Quo vero ad Eustha- 

a) Vid. cap. 6. 

b) Lib. 1v, cap. 57. 

c) Vid. Pag. ad ann. 278, num. 8, 6. 


lio insertis (f). At utrumque in hoc ipso, de quo agi- 
mus, concilio damnatum, graduque motum et ab 
Ecclesia projectum , ex Basilio ni fallor, manifestum 
fit. Neque enim Apollinarius meritam hanc senten- 
liam passus fuerat, cum idem Basilius eum detulit 
ad apostolicam sedem, petiitque tam anxie ut damna- 
retur. Hinc in litteris ad Patrophilum ZEgensis Ec- 
clesix episcopum circa hoc tempus scriptis, Apolli- 
narium ait se non habere inimicum , quamquam nec 
ita amicum habeat, ut ejus in se accusationes susci- 

(4 Lib. x1, cap. 20. 

e) Lib. vi, cap. 25. 

(f) Conc. Ven. edit. tom. III, p. 1974. 


17] 


PROLEGOMENA. 


118 


piat, cum potius sint, qui: in eo reprehendat non- A impudentiam iis notam faceret, alter ut eos laudaret, 


nullis lectis ipsius libris (a). Contra vero Apollina- 
rium pro hzretico, projectoque liabuit ab Ecclesi 
corpore, statim ac Dorotheus ab Urbe rediit, attulit- 
que synodicam illam Damasi epistolam. Seribit enim 
ad Eulogium , Alexandrum et Harpocrationem, ex- 
soles pro fide episcopos, de quibus alio loco actum 
a nobis est, eosque laudat, quod Apollinaris commu- 
nionem rejecerant , atque hortotur, ut eum conentur 
ad bene constitutum Ecclesi ordinem reducere, eique 
fortiter recte fidei dogmata proponant , ut illius emen- 
datio manifesta fiat, ac fratribus innotescat illius pa- 
nitentia (b). Cur vero alia de Apollinario ante Doro- 
thei iter, alia vero post ejus reditum Basilio mens, 
agendique ratio fuisse potuit, quam quia post eam 


synodum nullus supererat de ejusdem damnatione B 


ambigendi locus ? 

Huic itaque concilio preter Petrum Alexandrinum, 
ac Dorotheum presbyterum Orientalium episcopo- 
rum nomine agentem, Timothcus adfuisse debuit eo 
missus, ut Apollinaris causam tueretur (c). At hic 
eliam cum magistro suo damnatus, ut iu Urientem 
rediit, simulatione omni deposita, in apertum furio- 
sumque schisma prorupit, ac Petrum eumdem Álexan- 
drinum, Basilium prxterea, Epiphanium , ac Pauli- 
num anaihematizare ausus est, alios scilicet ut Sa- 
bellianos, alios autem ut Tritheitas, ut ego puto, 
cum Apollinariani de recta pra czeteris in Trinitate 
fide sese efferrent, atque alia nulla excogitari possit 
causa, cur viros illos sanctissimos atque integerrimos 


quod eorum communionem aperte rejecerant. 

V. Prater hic, qua feliciter. confecta vidit, Do- 
rotheum non neglexisse episcopi sui Meletii causam, 
tum verisimile est, tum B:silius probat in eadem ad 
Petrum Alexandrinum epistola, quin potius eam ve- 
hementiori, quam forte par erat, studio ab eo tra- 
ctatam discimus ex his ejusdem Basilii verbis : Nos 
autem in tristitiam conjecit. frater. noster Dorotheus, 
quod ut ipse scripsisti, non omnia leniter el. mansuele 
dixerit dignitati tug. 1s reversus mihi narravit, quos 
coram Damuso reverendissimo episcopo cum tua pre- 
stantia sermones, disputationes, habuisset, ac dolorem 
mihi afferebat, cum diceret numeralos in Arianis fuisse 
religiosissimos (ratres comministros nostros Meletium 
el Eusebium. Forte itaque cum Dorotlieus vehemen- 
tior esset, quam deceret, ac Meletii prze Paulini com- 
munionem retinendam contenderet , Petrus, qui 
Athanasii vestigiis inhzrens a Paulino stabat, ut di- 
sputatoris vehementiam retunderet, objecit iterum 
tum retentam a Meletio et Eusebio cum Acacio, at- 
que Árianis societatem; tum praterea, quod cum 
homeusion prx»ferrent; sb homousio recedere vide- 
rentur, atque ad Arianos ipsos transire. Hac enim 
qu;e tunc invaluit suspicio, deinceps eti«m . diu per- 
multis hzesit, ac Hieronymum induxit, ut in Chronico 
scriberet, Meletium,in Antiochena synodo, Ahomonsio, 
anomecoque rejecto, medium inter hec homausion, 
Macedonianum dogma vindicavisse : ac causam dedit 
libro iuter Athanasii opera impresso, qui inscribitur 


excommunicare ausus fuerit. Hujus rei testis est C Refutatio hypocrisis Meletii, εἰ Eusebii Samosateni, 


Petrus ipse in epistola ad episcopos, presbyteros, et 
diaconos pro vera fide in exsilio constitutos, cujus 
fragmentum Facundus (d) recitat. An vcro. Timo- 
theus id sceleris ausus sit, postquam idem Petrus ad 
Ecclesiam suam reversus fuerat, an. vero cum mo- 
ram Rom: adhuc traheret, statui non potest. Quod 
affirmari a me posse puto, illud est, boc accidisse, 
postquam Epiphanius cum Vitali Antiochiz cougres- 
$us fuerat, ab eoque Apollinarista detecto, sese se- 
paraverat, ac postquam Basilius ad sedem apostoli- 
cam Apollinarium detulerat, damnarique obtinuerat : 
neque enim erat causa, cur iis ante hoc tempus ve- 
sanus homo anathema diceret : videtur tamen vero- 
similius, hzc a 'Timotheo perpetrata flagitia, post- 


quam Petrus Alexandriam reversus Romanam hanc D 


synodum, vt Rufinus ait, confirmaverat, eorumque 
hareticorum damnationem episcopis et Ecclesiis 
sub se positis denuutiaverat. Apollinarius enim ejus- 
que assecle, tunc quzrere qui sibi communicarent, 
contra praecipua catholicorum episcoporum capita 
ealumnias serere, ac disseu-iones ubique, et scissio- 
nes Ecclesiarum excitare coeperuut, ac nefaria quze- 
que, pudore omni deposito, audere. Hinc quippe fa- 
ctum, ut idem Petrus, et Basilius, uno eodemque 
tempore iisdem exsulibus episcopis scriberent, alter 
ut summam Timothei aliorumque Apollinaristarum 


(a) Epist. 944, alias 82. 
(b) Epist 265, antea 295. 


et sociorum adversus Consubstantialitatem. 

At Damasus ea, qua prz ditus erat sapientia, atque 
animi constantia, nihil decessit ἃ concepta semel 
definitaque sententia. Neque enim ecclesiastice disci- 
plinze ratio patiebatur, ut Paulinus,qui legitime ordina- 
tus fuerat,ac nulla unquam h:ereticorum,communione 
se polluerat, qui magno animo magnavue constantia, 
neque Valentis, neque Arianorum minis perterritus, 
catliolicam fidem palam professus fuerat, quem 
Hieronymus confessorem, Rufinus virum. sanctum, ac 
per omnia sacerdotio dignum appellat, posthaberctur 
Meletio, qui Antiochenam Ecclesiam veluti pr: mium 
criminis obtinuerat, quaniquam eorum societati re- 
nuntiasset. Contra vero, atque ob hanc causam, quod 
Ario anathema dixisset, ac pro vera. file exsul tunc 
esset, qux a Petro Alexandrino tunc forte illatze sunt 
veteres criminationes, minime effecerunt, quin Da- 
masus cum Basilio, aliisque Meletii et Eusebii com- 
municatoribus societatem sacrorum servans, cum 
eodem etiam Meletuo communionem mysteriorum 
sacrorum retineret. llinc Dorotheum ipsum et san- 
ctissimum Meletianarum partium presbyteros semel 
iterumque ad se missos perhumani'er suscepit, ac 
ad sacra omnia admisit. Habitus itaque Meletius pro 
catholico episcopo fuit, 3t minime cum eo inita et 
retenta arcta illa conjunctio, ac fraterna charitas, qua 


(c) Vid. cap. 22. 
(d) Lib. 1v, cap. 2. 


419 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


480 


fruebantur, qui plena Romani episcopi communione Α sio postulasse ut ad Damasum ipse scriberet, peic- 


minime carebant, atque πὸ cum Flaviano Meletii 
successore agendi ratio a sede apostolica deinde 
eliam servata est, donec cum eorum altero, tran- 
sactione, de qua redibit sermo, cum altcro vero 
Theophilo Alexandrino, et Chrysostomo conciliato- 
ribus, controversia finem habuit. Hinc vero liquet, 
quam fallaci captiosaque ratione utantur Dupinius, 
aliique ejus ingenii homines, qui hoc Meletii et Fla- 
viani exemplo abutuntur, ut probent, in Ecclesia ca- 
tholica esse posse aliquando, qui extra Romanae 
Ecclesi: communionem sit. Qux enim cum Meletio 
et Flaviano non habebatur coimmmunio, non ea sacro- 
rum mysteriorum privatio fuit, sed arctz illius eccle- 
siaslicze societatis et confoederationis, qui presby- 
tero cun $uo episcopo, episcopo cum sux provincia 
episcopis, accum Romano potissimum intercedebat, 
disjunctio : cujusmodi sunt, mutua visitatio, forma- 
tarum ac commrendatitiarum commercium, in con- 
ciliis consessus, ac alia qu&e ad externam Ecclesiz 
politiam attinent, ac quibus carere, gravissima iis 
- temporibus pena reputabatur (a). Hoc enim est, 
quod Sozomenus (b) scite indicat, cum ait Occiden- 
tales ob Flaviani ipsius ordinationem non me- 
diocriter indignatos, ad Paulinum quidem tamquam 
episcopum Antiochie consuetas scripsisse epistolas, ad 
Flavianum vero nullas. Hc vero externe societatis 
disjunctio, quz aliquando latius porrigebatur, ali- 
quando angustioribus finibus coarctabatur, non pro- 
hibebat, quominus illi, qui ita abstenti essent, in 


reique ut Legatos in Orientem mitteret. Quinto 
Occideniis episcopos acceptis Basilii litteris, Mele- 
tium contra Damasi sententiam prztulisse Paulino. 
Sexto presbyterum sauctissimum ab Occidentalibus 
iisdem, in Orientem cum Sabino aliisque aliquot cle- 
ricis legatum missum. Hxc enim om/nia, quz ille 
scribit, quam falsa sint, tum ex recensita a nobis 
rerum gestarum serie constat, tum praterea nos 
docent, que deinceps indiligenti huic, mendaci ac 
insulso scriptori in caeteris eliam üdes baberi pos- 
sit. 
CAPUT XII. 


$17 ,DawAS: 12, cRATIANO AUG. Y ET MEROBAUDER (0538. 


pl. Hieronymi ad Damasum de tribus hypostasibus 


epistole exponuntur, el explicantur. Disquiritur , 
quaenam [uerit per id tempus, ac. praterea in Con- 
stantinopolitano | concilio  recrudescentis ejus litis 
causa. l1. Damasi ad Hieronymum rescriptum. MI. 
Antiqua Hieronymiane epistole lectio retinetur. et 
asseritur. IN. An. Hieronymus Vitalem pro catholico 
habuerit ? V. Petrus Damasi litteris ad. sedem res- 
titulus, Alexandriam redit. 


l. Sanctus Hieronymus, qui ad Chbalcidis eremum 
ante quinque circiter annos sese receperat, celebres 
lioc anno litteras Damaso ecripsit (e) , quibus querit 
an tres in Deo hypostases dicendge sint , e£ quocum 
communicandum sibi Antiochiz sit. Gur eas litteras 
hoc anno, aut altero ineunte saltem, cum cl. Vallar- 


ecclesiis, in quibus ii$ communio concessa erat, C sio scriptas censeam ratio ex iisdem constat. Freime- 


cum aliis etiam, cum quibus erat vetita, episcopis 
 communicarent. Hiuc Theophilus Alexandrinus, cum 
Flaviano ipso, a quo ZEgyptus disjuncta erat synodo 
Constantinopolitane cuidam adesse non dubitavit, 
nullaque est ratio, cur Tillemontius (c), mirari se 
dicat, quomodo illud ab eo fieri potuerit. Ceterum 
ut redeam unde diverteram, cum Damasus Dorothei 
Sermoues et acriores eiiau dispulationes, ipso Basi- 
lio teste, patienter audierit, humani aliquid passus 
est Casares episcopus alioquin sanctissimus cum 
scripsit, elatum illum , sublimem, et altius sedentem, 
audire non posse veritatem humi pradicantem (d). 

VI. Hzc, vero cum ita sint, nunc anonymi trans- 
fug: sive oscitantia, sive mala iterum fides lectorum 


oculis exponenda est. Hic igitur primo loco nihil D 


unquam tum Athanasio, tum Basilio, a Damaso re- 
scriptum fuisse asserit, sive quia litibus propriis oc- 
cupato,nihil esset opus alienis, sive quia timuil ne 
Valentis imperatoris, rebus, suis nihil profuturam in 
se provocaret iram. Secundo litteras, quas Basilius 
scripserat, ab Evagrio Antiocheno tum Romam alla- 
tas, tum ab eodem ad Basilium relatas. Tertio hinc 


factum ait, ut Basilius omnem cum Romano episcopo: 


litterarum consuetudinem abruperit. Quarto ne quid 
vero interea religio detrimenti caperet, ab Athana- 
ni Vid. Morin. esereit. 1. n, cap. $7, 48, 19. 


b) Sozom. lib. vii, eap. 11. 
c) De Flavian. art. 7. 


bat enim cum  scribebauntur , (ulta mundi prasidiis , 
Ariana rabies; ac Hieronymus, cuipam Antioclice 
communicarelt, incertus, sequebatur /&gyptios con- 
[essores in. Palestina exsules, quos in. Damasi com- 
munione esse noverat, ab iisque Sanctun Donini et- 
petebat. At anni sequentis Augusto mense, Valentis 
obitu Ariana rabies prasidiis suis omnino decidit nec 
ulli jam amplius erant AEgyptii confessores in Syria 
exsules, a quibus Hieronymus Sanctum Domini pe- 
tere amplius posset, omnibus exilio solutis. Constan- 
tius, qui has Hieronymi litteras iterum impressas 
dedit, easque anno 380 jam labente exaratas putat , 
AEgyptiorum confessorum nomine Petrum Alexzan- 
drinum intelligit. At qui fuerint illi, ex Basilio jam 
vidimus, ipseque praterea Hieronymus aperte nos 
docet, qui ad eos veluti sibi viciniores pro sancto Do- 
mini corpore recurrebat : quamobrem vix puto fore , 
ut Constantius interpretationem hane suam, a vi ge- 
nuina verboruin et temporum ratione alienam, eru- 
ditis prohet, Cur vero tum Meletiani, tum Vitaliani 
dicerent, lerere se Damaso, non secus ac Paulinus, 
ratio minime a lenge petenda est, ut visum fuit ei- 
dem viro docto, opinanti Hieronymum respexisse le- 
gem de restituendis basilicis a Theodosio latam, con- 
tentionemque inter Meletium, Paulinum , et Vitalem 
d) Ep. 9215. 
e) Epist. 45, 16, Ver. edit, 


48 


PROLEGOMENA. 


183 


coram Sapore ea occasione habitam, quam Theodo- A quam Petro, ejusque cathedrse hzeredi, quem proinde 


retus narrat (a). Enim vero qui secum reputet, opor- 
tere eos, qui se catholicos haberi volunt, cathedrae 
Petri communione junctos esse, intelliget, quod idem 
Hieronymus ait: qui vero ab eo indicatam putant 
contentionem illam , minime advertunt , legem de 
restituendis basilicis die 10 Januarii anni 381 fuisse 
propositam, Saporem vero, cui mandatum a Theodo- 
sio fuerat , ut eam Antiochiz exsequeretur , vix ad 
urbem illam ante Martium mensem venire potuisse. 
Nemo autem dixerit Hieronymum tam sero Aniio- 
chia discessis-e, ut disputationi illi adesse potuerit : 
siquidem, dt reliqua quz» afferri possent argumenta 
praeteream, cum esset. ille Constantinopoli et. apud 
eloquentissimum Gregorium Naazianzenum tunc ejus- 


cum de dogmate res est, veluti unum fidei magistrum 
respicit et agnoscit. Hic vero cum sit obvias horum 
verborum sensus, frustra Tillemontius quzrit , cur 
Hieronymus Paulinum ignorare se dicat, qui illi non 
cognitus el familiaris esse non poterat, Paulinum 
enim Hieronymus ignorat pre Damaso, Antiochenum 
scilicet episcopum , qui falli poterat prs Romano 
pontifice falli nescio, siquidem statim addit, quicum- 
que quisquis ille sit tecum non colligit, spargit. 
Quzstio illa de tribus hypostasibus, post Alezan- 
drinum juncto. Occidente. concilium, Eusebio nempe 
Vercellensi ac Lucifero Calaritano apostolicz sedis ' 
legatis composita fuerat. Athanasius enim awtraque 
parie leniter ac benigne accita, verborumque sententia 


dem urbis episcopum (sive episcopi loco eam Eccle- B diligenter οἱ accurate perpensa, postea quam concordes 


siam administrantem) sanctarum Scripturarum studiis 
erudiretur, brevem de Seraphim tractatum dicavit (b), 
quem deinde publicatum dicavit Damaso. Pamma- 
chio autem et Oceano librum illum ante viginti annos 
dictatum scribit (c). Si vero eam ad Pammachium et 
Oceanum epistolam anno 599 scriptam esse in- 
ter eruditos convenit (d), necesse est, ut illum auno 
saltem 379 moram in regia urbe traxisse dicamus. 
Czterum que Theodoretus dicta factaque inter Me- 
letium, Paulinum ac Vitalem in ea disputatione scri- 
bit, vel pro ejus erga Flavianum studio conficta sunt, 
ut Baronius censet (e), vel ut alii putant, res diversas 
diversoque gestas tempore indiligenter miscuit. 

Sed ut ad institutum redeam, si quis epistolam 


reperi, nec quantum ad doctrinam ullo modo inter se 
dissidentes, ila rem iransegerat, ul nominum wsum 
concedens rebus eos constringeret (kh). Cur igitur ea 
potissimum recrudescere visa est circa hzec tempora, 
ratio minime a longe petenda est. Nam postquam 
Damasus Paulini communionem elegerat litteris ad 
eum scriptis, Eusthatianos quibus ille przerat, de 
conjunctione cum Meletianis ineunda cogitasse , at- 
que in eum finem Terentii comitis tunc Antiochiz 
versantis operam adhibuisse vidimus. Basilius ita- 
que, aliique Meletiani, qui merito timebant fore ut ii 
qui a Meletio stabant, ab eo tunc exsulante facile ab- 
scedereit, ac Paulino przsenti accederent, ut huic 
conjunctioni suis partibus minime profuturze impe- 


ipsam legerit, facile intelliget, quz sit ex S. Hiero- (? dimentum aliquod afferrent, totis iterum viribus 


nymi sententia apostolice sedis auctoritas, ac quam 
indeficiens in fidei quzstionibus deflniendis judicium. 
Pauca referam, ut hoc constet : Quoniam vetusto 
Oriens inter se populorum furore collisus, indiscissam 
Domini Iunicam desuper textam, minulatim per [rusta 
discerpit, ideo mihi cathedram Petri, ei fidem aposto- 
lico ore laudatam  consulendam censui. Ego nullum 
primum, nisi Christum sapiens, beatitudini tuc, id est 
cathedre Petri communione consocior. Super illam 
cathedram edificatam Ecclesiam scio. . . . Qui itaque 
aiunt Hieronymum consuluisse Damasum, sive ob 
Romanz Ecclesie, in qua baptizatus fuerat , digni- 
tatem ac majestatem, sive quod eam sequeretur 
universus Occidens (f), id agunt dumtaxat, ut. ani- 


trium hypostaseon dicendarum necessitatem tueri 
ceperant, ac trium personarum vocabulum veluti 
Sabellianismi vehementer suspectum — explodere. 
Hinc idem Caesariensis presul , qui de tribus hypos- 
tasibus ne verbum quidem fecerat, cum de reducendis 
ad Meletium Paulinianis ad Athanasium scripserat, 
atque eos proiude tres personas, et unam hypostasiin 
professos, recipere paratus erat, in litteris ad Teren- 
tium deinde missis, ait : Paulinum dum unam hypos- 
tlasim ac tres perfectas personas admitiit , a Sabellio 
minime discedere , qui unum pariter hypostasim ας 
tres personas admiserat : quastionem propterea de tri- 
bus hypostasibus levis momenti videri non posse, sed 
latissimum hereticis campum ad deirahendum 46 Ee- 


yum pr:judiciis sane occupatum  prodant. Petrum Ὦ clesia apertum iri, si qui unam cum Sabellio hyposiasim 


enim peculiariter inter ceteros elegit Christus, ut eum 
gentes in fidei controversiis non audirent solum loquen- 
tem, sed etiam crederent. lta. enim cum Petrus senten- 
tiam edixisset, tacuit omnis multitudo Petro definienti 
consentiens , ut. Áct. xv a Luca refertur. (g). Wine 
Sanctus Doctor addit : Non novi Vitalem, Meleiium 
respuo, Paulinum ignoro : nulli eniin, quicumque ille 
sit, a Deo concessum est, ne in fide deficiat, praeter- 


a) H. E., lib. v, cap. 5. 
ᾧ In Isai. cap. vi. 
(c) Ep. 84, cap. 5, Ver. edit. 
(d) Vid. cl. Vallars. in pref. ad Hier. epist. Fon- 
tan. 5. A. lib. v, cap. $. 


profitetur, Ecclesie Anliocheng principatum, contem- 
pio Meletio oblineat (i). Hxc omnia acute perspexit 


. nuperus doctissimus terlii operum Basilii tomi edi- 


tor, qui propterea li»c. scribit : Non id ogebaiwr, ea 
scilicet concordia, ut schismati Antiocheno finis impo- 
nerelur, et ad. legitimum (ut ipse quidem opinatur) 
pasterem Meletium oves redirent. Si lani. commodi 
spes a[fulsissel, certo scio Basilium emnia paci ac 


(c) Ad ann. 378. 

(f) Tillem. in Hieron. art. 10. 

(gY Melch. Can. de loc. lib. vi, cap. 9. 
h) Nazianz. Orat. 24. 

(à Epist. 214. . 


185 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


184 


charitati posthabiturum fuisse ac libenter. xuscepturum À sociis criminantur? Si rivus tenuiter fluit, non est alvei 


Paulini plebem, ac clerum, etiamsi unam hypostasim 
admitterent. Sed Paulini amicorum consilia oninia eo 
spectabant, ut. Paulinus excluso sancto. Meletio solus 
Antiochie prwesset. Non immerito ergo cum Paulino 
communionem ineundam negabat, quippe cum iniri non 
posset, quin. Meletius rejiceretur, qui solus Autiochie 
legitimus erat episcopus (a). Id quo erga apostolicam 
sedem ac tot sanctissimos Occidentis ej.iscopos ob- 
scquio affirmet, quibusve praterea rationum mo- 
mentis hzec probet, viderit clarissimus auctor. Nunc 
ut eo redeat, unde diverterat oratio, Flavianus ac 
Diodorus, Antiochenz Meletianorum seu Campen- 
sium Ecclesix duces, Basilii litteras, atque auctorita- 
tem, tuac iterum ostendere ceperunt, Paulini asse- 


culpa, sed fontis. Hieronymo preterea accedit Acacii 
Bero: in Syria episcopi testimonium, ex quo scimus 
Paulinum a tribus dicendis hypostasibus abstinuisse, 
ut piissimos Occidentis episcopos sectaretur (c). Cum 
itaque Damasus a tribus dicendis hypostasibus absti- 
nueri!, magnus Baronius (d) merito Theodoretum 
rejicit scribentem, Meletio a Sapore, Arianorum ec- 
clesias adjudicatas ea de causa, quod Damasus non 
secus ac Meletius ipse, unam Trinitatis substantiam 
confitens, tres hypostases diserte przedicaret (e). Hinc 
qua: in aliis Damasi ad Paulinum litteris leguntur 
verha, unum Deum in tribus hypostasibus (f), purum 
ejusdem Theodoreti putumque additamentum sapiunt, 
quis propterea a latinis omnibus exemplaribus ab- 


clas cauterio unioris inurere, Sabellianz hizeresis reos B sunt. Nec vero id insolens huic scriptori est : nam 


traducere, atque eo pacto suos a conjuuctione cum 
iis ineunda deterrere. Hiec vero est causa, cur ea 
contentio iterata fuerit in Constantinopolitano con- 
cilio post Meletii obitum , veluti ad Paulinum ab 
episcopatu Antiocheno repellendum, comparata et 
in primis accommodata, ut colligi potest ex Gregorii 
valedictoria ad 150 Patres : Desinant, ait enim , qui 
- de his inter se contendunt, ineptire, perinde ac si fidei 
nostra pielug in nominibus, non in rebus consistat...., 
quid igitur vobis hypostases volunt, aut vobis persone ἢ 
Nimirum tria esse, qu& dividantur non naturis , sed 
proprietatibus : optime ; an fieri potest. ut. quidam 
magis inter sese concordent , atque idem dicant, quam 
cum ita sentiunt, tametsi alioqui syllabis discrepent? 


cum in Illyricana synodo, cujus alibi a nobis mentio 
facta est, congregati przesules aperte professi fuissent 
cum reliquis omnibus Latini imperii episcopis, eam- 
dem substantiam. Patris et Filii et Spiritus sancti in 
tribus esse. personis, Theodoretus , qui eas litteras in 
Grx»cum versas recitat (g), statim addit τοῦτ᾽ ἔστιν ἐν 
τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσιν, quod itidem apertum ejus- 
dem glossenaa est. 

III. Priusquam ab his Hieronymilitteris discedam, 
locum ex iis afferam, quod illum haud recte szpius 
acceptum viderim : ait itaque, Trium hypostaseon ab 
Arianorum presule et Campensibus, novellum a me 
homine Romano nomen exigitur. Sunt qui disjunctio- 
nem illam et oinittendam censeant, ac sub Arianorum 


Enim vero cui bono Nazianzenus rem illam egisset C presule Meletium unum intelligunt , qui eorumdem 


iterum, si non erant qui eamdem contra Paulinum 
cantionem iterum canerent ? 

11. Quid Damasus Hieronymo responderit , certo 
non constat, cum ad nos Damasi litter:e non. perve- 
nerint. At cum ille sub hujus anni finem , aut :lte- 
rius initium scribat iterum ad Marcum presbyterum, 
h:reticum se judicari, quamquam idem dicat , ac 
credat, quod Damasus et Petrus. Alexandrinus et 
credunt, et ore exprimunt , cum praterea presbyter 
a Paulino Antiocheno ordinatus deinde fuerit, idque 
per hzc ipsa tempora contigerit ut cl. Vallarsius 
invicte probat (b) ; hine apparet tum factam illi a 
Damaso facultatem, hypostasim unam 2c tres per- 
sonas profitendi, tum prz»scriptum, ut cum Paulino 


Arianorum manu evectus ad cathedram Autiochenam 
fuerat : aliis vero placet, ut legamus sub. Arianorum 
prole Campensibus, aiuntque Meletianos Arianorum 
prolem non siue probabili ratione a Hieronymo dici 
posse. Ego vero opinor, aliud uihil eumdem Hierony- 
mum hoc loco velle, quam se revera tum ab eodem 
Arianorum przsule, sive Euzoius ille fuerit, sive Do- 
rotheus, tum a Campensibus, Meletianis scilicet, ob 
eam causaimn vexatum ; ideoque nihil a veteri lectione 
movendum. Neque enim minoris Árianoruni quam 
Meletianorum intererat tres hypostases dici, eratque 
una eademque omnium causa, quamquam non idem 
omnium finis. Hinc in alia epistola, Campenses cum 
Tarsensibus hereticis copulatos ait, quia Meletiana- 


communicaret : neque enim, qui Paulinum ipsum D rum partium duces, vires cum hzreticis Arianis, et 


ignorare se paulo antea profitebatur sacram ab eo- 
dem ordinationem accepisset. citra sibi praescriptam 
᾿ a Romano pontifice legem. Eorum itaque sententiam, 
qui Damasum /iypostaseos voce ad designandas per- 
80nas usum aliquando fuisse asserunt, erroneam esse 


constat ex Hieronymo ipso : siquidem ad Marcum. 


presbyterum deinde ait: Herejicum me cum Occi- 
dente, hereticum cum /Egypto, id est cum. Damaso, 
Petroque condemnent. Quid unum hominem exceptis 


(a) Pr:ef. adtom. {Π], ὃ 3. 
(^) Vit. Hier., cap. 11. 
42 Apud Cyrill. ep. 18. 
47) A4 ann. 378, nim. 91, 


consilia in ea contentione conjunxerant. Falluntur 
itaque meo judicio, qui cives Tarsenses hoc loco ab 
Hieronymo /ereticos dictos putant, ac in. hujus rei 
perquirenda causa laborant. Campenses enim cum 
Tarsensibus idcm Hieronymus jungit, quia Flavianus 
et Diodorus, qui Silvani Tarsensis episcopi alumnus 
fuerat, Meletianarum partium Catholicis conjunctim 
proerant; uterque vero cum Aereticis copulatus vi - 
deri poterat, tum quod unam cum Arianis eamdem- 


(n Lib. v, cap. 3. 
f) Apud Theodor. lib, 1v, cap. 8. 
(g) Lib. iv, cap. 8. 


PROLEGOMENA. - 


186 


que causam in tribus lypostasibus tueri videbantur, A scriptas fuisse oportet. Earum mentio est tum apud 


tum quod, Theodoreto (a) ac Philostorgio testibus, 
promiscua erat inter Meletianos et Arianos , preca- 
tionum, hymnorum, consultationum, aliorumque om- 
mium, si mysticum sacrificium excipias , sacrorum 
communio. Quid enim Tarsenses, si qui forte liiere- 
ticis adheserant cum  Antiochenis Catholicis, com- 
mune habuere, ut eos. Hieronymus hoc loco prz cz- 
terisomnibus expressos velit. Hoc iterum Hieronymus 
ipse indicat , in epistola ad Marcum preslyrerum , 
cum ait, Sabelliane impietatis arguor, subsisten- 
tes, veras, integras, perfectasque personas pronuntians : 
si ab Arianis, merito : si ab orthodoxis , qui hujusmodi 
arguunt fidem , orthodozi esse desierunt. Utramque 
enim factionem notat, a qua molestias illas ferre co- 
gebatur. Hinc vero colligi etiam aperte potest, hiec 
Antiochiz gesta fui:se, antequam Meletius eo iterum 
reversus esset, atque ideo has epistolas, co quem dixi 
anno scriptas esse oportere. 

—. JV. Nunc quirendum restat, cur lMieronymus 
Vitalem pro catholico habuerit , atjue eum uumeret 
inter episcopoe, qui Dainaso figrere se dicerent. An 
vero Romano pontifici Juerere llicrouymo videri po- 
terat, qui Apollinario parebat, atque ordinatus ab 
il'o fuerat, ab Ecclesia jam projecto? Ego sic 
existimo, Vitalem ordinatum ab Apollinario fuisse 
non diu postquani a Damaso rediit cum communio- 
nis litteris ; idque dolo malo, atque cum iu finem, 
ne a Paulino cogi posset ad subscribendaim formu- 
lam, quam illi a Damaso transmissain noverat. Ne 


vero vaferrimus homo malam de se suspicionem C 


injiceret , Paulinum Sabellianisimi iucusare , atque 
ejus communionem palam cejurare deinde ccpit. 
Rem narrat Epiphanius (b), qui Autiochiam sese 
contulerat anno 376, ut utrumque inter se conci- 
liaret. Interea. vero. Apollinarius ac Timotheus ab 
Ecclesia ejecti, ac eorum asseclarumque liresis 
a Damaso cum Romana synodo proscripta est. Αἱ 
Vitalis Damaso sese hzrere dicebat, non secus ac 
Meletius, ac Paulinus, sive quia ejus rei fama 
nondum Antiochiam pervenerat , cum Hieronymus 
scriberet, sive quia nominatim, ut ceteri, minime 
damnatus, fultus pr:eterea communionis litteris , 
quas olim ἃ Damaso surripuerat, ac simulatione vir- 
tutis et religionig, pro catholico sese gereret, et 


Socratem , tum apud Sozomenum (c), qui eodem 
temipore, qux illarum vis esset, uos docent, cum 
eorum alter et consubstantialis fidem, et Petri in 
sedem Alexandrinam collocationem ; alter vero 
ordinationem a Damaso confirmatam scribit, atque 
ita uterque ejus, quzxe Romano pontifici inest, aucto- 
ritatis specimen Damasum dedi:se fatetur. Huc sane 
respexisse liquet Eutherium 'Thianensem, et Hella- 
dium Tarsensem episcopos, qui ita ad Xistum scri- 
bunt: Et olim sepius ex Alexandria hereticis ziza- 
niis insurgentibus su[fecit vestra apostolica sedes per 
universum tempus istud , ad mendacium convincen- 
dum, impietratemque reprimendam , et corrigenda que 
necessarium. fuit, muniendumque orbem terrarum. ad 


B gloriam Christi, tam sub. illo ter beato episcopo Da- 


maso, quam pluribus aliis (d). Hxc autem cum Lupus 
annotasset pertinere ad Petri Alexandrini iu sedo 
confirmationem, Luciique Ariani damnationem, Ba- 
luzius eum errare vehementer inquit, cum Damasus 
non solus, sed cum concilio Italie et totius Oc- 
cidentis Lucium damnaverit (e). Unde autem syno- 
dum illam Baluzius ex omnibus Occidentis episcopis 
collectam probet, ipse viderit : ego enim prater 
Peirum ipsum, ex suburbicariis, atque iis, qui Ro- 
mano pontifici prxsto esse solent, episcopis compo- 
sitam fuisse crediderim. Cxterum inepta prorsus 
observatio est, quamquam alii, qui non zquo in 
sedem apostolicam animo sunt, ea uti soleant. Nam 
quie fuerit in Romana synodo episcoporàm Jtalize 
auctoritas, ipsi aperte explicant, ut nemo melius, 
cum ad clericos et monachos Orientales hzc sceri- 
bunt : Quoties intra ltaliam propter. ecclesiasticas 
causas, precipue fidei, colliguntur Domini sacerdotes, 
consuetudo retinetur , μὲ successor prassulum sedis 
apostolice ex persona cunctorum lialie sacerdotum, 
juxta sollicitudinem sibi Ecclesiarum omnium compe- 
tentem. cuncta. constituat, qui caput est omnium (f). 
Nam qui cuncta constituit, ad illum ex eorum epi- 
scoporum sententia pertinet decernere, quid facien- 
dum ab aliis sit. 


CAPUT XIII. 


218, Dawasi 12, VALENTE V) ET VALENTINIANO 11 
ΑΔ. COsS. 


Ecclesiam falleret. Huuc profecto Indum deinceps D 1. Gracchus hoc anuo. P. U. Mithre speleum des- 


etiam diu lusisse discimus ex Awbrosii epistola 
ad Theodosium iinperatorem, atque ἃ secunda Na- 
zianzeni ad Cledonium quas expendi diatr. 2, cap. 4; 
ex iisque non obscure colligimus vaferrimum illud 
eaput nunquam fuisse ab Ecclesia aperte projectum, 
atque inter. h:reticos proclamatum. 

V. Diximus Petrum Alexandrinum hoc anno ad 
Ecclesiam suam reversum. ltaque litteras illas, quas 
a Damaso secum attulit, quzsque perierunt, hoc auno 


(a) Theodor. llist., E., lib. n, cap. 24; Philost. 
lib. nt, cap. 14. 

(9) Her. 71. cap. 20. 

(c) Socr., lib. 1v, cap. 97. Sozom., lib. v7, cap. 59. 


truit, ac que Damasi in ea re partes. M. Romanum 
quoddam concilium, ejusque ad Gratianum , que ez- 
tant litteras ad hunc annum erronee consignari. 


I. Hic annus clarus est in ecclesiastica historia 
ob partam Ecclesiz pacem Valentis obitu. Czeterum 
quod ad Damasi res ge-tas attinet, ejus potissimum 
studio referri potest, quod Gracchus , cum prefectu- 
ram gereret Urbanam, spel&um Mithre, el omnia por- 
tentosa simulacra , quibus Corax , Gryphus , Miles, 


(d) Lup. in Synodic. cap. 117. 

(e) Collect. Concil. nov., p. 817, not. c. 

(f) Concil. Rum. n, sub Felic., contr. Acac. Cone. 
tom. V, Ven. edit. 


Pd 


T 


SANCTUS BAMASUS PAPA. 


Leo, Perses , Helios, Bromius pater initiantur , sib- A rentur (e). Hinc cum Hieronymus scribat , Grac- 


vertit, (regit , excussit (a), Baronius, ut hoe faetum 
&onlerat in annum 38$, quo Gracchus P. P. fuit, 
Hieronymum errasse, urbanamque loce praetoris 
praefecturam scripsisse putat." At Gothofredus , Pa- 
gius ac Tillemontius rem narrant ad annum 276 et 
911, quo Gracchum urbanam eamdem praefecturam 
gessisse colligunt ex duabus illi inseriptis legibus 
Theodosiani Codicis (b). Altera enim data est Va- 
lente v et Valentiniano AA. coss., anno scilicet 576) 
alterd vero Gratiano augusto 1v et Merobaude coss., 
anno nempe 377, aiuntque non obstare huic sene 
tentie , quod utraque ad Gracelium P. P. inserípta 
sit: iuscriptionem enim in mendo cubare censent, 
eamque corrigendam ex Codice Justinianeo, quo lex 


illa prima ad Grachum P. U. directa legitur ; quod B 


etiam probalur ex ms, Wurceburgensi Theodosiano 
Codice, qui cl. Rittero teste, loco P. P. habet ad 
Gracchum P, U. At Philippus a Turre Adriensis 
cpiscopus cujus ego sententiam sequor, Graechi 
prafeciuram urbanam ; ac Mithrz excidium ad hune 
annum revocat (c). Observat enim anno 576 «o 
magistratu functum fuisse Rutinum, cui in Junio 
meuse data est lex ὅ de Off. P. U., quam Codex 
Justinjianeus recitat. Sequenti anno ac post Rufi- 
num, Urbis przfecturam Probianum administrasse 
coustat ex Theodosiano Codice 1. 3 tit. 9 lib. xr, 
qux: Septembri mense data legitur. Quamobrem 
unus Graccho locus esset , inter Januarium scilicet 
et Septembrem menses, quod idcirco intermedium 
spatium Tillemontius illi attribuit (d). A si Pro- 
bianus Graceho successerat in Septembri , ut Tille- 
montius putat, cur iterum eidem Graccho inscriptam 
legimus in Codice Justinianeo legem, ne in sua eausa 
quis judicet , datam kal. Decembris, Valente vi οἱ 
Valentiniano 1 coss. , anno nempe 378. Restat ita- 
que ut dicamus errorem Codici Justinianeo irrep- 
sisse : at cur non potius Codici Theodosiano conti- 
gisse potuit? Id ego libentius indueor ut óredam, 
quia ms. Wurceburgensis;codex legem illam Valente 
et Valentiniano coss. lectam ait, sed consulatus an- 
num silentio praeterit, qus proinde ad utrumque 
referri potest ; atque. nihil impedit, quominus 
Grácclius implere debeat, annum illum, quo nul- 
lus apud Panvinium et Blanchinum przfectus nota- 
tus legitar. 

H. Huic itaque egregio facinori, quin Damasus 
manns admoverit, ego minime dubito , erat enim 
episcopi munus tum baptismum conferré, tum 
baptizandos probare per aliquod aut tempus, aut 
faetum, antequam ii ad baptism! gratiam admitte- 


b) L. unic. lib. 1, tit. 2, ei leg. 5, lib. tx, tit. o5. 


llier. epist. 107, Ver. edit. 


c) Dissert. de Mithf. cap. ultiin. 
) De Gratian. act. 5. 
e) Bingham. lib. x, cap. 1, ὃ ὅ et 5. 
f) Cyprian. de Spectac. : quod enim spectaculum 
sine idolo , quis ludus sine sacrificie , qwoll certamen 
non consecratum mortaio ? 
(9) Cap. 5. 


* 


chum monstruosis destructis simulacris, his quasi 
obsidibus premissis impetravisse baptismum Chrisli, 
faeile intelligimus hanc illi a Damaso propositam 
eonditionein fuisse pro eo consequendo. Nam cam 
praiecto Urbis inter eztera , ludorum ac spectacu- 
lorum cara ác disciplina incumberet, qu» Cypriano 
teste (f) eum vix idololatri» crimine aut pericalo 
earere possent , eum pro recepto Ecclesise more a 
baptismo repellere videbantur ; cquum proinde, 
86 e bono religionis faerat , ut anteqaam admitteret 
ad gra!iam, majus aliquod, ac eonsiautis in propo- 
sito voluntatis argumentum , Damasos in Graecho 
quaereret. Quo loco Urbis positum esset Mithrz spe- 
l:xum, quod Gracchus destruxit, affirmare vix ausim, 
quamquam minime dubitem, quin celebri, et prssci- 
puo. Forte vero in Capitolio ipso atque in ea parte, 
que aquilonem speclat, quo Adriessis episcopus 
subterraneum repertum templum, ac Mithr:e simu- 
lacrum ex Gratero refert (9), eaque omuia ut et in- 
seriptionem se vidisse Riequius et Pignorius aflr- 
mant (Δ). C:xterum Damasas hanc a Graccho rera 
petere, ac Gracehus eo facilius praestare debuit, tum 
quod Constans aras, et idola Romse destrui jusse- 
rat (i), tum quod Gentiles Socrate teste (j), Mithria- 
cis sacris ad magicas artes et divinationem abute- 


rentur, que gravissimis Christianorum principum 


constitutionibus prohibita fuerant (k). line Nazian- 
zenus in Carmine ad Nemesium, Mitkrei fani scele- 
ra, orgiaque haud memoranda execraiur , ac 8. Pau- 


C jinus eos jure merito perstringens ait : 


Quid quod et Invictum spel:ea sub antra recondunt. 

Quemque teguut tenebris, audent hurte dicere solem. 

Quis eolat occulte lucem, sidusque supernum. 

Celet in infernis, nisi rerum causa malarum (I)? 

Sirmondus in lucem protulit Romani coheoilii 
literas inseriptas ad Gratianum et Valentinianum, 
nec non Gratiani ejusdem el Valentiniani rescriptum 
ad Áquilinum vicarium , in quo iisdem de rebds 
agir, de quibus in. ejusdem conoilii litteris (m). 
Pagius, Tillemontius ac ceteri fere omnes tum Ro- 
manam hoc concilium , scriptasque ab eo liseras, 
tum Gratisni rescriptum referunt ad huno annum, 
nulla alia prorsus raüone, nisi quia cum nulla neque 
in Romani concilii litteris, neque in imperatorum 


D rescripto aut Valentis aut Theodosii mentio sit , in- 


termedio proinde tempore, quod ab alterius obitu 
ad aiterius electionem elapsum est, luec contigisse 
oporteat ; quc levissima prorsus conjectura est, 
pam neque semper omnium iniperatorum nomina 
exprimebautur in liMeris, qui ad eos pro rerum 


h) Aicq. De Capitol. cap. 42; Pignor. adnot. ad 
Ca tr. de Deor. imagin., p. 50b. 

i) L. $ dé Pagan. CoJ. Tti. 

ἢ) Lib. ut, eap. 3. 

(k) Vid. Vulp. Vet. Lat. lib. 1v, cap. 7. 

() Carm. ultim; vers. 112, Veron. edit. Vide 
etiam virum doctum Banuerium Mijpholog. lib. wit, 
cap. 12, tom. 1] 

(m) Append. God. Tboed. fem. l P" 438. 


489 


PROLEGOMENA. 


450 


opperteuitate scribebantur, neque id necesse vide- α De hujus synodi tempore , aldwe annó. emoriuali 


batur, cum satis esset wt littérze , aut rescripta 
eorum principám nomen przferrent , quorum erat 
ils in locis imperium, ac potestas, quod (ne ego non 
&ecessarie labore defungar) ex Symmacho colligi 
potest. Deinde quet sunt in Codice Theodosiaio 16- 
ges, ac edicta publice recitata , quz unius aut alte- 
rius ez imperatoribus nomine δῶρα careant ? Per- 
enrret. tantum apad. Gothofredum  chronologiam 
legum sub Valentiniano, Valente ac Gratiano edita- 
rum , videatque Reinesii epistolam 49, qui quam 
imbecillum sit hoc probationis genus, exploratum 
habere cupit. Plura itaque sunt, qu» me impellunt, 
ut Romanum hoc eoncilium ab hoc anno removeam, 
aque ut in aliud tempus transferam. Primum, quod 


S. Bmsiii. 


I. Facta itaque, ut dixiuus, Gratiani lege catho- 
licis episcopi& ad Ecclesias suas redeundi copia , 
S. Meletio ea inter primos uti licuit; siquidem ejus 
exsilii locus circa Nicopolim fuerat Armenizx metro- 
polim, qux» Antiochia non longe aberat. Statim. vero 
ac reversus est, concordize studuit, proposuitque ad 
eam sarciendam, ut greges ambo episcopi junges 
rent, atque in. commune pascerent, sive ut com- 
nuni auctoritate Ecclesiam illam administrareut (e). 
Hanc conditionem, eum Paulini pars merito reje- 
cissel , alia oblata est, qux cum omnibus placuis- 
$el, lransaeta res fuit, ac populus ad unitatem , 


vix fieri potuit , ut tam brevi intervallo temporis, B 5acrorumque societatem rediit. Conditio vero, quae 


quod a Valentis obitu ad Theodosii electionem in» 
terjscet , Romanum illud concilium Gratiano scri- 
bere, δὲ Gratianus rescribere potuerit, tam longe 
lum pesites, ae aliis iisque grávissimis reipublice 
negotiis distehlus. Prelium enim, quo Valens Qc- 
eubait, die 9 Augusti initum est, el aecepta» cladis 
nuntius ad Gratianum delatus ἃ Vietore fuit, qui 
fugà elápsus, per Macedoniam ad eum 56 receperat, 
in Daeia eum exercitu positum; Quantum vero re- 
siduum est temporis , ut Romam de Valentis obitu 
nuntius afferri, ae deinde ea omnia, qui reliqua 
Sunt, fieri potuisse credatur ànte Theodosii electio- 
nem, que die 48 aut 19 Januarii subsequentis anni 
publieata est ? Secundo Gratianus post Valentis cla- 


tune pacis beucficium attulit, hec fuit (f) : ut ii sci- 
licet, qui ad regendum episcopatum idonei vide- 
bantur, sperabanturque ,  jurejuraudo se adstringé- 
rent, neque ambituros se, neque oblatum episco» 
patum suscepturos , quamdiu alteruter sive Pauli- 
nus , sive Meletius in vivis essent , sed ut is, qui e 
duobus superstes esset, sedem illam solus obtine- 
ret. Theodoretus igitur, qui concordiara a Meletio 
oblatam , a Paulino rejectam scribit, nimio suo, 
ut sape solet, erga Flavianum studio indulsisse visus 
est, frustraque Tillemontius causas quzxrit, quibus 
illum purget (g). Hujusce siquidem paciiac juramenti 
aperta estapud Nazianzenum mentio in oratione xiv, 
quam pro pace liabuit in Constantinopolitana Eccle- 


dem eum Sirmii constitisset, temporum necessitate Ü 5/2 panlo antea quam illi cathedrze valediceret , si- 


coactus , legem dedit, qua Manichsis , Eunomianis; 
at Photinianis exceptis , exteris eujuscuriique rell- 
gionis hemiilibus permisit, ut sec;re et libere con- 
venius in. ecclesiis ptopriis agerent. Hujus legis testis 
est Soerates (a), Sozomenus (5), ac Suidas, eujus 
verha Gothofredas.feeitat (c) , quamquiimn eam se- 
quenti anno iter faciens, Ambrosii; ut par est cre- 
rre, eonsilie obsecutus revocaverit (d). Qui igitur? 
fleri potoit, ut aliam huie omnino contrariam eodem 
hoc tempore dedisse videatur? Nom qus Aquilino 
vieartio inseripta est, alteram tollit omnino. 
Postremo reram aliquot gestarum seties , quie 1i 
ejus concilii epistola narratur, minime patitur, ul 
illud hoe anno celebratum censeri possit. Ne tero 


quidem hzc ejus verba eo respiciunt : Pax amica 

non re dumtaxat, sed nomine quoque ipso jucunda, 
quam nunc populo dedi , ac recepi ; haud scio an sin- 

ceram αὖ omnibus vocem, spirituque dignam , an non 

polius PUBLICA PACTA DEO TESTE VIOLATA , q90 gravior 

sit. nostra condemnatio. Socrati. preterea. et Sozo- 

meno, quorum major , quam unius Theodoreti auc- 

toritas est, fidem adstruit sancti Ambrosii Aquileien- 

sis concilii nomine seribgyitis testimonium , quod alio 

loco expendarn. 

Il.. Rebus itaque hoc pacto Antiochiz compositis , 
Meletius ex episcopis communione sibi junctis syno- 
dum cogit. Cui synodo przter Eusebium Samosate- 
num , Pelagium Laodicenum , Eulogium Edessenum, 


alio 1oeo dieta repetam, vide, si plscet ; ad dn. 380, D Zenonem Tyri, ac Diodorum Tarsi, quorum no- 
3 ) , * , 


esp. 16. 


CAPUT XIV. 
$79, Dauatm 15, Ausovio ET ÜLYBRIO COSS. 


l Antiochenum schisma mutua inter paries. consen- 
sione depositum; Theodoretus notatus. 1]. Synodus 
sub Meletio Antiochi habita ; quid actum in illa, 
definitumque fuerit, Acla ad Damasum missa. lI. 


4) Lib. v, cap. 9. 
b) Lib. vui, cap. 4. 
2 Ad lib. iv de Hzr. 
) Vid. lib. v, eod. tit. 
€) Theodor. H. E, lib. Y, cap. 9. 


mina in fragmento, quod Holstenius, ac deinde Cons- 
lantius edidit, expressa sunt, alii 146 episcopi sub- 
scripserunt, quorum memoria periit, prater quam 
Gregorii Nysseni,, qui se concilio illi adfuisse aperte 
testatur duobus in locis, quos Baronius (A) reci- 
tat... Ejus :ynodi acta , ingenti rei ecclesiasticze jac- 
tura tempus abripuit. Hoc tamen cunstat , recitatas 
in eo fuisse Damasi litteras, tum eas qux primo 
ad lllyricos miss: fuerant ex Romana prima ejus- 


' Soc. lib. v, tap. 5; Sozómei, lib. vrt, eap. 5. 
᾿ De Meletio not. (9, tom. tiit ; de Fladian.: 

ari. 5, tom. X. . 

'- (^) Ad ann. $79. 


191 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


192 


dem synodo , ac deinde ad Orientales per Sabinum A missus, dicam ad annum sequentem : nunc enim pau- 


allate ; tum quas a secunda ac tertja synodo auno 
scilicet 374 ac 576 exeunte aut altero ineunte scrip- 
tas Dorotheus preshyter Orientalium legatus , secum 
retulit, ut diximus. lis autem lectis Meletius primo 
loco, tum Eusebius Samosatenus, aliique dcinde 
omnes subscripserunt verbis hisce, qux digna sunt 
ut observentur : Consentio omnibus supra scriptis, ita 
credens, et sentiens ; et si quis praeler hec sentit, 
anathema sit. Ex his enim tum colligitur, quanti ha- 
bitum perpetuo fuerit apud omnes Catholicos sedis 
apostolice in rebus fidei definiendis judicium, tum 
preterea an verum sit, quod Bossuetius ait, contro- 
versiam de sancti Spiritus divinitate, quam Sozo- 
menus (a) Romana Ecclesiz judicio finitam dixe- 
rat, in Constantinopolitano deinde concilio retrac- 
tatam fuissc. Nam ut mea faciam verba viri claris- 
simi P. Orsi (b) : Cum totus Occidens , universa. /£gy- 
plus, omnis Orientalis Ecclesia et omnes per universam 
Ecclesiam catholici episcopi, Damasi, et Ecclesie 
Romane , de Spiritus sancti divinitate judicium am- 
plecterentur , et. Macedonianos tamquam  manifestos 
lyereticos ab Ecclesie communione repellerent , diris- 
que devoverent , ac sepius repetitis anathematis jacu- 
larentur , quis equo animo ferat , ut tam solemne judi- 
ciun non adhuc omnino immobile et irreformabile , 
sed adhuc retractationi obnoxium videretur? 
Blondellus ad hoc ipsum concilium revocat pac- 
' tum illud, quod Paulinum inter et Meletium atque 
utriusque partem , initum fuisse diximus, quod ta- 


men ante Blondellum magnus Baronius scripserat C 


(c), cui Valesius etiam consentit. At Tillemontius (d), 
' qui non potest adduci ut credat, concordiam illain 
tam frequenti gravissimorum episcoporum numero 
confirmatam, in Constantinopolitano deinde concilio 
irritam fleri, uulloque in pretio haberi potuisse, 
Blondelli opinionem rejicit , sed hxc Tillemontii ra- 
tio infirma prorsus et nullius momenti est ; n»in 
primo, graviores ac seniores episcopi , qui Coiustan- 
tinopolitan:z? synodo aderant, nihil innovandum cum 
Nazianzeno censebant, ut alio loco dicam : deinde, 
si ea concordia ab eorum pluribus probata antea, ct 
conficmata non fuerat, cur Gregorius ipse pacem ab 
lis fractam, ac publicas Deoque teste confirmatas 
pactiones violatas doluit ? 


ca de hujus synodi tempore. 

Ill. Hanc itaque eruditi omnes conferunt in an- 
num 379. Enimvero ante hoc tempus profecto ha- 
beri non potuit, qui» Eulogium Edessenum episco- 
pum ab Eusebio Samosateno ordinatum ad Eccle- 
siam , unde sub Valente pulsus fuerat, hec ineunte 
anno reversum fuisse constat ex Chronico Edesseno, 
quod vir doctissimus Joseph Assemanus edidit (f). 
At qui Septenibrem illi aut Octobrem mensem assig- 
nant, mihi videntur rem prorsus incertam, pro certa 
asserere. Quamquam enim Gregorius Nyssenus eam 
congregatam scribat (g) nono aut decimo post obi- 
tum Basilii mense, ac sedata jam persecutione , quia 
tamen disputatur adhuc de Basilii die emortuali, nihil 


B certi exculpi ex eo potest. Si Nazianzeno credimus 


(h), Basilius octo tantum annos in episcopatu vixit : 
vel ut Nyssenus ait, nonum incepit. Quamobrem sí 
annos ipsos numeremus ab ejus ordinatione , qux ἃ 
Petavio, Tillemontio , ac nupero operum editore in 
vita Basilii consignatur ad annum 370 (et si quo 
mense, quove die obscurum sit),vivendi finem fecis- 
se debuit vir sauctissimus anuo 278 , et, vut mihi vi- 
delnr, non diu post Valentis obitum , ac Gratiano 
solo imperante, sub quo et Ilieronymus ejus obitum 
collocat (i). 

Hanc vero seitentiam ,. alia etiam gravissima , ni 
fallor, conjectura confirmat. Nam cum ille ad supe- 
ros translatus est, Nazianzenus , gravi ac periculoso 
morbo , quo afflietabatur , ereptum sibi fuisse doluit , 
ul sanctum cinerem exoscularetur , ac Nysseno cui - 
scribit , ez:eterisque commuvibus amicis , consolando 
adesset (j). Non itaque longe ab iis aberat, cum hxc 
scriberet, quamquam Tillemontius, Floridus, ac 
scriptor Vitz Basilii , illum Seleucie Isaurim tunc 
agentem, ac ex ea urbe Constantinopolim recta pro- 
fectum statuant, Horum. enim doctissimorum homi- 
nun judicio, ipsius ego Naziauzeni auctoritatem po- 
tiorem habeo, qui Seleucia, quo secesserat, Nazian- 
zum se reversum) scripsit, questusque est, res ab eo, 
quo eas reliquerat statu, minime immutatas a se re- 
pertas. Siquidem cum Seleuciam se contulisset , ibi- 
que tempus haud breve peregisset, "um ut Deo vacaret, 
tum sperans fore , ut interea Nazianzenz Ecclesi: , 
cujus curam constantissime declinaverat , episcopus 


Hujus deinde synodi, acta ad Damasum ἃ Meletio D aliquis prxficeretur cum reversus est , nil reperit ho- 


ipso missa fuisse oportet, cum eadem originalia in 
Romana Écelesix archivis pridem servata fuerint. 
Hoc ipsum praterea nos docet synodicus libellus his 
verbis : Meleiius suo in ihrono Antiochie , divinam et 
sacram convocavit synodum, que divinum confirmans 
Symbolum, et Marcellum, et Photinum, et Apollinaritum 
anathemate notans, divinam ad Damasum et episcopos 
Occidentis misit expositionem (e). Quis autem ltomam 

( Lib. vi, cap. 94. 

b) Lib. 1, cap. 8, art. 2, tom. I. 
ἣν Ad ann. 378, num. 26. 
De Meletio art. 12, num. 8. 
(e Bod. cap. 74. 
(f) BB. O. tom. 1 


rum, finxerat que mens sibi ; fugisse, sed qua putabat, 
hec agmine oborta magno comperit negotia (k), eccle- 
siastica scilicet, quae excutere optaverat ; apertissi- 
ma itaque sunt Nazianzeni verba , nec aliam. quam 
qua a Gregorio presbytero in ejusdem Nazianzeni 
vita , et a Billio illis attributa est , iuterpretationem 
ferunt. Siatim itaque, ac reversus Nazianzum fuit, 
actum est iterum, ut ejus Ecclesi:e curam suscipe- 


* 


(4 Vit. Macr. tom. IH, pag. 187. 
1) Carm. 64, num. 45. 
i) D» S. E. cap. 116. 

) Naz. ep. 574. 
(k) Carm. de vit. sua. 


193 


PROLEGOMENA. 


191 


ret ; a( cum flecti nullo modo posset , Basilius cx- A vix elapso, fieri non potest, ut Basilius vitam pro- 


terique provincix przsules obtinuerunt , ut irct sal- 
tem ad regiz urbis Catholicos instruendos, et ver: 
doctrine in ea Ecclesia reliquas excitandas favillas. 
Hxc enim est causa, cur in oratione de laudibus ejus- 
dem Basilii profiteatur, non preter ejus sententiam 
voluntatemque, illud a se susceptum onus, atque h:ec 
verba Gregorius presbyter sic intellexerit, ut Caesa- 
riensis presul Nazianzeno jam currenti stimulos addi- 
derit eumque ad spirituale hoc cerlamen inunzerit. Sed 
cur argumentis utimur non necessariis, cum ille Con- 
stantinopolim se accessisse asserat , Ceppadocia re- 
licta (a). Constans itaque certunique est Gregorium 
Seleucia Nazianzum, el ad suos reversum, antequam 
Cousiantinopolim proficisceretur. Reliquum nunc est, 


ut eum ante Basilii mortem, inde minime abiisse B 


probemus : at hoc una ejus ad Simpliciam hzreti- 
. cam pulcherrima epistola demonstrari potest. Ejus 
ilaque irrequisità ac minime consentientis servum 
Basilius anite aliquot annos episcopum ordinaverat ; 
gravique deinde et vehementi oratione ejusdem [- 
min: furias et convicia compresserat (b). At quz 
eo vivente mutire amplius non auserat, vix defuncto, 
sxcularia judicia minari, atque iterum veliementer 
contenJere caepit, ut ordiuatio illa antiquaretur. 
Gregorius igitur, cui ea de re matrona scripserat , 
lenissimo illam sermone demulcendam censuit , lau- 
davitque propterea primo, quod de Basilio tunc re- 
cens. defuncto. perhonorifice loqueretur ; tum deinde 
ad negotium quod attinet , eam rogavit, ne Eccle- 
sun optimo illo episcopo quodam veluti douario di- 
vitem expoliaret , majorem sibi laudem conciliatura 
rebus ea inconsulia gestis consensum accommodans, 
quam si antea rogata acquievisset. Quod si petat, ut 
servus ille , qui bona adiministraverat , rationes red- 
dat, :qua illam postulare inquit : sin autem conten- 
dit, ut deponatur velut sacerdotio indignus , hxc 
coepiscoporum provincie nomine rescribit : Nos nec 
alium quemdam ez iis , qui criminis alicujus rei sunt , 
incognita causa dimillimus , nec hunc dimittemus. V e- 
run si quis aliquid habet, quod eum accusel ; te pra- 
sente , simulque judicante , si ita libuerit , sin minus 
absente quoque, NOBIS JUDICIBUS EXPLORATUS, siquidem 
innocens inventus fuerit, etiamsi servus. [uerit, absolve- 
Inr , si vero convictus fuerit condemnabitur (c). Non- 


C 


traxerit ad kalendas usque Januarias ayni 379, ejus- 
que idcirco obitus dies revocandus erit ad annum 
918 , atque ad Julium mensem , vel Augustum. Ra- 
tiones autem ille, quibus alia sententia defendi so- 
let, haud difficulter everti , aliaque rursus argumenta 
afferri possent , quibus confici videlur, tum illigari 
haud posse Basilii mortem anno 279, tum ad aliquot 
saltem menses Antiochenum hoc concilium retrabi 


oportere. At cum perinde sit , quod ad nos attinet, 


utram eligas opinionem supervacaneo labore absti- 
nebo, ut ad 5lia transitum faciam. 


CAPUT XV. 


$80, DAwasi 15, GnATIANO AUG. Y ET THEODOSIO 
AUG. COSS. 


. Lex 2 Cod. Theod. de Fi4. cath. affertur, expendi- 
tur. ΠΠ. Acacius Berog in Syria episcopus Homam 
venit, μέ videlur, cum actis Antiochene synodi a 
Meletio legatus : alia enim  Acaciani hujus itineris 
causa adducitur, ul pactum scilicet, quod Meletium 
inter et Paulinum Antiochie initum [uerat , confir- 
maretur. 1, Synodus sub Damaso, a qua, pacium 
illud ratum habitum, Meleiius ad plenam commu- 
nionem susceptus, ac scripte ad Theodosium littere, 
ne illud. aliquando frangi sineret. 1N. Agitur de al- 
tera Damasi ad Paulinum celebri epistola , eamque 
ab hac synodo scriptam fuisse probatur. Pneumato- 
machi quo. primum tempore Macedoniani dici cepe- 
rint ? V. Vigilii pape locus expenditur , quo Ambro- 
sium huic concilio adfuisse conficitur. 


I. lloc anno πὶ kalen. Mart. data est celebris 1l. 2, 
de Fid. catholic. , Acholio suadente, atque hoc a 
Theodosio sincerz fidei testimonium forte exigente , 
antequam ille ad baptismum , quod xgrotans postu- 
laverat, admitteretur. Causa vero, ob quam Sozome- 
nus (c) legem illam datam.memorat , aperte etiam 
demonstrat, quid imperator intellexerit , cum subdi- 
los suos ad religionem revocat , quam divinus aposto- 
lus Petrus Romanis tradidit, quamque pontificem 
Damasum sequi. claret, et. Petrum Alexandrie episco- 
pun : nempe ut Orientales sui in varias sectas divisi , 
intelligerent aliquando , quo se vertere possent , ne 
amplius in fide nutarent , ad Romanam scilicet Ec- 
clesiam , quam divinus Petrus in fide instituerat, su- 


dum itaque Nazianzenus ex Cappadocia pedem mo- D premumque ejus episcopum Damasum, quem Basili- 


verat , cum Basilio vix tunc defuneto hanc epistolam 
Simplicie scripsit, seque judicem cum reliquis ejus 
provinciz episcopis hoc in negotio sessuruu obtulit: 
atque hzc insuper ratio est ut, cum in vicinia esset , 
purgare se debuerit apud Nyssenum Basilii fratrem, 
cur ipsius funeri non adfuisset. Si itaque Gregorius 
Constantinopolim accessit post obitum Basilii, ipse 
vero eam Ecclesiam administravit integro fere trien- 
mio (d) ; si eam denique dimisit medio anno 381, 


(a) Ἐχεῖ δ᾽ ἐπῆλθον καππάδοσσαν γῆν λιπὼν ἢ πίστεως 
ἔρεισμα τοῖς πᾶσιν δοκεῖ : Carm. de Episc. , vers. 94. 

(b) Epist. 1:5. | 

(c) Ep. 53. 


coruin libri ejusdem apostoli hoc loco successorem 
vocant (f) , ac Petrum" Alexandrinum. At cum de 
Petro sernro est , cur nullam Theodosius Alexandri- 
nx Ecclesi: mentionem facit? An forte Alexandrina 
Petri Ecclesia a fide tunc defecerat ? nullo modo: 
sed ut intelligerent , quanta esset inter unam alte- 
ramque Ecclesiam , atque inter utriusque episcopos 
differentia , atque. hanc cum suo capite conjunctam . 
errare non posse, ut poterat , ac potuit altera. Hinc 

(d) Carm. de Episc., vers. 101 

(e) Lib. vit, cap. 4. 

(f) Δάμασος ὁ καὶ διάδοχος αὐτοῦ δοξάσει. 


» τοῦτ᾽ ἔτος τρίτον. 


195 


SANCTUS DslaSUS PAPA. 


156 


Peiru$. Aléxándrinus nullám aliam Ὁ Causam pró- Αἱ gregatis missos ad Dámasiin The6doFélis att (f), nec 


positus esi Orientalibus pro exemplo quod sequeren- 
tur, quam quia cum ille Daina$o et Roinanz Eccle- 
six matilfestd communione [πη θ᾽ esset; minitrie 
dubitari poterat, quin verati fldem profiteretür. llli 
igitur errare Convincuritur, qui cum rationum , et 
Scripturarüm pondere oppressi, Roiiianami Ecclesiari 
periculo etrandi subtrahant , iioi idem: de Rondiárió 
episcopo sentiunt , perinde ac si thembfà siiie ciipite 
perfectum efficere corpus posseri; dut dotes essé 
aliqua in corpore przecipu:e, et etcellentes; qui non 
sint capitis, et a capite detiveniür. Sed ne citrá 
campum excurram, aüisis Orsium hac de re optime 
disserentem (a), ego siquidem ad institutum redeo. 

ll. Dixi superiori capite, a Meletio missa fuisse 


riüne est, qüis ea tulerit, quoque anno. 

Alexánder Hierapolitinus Ácácio Beroezx in Syria 
episcópo hzc seribit : Scit Sanctitas tua , sicul olim 
mihi per eplatolam scripsit , quia , et in Roma coram 
S. M. episcopo Damaso prasente tua Sanctitate , mo- 
tum e&t de heresi Apollinarii : et nobis duas naieras 
confitentibuá , ut non. divinitati passionem tribuamus , 
dicebant hi, qui erant Apollinarii, duos nos dicere fi- 
lio$ (b). Pagius posl recitatà hzc verba ita prosequi- 
tür: Lupus in scholiis ad illàm | epistolam existimat 
sernionen hic esse de synodo Romana tertia, quam an- 
no 575 , ille hábitam putat; sed ut animadvertit Ba. 
[uxius in notix ad eumdem , Ácacius tunc nondum erat 
épiscopus : huc usque detegere non potui , an Acacius 


ejus lu litteris tunc scriptis inentio est. 

At si ad causás Attendimus, ob qua$ Acacius Ro- 
mar nitti potuit, ac debuit, tum temptts, Quo eo ac- 
cessit, lum ejus synodi, cul adfuit, annus haud diffi 
culler statui polerit. Causa ttaque duplex afferrl po- 
test; prima ut Meletius de pacto, qdo iniér.ipsüiti 
ac Paulinum, àtque utriusque partis Catholicus divi- 
δἰ sublaid fuerat, Damasum atque Occlidehtales 
episcopos certiores faceret, atque δά ratiohe plenam 
atque apertam apostolica sedis comniunionem sibi 
suisque cónciliaret ; ac preterea dt pactum illlid sedis 
ejusdem auctoritat&, ratum, inconcussumqde fiabere- 
tur: neque enim ignoráre Meletius putérát, 5acrié 


esse canonibus interdictum, ne duo essent fii una 
Antiochene a se habitz synodi gesta. Quzrendum B 


civitate eplscüpi, atque eos canones probe intellige- 
bát valere opoltere, nisi aliler supremo Ecclésize ca- 
piti ob graves rationes visuni esset. Altera vero causa, 
eaque Justissimá fuit, ut àd eamderà apostolicam sé- 
dem ferret acta. Antioclienze synodi, ex quibus Da- 
in2$0 perspecta fleret Meletii ipsius atque Oriettaliuni 
illi commuhlcafitium fides, et obsequiüm erga defi- 
nila 0 eodem Damaso dogmata, atque có pàáctó 
equior, tum Antiocheno huic presuli, tom ézeteris 
omnibus fleret, quorum fides in suspicionem adductá 
aliquándo fuerat. Hanc porro caüsam syhodicus li- 
bellus non obscure indicat allatis superiori capite 
verbis, quibus ait, ejusdem Antiochenz synodi expo- 
sitionem ad Damasum οἱ Occidcntàles a Meletio mis- 
sam ; àtque hoc est multo probabilius, quam illud, 


sub hujus anni $18 finem. vel anno 582 , quo alia C quod Valesius ait (g) legatos scilicet a Damaso Àntio- 


synodus Romana celebrata , in Occidentem venerit (c). 

Ego vero Acacium neque anno 378, neque anno 
$82, Romam venisse puto: ad priorem enim quod 
attinet, constat illum ordinatum episcopum circa ejus 
anni finem a S. Eusebio Samosateno ad suam Eccle- 
siam redeunte post Valentis interitum (d); quamo- 
brem unusquisque facile cum Baluzio affirmaverit 
illam adesse non potuisse Roman:x synodo, quam 
anno illo congregatam plerique frustra asserunt, ut 
diclum est superius. 

Quo minus vero dicamus, Acaclum iviss& Romam 
anuo 382 illud prohibet, quod Damasus, ac cum eo 
cuncti sacerdotes Occidentales, Theodorum Tarsi, et 
Acacium Beroea, episcopos reos agebant, ob ordinatum 


chiam inissos, ut synodo illi adessent, a quibus 
deinde δοιὰ ad Urbem relata putat, αἵ in Scrihiis re- 
conderentur. 

Ifl. Hzc vero cum ita sint, Beroeensis episcopus 
nullo alio comiodiori tempore Romam venisse po- 
(uit, quam hoc anno, post confectam scilicet Ántió- 
chenam synodum, cujus afferebat acta. Hic vero cum 
Rom: prasens esset, habita est quarta süb Dafhasó 
synodus, cujus Alexander Hlierapolitanus meminit, 
eique adfuit; adfuerunt itidem Apollinarist:e, quos 
etiam post synodum íllam Antiochenam, a qua dam. 
nati fueraut, Romam versüs ütse pürgarént, maladique 
causam pro haifeticorum more tueri pérgereht, ab 
Orieute discessisse, verosimillimurh est. Hzc vero 


Flavianum Paulino superstite, eósque pro excommu- D itla ipsa est &yuodus, quam syuodichs libellus post 


nicatis habebant (e) ; vlx itaque fieri potest, illis pau- 
- eis tantum elapsis ab ea ordinatione menslbus, re- 
busque, animisque adhuc exasperatis, Acacium ad 
synodum Romani ire, Damasi atque omuium Occi- 
dentalium episcoporum conspectum subire voluisse, 
atque iuter eos locum habere potuisse : hine non le- 
gitur ejus nomen inter tres illos episcopos , quos an- 
mo illo ab Orientalibus iterum Constantinopoli coh- 


E) ) Tom. i, lib. xv, art. 2. 
ὁ) ἀρυὰ Lp. epist: 'Bf, 1d coneil. Ephes. ; oper. 
m. 


(c) Ad aun. 578, ex n. 17, 18. 
(d) Theodor. H. 'E., lib. v. cap. 5. 


Valetítis obittim ἃ Damaso congregstatn harrat his 
verbis : Valens autem cum in Thracia adversus'Gothos 
pughasset, igne abéumptus ad cetérmim ignem migravit. 
Valentiniano etiam. defuncto, Gratianus Rlius "plos ab 
exsilio episcopos revocavit, quo tempore beatus. etiam 
JD'amasus sacram Róme congregavit synodum adversus 
Arianos Pneumatomachos, et aliós. plurimos 'hereti- 
€os (h). Neque enim existinfare -debéftitis, faut supfe- 


e).Sozom. lib. vii, ca . 41. 
f| 'B.E. ]llb. v , eip. R 
I Ad Thébd. "lio. v, eap. 5. 

(h) Cap. 72. 


497 


PROLEGUMENA: 


| 198 


mum iliem pontifltéin. (nmmteros ex. diffusis Itali: A et alterum. post. assmptionem carnls ex — Virgine. 


partibus episcopos convocare, aut liosce adesse po- 
tuisse, primis illis post Valentis obitum turbulénti$ 
temporibus, sed cam reddita Eeclesizx pace ac secu- 
ritate, msjori omnes cum libertate ac  religioris 
commodo; officio suo fungi poterant. 

Froetuat veto, quem ex ea legatione sibi propa- 
suerst Meletius, uberrimum ceplt; nam Damasus δὲ 
ratum habuit pactum illud, quo Antiochenum schis- 
ma sublatum fuerat, et Meletium ipsum in plenam 
eommunionem recepit non secus ac Paulinum. H:ec 
eohstant tum et eo, quod Acacius,ab eo milssüs,syno- 
do sab Damiso adíuit; tum et eo quod acta, δὶ süb- 
scriptiohes, 4885 ab Antiocheno concilio attulerat, Iri 
Roriiaus Ecclesi» archivo recondit fuerunt; cofi- 


Secundo. Cum omnes ad eam usque diem exortas 
lixereses eà fidei ecthesis proscripsisse videatur, cur 
de Priscilliaui portentosis opinionibus nulláà mentio 
est? Án forte aut Priscillianum ipsum, aut. infamem 
ejus fixresim silentio pr:teriisset, meritaque senteli- 
tía minimeconfinxisset Damasus, si liec iili iunotuis- 
$et? lloc cgo mihi persuaderi non patiar, ac potius 
credam, illam fldei regulam scriptam fuisse, prius- 
quar hzereticus ille Romam accederet, atque ἰδ δῦ 
aníe annum 581, quo constat étüm a Casar-Augusta- 
no concilio damnatum ad Urbem accurrisse, ut di- 
cam. 

Tertio. Observanda sunt hzc Damasi verba ex 
anathematismo quarto : Anathematizainus | Macedo- 


stant. hze esdetir insuper ex Gregorió Nazianzeno et Bj uiátios, qui de Árii. stirpe venlentes non perfididm inu: 


littetis. Aquileiensis eoncilii, de quibus ad annum 
sequentem reditarus erit agendi locus. Ne quid vero 
res ita compositas turbare deinceps posset, Ambro- 
sius, ut ego puto, exterique tunc Roms congregati 
episcopi prüvide dispicientes, quod deinde accidit, 
scripserunt Tlteodosio, at juxta partium pactum, alte- 
vo decedente, genes áuperstitem. Ecclesie remanerent, dc 
ΝΕ altera superordinatio atlentaretur. Eam porro. epi- 
stolam afnté Aquileiense concilium scriptam esse, 
nemo saltem negaverit, qui alias legerit ejusdem con- 
eilii litteras , qu:& supersunt, aliam vero aut aptio- 
rem oecasionem, aut Italicorum episcoporum conven- 
tum excogitasse vix poteris, przter hunc, à quo sic 
scribi potaerit. 

IV. Ab hae autem synodo quàrta sub Damaso, 
profectatn ego insupér existimo telebrem illam fldei 
confesstonem ad Paulinum, quam iterum impressam 
damos sub irameéro quarto. lllam profeéto synodicam 
faisse, Theodoretas, Vigilius papa, auctor synodici, 
slitque fetéres asserunt. Hinc Valesius (a) eam scri- 
ptam putat Νὺ synodo, quam Damasus habuit anno 
989, misssmque Paulino, qui redux in Orientem, 


Thessslonies sabstiterat. At nulla ὁδὶ causa, cur Pau- . 


limo mitti debuerit, qux ei tunc presenti in manus 
tradi potuit. Pagius itaque ob ejusdem synodici libelli 
auctoritatem, eam réfert ad eam synodum, quam 
post Valentis óbitunt aómo $78, colléctam putat (b), 
Ilardainus autem anmo 579. Ceterunt si fiulla est ido- 
néa ratio, cur adeo coarctemus synódíci libelli verba, 
ut jam przmonui, propius ad veritatem accesserit, 
qui eam tuni'synodum, (um. divinorusk capitum defi- 
nitionem ad liunc revocaverit annum: quam' preterea 
opintonem, nonnulle, αἱ mihi videtur, conjectura 
confirmant, 

Nam primo! ex Alexandro Hierapolitario constat, 
Apollinaristas ffrea synodo, cui Ácacius adfuit, Catho- 
licis objecisse,, quod duos Filios assererent, quia 
duas im Christó Domino naturas profitebantur : hané 
jgiter calumntaifffi occasionem, ut deinceps eriperet, 
tune faétüia puto , ut Datasus éos analMematiza- 
verit, qui Duos asserunt. Filios, unum ante. svcula, 


(a) Ad Theod. H. É., lib. v, cap. 11. 
4 Ad ann. 578, num. 19. 


tavere, $ed omen. Macedoniani, quos Damasus lioc 
loco expritrtit, quí sint, nemiuem latere puto : al ín- 
quifendum, quo primüim tempore, qui saneti Spiri- 
tus divinitatem oppugnabant, hoc nomine a Macedo- 
nio feci duce appellati sint. Ut vero lob facilius 
assequaniur, tria tempora distinguenda et obser- 
vandá sunt: primum quod excurrit à morte Constan- 
tii ad Lampsacenam synodum, αὔτ congregata est 
anno 564 aul altero. nondum provecto : posterius; 
qüod eam synodum usque ad Valentis imperatoris 
interitum; tertium denique, quod Valentis interitutri 
subsecutum est. Constantio itaque defüncto, Semia- 
tiani usíe assertores, qui ex 'liidulgentia novi princi- 
pis ad sedes suas reversi fuerant, libere congregare 


C sese, arctiorem intet se societatem jungere, Ariarios 


sive Acacianos iterum palam exsecrarí, ac ditis de. 
vovefe ceperant. Ea igitur occasione Macedohius, 
qui ad eosdem Semiarianos jam se transtulerat , ac 
eum iis in la(focinali conventu Constantinopoli de- 
positus fuerat, seque in villa hült (mbi proxima 
abdiderat, e latebris exiens in pubtitum erupit, mis- 
saque ad Semiarianorum capita legatióne, vire& 
illis suas addidit, effecitque nedum ut homoeusium 
mordicus retinerent, verum etiam ut Spiritum san- 
ctum a divinitate excluderent, eumque ἰὴ creatura- 
ram numero collocarent. Eam itaque hzresim Silva- 
nus, Eleusius, Eustathius, Sophronius, ac quotquot 
denique ab Acacianis Constantinopoli depositi fue- 
rant, prófessi sunt, aliique deinceps ex illisetiam, qui 


D iu recta e:xteroquin de Filio doctrina fuerant. Hzec ex 


Socrate, Sozomeno, Nazianzeno, aliisque eorum tem- 
porum scriptoribus constant, quorum dictá huc afferre 
supervacaneum est (c). Eam veto hxresim baud diu 
latuisse colligimus ex Alexandrma synodo, qua eam 
damnavit, etex Athanasii ad Serapionem epistolis : 
at qui ear profitebantur, Socrates Pnetthatomachos' 
TUNC dictos ait, Macedonianorum scilicet vocabulo 
nondum eYorto, cui Socratis testimonio virà fiaüd 
exiguam eórum temporum scripta addunt, iv quibus 
Pneumatomachorum vox perpétua est, Meédonía- 
norum nulla. Joviano interea defuncto, habita a Se- 

(c) Vid. Socr., lib. 11, cap. 45; Sozom. , lib, iv, 
cap. 27. 


199 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


200 


miarianis Lampsacena synodus est]sub Valente , A leg. 12 et 45, Cod. Theod. de Hzr., ac Socratis et 


qua decrevit, ut omnia Arimini, et. Constantinopoli 
3b Arianis gesta, irrita essent, Antiochena in Encaze- 
niis formula, ac homoeusium mordicus retineretur, 
et ubique reciperetur; Acacianis, et Eudoxianis 
peeniteutize locus datus, sin ininus iterum depositi. 
Hinc vero Valentis, qui se Eudoxio dederot, jussu 
orta in Catholicos, Φ 406 ac in eosdem Semiarianos 
dira ili persecutio, qux eos impulit, ut tres illos 
Eustathium scilicet , Silvanum, ac Theophilum lega- 
tos ad Liberium, et Occidentales mitterent, qui Ni- 
cxnam fidem profiterentur, et communi ceterorum 
omnium nomiue communionem.exposcerent. Recepti 
itaque in plenam catholice Ecclesi: communionem 
ab eo sunt, utex Liberii ejusdem, qux adhuc super- 
sunt, litteris constat; Basilius quoque in epistolis 
rem sz pe memorat, sed accurate descriptam legimus 
apud Socratem et. Sozomenum (a); qui pr:eterea 
Semiarianos illos per anticipationem quamdam Ma- 
. cedonianos perpetuo vocant, ut intelligamus unam 
eamdemque esse hujus vocabuli vim. Ab anno igitur 
$66,quo liec gesta sunt, quousque Valens rerum 
potitus in Orieute est, nullum Semiarianos inter el 
Catholicos episcopos discrimen fuit , nullus ejus 
vocis usus, cum omnes haberentur ut fratres: nam si 
qui cum Eunomio Spiritum sanctum a divinitate ex- 
cludebant, uno Pneumatomacliorum nomine adhuc 
compellabantur, ut antea. Αἱ quonam igitur primum 
tempore hzc vox usurpari ccpit? Ab hac Romana 
synodo, et ἃ Damaso hoc ipso anno. Nam Valente 


Sozomeni zxlate non alio nomine hzretici illi compel- 
labantur. 

Hzc autem cum ita sint, Quesnellium (c) , alios- 
que errare oportet, qui hanc epistolam cum epistola 
alia conjungunt, quz de Vitali agit, unamque esse 
Damasi ad Paulinum epistolam censent, duplici 
constantem parte. Ut enim cslera nunc omittam, 
diversa inter utramque, scriptionis caus:z, et tempo- 
ris ratio duas esse probant ejusdem pontificis ad 
eumdem Paulinum litteras. Nam quod ad tempus 
attinet, haec seribi vix potuit ante hunc annum, alia 
vero anno $75 Dasilio jam inuotuerat : hec Thessa- 
lonicam missa est alia Antiochiam : deinde lizc sy- 
nodica, alia vero familiaris est : postremo cum Vita- 


B lis ob unam Apollinarii hzresim delatus esset, nul- 


là erat causa, cur ad tot abjerandas hzreses adige- 
retur, a quibus erat alienus. Hinc nihil! mirum est, 
si Paulinus ipse, hac minime usus est coram Epipha- 
nio, ut Sabellianismi notam, quam Vitalis vicissim 
illi exprobrabat, a se amoliretur, sed ea fidei profes- 
sione, quam pridem Athanasio obtulerat, sese catho- 
licum probaverit (d) : nondum enim anno 376, quo 
rem coram se actam Epiphanius narrat, plenam hanc 
à Damaso ectliesim acceperat, quam profiteri posset. 
Duas igitur Damasi ad Paulinum litteras merito di- 
sStinguit Celestinus pontifex hxc scribens: Prede- 
cessor meus Damasus scribens ad Paulinum Antioche- 
n Ecclesie episcopum inter cetera ait; Anathemati- 
zanus eos, qui duos filios Dei asserunt , alterum qui ex 


defuncto, cum Gratianus Manichzis, Photinianis et (; Patre ante sacula est genitus, et allerum. qui assum- 


Eunomianis exceptis, necessitati rerum ac tempo- 
rum compulsus, lege lata concessisset, ut quam quis- 
que vellet,religionem profiteretur (b), Semiariani illi 
seorsim a Catholicis collectas agere instituerunt, ac 
conciliabulo Antiochix in Caria celebrato, decreve- 
runt vocem consubsiantialis rejiciendam esse, nec 
ullo modo communicandum cum iis, qui Nic:ienam 
fidem profiterentur. Hzc igitur publica atque ite- 
rata antiquze lixeresis professio, et a Catholicis sepa- 
ratio, prima hujus anathematismi origo, et causa 
censenda est : cumque conciliabulum illud extra 
annum 379 collocari cerle non possit , manifesto 
eliam deprehendimus , anathematismum ipsum, quo 
primum Pneumatomachi, a Macedonio hzresis duce 


piione carnis natus est ex Virgine; qux ex prima epis- 

tola sumpta sunt: tum pergit : Jtem ipse apostolice 

memorig vir Damasus in altera epistola ad Paulinum 

anathematizamus eos, qui duos in Salvatore filios con-. 
fitentur, alium ante Incarnationem, et alium post. as- 

sumptionem carnis ez Virgine, εἰ non eumdem Dei fi- 

lium, et antea, el post. Duplicem etiam Damasi epi- 

stolam numerat, unamque ab altera distinguit Codex 

Canonum Ecclesie Hispan a viro clar. Joseph 

Cennio nuper egregie illustratus. 

V. Dixi supra celebrem eam fidei expositionem in 
synodo episcoporum a Damaso scriptam, atque ad id 
probandum Vigilii papz testimonium attuli. Verum 
ejus verba recitanda a me sunt, cum ex iis alia etiam 


Macedoniani dicti sunt, non diu postea publice pro- Ὁ) colligi possint, qu:e ad historiam illustrandam perti- 


positum, denuntiatumque catholicx€e Ecclesie esse 
potuisse. Hinc Nazianzenus cum Ecclesiam Constan- 


tinopolitanam administraret, et orationem anno illo: 


aut altero haberet, qu:e quinta de Theologia dicitur, 
quzstionem de Spiritu sancto pridem oppressam et 
exiinciam, atque a fide summotam et exiurbatam vo- 
cat, ac propterea (unc renovari dolet, et ingemiscit. 
Ab eo vero tempore Macedonianorum vox passim 
usurpata est : nam Theodosius eo vocabulo utitur in 
l. 14, proposita die 22 Julii anno 385, ac deinde in 
(a) Socr., lib. 1v, cap. 12; Soz., lib. vr, cap. 11. 


b) Socr., lib. v, cap. 24; Sozom., lib. vn, cap.2. 
» Diss. 14. 


nent. En vero illa ex priori ejus constituto (e) : Per- 
spectis pra decessoris nostri B. M. Damasi synodalibus 
constitutis, qu& post Nicenum concilium de sancto S pi- 
ritu tractantibus et. convenientibus in urbe Roma epi- 
scopis catholicis, et B. M. Ambrosio Mediolanensis ci- 
vitatis antistite sunt. edita, inveni plenissime definitum, 
eos qui duos Filios affirmant unum ante secula, et al- 
terum post assumpiionem carnis ex Virgine, anathema- 
lis pena percussos; qux: ex anathematismo sexto sum- 
pta suut. Primo itaque intelligimus, hoc concilium, 


(d) Vid. Epipb., hr. 77, num. 90. 
(e) Constitut. pro damnat. trium Cap., 26, Conc. 
Ven. edit. tom. VI. 


201 


PROLEGOMENA. 


203 


a quo anathematismus ille promulgatus est. illud A tempori, δυο! cause reddendum est. Eo igitur 


jpsuum esse, in. «quo collecti episcopi post. Nicaenum, 
tractarunt. et addiderunt etiam de Spiritu sancto, atque 


id verissimum esse, plura ad ejus diviuitatem et ado-- 


rationem attinentia capita abunde probant : nec me 
ab hac sententia revocat, quod in ejusdem esposi- 
tionis initio non addidimus scriptum sit, sed addide- 
runt, quod verbum aliud concilium designat ante- 
riori teinpore babitum : siquidem cum 8.14 Tlico- 
doretum aliud sit Damasianze ecthesis initium, ea quie 
ille omittit indicio nobis sunt, pro vario transcripto- 
rum ingenio exordium fuisse adjectum, nec illud pro 
ejusdem ectliesis parte habendum. Αι quod gravius 
est, deinde ab eo Vigilii loco cognoscimus, Ambro- 
sium, huic concilio adfuisse, quod duplici alio argu- 
mento confirmari potest : primo quod cum ejus epi- 
stola ad Gratianum Augustum, de qua. sequenti ca- 
pite agam, certos nos faciat, ftomano huic. concilio 
innumeros ex diffusis 1nalie partibus episcopos ad(uisse, 
nulla est raiio, cur 3b corum numero Mediolanensem 
praesulem excipiamus : secundo quod epistola illa 
cjusdem consequenter Ambrosii feetus reputari pos- 
sit, quidquid BB. editoribus visum sit. Paulinus pro- 
fecto unum refert Ambrosio Romanum iter, quod post 
aliquot ab ordinatione elapsos aunos collocat, quodve 
proptcreaTillemoutius, et BB. conferuntiu annum 582. 
Atsi quis l'aulini verba attendat, niliil exsculpet, quod 
eorum sententiam probet magis quam nostram, qui 
Ambrosium Romam venisse dicimus, tum hoc anno, 
atque occasione concilii a Damaso tuuc convocati, 
tum anno 382, ut alieri quoque concilio adesset. 
Certe idem Paulinus unam tantum Ambrosii ad Maxi- 
mum legationem memorat, an. vero propterea alte- 
ram, cujus ipse Ambrosius in oratione in funere Va- 
lentiniani dicta testis est, falsam esse diceinus? Scio 
magnum Baronium scribere, Ambrosium ipsum hoc 
anuo Sirmium profect im fuisse pro Avemio episcopo 
ordinando : at quidquid liujus rei sit, nihil impedit, 
quoniinus uiruinque iter confici commode potuerit. 

VI. Reliquum est, ut cavsam afferamus, cur hiec 
epistola, Theodoreto teste, Thessalonicam missa fue- 
rit. Αἱ quisque facile dijudicabit, illam Acholio fami- 
liari suo Damasum dedisse, ut Paulino in Romano 
itinere posito ac per eaim urbein, unde percommoda 
et paraia in Italiam navigatio, pertransituro redde- 


B 


C 


Paulinum quoque Antiochenum vcnisse puto, tum 
quod ἰοὺ Antiochia. Htomam cunti. terrestri itinere 
via esset, tum ut. Hieronymum suum viderel in ea 
urbe tunc. commorantem. Quin cum ego lego deci- 
mam tertiam Gregorii orationein, videoque illum de 
Antiocheno schismate recens transacto luculenter 
agentem, ac duos ejusdem civitatis episcopos im- 
peuse laudantem, ac pari in. honore cullocantem, 
eumdem Paulinum familiari Nazianzeni consuetudine, 
non secus ac llieronymus, ac Melctius ipse, usum 
(uisse suspicor iu ea urbe, antequam inde discederet. 


CAPUT XVI. 

l. Agitur de Romanii concilii epistola ad Gratianum a 
Sirmondo edita in appendice Codicis Thecodosiani, 
eaque expeuditur, illustratur , atque huic ipsi conci- 
lio attribuitur. 11. Confertur. cum. Aquileiensis con. 
cilii epistola , ut inde ratio. intelligatur , cur Romani 
hujus concilii Patres pro Dainaso adversus Ursicinum 
lunc scripserint ; et cur pra'terea hiec eadem epistola 
hoc anno. scripta censeri debeat, ac tribui. Ambrosio. 
lI. Ostenditur Damasum | numquom de. adulterio 
accusatum fuisse ; et anonymi Amstelodamensis te- 
meritas ei inscilia notatur. 

l. Ad hoe praterea concilium referendam ego 
puto epistolam illam ad Gratianum et Valentinianum, 
quam Sirmondus Homani concilii uomine in. lucem 
protulit (c), ac deinde tum in Veneta Conciliorum 
editione, tuu inter Damasi epistolas ἃ Coustantio 
impressas legimus. Gur vero ea referri non possit ad 
annum 278, ut plerique censent, rationes jam protu- 
limus cap. 15 et 15. Dicendum modo superest, cur 
huic anno et concilio alligandaim eam censeamus ; 
quod ego epistolam ipsam exponens facilius assequar. 
Laudant itaque hujus concilii Patres. pietatem. priu- 
cipum, ac beneficia in Eeclesiam religionenique col- 
lata, atque illud prie caeteris veluti. necessarium ad 
reiutegrandum ejusdem Ecclesia: corpus furore Ur- 
siui tuuc in partes sectum, quo decretum | fuerat, ut 
eo jam pulso, sociisque ab ejus conjunctione divulsis, 
de reliquis ecclesiarum sacerdotibus episcopus Roma- 


"nus haberet. examen, ut. de religione, religionis ponti- 


fex cum consortibus judicaret ; cujus sub initio schi- 
siatis, dati a Valentiniano rescripti, nullo alio quam 
hoc loco memoria superest. Hoc tamen bonum, quod 


retur. Cum autem Hieronymus cum Paulino ipso ac D przcipuum reputant, effectu. hactenus caruisse do- 


Epiphanio Romam venerit (a), utrique socium se 
junxisse debuit in regia urbe, quo auno elapso se 
contulerat post sacros ordines Antiochix acceptos. 
Epiphanium porro Constantinopolim accessisse impe- 
ratoris litteris evocatum, ut Romam navigaret, scri- 
bit Polybius ille, cui Papebrochius (ὁ) Epiphanii Vitze 
supplementum tribuit, cujus ego testimonio utor, 
quamquam alia prorsus occasione, atque alio tem- 
pore, lioc ab eodem Epiplauio iter susceptum scri- 
bat; siquidein cum in iis erret, iter illud, quod 
aliunde conüirmatur, minime rejiciendum, sed suo 
(a) Epist. 127, num. 5, Ver. edit. 
n Ad diem 12 Maii. 
PaTBROL. XIII. 


lent, ejusdem Ursini eulpa. Hic enim quamquam ex- 
tra suburbicarias regiones relegatus essct, Urbemque 
accedere prohiberetur, per eos tamen, quos sacrilege 
ordinaverat, plebem sollicitare conabatur continuo, at- 
que populos impellere, ut a Damaso officioque defi- 
cerent. Hinc vero factum fuisse aiunt, ut apud son- 
nullos alios episcopos, hoc pessimo exemplo, quadam 
quasi auctoritate cominotos, ipsius Damasi judicium, 
atque auctoritas nullo jam loco esset, ac res eo re- 
dacte essent, ut. qui vel se. damnatos ab eo intel- 
lexerant, vel merito timebant, ue damnarentur, vulgi 


Y (c) ADP- ad Cod. Theod., Oper. tom. ], p. 422, 
er. edit. 
(i 


. gos 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


901 


multitudinem redimerent, qua judices perterreface- A Optatus (b), a quo discimus illum, post Macrobium, 


rent. fugarentque; eaque ratione, quo quisque flagi- 
tiosior esset, eo tutior, deque retinenda injuste Eccle- 
sia certior videretur. 

Ilec vero in Parmensl episcopo, ac Florentio Pu- 
teolano manifesto deprehendi scribunt. Parmensis 
enim, quamquam. Damasi ejusque synodi judicio 
dainnatus esset, Ecclesiam tamen retinebat impuden- 
ter. Parmensis hujus episcopi nomen reticent, at si 
Ughellio eredimus, Philippus fuit; Romanus patria, 
ob eamque causam in partes Ursini trahi potuit, ac 
a Dainaso deinde deponi. Florentius (a) Puteolanus 
eque damnatus fuerat; atque hic deinde ab impera- 
tore, ad quem confugerat jure meritoque pulsus, per 
summam audaciam post sexium a depositione annum 
repserat ad civitatem, Ecclesiae incubabat, multasque 
in eo oppido seditiones concitaverat. Hinc vero non 
obscure colligi potest, has ipsas litteras hoc anno, 
cui eas alligavi scriptas esse. Nam si Florentius post 
sexium annum, ex quo dejectus ab Ecclesia fuerat, 
iterum ad eam repserat, liec temporis nota, tum uos 
ducit ad annum 274 atque ad eam synodum, quam 
anno illo Rom: collectam diximus, tum ad hanc ip- 
Sam, quam currenti congregatam as:erimus. Hinc in 
Gratiani rescripto, de quo ad sequentem annum re- 
diturus est sermo, cum antea legeretur Florentium 
post quintum decimum annum Ecclesiam a qua pulsus 
fuerat, iterum contaminare conari, Blondelluslocum cor- 
ruptum fuisse vidit, ac non utantea post decimum quin- 
(um, sed post quintum denium annum, merito legen- 
dum censuit, quod Pagius etiam aliique observarunt. 

Inter eos autem, qui sacerdotale judicium declina- 
verant, ne damnarentur, Restitutum deferunt in Afri- 
ca episcopum, quem a Gratiano coram synodo jus- 
sum causam dicere, seva et insolentium manu diffu- 
gisse aiunt. Quis fuerit Restitutus ille, cujusve Eccle- 
Si episcopus, vix conjici datur inter tot hujusce 
temporis, et nomiuis horumque locorum episcopos, 
ex quorum etiam numero eum fuisse scimus, qui 
cum caeteris Ariminensis concilii legatis manus per- 
fidie dedit Niczeze iu Thracia. Quod asseri pro certo 
potest, illud est, aut Homan:e huic synodo aliquot ex 
Africa episcopos adfuisse, aut Damaso hujus negotii 
relationem de more transmissam, ut ille quid facto 
opus esset, rescriberet. 

Per eamdem praeterea Africam socrilegos rebaptiza- 
lores Gratianus expelli jusserat. At expulsi Claudia- 
num sacriege ordinaveraut, et. lomam . transmise- 
raut, ut Monteusibus prxze-set quasi episcopus. lmpe- 
rator jusserat, ut hic Roma abiret, patriamque repe- 
teret suam. Sed spe etiam constrictus, judiciis con- 
templis. ac. imperialibus rescriptis, residebat adhuc, 
pretio pauperiores sullicitans, et redemptos rebapti - 
zans. Hujus Claudiani memoriam ad nos transmisit 


a) Florentii nomen cum iis legitur, qui contra 
Athanasium in Mediolanensi concilio subscripserunt, 
sed Ecclesie locus non additur. Vid. Bar. ad ann. 
555, num. 22. 


qui vivebat circeà annum 370, quo alter lucubrabat 
opus suum, ac Lucianum qui Macrobio successerat, 
prefuisse iisdem Donatistis in Urbe, ac vitam pro- 
duxisse ad Siricii tempora. 

Ceterum eum rebaptizatores, hoc loco sacrilegos 
dictos audis, facile intelliges, qui fuerint sacrilegi 
illi, a quibus inferius h:»c eadem epistola Sylvestrum 
accusatum dicit, causamque cognosces, ob quam ac- 
cusatus fuit. Hi sunt. Donatist, quos sacrilegos per 
excellentiam jure dictos, eoque nomine ab imperato- 
ribus ipsis spe designatos nemo negaverit (c). Cum 
igitur, Romani hujus concilii Patres Sylvestrum a 
sacrilegis, Donatistis scilicet accusatum scribunt, fal- 
sum traditionis, et thurificationis crimen indicant, de 


B quo illum cum Melchiade, Marcello et Marcellino 


presbyteris, per summum scelus ex Augustino dela- 
tum scimus (d), ut conficerent, se ab eo, qui judex 
esse non poterat, nullo jure damnatos ; quam etiam 
ob causam Lupus et Norisius, Sinuessanam synodum 
ab iis obirusam putant. Hinc przeterea discimus sum- 
mum illud Ecclesi: caput sese purgare apud impera-- 
torem voluisse, ut Ecclesiam ipsam ab iis difficulta- 
tibus expediret, in quas illam conjicere per putidam 
calumniam sacrilegi allaboraverant. Cum igitur a Do- 
natistis Sylvestrum accusatum fuisse certo constet, 
cum praterea calumniosz illius accusationis mani- 
festa sit causa, nulla est solida ratio, cur Floridus 
et Coustantius non hanc hujusce rei fuisse causam 
sint arbitrati, atque aliam inutili sane labore exqui- 
sierint. 

Deinde quod hoc loco Claudianum ab expulsis or- 
dinatum scribunt intellige de expulsis ab Ecclesiis. 
Neque enim Gratianus aliunde quam ab Ecclesiis, 
quas occupabant, Donatistas per Africam expelli jus- 
serat, ut illx:€ Catholicis restituerentur, ut ex l. ἢ 
Cod. Theod., Ne sanct. Baptism. iteret., aperte con- 
stat. Hiec vero cum data sit die 17 Novembris anui 
$77, cumque ordinatio Claudiani ejus publicatioue 
posterior sit, jam vides, neque hanc Romani concilii 
epistolam, neque Gratiani rescriptum, de quo proxi- 
me agendum erit, anuo 3578, ut plerique falso putant, 
datum videri posse. Neque enim Claudianus ordinari 
potuit, statim ac lexilla propusiia fuit; nec confestim 
Romain venit : rursus non statim ac Romam venit 


Ὁ deprehensus est : tum postea δὰ iaperatoreim scribi 


debui!, ac rescripta exspectari oportuit, quibus ex- 
pelli juberetur, eaque postremo cum venissent, nec 
ille cessit tamen; sed judiciis, rescriptis ac viucu- 


lis, quibus spe constrictus. fuerit, neglectis et con- 


temptis, contumax resederat, antequam hac eadem 
epistula scriberetur, ac residebat adhuc : quibus om- 
nibus trausigendis profecto si spatium damus, bien- 
nium vix nimium videri poterit. Non ego difliteor, 


c) Lib. i et iv, Ne Sanct. Baptis. iter. 


Ὁ Lib. i, num. 4. 
) De unic. Bapt. cap. 16 


05 


PROLEGOMENA. 


206 


quin htec lex, qu» Flaviano Africze vicario Inscribi- Α commodata , facilius concedenda permoveretur. 


tur, aliam memoret ad Nitentium, qux dudum 
preterea data scribitur. At ea, qux: ad Niten- 
tium data fuerat, si hene advertatur, agit dum- 
taxat de fundis ac domibus, in quibus Acretici ve- 
titos conventus agerent, publiciidis; de pellendis 
vero Donati-tis ab Ecclesiis, quas occupaverant, 
nil.il habet omnino. Quia vero solemne erat, ut 
hsretici, qui ab Ecclesiis sacrisque locis ejicieban- 
tur, profanas synaxes agerent ubi possent, ut ex 
pluribus Theodosiani Codicis legibus (a), aliisque 
&Criptoribus con-tat, Gratianus ut Donatistas ipsos, 
non secus ac alios h:ereticos eo commodo arceret, 
ejus, quam alias ad Nitentium priescripserat, legis 
exemplo usus est, magnasque domos et fundos, in 
quibus sacrilegos illos ab Kcclesiis eodem tempore 
pulsos grassari occulto furore contingere!, publicari 
jessit. Sed jam revertimur ad hujus concilii epi- 
$tolam. 
His igitar Ecclesie ac religionis incommodis, 
quorum in Ürsinianos culpam vertunt, Gratiano 
denuniiatis, eum prxterea monent in. hxc verba : 
Sic denique factio profecit Ursini, ut Isaac Judeo sub- 
ernato , sancti fratris nostri Damasi peteretur. ca- 
put, sanguis innocentium funderetur, componerentur 
doli, quibus divino plane instinctu, providentia vestre 
pietatis occurrit, spoliaretur prope Ecclesia omnibus 
ministeriis, ea fraude videlicet, ut dum causam dicit, 
qui judez in omnes fuerat constitutus, nemo esset, qui 
de lupsis vel certe de factiosis possel episcopatus inva- 


soribus judicare. linc nonnulli scriptores putant, at- C 


que hic ita intelligunt, ut velint Damasum, tum ac- 
cusatum recenter ab Isaaco, tam ab. imperatoribus 
paulo antea absolutum. Qu:serunt. etiam quo de cri- 
mine sanctissimus hic Poutifex postulatus tunc fue- 
rit, ac levissimis conjecturis permoti, illum de adul- 
terio falso accusatum aiunt, Ego vero. existimo non 
agi hoc loco de receuti aliqua contra Damasum rur- 
sus excogitata propositaque accusatione, sed anti- 
quas illas, quas etiam Rulinus indicat, calumnias 
dumtaxat, atque insidias memorari, eo scilicet con- 
silio, ut Gratianus iis perpensis, qu:e Ursiniana fac- 
tio in primis illis contentionis xstibus ausa fuerat, 
videret, quam necessario ab iis sibi etiam cavendum 
esset imposterum ; nam si Ursiniani contra Dama- 
&um fraudes composuerant, ut illo inter reos delato, 
nemo esset, qui de factiosis episcopatus invasoribus 
judicare posset, necessario sequitur agi hic de re 
prave meditata, antequam factiosi episcopatus inva- 
sores, Ursinus scilicet, ejusque socii damnarentur 
eollecta synodo; quod anno 369 ac deinceps etiam 
factum diximus ; atque ideo conficitur h»c omnia ite- 
rum Gratiano eum in finem referri, ne se ab iis de- 
cipi pateretur, ac ut ad ea quz postulabantur in his 
litteris, veluti futuris eorum dolis destruendis ac- 


a) Vid. lib. m, 1v et v, de Hzr. 
b) Hoc eodem Valentiniani Senioris rescripto 


Ambrosius iterum usus est scribens ad Valentinia- - 


Qu: vero pro eorum temporum ratione Romani 
hujus concilii Patres ἃ Gratiano petunt, duo sunt 
potissimum : 1* ut quicumque Dumasi, ejusque syno- 
di judicio, fuerit condemnatus , atque injuste volue- 
ril Ecclesiam retinere, vel vocatus sacerdotali judicio 
non adesse, a prxffectis prmtorio Itali», vel vicario 
Romam evocaretur : in. longinquis vero partibus ad 
metropolitani examen per locorum judices deducere- 
tur; sed si metropolitanus ipse, aut damnatus jam, 
aut eontumax esset, Romam contendere, aut ad 
eos, quos Romanus episcopus judices daret, aucto- 
ritate publica juberetur. ld enim si fleret, necessario 
consequcbatur, ut qui depositi essent, ab ejus civita- 
lis finibus segregarentur, in qua gesserant sacerdo- 


B tium, ne rursus usurpare possent, quod jure sublatum 


fuerat. Alterum quod petunt, illud est, ne Damasus 
publicis judiciis subjectus esset, sed si qu:ze emerge- 
rent cause, in synodo episcoporum, cui sese ipse 
sponte subjiceret, deinceps proponerentur : Iniquum 
enim videbatur, Romanum episcopum, qui omnes 
prarogativa apostolice sedis excellit, eo jure privari, 
quo c:eteri episcopi gaudebant (b). Primum si Gra- 
tianus przeciperet, futurum erat ut plurimum aucto- 
ritatis, et splendoris eidem Romano pontiflci acce- 
deret, ac Parmensis, et Puteolani episcopi, bisque 
similium, qui deponi deinceps poterant, audacie aé 
temeritati obviabatur. Alterum vero si concederet, 
futuris Ursinianorum ac factiosorum hominum ca- 
lumniis atque insidiis obstruebat ostium. Nec vero 
esse aiunt, cur Gratianus suspicaii possit, hoc peti 
pro Damaso dolo aliquo malo, atque eum in finem, 
ut illum szcularium judiciorum severitati subtra- 
hant. Nam eum id peterent post latam pro illo sen- 
tentiam, ac. postquam ejus. innocentia el. integritas 
Valentiniani patris judicio comprobata jam, et predi - 
cata fuerat, atque ideo non lateret Gratianum ipsum, 
qui a perspectze sanctitatis viro expectari deinceps 
possent, videri ille non poterat ad sacerdotes perfu- 
gere, ut publica judicia declinaret, sed ut collati 
episcopis omnibus beneficii ipse etiam particeps es- 
sel ; ac preterea, ut caveretur deinceps, ne quis ite- 
rum calumniator existens, dum virum innocentia sa- 
lis munitum sua frustra impetit apud s:culares judi- 
ces illud, obtineat dumtaxat, ut tormentis, et vexa- 
tionibus sacrorum ministrorum, religioni injuriam 
inferat, ut alias factum fuerat, Damaso ipso extero- 
quin ob integritatem suam innocuo et incolumi. 
Cxterum ne reliquum huic suspicioni locum faciant, 
ac ut probent, Damasum, quem vírum sancitum ap- 
pellant, aliquid potius de suo jure cedere, quam sibi 
arrogare velle, Gratianum postremo rogant, ut ejus 
causas, si noluerit ab episcoporum synodo cognosci, 
ipse ad se irahat, et ad suum con:sistorium, cui 
spondent eum, Silvestri exemplo, adfuturum. Illud 


num filium in causa de non tradendis basilicis 
epist. 21 ; quem locum vide, ac cum hoc, si placet, 
conferas. 


907 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


208 


dumtaxat eo casu petunt, ut negotium prius ipse A tis. Romani itaque concilii Patres, ac Ambrosius 


ezaminet, an honestum scilicet, an justum, an vero- 
simile sit, interroganda deinde distinguat, cdat scili- 


cet, et distincte perscribat puucta quae sub inquisi- - 


tione cadent (a), inquisitionem ipsam judici commit- 
tat, sed arbitrium sententie sibrreservet, Quod hiuc 
sperant fore, illud est, ut nulli perdito, vel infami, 
aut accusandi summi sacerdotis, aut in. eum testifi- 
candi facultas deinceps, pateat illicita, siquidem huic 
hominum generi diflicilior ad principem, et periculi 
plenior esse solet accessus, quam ad ordinarios ju- 
dices. Hoc enim ad eorum temporum infelicitatem 
accesserat , ut calumniosi episcoporum accusatores 


impune haberentur, quos ideo utfuriosze huic licentia 


Constantius subtraleret, apud alios episcopos iterum 
explorari jusserat, edita l. xit C. Theod. de Episc. 
Quazri hoc loco posset, quxnam sit lex illa, quam 
concilii Patres memorant in his epistole verbis : 
Certe prius examinet causam vestra. clementia, etsi 
emerserit quaestio, interroganda distinguat, wt quem- 
adinodum DUDUM ESTIS CENSERE DIGNATI, factorum a 
judice ratio qu&ratur, non arbitrium sententie vindi- 
celur. Neque enim dubitari potest, quin legem ali- 
quam respiciant, rei qu: tune ab iis tractabatur ac- 
commodatam ; sane du:v inveniuntur in Cod. Theo- 
dosiano ab hac re minime alienze. Altera. Valenti- 
niani Patris ad Prztextatum P. U. data anno 3267, 
altera Gratiani ad Senatum, lecta Valente v. et Va- 
lentiniano coss., 2nno scilicet 516. Prima jubet, ut 
cum senatores vocantur in crimen, 80 poena. aliqua 
. gravior infligenda iis fuerit, imperatoris arbitrium 
pramissa relatione exploretur Cod. Th. |. x de 
Pon. ; secunda vero statuit, ut ordinarii judices in- 
tendeudi examinis et cognoscendi criminales sena- 
torum causas potestatem habeant, sed nihil de ani- 
madversione decernant, et integro persona statu, 
aut ad imperaiorem referant, aut ad inclytas potesta- 


tes, Urbi scilicet et praetorio praefectos, Cod. Theod. . 


]. xiu de Accus. Jlanc itaque putarem respicere 
verba illa, qu:e retuli, poiius quam alteram ; Valen- 
tinianus enim pater ordinariis judicibus, ne hanc 
quidem simplicem cognitionem permíiserat, ut con- 
stat ex |. i1 God. Theod. de Exhib. reis. Quam- 
obrem scriptam oportuit epistolam hanc anno mini- 
mum 380. Si enim, ut alii censent, anno 378 hzc 


potissimum, cujus sub oculis res agebantur , cum ti- 
merent ne qua rursus ex pessima illa conspiratione, 
injuria Damaso, aut ecclesiasticze tranquillitati detri- 
mentum accederet , imperatorem monendum censue- 


' runt. de antiquis illis factionis Ursinianz fraudibus , 


ut Damasum eo pacto ex insidiis, quas eidem forsi- 
tan ii parabant, subtralerent. Hac ipsa eni de 
causa, atque ut idem Ambrosius ait , non solum fu- 
(ura pra&cavens , sed preterita , qug Ursini temeritate 
gesia (uerant , perhorrescens, Aquileiense concilium 
Gratianum ipsum rogandum iterum censuit , ne quid 
sibi e turbido illo et irrequieto capite obrepi pate- 
retur. Quie profecto cum ita sint , tum liquet eam- 
dem in Romano hoc , ac in Aquileiensi concilio ro- 


B tam versatam esse, tum perspicua est ratio, cur 


Romanum hoc concilium , ejusque ad Gratianum lit- 
teras ad hunc annum retulerim. Valens enim pseudo- 
episcopus Petavionensis, quocum Ursinus ad tur- 
bandam Ecclesi: pacem foedus iniverat, Mediola- 
num accedere vix potuit ante annum 379, siquidem 
Gothis , qui post Valentis cladem in Illyricum , atque 
3d ipsa Italie. ostia. proruperant, sese junxerat, ac 
patriam suam prodiderat, inclinato jam anno 378. 
Hinc vero manitestum est, hoc idem concilium , si 
eam sceleratorum hominum societatem , cum scri- 
beret, pr:e oculis habuit, vix alio quam boc tempore 
congregatum existimari posse : deinde vero colligo, 
cum viris gravissimis Sirmondo, atque Harduino, 
Las ipsas Romani concilii literas Ambrosio attri- 


C buendas esse , quidquid BB. editoribus videatur, qui 


eas ex operum editione eorum cura adornata expun- 
xerunt ; tum. quia illum ipsum adfuisse huic Synodo 
probavimus, tum quia idein utriusque epistol:e , Ro- 
manz scilicet et Aquileiensis , et stylus est et. &co- 
pus, ac ez:dem peue sententis. Sirmondi vero οἱ 
Harduini judicium prieferendum esse przeterea liquet 
ex llenrico Clerico, qui in mss. codicum monasterii 
Padolivonensis catalogo s:eculo xi confecto eam 
Ambrosio attribuit (8), quamquam deinde decipia- 
tur, cum ex Aquileieusi coucilio scriptam asserit : cum 
ab hoc Romauo exaratain potius fuisse probet altera 
ejusdem Aquileiensis concilii ad Gratianum epistola, 
quam modo indicavi : neque enim, una eademque 
de causa, ab una eademque syuodo ad unum , eum- 


scripta credatur, lex illa, qux biennio nondum D demque imperatorem geminas uno teinpore litteras 


elapso publicata recens potius esse videbatur, nulla 
prorsus ratione, ab episcopis illis dudum lala dici 
poterat. 

11. At enim cui bono Romanum hoc concilium ve - 
teres illas calumnias et insidias Gratiano commemo- 
raias voluit? Optimo sane sapientique consilio. Ur- 
sinus enim ac Valens Pelavionensis, per ea tempora 
in sceleris societatem Mediolani eonvenerant, ac 
ecculta agitabant consilia, quibus Ecclesix€ pax tue- 
baretur , quod aperte constat ex litteris Aquileiensis 
concilii ad eumdem Gratianum anno insequenti scrip- 


(a) Vid. 1. xxx de App. Cod. Th. 


scriptas csse crediderim. 

III. Nunc redeo ad eos qui Damasum de adulte- 
rio delatum putant, quod Gratianus turpissimis illum 
calumniis impetitum dicat in rescripto ad Aquilinum 
vicarium. Ác si cujuscumque generis calumniz per- 
petuo turpissim:e per se ipsze non sint , ac legum in- 
famia eas non sequatur, non ego tamen contendo , 
quin huic opinioni pondus aliquod videatur Anasta- 
sius addere , in Damaso hzc scribens: Hic incrimi- 
natus de adulterio, el facta synodo purgatus est a 44 
episcopis , qui etiam damnarunt Concordium et Calliz- 


(b) Montfauc. Diar. Ital. p. 93. 


209 


PROLEGOMENA. 


910 


tem diaconos accusatores et. projecerunt de Ecclesia. À oratio iterum convertenda est. Si enim hnnc audis, 


At in describendis Liberii , Felicis et Damasi gestis, 
Anastasius tot erroribus scatet , tantaque rerum 
confusione laborat, ut nulla prorsus aut exigua illi 
fides haheri possit, nisi argumenta aliunde suppe- 
tant. Saltem concilio illi, quo aecusatus , et hoc 
crimine purgatus dicitur, nullum locum esse posse 
toto illo biennio, quod ab electione ad celebrem il- 
lam synodum anno 369 congregatum intereurrit, 
quidquid Baluzius asserat, jam vidimus. Ego itaque 
ne eorum qui sic statuunt opinioni accedam, duplici 
potissimum ratione adducor, silentio nempe Mar- 
cellini ei Faustini, ac litteris ipsis Romani hujus 
concilii. Nam quod ad primum attinet , an vero hi 
presbyteri , qui livore atque odio perciti , omnes in 


cum Synodus illa Damasum absolverit, Christianze 
charitatis officium est, ut illum falso accusatum cre- 
das : at quia vix credibile, esse potuisse adeo per- 
frict:e frontis homines, qui dicam illam tam grandem 
Romano episcopo impiugere ausi sint, et in judicium 
vocare innocentem, ac pr:eterea cum nullum de ca- 
lumniatoribus illis capitale supplicium sumptum 
fuisse constet , res adhuc in ancipiti posita est , tibi- 
que, anonymo judice, quam malueris, sententiam 
eligere fas erit. P»p.e, quam doctus es, quam sa- 
piens theologus, cum hzc pronuntias ! Aliam porro 
sententiam ab Apostolo I Cor. xin, didiceram ego : 
at tu. milii potiori loco deinceps eris, tuoque peri- 
culo credam , cum de l'onesta proximi fama agitur, 


Damasum aliosque illi similes sanctitate episcopos B magis valere posse, obscurorutw aliquot , viliumque 


calumnias evomunt, qui eum praterea matronarum 
euriscalpium dictum fuisse scribunt, turpis-imum 
lioc crimen silentio przteriissent, si ejus nedum sus- 
pectus, verum eliam reus apud Judices traductus 
fuerat? 

In litteris vero Romani concilii non aliud Damaso 
crimen ex parte accusatorum afflngitur, quam pu- 
blicas leges ipsum violasse, ut ex his earum verbis 
COustat: Nam quod ad publicas leges pertinet, qua 
potest esse vita munitior, quam vestra prudentia, qua 
innititar, judicata ? δὶ vero nullus przeter necessarios, 
proximosque accusare adulteros poterat (a), tum 
nulla est ratio, cur Isaaco judo, nulliusque nomi- 
nis ac conditionis homini , hoc licuisse putemus, tum 


preterea aliud fuisse crimen oportet , quo Damasus C 


in leges publicas peccasse fingeretur , ut ab eo verbo 
accusari possct; aliud vero nullum ego video , quam 
de vi publica, ob dejectos pridem a Liberiano, et 
S. Agnetis basilica Ursinianos paíratasque ea occasione 
czdes , ut dixi : cui quidein delicto cum poena capi- 
tis statuta foret, ideo przssules congregati scribunt , 
ab Isaaco factione Ursini subornato, eos instructos 
dolos, olim scilicet, quibus sancti (ratris Damasi pe- 
teretur caput. Hinc vero facium puto, ut Schismatici 
conira Symmachum , neque Damasi, neque Sixti ΠῚ 
exemplo uterentur, ut eum pontificem synodo adesse 
eogerent, quamquam de sinili accusatione, eodemque 
de crimine scilicet adulterii ageretur , atque alia in 
cum finem exempla allegarent; neque enim credi- 


ac nullius pretii hominum audaciam, quam diligenti 
plurimorum gravissimorum , ac. sanctissimorum vi- 
rorum judicio confirmat:m sententiam. Vereor ta- 
men ne cum hiec sciibis lectorem tuum fallere velis. 
Siquidem tu minime ignoras, unain illam, quam pro 
tua opinione. comprobanda, rationem affers, falsis- 
simam 6556, ac minime licere Ecciesi:e, calumniato- 
res suos in saeculari foro ad paenam persequi, ac sa- 
cerdotum religionem , ut aiunt hujus concilii Patres, 
tormenta. abhorrere. .Czterum hac ego te sollicitu- 
dine liberum deinceps esse jubeo. Siquidem nul- 
lam esse synodum assero, in qua Damasus de hoc 
crimine aut accusatus aut innocens pronuutiatus fue- 
rit, nulloque aut gravi auctore, aut solida aliqua 
conjectura niti, qui secus censeut. Je ne sais, ait 
ille (c), ce gu'il faut croire de l'accusation d'aduliére in- 
lentée au. pape Damase.  Avait-il donné lieu à cet af- 
[reux scandale ? Uu n'était-ce qu'une malice de quelque 
partisan d'Ursin? je pense qu'on ne saurait sans (é- 
mérité prononcer sur^ ce. fait, quoique S. Jérome ait 
dit de ce pape qu'il fit. profession d'une continence 
paríaite , εἰ qu'il la garda inviolablement jusqu'à [a 
mort. La charité nous oblige à croire que le synode 
qui justifia Damase de cette. accusation. atroce , agil 
avec équité el ne fit que lui rendre justice ; muis se per- 
suadera-i-on. aisément qu'il se soit trouvé des gens 
assez e(frontés pour calomnier un pape avec tant d'in- 
solence? Et leur imposture étant. avérée, comme on le 
suppose, pourquoi ne (urent-ils pas livrés au bras sécu- 


bile est res tantas , publice actas , ac. quz hominum D lier pour étre punis. selon toute la. rigueur des lois ro- 


memoriam vix excesserant, Symmachi ejusdem ad- 
versarios latere potuisse. 

Hxc autem cum ita sint, quisque facile dijudicare 
poterit, quanta se prodat in Jannonio oscitantia, seu 
potius inscitia , cum scribit rogatum ab Italic episco- 
pis Gratianum , ut. Damasi , quem ipsi accusaverant , 
causas ipse cognosceret. Sed eo, quem cum magis- 
tro suo Dupinio egregie castigatum dedit P. Joannes 
Antonius Blancus (b) nunc omisso , ad anonymum , 
qui anceps est , an sanctissimum illum pontificem ab 
hoc turpi crimiue 1nissum faciat , an vero damnet, 


(a) Cod. Theod. 1. 1, ad 1. Jul. de Adult, ibiq. 
Gothofr; . 


maines contre les calomniateurs publics? Je borne ici 
mes réflexions : il est fücheux de faire sentir qu'on. est 
assez fondé à juger mal de la vertu d'un prélat , dont 
l'Eglise honore la mémoire. 


CAPUT XVII. 


I]. Damasus irritam pronuntiat. ordinationem Mazimi 
Cynici , scriptis litteris ad. Acholium T hessalonicen- . 
sem, que expenduntur. et illustrantur. 11. De vica- 
riatu  Thessalonicensi. TM. An Damusus mutata 


"i Tom. IV, lib, n, cap. 3, $ 7. 
(c) In Damas. Vit., p. 155. 


211 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 213 


deinde sententia , ejusdem Cynici ordinationem cum Α narii recensere. At cum nullus eorum temporum 


Italico quodam concilio defenderit ? 

Il. Cum S. Gregorius Nizianzenus, quem auno 
elapso saltem ineunte Constantinopolim accessisse 
diximus, eam Ecelesiam pro episcopo administraret 
magno rcligionis bono, parum abfuit quin Ecclesia 
ipsa atque Urhe exturbaretur fraude Maximi Cynici. 
Res cum ipsis etiam cognita sit, qui eccle$iasticas 
historias summis tantum labiis degustarunt, ea ego 
dumtaxat eligam, qux: ad Damasum pertinent. [5 
itaque ambitiosam atque | illegitimam Cynici ordina- 
tionem irri(am denuntiavit, data hoc anno ad Acho- 
lium Thiessalonicensem, Euridicum, Severum, Ura- 
nium , Philippum et Joaunem gravissima atque ele- 
gantissima illa epistola, quam inter multas, quas Da- 


scriptor, ne Gregorio quidem Nazianzeno excepto, 
qui illum profecto optime noverat, hauc illi dicam 
inscripseriL, vereor ego ne forte Theodoretus, no- 
mine deceptus, Maximum unum pro alio acceperit, 
illum posterierem scilicet, qui post Ephesinum con- 
cilium, atque initam cum Cyrillg concordiam habitu 
monachi indutus , et Apaollinarii errore fervens, a 
Joanne Antiocheno missus per Orientem dicitur cum 
imperialibus lieris, el preceptis prefectoriis, wt ha- 
resis languorem disseminaret, atque anathema ferret 
adversus cos, qui Apvllinarii deliramenta ejusque 
haresis venena detexerant (f). 

.M. Episcopos illos ordinatores, quos Damasus ab 
4E gypto venientes ait, a Petro Alexandrino Constan- 


masum in liac causa Nicolaus ] scripsisse memorat, e B tinopolim missos, ut Maximum ejus civitatis episco- 


tenebris erutam Holstenius, vir apprime doctus et 
singularis judicii, primus edidit in Romana collec- 
tione, ac Constantius deinde inter Damasi epistolas 
octavo loco recensuit, ego vero quarto. Quarum Ec- 
. elesiarum episcopi fuerint, cateri. illi, quibus epis- 
tola inscripta est, nullus prodit. Ad Thessalonicen- 
sem tamen metropolim pertinuisse oportet, siquidem 
Ambrosius (a) Severum et Philippum, eos ipsos sci- 
licet quibus illa inscribitur, Thessalonicenses sacer- 
dotes, ad eam nempe metropolim pertinentes, vocat, 
ab hac Damasi epistola triennio nondum trans- 
acto. 

Cause cur Damasus eam ordinationem in irritum 
miserit, plures sunt : 15 quod ab extraneis confecta 


pum constituerent, Gregorius ipse testis est, cui ta» 
men Alexandrinus ille praesul suasor antea atque 
auctor fuerat, ut Ecclesiam illam pro episcopo ad- 
ministrandam assumeret. Hinc mihi verosimilis eo- 
rum opinio fit, qui putant, Maximum hunc, illum 
ipsum esse, quem Athanasius οἱ Basilius scripiis ad 
eum litteris impense laudant, quem propterea nihil 
mirum est, si Petrus Athanasii successor, vacanti 
Constantinopolitanae Ecclesi:e, qui przeficeretur | ido- 
neum censuit, Nunc vero si quis eam Damasi episto- 
lam cum iis conferat, quz Naziauzenus ait in Carmina 
de vita sua, aperte deprehendet Romanum illum pon- 
tilicem nihil lawisse eorum, qux cum hac fabula 
agerelur, contigisse aliter commemorat ; adeoque al^ 


fucrat, ab episcopis scilicet ad eam Ecclesiam et pro- (; terum alteri similem mirabitur, ut verba ipsa, ao 


vinciam nibil attinentibus : hinc. concilium, quod 
anno sequenti in ea urbe congregatum est, caven- 
dum censuit, can. 2, ne episcopi ex una dicecesi ad 
aliam transirent ad ordinationes faciendas, aut ad 
alia negotia, jussitque nt ea 41:8 su: essent diaece- 
sis curarent dumtaxat; 99 quia ea ordinatio noc- 
turno tempore ac clandestine in Ecclesia incoepta, 
intra profanas deinde xdes festinanter continuata, ac 
consummata fuerat, qux» omnia recept:e ecclesiasti- 
c» discipline adycersabantur; $5? quia nulla populi 
ac cleri postulatio priecesserat : hiuc Julius Roma- 
nus pontifex, Gregorii, quemin locum Atlianasii intru- 
serant, ordinationem Arianis exprobrat quia externus 
homo, qui non illic baptizatus, qui compluribus ignotus 


nec a presbyteris, vel episcopis postulutus ; nec decere ἢ tas conjiciamus; siquidem script» sunt, 


ait sic prater jusque (asque, et contra Ecclesiasticum 
canonem ordinare quemquam (b) : cui Athanasius ipse 
consentit (c) ; 4* quod alienus esset a Christiana re- 
ligione habitus ille, quo Maximus utebatur, quem- 
que Dainasus. habitum idoli merito vocat, siquidein 
philosophorum hujus sect:e habitus, non secus ac 
idolorum, uno tautum sine tunica palliolo, barba 


praeterea, ac coma constabat, ut ex Luciauo liquet (d). 


Eum Theodoretus (e) videtur inter sectatores Apolli« 


pui Bg 
b) Jul. eyi-t. num. 14. 


Epist. 15, 
I Epist. encyel. ad ep. [ num, ὃ. 


sententias alter ab altero accepisse videantur. Hing 
colligitur, qux? in iis inquirendis ac referendis Aclio. 
lii fides, et diligentia fuerit, siquidem hzc Damasus 
ab illo se didicisse profitetur. Cum autem idem pon- 
tifex esset eodem tempore jain certior factis, Maximi 
conatus a Tlieodosio imperatore, ad quem Thessalo- 
nice tuuc agentem confugium ceperat, in irritum 
missos, ac quod male coptum ab eo fuerat, auc- 
toritate publica jam destructum, hinc discimus, has 
ejus ad Achulium, cxterosque episcopos, lioc auno, 
quem Tlieodosius fere integrum in ea urbe transegit, 
&criptas esse oportere, quamquam baud facile sit 
precisum tempus statuere. Rerum tamen gestarum 
series exigiL ut eas Septembri aut Octobri mense da- 
postquam 
Theodo:ius Maximum rejecerat, ac concilium pro 
episcopi Constantinopolitiani electione jam indixerat, 
Quidquid horum sit, quod pro certo videlur asseri 
posse illud est, scriptas illas fuisse postquam Da- 
masus in ltumana synodo Auntiochenam concordiam 
confirma verat, plenamque Meletio, atque ejus omni- 
bus communicatoribus eommunionem concesserat. 
Ait enim optare se ut, cum brevi luturum esset Con- 
stantinopoli concilium pro ejus urbis eligendo epi» 


d) Vid. not. 
Hist. lib. v, cap. 8. 
(f) Vid. Synod. adv. Trag. Iren., cap. 199. 


415 


PROLEGOMENA. 


214 


scopo, dent operam, ut is assumatur, qui nullam bha- A que ad íd probandum his utitur epistole verhis : 1/ud 


beat reprehensionem, μὲ Deo propitio cum integra 
pax catholicorum omnium sacerdotum fueril confirmata, 
nulle deinceps dissensiones in Ecclesia oriantur, ut 
praestante Deo, quod jamdudum optavimus, cum ca- 
tholicis sacerdotibus, possit pax perpetua permanere : 
quod in familiari etiam ad Acholium epistola repetit. 
Verebatur itaque ne quid in ea electione fieret, 
quod partam jam confirmatamque illam pacem iterum 
perturbare posset. Atque hinc colligo, sublatum jam 
cuin scriberet, diuturnum illud inter Occidentales 
et Orientales dissidium. 

Sunt qui ex allatis hujus epistol;e verbis conficiunt 
Acholium Damasi nomine adfuisse Constantinopoli- 
tano concilio, ejusque vices egisse. At hiec. opinio 
communi eruditorum calculo, ac gravissimis prz- 
terea rationibus, qux apud Baluzium, P.giuin, Lu- 
pum, Tillemontium, aliosque legi possunt, rejecta 
est, Baluzius tamen in alium errorem lapsus est, 
cum existimavit ex eodem loco colligi, Acholium ip - 
sum ejusque tractus episcopos Damaso scripsisse, 
postquam ad eam synodum evocaii fuerant (a), si- 
quidem Gregorius Nazianzenus aperte asserit, Mace- 
dones episcopos aut ex improviso accitos a Tlieodo- 
sio, aut ex improviso venisse post Meletii obitum, 
sero scilicet, ac diu postquam Damasus de indicto 
concilio monitus ab jis fuerat : cum itaque idem Da- 
masus Acholio scribit, ut det operam quemadmo- 
dum calholicus episcopus in urbe regia constituatur , 
id vult dumiaxat, ut hoc agat officiis suis 


prelerea commoneo sanctitatem vestram, paliamini ali- 
quem contra statuta majorum nostrorum de civitate 
alia ad aliam transduci, et deserere plebem commissam, 
et ad alium populum per ambitionem transire, etc. Alii 
vero Meletium hoc loco notatum putant. Ego tamen 
neque hunc, neque illum perstrictum existimo, sed 
Romanum pontificem sacrorum canonum observan- 
tiam promovere voluisse censeo, quos apud Orienta- 
les tuin. iu electionibus, tui. frequentibus transmi- 
grationibus violatos [1556 non. ignorabat, ut ex So- 
crate di-cimus, ac ex Nazianzeno ipso, qui hoc vitium 
iis exprobrat in carmineadversus Episcopos (e). Quod 
saltem ad eumdem Gregorium attinet, certum ma- 
nifestumque est non potuisse ejus lioc loco transla- 


B tionem persiringi, siquidem ea epistola scripta est 


diu ante quam illa decreto episcoporum Conustanti - 
nopoli congregatorum fieret, ac proinde Baronium, 
cum Damasum Gregorio favisse censuit, a vero aber- 
rasse liaud liquet. Me tamen non latet, Macedones, 
AEgyptiosque episcopos, statim ac Constantinopolim 
venerant, post decretam scilicet Flaviani ordinatia- 
neni, Gregorii inthronizationem improbasse, ob vio- 
latos in ea re canones. At illud ab iis factum przter 
Damasi mentem videri poterat; siquidem ille, qui 
nulli se Ecclesi: addici passus unquam fuerat, ea 
lege, ut ipseaitincarmine de vita sua, uon tenebatur. 

Epistolam hanc Acholio inscriptam reddidisse vi- 
detur Rusticus, familiari alia Damasi epistola eidem . 
commendatus ut filius, a se ipso scilicet baptizatus, 


ac consiliis apud imperatorem ab eo baptizatum, ac (? Erat bic ex silentiariis Gratiani Augusti, quorum olfi- 


Thessslonicte tunc agen'em : nam qua ratione pe- 
tere potuisset ab Acliolio Occidentali Ecclesi: 
accensito, ut eam rem przsens curaret in synodo 
ilia, cui soli Orientis episcopi interesse debuerant (b)? 
Cum vero Thessaloniceusis pr:esul pro singulari sua 
sanctitate ac religione hoc negotium Siepius ac di- 
ligenter egisset apud imperatorem ipsum, quousque 
in ea urbe mansit, illudque eidem Constantinopolim 
sub ejus anni exitum profecturo sedulo commendas- 
set, binc ego factum fuisse puto, ut Theodosius, ejus 
rei memor, Acholium ipsum ae qui ab eo pendebant 
Macedones episcopus tam sero ad conciliuin accive- 
rit, inopinato praterea, ac eo ipso tempore , quo 
Gregorius ob decretam Flaviani ordinationem, ortas- 


cium erat excubias agere ante cubiculum principis, 
vel cum in consistorio is resideret, vel cum exteros, 
eorumque legatos audiret (f), atque iis principes 
sape utebantur, ut huc illuc pro rerum oppor- 
tunitate mitterentur ,. quod huic Thessalonicam 
forie ad Theodosium tunc misso contigit. Utra- 
que vero hiec epistola t1!am aperta familiaiitatig 
argumeuta continet, ut. veterem Damasum ἰη- 
ter et Acholium ipsum confirmatamque consuetudinem 
fuisse ex iis clare pateat : quamobrem cum Anibro- 
sius frequentes illum in Italiam excursus fecisse 88: 
serat (g), quin Romam usque, ante hoc tempus ac- 
cesserit, uL liabitis a Damaso anteactis conciliis inter- 
esset, atque inde quin huic pontifici probe notus 


que ob eam causam gravissimas contentiones in pro- D) Acholius fuerit, ego minime dubito. 


ximo erat ut aese episcopatu abdicaret (c), ut ii 
nempe componendis rebus, ac sanciendo foederi ad- 
laborarent; sin. minus, curarent quod Damasus pri- 
dem in mandatis dederat, nequa illi, qui eligeretur, 
nota inuri posset. 

Censet iterum Baluzius, quem Pagius exscribit (d), 
D2masum non favisse Gregorio, ut Baronius scripsit; 
quin potius illum, eorum consilium damnasse ait, 
qui ejusdem Gregorii translationem peregerant, at- 


(a) De Conc. lib. v, cap. 21, num. 2. 
(b) Vide etiam adnetat. ad epist. 4. 
(c) Carm. de vita sua ex num. 152. 
(d) Àd ann. $79, num. 11 et seqq. 


Interim hinc colligi non obscure potest, eumdem 
Acholium diu anie lioc tempus vices gessisse Romani 
pontificis per lMlyricum, siquidem illum scpea se 
monitum Damasus inquit, ne fieret aliquid inconsi- 
derate. Vicariam illam potestatem a Dainaso Acholio 
collatam, Siricius deinde , Anastasius , Innocentius , 
ac successores Romani pontifices , Anisio, Rufo, ac 
exteris Thessalonicensibus episcopis ad Justiniani 
usque tempora cenfirmarunt. Ex quibus vir clar. Jo- 


e) Vers. 800, ex Toll. edit. 

t) Vid. Goibof. ad 1. 1v , et tit. de Decur. et 
Silent. 

(4) Epist. ad Anisium apud ΒΒ. 


915 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


316 


seph Cennius merito colligit, eam delegationem vel- À presentiam quodammodo nostra visitationis impende- 


uti person:z attributum , cessavisse moriente pon- 
tifice, cujus agebantur vices (a). Hunc Vicariatum 
minime placuisse Dupinio , cjusque similibus, depri- 
mendo Romans Ecclesix juri unice intentis, nihil 
miror. Mirum profecto videri potest, cur Tillemon- 
tius qui veritati tantum studuisse videri vult, vica- 
riam illam delegationem rejicere, ac sub invidioso 
innovationis vocabulo traducere sibi licere putaverit. 
llic enim vir sane doctissimus, primo loco dubius 
est, an. Damaso vicariam illam prxfecturam | insti- 
tuere licuerit , et an hoc ab illo eonsilium , ex cano- 
num pr:escripto, an vero potius ex solo rctinendie 
per Illyricum totum receuter a Gratiano. divisum, 
potestatis studio captum fuerit (b). Rursus alio laco 
vicariatum illum aperte exagitat, ac veluti contra 
canones institutum damnat, laudatque Thicodosium , 
quod eum rescripto suo revocaverat (c) , ac dictato- 
rie pronuntiat, nullam esse juri congruam rationem, 
cur Damasus primum per Illyricas provincias vicaria- 
lum. suum conferre poLuerit (d). Verum nondum 
evictum est , Gratiano deberi Illyrici divisionem , ut 
ex ea Damasus ad Vicariatum instituendum moveri 
potuerit : deinde probari oporteret, eumdem vicaria- 
tum minime institutum fuisse ante Illyrici divisionem 
a Gratiano factam, quod Tillemoutius nunquam 
evincet. Fac txmen Damasum Acliolio commisisse vi. 
ces suas, ut Illyricum totum, tunc divisum, sub se ac 
patriarchatu suo retineret : quid, rogo, peccavit in ca- 
nones ? Quid Basilius Cappadociam integram contra 


Antlhimum Thianensem sibi asserens tanta conten- C 


tione , veteri consuetudini, ut. Nazianzenus ait. (e), 
ac huic, qu: a Patribus facta fuerat divisioni inha- 
rens? Cateruin. apostolici vicariatus origo, natura, 
et causa alia est, quam quie Tillemontio visa fuit, 
siquidem ea petenda est, ut Bacchinius ail, in dis- 
sertatione de ecclesiastice hierarchizx originibus , ab 
eo jure, quo Romanus episcopus velut unieas me- 
tropolitanus Occideutem totum sub se habuit , 5tque 
ecclesiastica negotia per se cum poterat in vicinis 
provinciis, in longe vero a se dissitis, per certos , 
quibus demandandum censuit, episcopos administra- 
bat, ut factum etiam per episcopum Alexandrinum 
in toto suo patriarchatu ex Synesii epistulis disci- 
mus; qua est causa , cur Niczna synodus celebrem 
illam inter eos comparationem instituerit can. 6. 
Quani viri doctissimi sententiam confirmare videtur 
Innocentius L, in epistola ad Alexandrum Antioche- 
num, qua eum monet, ut episcopos longe a se po- 
sitos per datas a se litteras ordinari jubeat ([); 
ac Leo Magnus cum Anastasio Thessalonicensi pro- 
fitetur vices 50:8 delegasse se , ut curam, quam uni- 
versis Ecclesiis principaliter ex divina institutione de- 
bemus , adjuvares , εἰ longinquis a nobis provinciis 


(a) Antiq. E. H., disp. 5, cap. 4. 
(9) De D:wmas. art. 43. 
(c) Cod. Theod. leg. 45, lib. xvi, tit. 2. 
[d) De Boaif. art. 9, tom. XII. 
(€) fu laud. Bas. orat. 90. 


res (g). lloc autem apostolice sedis in Illyricum 
utrumque jus, quod Tillemóntius verbis a subreptitio 
Theodosii rescripto mutuo acceptis, innovationem vo- 
cat, Theodosius Magnus, Gregorius Nazianzenus, 
Ba:llius, ac Constantinopolitani concilii Patres facto 
probarunt, ac rationi consonum judicarunt , illudque 
Bonifacius 1, Honorius deinde Imperator, ac Theo- 
dosius ipse, vcritate cognila, alia prorsus justaque 
voce laudant, ac dudum a Patribus constitutum , per- 
petuo servatum, to: seculorum reverentia confirmatum , 
as-erunt , ac sub illis etiam principibus obtinuisse di- 
cunt, quos nulla nostre religionis cura constrinz-t (h). 
H:c obiter dicta sufficiant, cum mihi nou sit ani- , 
mus jus hoc apostelic:e sedis a viris doctis egregie 


B vindicatum asserere, sed Damasi gestis lucem af- 


ferre. 

Π|. Ut itaque unde discessit revertatur oratio , 
postremo qu:ri posset, cum Damasus Maximi Cy. 
nici ordinationem rejecerit, qui fieri potuerit ut 
Italicum concilium eam deinde tueri ac probare vi- 
deatur in litteris ad Theodosium scriptis, atque a Sir- 
mondo editis in appendice Codicis Theodosiani. Ego 
quid sentiam exponam particulari diatriba, qua utram- 
que illam epistolam discutiam, ne interea lectorem 
plus zquo detineam. 


CAPUT XVIII. 
$81, Dauasi 16, Fr. SvAcRI0 ET FL. EvcHERIO coss. 


I. Agitur de Constantinopolitano 1 concilio in iis que 
ad Damasum attinent, ac. defensor Gallicanarum 
propositionum rejicitur. 11. Queritur quid sit Occi- 
dentalium tomus can. 5 memoratus, ob quem secta- 
tores Paulini Antiocheni ad communionem suscepii 
sunt, idem canon Meletio auctore conditus , et pro- 
mulgatus , ejusque occasione dicta a Gregorio Na- 
zianzeno oratio 15, qua explicatur, ut etiam. 14. MI. 
Aliqua de ὅ seu 4 canone, quo Mazimi Cynici ordi- 
natio rejecta est. IV. De Flaviani Antiocheni ordina- 
tione, atque iis, que tunc gesta εἰ tractata sunt. 


I. Hic annus ac sequens plures ac gravissimas 
res secum adducit, quibus illustrandis pro ingenii 
modulo immorabimur. Initium vero faciam a Con- 
stantinopolitano concilio, quod anno ipso pene ineun- 
te ceeptuin, die 9 Julii finem habuit. 


D  Disputatum est , an illud auctore Damaso convo- 


catum sit, aliis asserentibus , negantibus aliis : an 
prztecca Acholius ejusdem pontificis vices in eo ege- 
rit. Quod itaque ad primum attinet, qui illud Theo- 
dosii jussu, Damasi accedente etiam auctoritate et 
consensu convocatum ac congregatum scribunt, vix 
errare dixeris. Nam cum Romauus pontifex tem- 
pestive monitus , convocatióni , quod facere jure po- 
terat. (i), minime intercesserit, auctor videri ac 


(f) Apud Coust. epist.;24. 

j, Epist. 12, Juxt. Lugd. impress. 

) Apud Coustant. , in epist. Bouif. 7, 8, 9, 10. 

i) Socr. , lib. n, cap. 17; Sozom. , lib. im, cap. 
40; Bar. ann. 351, num. 90, 


917 


PROLEGOMENA. 


218 


dici potuit , ut illud congregaretur ; quie profecto est A riun Romanorum episcopum miserant per Eusthatium, 


ralio, cur sexta synodus, Theodosio ac Damaso 
ejusdem concilii convocationem tribuat (a), at nul- 
lus omnino Dama:i ejusdem legatus affuit, errantque 
si qui sunt, qui Ácholium dignitate jlla ab eo orna- 
tum censent, cum Thessalonicensis episcopus sub ip- 
gius concilii finem , atque ut electioni Constantino- 
politani episcopi post Gregorii dimissionem faciendze 
adesset , advocatus fuerit , ut alio loco dixi. 

Jam vero, quod ad ejusdem concilii Acta pertinet, 
ila jam Photii slate perierant : aliquot itaque 


dumtaxat supersunt canones , quorum alii ad fidem , 


alii ad disciplinam spectant. Ad fidem pertinet pri- 
mus canon , quo cum aliis hereticis Pneumatomachi, 
atque Apollinaristz: damuati sunt. At eos ipsos Da- 
masus jam antea damnaverat, ejusque decreta , tum 
Occidentales omnes episcopi, tum Orientales, si pau- 
co$ Macedonianos excipias,. complexi fuerant. Si 
quis hac de re dubitat, adeat virum doctissimum P. 
Or:i, qui Ecclesias omnes percurrens rem in aperta 
luce collocat (P). Frustra itaque Bossuetius hoe ca» 
none abutitur, ut probet, in. fidei controver:iis fi- 
niendis ad sedis apostolic:e auctoritatem, aliarum 
quoque consensum Ecclesiarum accedere debere, 
eumque propterea in finem , Constantinopolitanum 
hoc concilium congregatum fuisse , ut eo scilicet ca- 
none de consensione hac et unitate constare pos- 
set (c). An vero episcoporum aliquot hxreticorum 
contuinacia efficere potuit, ut generali concilio opus 
esset, pro dogmate, quod apostolic:e sedis judicio 


definitum atque. Ecclesi: tetius obsequio comproba- C 


tum fuerat, iterum stabiliendo? Id vero, neque 
pseudo-Bos:uetius , neque aliquis ex doctis»imo , re- 
ligiosissimoque Gallicanorum pr:esulum corpore un- 
quam dixerit ; nam quo alio telo Janseniani hzretici 
generale cencilium frustra , doluque malo inclaman- 
tes, nuper ob iis disjecti sunt et prostrati? An. vero 
aliam Gregorio utrique, Meletio, Amphilochio, cze- 
terisque illis Constantinopolitani concilii Patribus , 
aliam Gallicanis episcopis mentem fuisse dixerit 
scriptor ille? 

Certum itaque , ratumque sit, episcopos illos non 
potuisse congregare sese , neque canonem illum con- 
.didisse eo potissimum consili» , ut de cousensione cl 

unitate constaret, de qua nullus erat dubitandi lo- 
cus. Quin vero si Socratem et Sozomenum attente 
legimus, aperto colligimus a Constautinop»litanis 
Patribus damnatos Semiarisnos et Pneumatomachos 
ob eam potissimum causam | fuisse, quod a fide Pa- 
trum, ut Basilius ait (d), Romx accepta discesseruut. 
Ut enim Socrates et Sozomenus scribunt (e) , ante- 
quam canon ille pronuntiaretur, quo Semiariani, seu 
Macedoniani proscripti sunt, Imperator cum episcopis 
partis ipsius omni ope adnitebaniur , ut Eleusium, et 
qui cum illo erant , ad partes suas traducerent , revo- 
cata illis in. memoriam legatione , quam olim ad Libe- 


(a) Aet. 18 prosphon. ad imp. 
(ὁ) Tom. 1, lib. 1, cap. 8. 
(c) Vid. part: m, lib. xu, cap. 8; 


nec recte eos (acere, qui cum consentientem fidei doctri- 
naim semel agnoverint, iterum nunc ea, quae ab ipsis 
decreta sunt , subvertere conentur. Unde cnim Constan- 
inopoli congregati episcopi doctrinam illam fidei 
consonam esse cognoveraut, quam ex anteacta apo- 
stolic:e sedis sub Liberio definitione , et judicio, cui 
Macedouiani ipsi sese submiserant? Illa itaque eo- 
rumdem episcoporum sententia, pro alienis a fide 


censebantur ante ipsum concilinm, fidesque a Libe- 


rio proposita, irreformabilis, atque irretractabilis 
dogmatis, eorum judicio vim assumpserat. Erit-ne 
igitur qui putet illos in synodum congregasse 8086, 
ut definitionibus illis assensu suo robur conferrent , 
et auctoritatem? At, inquit scriptor ille quisquis sit, 


B Coustantinopolitani Patres, relatis iis, queque circa fi- 


dcm , quaque circa disciplinam a se decreta essent , id 
tantiim postulant , ut Damasus , et qui cum ipso erant, 
episcopi , secum collaetentur , atque ita futurum aiunt , 
ut cum. verbum: Dei communi consensu. stabilitum , | et 
Christiana. inter nos charitas confirmata fuerit , desi- 
namus id dicere, quod αὖ Apostolis condemnatum est , 
Ego quidem sum Apollo, ego autem Cephee. Videt eru- 
di'us lector , ut in communi consensu verbi interpreta- 
lionem ac fidei stabilitatem collocent. I1xe littere uon 
ad Constantinopolitanum primum concilium perti- 
nent, sed ad alterum quemdam conventum sequen- 
tis ab hoc anni, ad quem earum discussionem rejici- 
mus. Verum non id quarimus, an Constantinopoli- 
taui Patres apostolice sedis definitionibus consense- 
rint , ut facere tenebantur, sed an dissentire potuc- 
rint. Id vero et, quod sibi minime concessum pu- 
tant, ut ex Socrate οἱ Sozomeno. audivimus. Quam- 
obrem ex hoc loco, detortisque a recto sensu verbis 
nullum sententizx su praesidium capere idem scriptor 
potest. 

]l. Cicterum , quae fuerit Constantiuopolitani cou- 
cilii erga primam sedem observantia , et obsequium, 
ex quinto ejus canone non obscure colligitur. Ait ita- 
que canou : De tomo Occidentalium. etiam eos. suscc- 
pimus qui unam , Antiochie, Patris, ei Filii, et Spiritus 
sancti divinitatem confitentur. Queritur inter eruditos 
quid intellexeriut. concilii Patres sub Occidentalium 
tomo; variasque in sententias itum cst, qux apud de 
Marca, Valesium, Lupum , Tillenontium, Caveum, 


D atque alios legi possunt. Eso tamen ad veritatem ac- 


cedere puto Baronii (f) opinionem, qui sub his ver- 
bis indicari ceuset regulam seu confessionem fidei a 
Damaso Romanaque synodo expositam, de qua su- 
periori anno egimus. Antiochenos enim Catholicos 
duplicis generis fuisse constat : alios, qui unam di- 
vinitatem, ac tres hypostases, alios vero qui, hy- 
postascon voce repudiata , divinitatem unam ac ires 
personas profitebantur ; atque illi Meletium , hi vero 
Paulinum episcopum sequebantur. Ád primi generis 
Autiochenos quod attinet , nulla apud episcopos Con- 
(d) Epist. 244, juxta DB. 


e) Socr. lib. v, eap. 7; Sozom. lib. vn , eap. 8. 
ἢ Ann. 584 , num. 28. 


219 


* SANCTUS DAMASUS PAPA. 


330 


stantinopoli congregatos controversia esse poterat, Α legerit. Censet etiam eo loco agi de Antiocheno 


quin Catliolici forent , atque ad communionem reci- 
piendi. Canon itaque ille secundi generis Antioche- 
nos respicit, quos ad cominunionem recipiendos esse 
jubet, quamquam tres hypostases minime profite- 
rentur , cujus rei causas alibi exposuimus. Cur vero 
Occidentalium tomi hic mentio est, aut quis hic to- 
mus? Occidenialium voce HKomanum unum pontifi- 
cem velut eorum caput, et e synodo sua plerumque 
scribentem , a Grzcis designari solitum , tam certum 

st, quam quod certissimum : vid. cap. 20. Nemini 
praterea olscurum est tomi vocabulo significari dog . 
maticas definitiones ab eo propositas. Hinc Basilius (a) 
alias Damasi litteras ad Orieutales scriptas Occidenta- 
lium tomum vocat, atque eas veluti ad fidei normam 
provocat. 

lloc igiiur loco agebatur de aliqua definitione 
Romani episcopi, ejusque concilii, qu: ad eorum- 
dem Antichenorum causam pertineret ; at [jamasus 
anathematismo 20 ei 21, sublata trium dicendarum 
lypostaseon necessitate, eos perfecte Catholicos esse 
pronuntiaverat , qui unam divinitatem , potestatem , 
majestatem ac gloriam Patris, et Filii, et Spiritus 
sancti, ac tres veras , equales, semper subsistentes 
personas profiterentur. Hiec vero erat eorum Antio- 
chenoruin fides, ut ex Bieronymo (b), Nazianzeno (c), 
ac ex Paulino ipso constat, eaque formula Àn- 
tiochenz synodo adjecta , quani coram Athanasio 
professus est. Ille igitur Occidentalium tomus aliud 
nihil est in. Constantinopolitano eo canoue, quam 
celebris illa Damasis ecthesis, quam episcopi illi cum 
pro lege haberent, eos quos antea pro alienis ha- 
buerant , complectuntur, velut ad ejus normam cgre- 
gie Catholicos. Id vero est quod przter Damasi ip- 
sius acta a Sarazanio publicata, Eutychius Alexan- 
drinus aperle asserit apud Reuaudotium (d), ac syno- 
dicus libellus non obscure iudicat, cum ait, eum 
pontificem, collecta Rom:e synodo, divinum decretum 
edidisse, et ad eam qu: Constantinopoli eagebatur, 
emisisse synodum (e). 

Hunc ego canonem , ut obiter dicam, Meletio au- 
ctore, cujus magna erga sedem apostolicam obser- 
vantia profecto fuit , conditum luisse puto, dictam- 
que ea occasione Nazianzeni orationem 13:de Pace 
inscriptam. Elias Cretensis eam refert ad eamdem 
causam , ob quam oratio 12 habita fuerat, ad subla- 
tum nempe Monachoruni, qui ab ejus parte disces- 
serant, schisma. Billius qui merito observat plures 
esse locos, qui neque ad eam causam, neque ad id 
temporis referri possunt, ab Elix opinione discedit , 
sed a judicio abstinet , neque ipse indicat, qua oc- 
casione,, quove tempore dicta vileri possit. Tille: 
montius it»que (f) eam Constantinopoli dictam pu- 
tat, post Valentis obitum , ac collatum non diu an- 
tea Theodosio imperium, quod profecto nemo ne- 
gaverit, qui orationem ipsam prope finem attente 

(a) Epist. 965 , num. ὅ. 


Wi lier. epist. 45. 
c) Nazianz. or. 22. 


schi»mate tunc sublato, ac mutua dissidentium con- 
cordia extincto, quod certum omnino est ; nam Gre- 
gorius de reintegra!a charitate gaudio affectus , ad 
Arianos sese converteus, qui anteactam dissensio- 
nem Catholicis probro verterant, Ubi sunt , ait, igi- 
tur , qui res nostras lam bene, quam male se habentes, 
observant , non ut judicent , sed μὲ improbent. Agite 
igitur.... ad concilium vos etiam exosi vocamus, ut 
pudefacti , viclique recedatis , cognila nimirum ex eo 
ipso quod cgrolavimus , nostra sanitule.... Non euim 
de Deitate dissensimus ; sed ordinis et. discipline cau- 
sa cerlavimus : nec de eo inter nos contentio eatitil , 


- utra impietas eligenda esset, eane qu& Deum contrahit, 


C 


D damento . niti : 


an illa que Spiritum. sanctum dumiaxat , vel. Filium 


B quoque ipsum a divina essentia distrahit.... Quibus 


profecto verbis Paulinianos ac Meletianos respicit , 
eosque omnes perfecte Catholicos ct integro fidei 
fuisse ait , quamquam alii ob reticentiam trium liy- 
postaseon de Sabelliana haresi, alii vero, ac si 
Ariani et Macedoniani essent , calumniose traduce- 
rentur , ob retentam cum iis societatem. Tum per- 
git : Nostra non eadem ratio est. Nam quod ad divi- 
nitatem allinet , inler nos. consentimus ,. labiumque 
unum, el vox una fuimus.... Verum aliis de rcbus 
contentio inter nos fuit. Male etiam. id. quidem , non 
enim inficiabor : Nam cum fieri non possel , quin ali- 
quid , homines cum simus, peccaremus , nostrum hoe 
erratum fuit , quod nimio pastoris amore affecti sunuis, 
nec ex duobus bonis utrum magis expelendum esset 
reperire poluimus ; quousque in hoc convenimus , ut 
UTRUMQUE PARI IN LAUDE ef admiratione poneremus. 
An vero quid clarius, et exprimendo Antiocheno 
schismati et concilio, quod tunc habebatur desig- 
gnando, aptius quid dici poterat? At quamquam vir 
exquisite diligenti: δά veritatem propius accesse- 

t, fallitur tamen, cum putat agere Gregorium in 
ea oratione de peculiari su: Ecclesi diesidio ; ex 
cujus clero cum aliquis, aut Meletio, ant Paulina 
tanium , communicandum crederet, ἃ Nazianzeno 
ipso, qui se designat candidi ac probi patris nomine, 
secessionem fecerat , ac deinde ad eum redierat, 
quem proinde Gregorius filii obsequentis loco habet : 
nam si quis orationem illam recte perpendat, facile 
dijudicabit , Tillemontii interpretationem nullo fun- 
Siquidem Nazianzenus utrique parti 
communicaverat, Deinde candidus ille, ac probus 
pater Gregorio tunc dicenti assidebat cum obsequente 
sibi filio. Ille praterea ante Gregorium de pace 
verba fecerat. Alius itaque ab ipso Gregorio ille 6550 
debet, Postremo probum  illuin ac candidum patrem 
el obsequentem filium sibi assidentes , et. nutum 
sibi ipsis ornamentum affercntes ait. 1d vero ea qua erat 
humilitate ac. modestia Gregorius minime de se di- 
ceret. Ego itaque boc loco , atque iis verbis de Me- 
letio et Flaviano, quem Meletius uon diu antea ad 


(d) Renaud. H. P. Alex. in Timotheo. 


) Cap. 76. 
(n De Greg. Naz. act. δ6 et Lot, 30, tom, IX. 


231 


PROLEGOMENA. 


239 


presbyteratus ordinem evexerat, agi puto. Hunc igi- Α czteris ratione usus, quod venia fortas:e dignu:n 


tur, probi ac candidi patris, illum vero filii obse- 
quentis nomine appellat ac designat. Uterque Gre- 
gorio tunc diceuti assidebant, ac mutuo sibi ipsis 
ornamento erant, quia Flavianus Meletium ad re- 
giam urbem secutus fuerat. Meletius tandem vir sim- 
plex, apertis moribus , et. vultu placidus, tum pro 
pace laboraverat , tim paulo antea, ut erat eorum 
temporum mos, ad populum de eadem sermonem 
habuerat (a) , eos igitur veluti pacis et concordiz 
eo concilii canone restitue auctores , sibi tunc di- 
cenü assidenles, pro concione laudat, atque hoc 
est, ni fallor, certum miniineque obscurum ejus 
oraiionis argumentum. Atque hinc etiam lux affulget 
ad coguo-cendam causam , ob quam oratio 44 , qux 
similiter de pace inscribitur, recitata est. Nam cum 
divinus ille vir, concordiam vixdum sartam, ite- 
rum ac turpiter abruptam , et publicas ac Deo teste 
confirinatas pactiones in irritum missas doleat, apcite 
intelligimus habitam fuisse ad episcopos Constanti- 
nopoli congregatos , postquam, Meletio defuncto, de 
subrogando conira vim pacti in ejus locum Flaviano 
agi cadeplum est, eamque esse illam ipsam , cujus a 
se ea occasione dicie meminit in carmine de vita 
58. 

lil. Ad canonem 5, alias 4, transitum facio, quo 
scilicel Maximi Cynici ordinatio in irritum mittitur , 
qua etjam in re Damasi sententize concilium obsecu- 
tum est, llinc vero factum ut /Egyptii et Macedones 
episcopi , quos inter Acholius recensendus est, 


quamquam) Gregorii Nazianzeni episcopatum impro- C 


bare visi sint, ac violatos ob ejus translationem ca- 
nones , causarentur , nihil tamen pro eodem Cynico, 
aut coptra ejus exauctorationem moverint, Quin po- 
tius hzc ab illis gerebantur, non tam odio ejusdem 
Nazianzeni , vel ut in ejus throno alium collocarent , 
quam ut iis. qui illum episcopum Constan!inopoli con- 
stituerant, dolorem aliquem, ut ipsc ait (b), inure- 
rent. Kx quo discimus Maximum ipsuin ad hoc usque 
tempus , neque in Italiam venisse, neque aliud quid- 
piam egisse apud Damasum et Occidentales episco 
pos, quo rebus suis opem ferret. Cieteros autem 
concilii canones omittimus , tum quod nihil ad eum 
poubficem sedemque apostolicam pertineant, tum 
quod dubium adhuc sit, an ex iis nonnulli ad hoq 


ipsum concilium , an vero ad aliud. quodpiom , re- D 


ferri debeant , quod vero propius videtur. 

IV. Agendum itaque superest , de ordinatione Fla- 
viani, et Nazianzeni abdicatione , qux sunt ejusdem 
concilii pars et accessio. Meletio ante ejus (inem 
defuncto, Paulinus, vi pacti quod juratum fuerat , 
Autiocheuam Ecclesiam retinere solus debuerat. ld 
censebat Gregorius , atque ut hzc sententia obtine- 
ret, totis eloquentiz viribus adlaboravit, ea prz 

(.) Vid. Greg. Carm. de Vita sóa ex n. 121. 

{ Carm. de Yil. sua ex num. 155. 


(€) ἕως μὲν οὖν d» ἐν μέσῳ ϑεῖος σκωπὸς 
Οὐδ᾽ ἦν σαφὲς πω, ποϑ' οἱ τῆς Rexipes 
Τὸν ἄνδρα δίξονν᾽ ἡγμωμένοι τίως. 
Norunt vero omues , quie sit Ecclesiastico stylo per- 


videri poterat Occidentales ab Orientalibus mole- 
$tia aliqua affici , quousque nondum manifestum fue« 
rat, an illi Meletium , dum viveret , pro Antiocheno 
episcopo habituri essent , atque. excepturi (c). At cum 
lidem illum excepi-sent , ac parta utrinque pace, 
re$ in Irauquillitate, Dei beneficio , positae jam fuis- 
sent, alios ab Orientalibus animos induendos, ao 
nihil omnino innovandum (d). Verum episcopi illi , 
{πη}, clamore, ac turpi etiam arte- effecerunt , 
ui sapientissimo Gregorii atque aliorum graviorum 
Patrum consilio posthabito, wnico presuli , presul 
novus opponeretur , atque ut Flaviauus Paulino su- 
perpositus potius quam successor vacanti Ecclesia 
datus esse videretur. Rem omnein ab eodem Nazian- 


B xeno iu carmine de vita sua atque alibi elegantis-ime 


desciiptam , przterea recitant Baronius , Tillemon- 
tius , atque alii, ut nihil opus sit illam iteruin a 
me recantari. Minime tamen impetrare a me pos. 
sum , quin iterum asseram Theodoretum nimio suo 
erga Flavianum studio abreptum fuisse, cum epi- 
scopos illos, quos Gregorius gracculorum ac ves- 
parum nomine compellat, tueri voluit per apertam 
adversus Paulinum calumniam, hxc scribens (e): 
Paulinus. quidem praesulatum Ecclesie illius. sibi vin- 
dicabat : sed. reclamavit antistitum catus, rationi con- 
sentaneum non esse dicens ut qui Meletii consilia 
respuissel , post ejus obitum sedem illius. acciperet. 
Nam si Meletius et Paulinus pacto convenerant , ut 
qui eorum alteri superstes esset, Ecclesiam integram 
administraret , falsum profecto est, Paulinum Μὸ- 
letii consilia concordiz restituend:e idonea respuisse. 
Hinc Gregorius, cujus testimonium nemo repudia- 
verit, aliam, eamque prorsus ridiculam, causam af- 
fert cur sequior illa, quamquam major episcopo- 
rum pars Flavianum Meletio subrogandum censue- 
rit. Quamobrem si. Flavianus ipse, ne episcopatum 
illum aut ambiret, aut sponte oblatum acciperet , 
juramento sese obstrinxerat, nulla est ratio cur 
juramenti religionem sprevisse non videatur, cum 
nedum se eligi et ordinari Autiochenuin episcopuni 
passus est, sed tanta deinde contentione sedem re- 
tinere studuit. Neque, quod Grzca Ecclesia cjus 
inter sanctos ineimoriain colat , zestiimare debemus 
nullius eum peccati reum fieri potuisse , quod deinde 
penitentia aliisque virtutibus eluerit. 

Hosce itaque jmprobos episcopos et tumuliuarios 
celus cum abliorreret Gregorius , de regi:e civitatis 
episcopatu. dimi:tendo consilium cepit, quod post 
adventum ZEgyptiorum ac Macedonum episcoporum 
exsecutus est, tunc scilicel, cum manibus Flaviano 
landem impositis , nulla amplius supererat tentaize 
ab eo concordiz spes. Flavianus enim ordinatus 
est, ut ego puto, medio illo tempore , quo Grego- 

elua hujus verbi vis. Hinc δεκτοὶ, qui communioais 
Jure utuntur, quibus &óexroc oppositi sunt. Vid. Can. 
Ap. 15, ac Swicerum. Vide etiaui epistolam Julii ad 
Orientales ει. 45. 


d) Vid. Naz. Carm. de Vit.»ua ex num. 127 etseqq. 
e) Lib. v, eap. 45 , ey interp. Vales. 


225 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


224 


rius, nondum resignatione facta, a domo Ecclesix A ctus est, minime sihi necesse duxerit. Αἱ de hoc 


secesserat , seque abdiderat , ne malis, ut ille ait , 
conventibus adesse cogeretur (a). Nam cum oratio- 
nem valedictoriam ad Patres 150 babuit , exemplum 
se relinquere professus est , quod si nonnulli imita- 
rentur , ac thronis cederent , non [acturi essent jactu- 
ram, sed habituri supernam cathedram multo. subli- 
miorem , ac tutiorem. Ex quibus non obscure colligi 
potest , Flavianum ipsum, qui hoc loco perstringi- 
tur, episcopum, cum lic Nazianzenus diceret, 
jam creatum, ac in throno collocatum fuisse. Fla- 
vianus deinde, si Sozomeno credimus, auctor im- 
primis fuit, ut Nectarius Gregorio ipsi succederet. 
Quid autem de utraque bac ordinatione Damasus 
senserit , dicam sequenti auno. 

Me non latet (b) Tillemontium scribere, ab epi- 
scopis sedi su: redditis , atque deiude  Antio- 
chiv in eum finem iterum congregatis , impositag 
Flaviano manus. At ille qu:erit opinioni sux przsi- 
dium , unde illa destruitur, ut alio loco probatum 
dedi. Deinde h:ee viri docti sententia recepti? tunc 
disciplinre minime cousentanea est. Nam episcopis, 
qui auL defuncti, aut in plena synodo dejecti fue- 
rant, alter dabatur, et consecrabatur eodem in 
loco ac ab eadem plena synodo successor : cujus 
rei a Nicena , qui Philogonum, Constantiuopuli- 
tana ipsa, qux Nectarium, Ephesina, quie Maxi- 
mianum Clialcedonensi , quie alium Dioscori loco, 
ac sexta, 4: Theophanem consecravit , exempla 
peti possunt. Unum pro Tillemontio prasidium vi- 


B 


concilio rebusque ad illud attinentibus iterum agen- 
dum erit sequenti anno. 


CAPUT XIX. 

I. De Aquileiensi concilio scriptisque ab illo synodicis 
epistolis, priores due ad Gratianum recensentur. et 
expenduntur , ad eorum temporum historiam illus- 
trandam. 11. Gratiani imperatoris rescriptum αὐ 
Aquilinum vicarium affertur et. illustratur. Neuto- 
nus notatur, et Anonymi Ámstelodamensis impudentia 
casiigalur. 1}. Tertia Aquileiensis ejusdem concilii 
epistola expenditur οἱ explicatur. IV. Priscillianus 
Romam venit, ut se purget. Quesnellius et Dupinius 
refelluntur. 


I. Non diu post Constantinopolitanum concilium, 
Aquileiense congregatum est, ac mense Septembri 
absolutum. Ex illo igitur, quod si non [requentia, 
digritate saltem, ac sanctitate episcoporum qui ad- 
fuerunt, celeberrimum inter concilia locum tenet, 
ego ea dumtaxat colliaam , qua ab instituto meo 
haud aliena sunt, atque ad Damasum attinent. 

Procter ejus Acta, qux a Chiffletio frustra sollicitata 
sunt, tres exstant epistolze, quarum geminz ad Gra- 
tianum Occidentis imperatorem, altera ad Theodo- 
sium pertinet, quamquam earum inscriptio omnibus 
communis sit, Memorantur priore epistola ea qua 
ad fidem spectant, et confecta in concilio fueraut 2 
depositos scilicet Palladium et Secundianum, epi- 
$copos Arianos, atque Áttalum presbyterum concilio 


detur capi posse ex ejusdem Constantinopolitanze C ipso prasentes. Palladii et. Secundiaui mentio est 


Synodi actis, quibus Flavianus ipse subscribit, ut 
presbyter. At qui ex hujusmodi subscriptionibus 
aliquod ad snas opiniones confirmandas argumentum 
trahunt, n:& ii prorsus e tenebris lucem querunt , 
ut idem Tillemontius alio loco probat (c), ego vero 
puto duo habita fuisse, ac distingui oportere con- 
cilia, qu:e est plurium doctissimorum hominum sen- 
tentia, Socratis ac Sozomeni testimonio non ob- 
scure confirmata. Primum non adeo frequens : alte- 
rum multo frequentius. In primo Maximum exaucto- 
ratum , ac confirmatum Meletio preside in sede 
Gregorium. In altero, cui Gregorius aliquando prze- 
fuit, Flavianum ordinatum , ac deinde Necta- 
rium , editosque aliquot prxterea canones : utrius- 
que »uteu subscriptiones, et canones in unum de- 
inde collatos, ac ex duplici unum effectum ac re- 
putatum. Hinc factum , ut Flavianus , qui Meletio 
vivo, primo subscripserat , ut presbyter , alteri illi, 
iterum snbscribere postquam ad episcopatum eve- 


(a) Carm. de Vit. àua ex num. 451. 

(b) De Flavian. art. 3, tom. X. 

(c) De Nazianz. tom. IX , not. 42. 

(d) Conc. Ven. edit. tom. 1], pag. 989. 

(e) Hic latrocinaliter Petavionensem Ecclesiam 
occupaverat, Sunt qui eo vocabulo illam intelligant 
qu:e nunc Passaviensis dicitur, quod utraque in No. 
TicO Sila sit, ac fleri facile powerit ut Petavionensis, 
seu Petavlensis in. Petaviensem, ac. postremo in Pas- 
eavtensem trapsierit. Vid. auctorem cemmentarii de 


in litteris Singedunensis conciliabuli, ct in. Germiuii 
ad eas respouso, anno 566 jam Jabente scriptis: at 
Secundianus nondum promotus ad episcop;tum 
fuerat (d). Presbyterum Atialum Aquileienses Patres 
Juliani Valentis discipulum vocant: Valentem vero 
ipsum, quamquam non longe abesset, concilium de- 
clinasse seribunt, ne everse patrie , perditorumque 
(vium causas prastares ineo teneretur. (e). Hic post 
proditam, ut Ambrosius ait, Gothis patriam, in. [ta- 
liam secesserat, eamque contaminare , et. inficere 
conabatur constitutis variis in locis, falsis sux sectae 
episcopis, atque hoc ipso anno, et tempore, quo 
concilium congregatum fuerat, Mediolani latebat, 
Justin: forte pr:esidio tutus. Hunc igitur a Gratiano 
petunt ut domum suam repetere jubeat, atque flo- 
rentissimas Italiz civitates ea peste liberet. 

In altera ejus concilii epistola de Ursicino agitur, 
eaque eodem tempore, quo prior, scripta ac legalis 
abeuntibus tradita est, ut eidem Gratiano reddere- 


Litteratis Italis, Venetiis impressi ann. 1749, tom. 
It, ac Tillemont. tom. V, pag. 707. /Etate profecto 
Innocenti Hl, ut ego ex ejus pontificis epistola in ar- 
chivio Pa*saviensi asservata olim legi Pataviensis di- 
cebauir. Si itaque. hac vera. sunt, Passaviensis Ec- 
clesia Victorinum episcopum ct martyrem, cui llie- 
ronymus in catalogo locum dedit, sibi merito vindi- 
cabit. Deiude illustris ejus cleri et populi laudanda 
religio, et fides crit, qui latronem illum sibi praeesse 
noluerit ac turpiter rejectum a se expulerit; 


235 


PROLEGOMENA." 


236 


tur. Postquam igitur decretis suis se providisse puta- A Ambrosius, aliique eorum plures, qui eidem concilio 


verant, ne duo illi, qui juxta angulum ripensis Dacix, 
Nicznum concilium oppugnare ausi fuerant, amplius 
latere ac venenum Arianum afflare possent, aliud se 
negotium curare debuisse aiunt, gravissimum sane, 
ac magnam ipsis sollicitudinem afferens, quippe quod 
Ecclesi:x corpus toto orbe diffusum turbare posset. 
Eorum vero verbis exprimam, quid hoc fuerit. Licet 
[requenter. compererimus Ursinum non potuisse obre- 
pere pietati vestre, quamvis quietum nihil esse potia- 
tur, et inter bellicas necessitates obreptio importuna 
tentetur, tamen ne sancta mens vestra. animique tran- 
quillitas, que omnibus cousulere gestit, importuni ho- 
minis simulata adulatione flecatur ,| deprecandos vos, 
el obsecrandos, si dignanter ducitis, estimamus , non 


adfucrant, tune Aquileiz positi, scribendum iterum 
censuerunt, rogandumque imperatorem, ut provide 
pro rerum necessitate consuleret ; quod tamen extra 
Damasi ipsius cousilium sententiamque non ego fa- 
ctum crediderim. Nam quod Acholius in eodem con- 
cilio, legati munere functus sit, nonnullorum opinio 
est, quam ipsa synodi acta destruunt. 

II. His itaque litteris Gratianus. excitatus est, ut 
hoc anno rescriptum daret ad Aquilinum, ut videtur, 
urbis vicarium, Cod. Theod. lib. xvi, tit. 2, 1. 35, 
memoratum, confirmatumque, quo tum Romani, tum 
ipsius Aquileiensis concilii postulatis fecit satis. Hoc 
ex vaticano codice magnus Annalium parens ad an. 
981, tum deinde magis correctum Sirmondus, po- 


solum precaventes. futura, sed ctiam preterita, qua B Stremo Coustantius edidit inter. Damasi. epistolas. 


jam ipsius teweritate gesia sunt, perhorrescentes. Nam 
δὶ aliquam viam nactus fuerit audacie, quid non ille 
con(undat ?.... et ideo pelimus, et rogamus, ut obri- 
piendi ei adimere dignemini facultatem. Ursinus itaque 
Valentiniani rescripto, quod anno3574 datum diximus, 
pridem relaxatus a certo constitutoque exsilio, Medio- 
Jaui sedem fixerat, ac cum Juliano Valente, quietiam 
eo deinde secesserat, in sceleris societatem coicrat. 
Inde vero ad Romani concilit preces anno superiori 
abire coactus , et in Galliam relegatus, Gratianuin 
tünc bello Alamannico occupatum adire potuit, atque 
Omni suo suorumque studio agere, ut imperatorem 
illum flecteret, suasque in partes traheret. Obse- 
crautur itaque, ut seditiosum illum , Arianorum 50- 
facto Ecclesiam tutam tranquillamque servet. lloc 
vero consilium, atque hanc agendi rationem eo ma- 
gis Gratiano necessariam scribunt, quo Ursini ani- 
mus aperiius sese prodiderat. Eo ipso euim tempore, 
quo ille imperatori in Galliis molestus fuerat, Ro- 
mausm quoque Ecclesiam, civitatemque adversus 
Damasum concitabat, missis distributisque per Ur- 
bem litteris per Paschasium. quemdam , * seditione 
plenis. Hinc praefectus Urbis, a quo curandum erat 
ne quid civium quies detrimenti caperet, iis de rebus 
Gratiano ipsi retulerat, ac populus Romanus cuin 
hrc Aquileiz scribebantur, pendebat incertus, ac 
rei exitum exspectabat. Hujus Pasclhasii , cum in 
hisce litteris dumtaxat mentio sit, nihil mihi oc- 


cim, ac sceleratum hominem a se rejiciat, atque eo (C 


Obscurum illud identidem, perplexuinque est, sive 
ob aliquod transeriptorum vitium , sive ob stylum 
ipsum, qui Gallicano cothurno perpetuo assurgit. At 
eorum, qu:e continet, hz:ec summa est : Se pridem 
dedisse litteras ad Simplicium quondam vicarium, 
quibus jubebatur : primo ut omnes, qui impios cetus, 
pro[anata religione  tentarent , ad. centesimum | Urbis 
milliare pellerentur, ubi pertinax furor ab obsequentibus 
destitutus, in ejus tantum perniciem rueret, qui solus 
erraret; secando ut condemnati judicio recle sentien- 
tium sacerdolum, reditum αὐ Ecclesias, quas conta- 
minaverant, non haberent, ac redintegrationem judicii 
frustra apud imperatorem precarentur. Prima hujus 
ad Simplicium. rescripti pars Donatistas, Lucife- 
rianos, ac Novatiunos perstringit, ac cum iis omnibus 
communione junctos Ursinianos. Alteri vero ejusdem 
capiti, Florentiuin Puteolanum, ac Parmensem  epi- 
scopum, postquam a Romana secunda synodo sub 
Dawiaso collecta damnati fuerant, causam dedisse 
puto. Simplicium siquidem vicarii Urbis officium ad- 
ministrasse scimus Gratiano A. n1 et Equitio coss., 
anno scilicet 574 (a), atque ita Valentiniano adhuc 
vivo. At Valentinianus Ürsicinianos, dumtaxat, et 
rebapiizantes legibus suis coercuit (b), ad hos enim 
Augustinus scribit : Huic, Joviano, successit Valen- 
linianus : lcgite qua contra vos jusserit. Hujus itaque 
furfuris οἱ pertinaci homines , ultra centesimuin 
lapideni, episcopos vero ab earum Ecclesiarum, a 
quibus depositi fuerant, finibus expellere Simplicius 


turrit quod addam : quia tamen abscisus dicitur, p a Valentiniano et Gratiano jussus fuerat. Quarunt 


illum eunuchum fuisse intelligo, quod liominum ge- 
nos impudens, atque ad omnia audax esse solet. 
Nunc si hzc conferantur cum epistola Romani con- 
cilii, quam superiori anno adscripsimus, nemo du- 
bitaverit quin una eademque res utrobique agatur, 
se scilicet Damasus Ursini ejusque similium frau- 
dibus ac calumniis deinceps patent, ac preterea 
facili negotio intelligitur unam epistolam diu ab al- 
tera distare non posse. Cum igitur Gratianus tunc 
bello oceupatus, neque ad Romani concilii; , neque 
δὰ przefecti Urbis litteras rescribere potuissel, ideo 


&) Cod. The. lib. ix, tit. 29, 1. 1. 
b) Cod. Th. lib. ix, tit. 5, 1. 5, et tit. 16, 1. 1, 2. 


nonnulli eur bic Parmensis episcopus ínclyte Urbi 
proximior a Gratiano dicatur, atque ideo peruiciosior, 
quam Florentius. An vero Puteolanus non erat Romx 
proximior ? [πο γί igitur Urbis appellatione Tille- 
montius ac Coustantius Mediolanum potius quam 
Romain designatam putant, quod ego verissimum 
existimo, quamquam ad hoc probandum, idoneam ra- 
tionem non afferant : observandum siquidem cst, 
Urbis praefectos ac praefectos prztorio, inclytas po- 
testates per excellentiam dictos (c). Eodem igitur jure 
nihil obstat. quominus inclytarum Urbium nomine eag 


(c) L. 15. C. Th. de Accus. 


247 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


248 


intelligamus, in quibus illi residere ac jus dicere A antiquus Damasi calumnialor, procu! ab Urbe positi, 


consueverant : sed iterum ad rem. 
; Nec Donatistas tamen, nec Ursinianos ad cente- 
simum ab Urbe lapidem pulsos, nec Puteolanum et 
Parmensem episcopos ab earum Ecclesiarum finibus 
(rusos scimus : sive quia idem Simplicius aliis gra- 
vioribus occupatus, hoc negotium neglexerit, sive 
quia non diu post hoc mandatum , munere abiverit , 
alii vero, qui deinde successerunt, ut Aquilino con- 
tigit, privat:e gratize, ut Gratianus ait, imperiale hoc 
pricceptum condonaverint. Hinc ea judicum ac^ mi- 
nisirorum socordia freti, Donatistse qui expelli de- 
buerant, Claudianum ex Africa in Urbem evocave- 
ràut, ut iis loco episcopi przxesset, in eaque ille hac- 
tenus residebat, spretis imperatorum legibus ; Ursi- 
niana vero factio, 41:8 extra centesimum trudenda 
fuerat, audaciam adversus Damasum receperat , ac 
populum Romanuin sollicitabat, eoque exemplo epi- 
ΒΟΟΡῚ nonnulli, qui aut jam damnati fuerant, aut quos 
damnari oportebat, ejusdem Damasi Romaneque 
synodi definitiones nihili peudebant, ac sedes, a qui- 
bus depositi fuerant, per scelus ac seditiones, et po- 
pularem emptam pretio gratiam , aut retinebant, aut 
repetere audebant. 

llis igitur gravissimis calamitatibus, partim se jam 
providisse, partim vero se nunc occurrere, hoc rescri- 
pto Gratiauus significat. Nam quoad Ursinum attinet, 
qui fuerat potissimum in causa cur Romanum, et 
Aquileiense concilium ad eumdem Gratianum scri- 
berent, eum Agrippina secessione tunc cohiberi ait, ne 


certoque exsilio conclusi nihil amplius efficere per se 
possent, quo pax Ecclesi: turbaretur, reliquum erat, 
ut etiam de czeteris aliquid gravius statueretur: jubet 
itaque Aquilino, ut leges exsequatur in eos quos rc- 
Scriptum nominatim complectebatur , ac rebaptizan- 
tes, Ursinisnos, omnesque alios, quos episcoporum 
judicia, huju-modi turbarum reos ostenderent , ultra 
centesimum milliare ab Urbe depellat; depo-itos vero 
episcopos ab earum civitatum finibus extorres faciat, 
quarum plebem , vel Ecclesias sive per se, sive per 
alios sui similes vexant, piaculo neglect:ze sanctionis, 
nisi paruerit , obstringendus. Cieterum si Parmensis 
episcopus Romauz synodi decreto damiatus fuerat, 
Si ea civitas vicario Italia suberat, hinc primo colli- 


B gas. frustra contendi suburbicarias Ecclesias eas esse 


duinta1at, qu:e. suburbicariis provinclis includuntur. 
Deiude vides quantum ex eo facto momenti accedat 
conjecturis illis, ac rationibus, quibus Bacchinius, 
serius ac alii putant, ortam ceusuit Mediolanensis 
episcopi per reliquas vicariatus Italie proviucias ju- 
risdictionem. 

Ut vero ejusdem Damasi securitati magis consu- 
leret, ac czeteri in eo, quo par erat, erga apostolicam 
sedem officio continerentur, duo prxterea statuit im- 
perator : primo ne quis scilicet sive ob pravitatem 
morum, sive ob calumnix crimen infamis, aut episco- 
pos accusare, aut testis contra illos esse possit; se- 
cundo ut qui Damasi judicio sistere se noluisset, ac 
contumax fuisset, cum damnatus ab eo, quinque aut 


motus aliquos inquietos exerceat. Cum vero imperator C septem episcoporum habito consilio depositusque es- 


Sese quodaminodo purgare videatur, quod inquietum 
. illum hominem, per occursantes obtundentem sepius , 
quam monentem audiverit, id scilicet eo consilio a se 
facium asserens, ut ad saniora pertralieret, suadcret- 
que ut sectatores abjiceret, duo hinc colligi possunt. 
Primo hoc rescriptum videri datum post Aquileien- 
sis concilii litteras, quibus ob eam causam facilitatem 
nempe suam, perstrictus fuerat, atque ideo huic ipso 
2110, quo Baronius illud collocat, secus ac alli cen- 
sent omuino alligandum. Secundo Ursiuum ipsum, 
qui anno 2379 suas cum Juliano Valente vires contra 
Ecclesiam Mediolani junxerat, extra Italiam trusum, 
ac certis exsilii finibus conclusum fuisse eo, quod in- 
ter annum 379 ac 381 interjacet, temporis spatio. 
Cum vero illum, ejusque amicos sibi occursantes Gra- 
lianus in Galliis a se auditos scribat, facile inielligi- 
mus hoc contigisse anno 380 jam provecto, cum sci- 
licet Sirmio redux eo profectus est, ut bello Alaman- 
nico vacaret (a), eaque est ratio cur Ambrosius ait 
Aquileieusis concilii nomine, inter bellicas necessi- 
tates obrepiionem importunam tentari. Verissimum ita 
que est quod cl. Muratorius ait : (b) Ursinum sero 
admodum in Galliis exsulasse; quamquam haud satis 
feliciter, ut alio loco dixi, hinc conjiciat, euin in ca- 


thedra Neapolitana sedere potuisse ante Severum. 


Cum igitur Ursinus factionum dux, 2880 preterea 


(a) Sozom., lib. vr, cap. 4. 


sel, si Ecclesiam, a qua dejectus fuerat, retinere per- 
geret, ad urbem Romam sub prosecutione, lida scilicet 
atque idonea custodia, per preefectos pretorio Gallic, et 
Jtalie, Proconsules ei Vícarios transmitteretur. Quod 
si quis item contumax episcoporum judicium spreve- 
rit diffugeritque, eadem publica auctoritate ad idem 
episcopale judicium remitteretur. Gonstat igitur li- 
cuisse Romano poutifici episcoporum causas in pri- 
ma etiam, ut aiunt, instantia cognoscere extra subur- 
bicarias provincias, per Gallias scilicet et Italiain 
totam, ejusque boc jus ab imperatore ipao assertum 
confirmatumque fuisse, nisi ilz» ad episcoporum pro- 
vinciz synodum delate antea fuissent. Minime diffi- 
teor tamen, quin hoc eodem rescripto statui videatur, 


D eas qu» in longinquioribus partibus emergerent, a me- 


tropolitanis cognoscendas esse, nisi metropolitanus 
ipse suspectus esset. At quz sint longinquiores illze 
parles, aut certo definire nemo poterit , aut saltem 
constat, nullam in re de qua agitur, intra Galliarum 
et Italie prefecturas provinciam , in longinquioribus 
partibus positam dici posse ; siquidem Gratfanus ea- 
rum prazfeciis aperte iuperat, ut episcopos , qui Ro- 
mano pontifici aut non paruerint, aut ejus judicium 
diffugerint, ad urbem Romam etiam invitos pertra- 
hant. Sed liec cum a meo instituto aliena sint, atti- 
gisse satis sil. 


(b) Not. ad Joann. Diac. Sc. Ital. tom. 1. 


PROLEGOMENA. 


450 


Newtonius (a) huic Gratiani rescripto Petri suc- A dissensiones ille inter ipsos catholicos fuerint , eas 


cessorum iu 1014 Ecclesia pripiatus originem attri 
buit : atque hine Romanum pontificem reprzesenta- 
tum scribit sub undecimo cornu Danielis cap. vim, 
eujus deinde durationi anuis nescio quot prirstitu- 
tis, judicium postremum futurum inquit. At si hiec 
serio scripsit , aliud nihil consecutus est quam ut 
magnam tum civilis, tum ecclesiastice hi-torie in- 
&citiam proderet, augeretque numerum prophetarum 
ex grege sectariorum, in quorum ore dedit Deus 
spiritum mendacii. Anonymus vero [βίον Roma- 
norum pontificum consarcinator , Gratianum ipsum 
vecordi:e incusat, quod ea lege nedum Romanos eos- 
dem pontifices a sua ac cxeterorum imperatorum ju- 
risdietione subtraxerit, verum etiam illam,qua deinde 


abuterentur , in eos transtulerit. Si enim transfugz p 


liuic fidei habes , cum Romanus episcopus ad fo- 
rum &:xculare tunc trahi posset, nondum fuerat ante 
hoc tempus supremus Ecclesi: judex : hoc Damasi 
exemplo probatum putat ; quem primum synodale 


judicium ab imperatore postulasse inquit, ut s:zecu-- 


larium magistratuum sui conscius severitatem atque 
integritatem declinaret, quamquam deinde, cum ne- 
que apud synodum , neque apud civiles ipsos magis- 
tratus purgare se posse confideret, ad ipsum priuci- 
pis consistorium velut ad asylum, confugieudi consi- 
lium postremo ceperit. Profecto si putidum hoc 
bibliopolz: mancipium ob singula mendacia notari 
deberet , nuilus esset orationi finis ; nam quot uno 
hoe in loco dolos consuat, fallaciasque nectat, facile 


boc loco expressas existimare debemus, quas post 
Meletii obitum ortas fuisse diximus, ac Gregorius 
Nazianzenus iis lacrymis dignas ait quales , nec olim 
nec recens quisquam edidit adhuc, ob ullos sortis adver- 
se impetus. Etenim magistri plebis , atque anlisiites 
sancti dutores Spiritus , e qui thronis fundunt ab altis 
verba , queis paritur salus , tanto furore se petunt. ipsi 
invicem , tumultuando , contrahendo copias , carpendo 
sese nuluo linguis , effere saliendo , mentis ut solent, 
sanc impoles, predando quos quis anle predari queat 
rabida imperandi dum tenet mentes sitis. orbem univer- 
sum prorsus, ut divulserint. 

Hc igitur omnia, que ob unam Flaviani ordi- 
nationem contigisse Gregorius tum hoc loco ait, tum 
rursus in oratione ad 150 Patres , cum perspecta 
haberent Patres concilii Aquileiensis, simulque in- 
tellexissent , non levem Paulino iujuriam factam, 
aiunt sese uou mediocriter commotos, quod pleraque 
innovata. compererant, quodque ii gravabantur, quos 
ob perpetuo servatam cum Occidentalibus commu- 
nionem adjuvari potius oportebat, Timotheum nempe 
Alexandrinum et Paulinum Antiochenum. Hos enim 
queruntur eorum dissensionibus urgeri, quorum fides 
superioribus temporibus hzsitabat, eorum scilicet, 
quos idem Gregorius ἀμφιδόξους el μέσους vocat, 
ac qui tuentur , quam princeps. tenel , fidem. Si vero 
Timotheus pos! turpissimas illas excitatas , atque 
agitatas contentiones , cuin suis episcopis Constanti- 
nopolim venit, «t sanciendo [ederi adlaboraret, si nihi- 


aperteque deprehendet, qui Romani concilii et Aqui- C lominus eorum bqminum molestias ac dissensiones 


leiensis litteras , ac Gratiani ipsius rescriptum ad 
Aquilinum, cum his ejusdem anonymi dictis conferat. 
Czterum, quod ad diviuam Romauorum pontificum, 
episcoporum , ac sacerdotum , sacrorumque omnium 
ministrorum exemptionem attinel, eam tam solidis, 
inviclisque ratiouibus asseruerunt complures scrip- 
liores caiboliei ante me , ut iis, quze tam sape dicta 
sunt , iterum dicendis, tempus frustra tereretur. 


lf. Praeter banc epistolam , qux ad unum Gra- ὁ 


tianum spectat , eique reddenda fuerat, alteram 
scripsit Aquileiense concilium , qux ad unum Theo- 
dosium et ad Orientales episcopos pertinet, qu:que 
per legatos ab eo concilio missos allata , ac reddita 
imperatori fuit, ac plura complectitur, qux ad ejus 


ferre coactus est, planum perspectumque est, aliam 
non posse excogitari causam, quam unam retentam 
cum Paulino, rejectamque cum Flaviauo ordinato 


jam episcopo communionem , ac proinde manifestum 


est, Aquileiense concilium , quidquid Tillemontio ac 
Florido visum sit, nihil latuisse eorum, qus con- 
stantinopoli decreta, ac confecta jam fuerant, lioc 
autem si constat, contra vero si nihil de Maximi Cy- 
nici exauctoratione , si de Gregorii inthronizatione, 
si de Nectarii ordinatione nihil prorsus in hisce lit- 
teris afferunt , dijudicare ipse potes, quid Ambrosius, 
emterique ejusdem concilii Patres iis de rebus cen- 
suerint. Sed ut eo revertar , unde breviter digressus 
sum, hos dubie fidei Orientales episcopos optat Am- 


temporis illustrandam historiam faciunt, si recte D) brosius sux, atque aliorum Occidenialium comuu- 


adveriantur. Primo itaque imperatores laudant, quod 
eorum pietate fictum sit, ut in Occidente vix duo 
b:zeretici reperti fuerint : in Oriente vero Arianis 
ejeciis, quod omnes ecclesie Dei catholicis resiitutee 
sint, aique ille per solos catholicos frequententur : ex 
quo patet episcopos Áquileix: congregatos de legibus 
ἃ Theodosio die 10 Januarii , et 30 Julii in eum fi- 
nem latis, certiores factos , cum scriberent. Tum 
dolent , crebras inter ipsos catholicos dissensiones, 
impacatamque discordiam , in causa esse, quominus 
his beneficiis integre gaudere possint. Cum itaque 


(a) In Daniel. proph. cap. vin et in Apoc. c. rn. , 


nioni adjungi , dummodo integre sihcerzque fidei 
illi sint, ac vetust& communionis sociis, Paulino scili- 
cet ac Timotbeo, eadem praerogativa servetur , quos 
ejusdem juris participes esse volunt, sive quia com- 
munis societas nullam habere debet of[ensam, sive quia 
cum Occidentales utriusque partis, Meletian:e scilicet, 
et: Paulinianze, litteras. dudum accepissent , utrique 
communicaverant, nullaque erat causa, cur unam 
modo prz alia eligererit. Ut illam igitur, qua ipsi 
cum omuibus utebantur, inter utriusque partis ca- 
tholicos pacem conciliarent, pridem se deliberasse 


251 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


252 


addunt, de mittendis ex suo corpore legatis eypisco- A ipsos dissidii culpa deinceps transferri posset, atque 


copis in Orientem : at cum hoc captum cousilium 
hostilibus deinde irruptionibus, publicisque tumul- 
tibus retardatum impeditumque fuisset , negotium 
illud per litteras agendum censuerant, quibus Theo- 
dosium rogaverant, ut pactum, quo Antiochenum 
schisma compositum sedatumque fuerat, ratum fir- 
matumque eese vellet, neve pateretur subordinatio- 
nem aliquam attentari, qua profecto timeudum erat, 
ne illud asperius recrudescerct. Sed eos audire prz- 
Stat : Sed quia studia nostra tunc temporis habere. e[- 
fectum per tumultus publicos nequiverunt, oblatas pie- 
tati vestra opinamur preces nostras, quibus juxta partium 
PACTUM POPOSCIMUS , u/ altero decedente, penes super- 
stitem. Ecclesi permanerent nec aliqua superordina- 


jis iterum exprobrari, quod Orientales negligerent. 
Videntur tamen in spe optima justaque positi cum 
scriberent, res Antiochenas feliciorem in Alexandri- 
no illo concilio, secus ac in Constantinopolitano con- 
tigit, exitum habituras. Hinc. aiunt, id obsecramus, 
ul cum inler se cou pleniore tractaverint , etiam auxi- 
lia decretis sacerdotulibus vestra pieiatis aspirent ,. et 
nobis deferri in notitiam censealis, ne titubanti nutemus 
a[[ectu, sed leti atque. securi pietati vestre apud Deum 
omnipotentem gratias agamus , non solum quia exclusa 
perfidia est , sed quia catholicis ides el concordia est 
restituta. Hec tamen sic accipienda sunt , si Romani 
deinde episcopi auctoritas accederet. Hinc idem 
Aiwnbrosius in hac Flaviani causa Theophilo Alexan- 


tio attentaretur. Hic liquet igitur, primo illas Occiden- B drino cum suis episcopis, a Capuana plenaria synodo 


talium preces oblatas imperatori fuisse, quia hostiles 
irruptiones ac publici tumultus vias interceperant, 
ne legati mitterentur; secundo postquam iisdem inno- 
tuerat: Antiochenum illud pactum , quod niedio cir- 
citer auno 579 jurejurando firmatum iu ea urbe fuisse 
diximus, necesse ita ue est, ut preces ipsas Theodo- 
8io oblatas fuisse dicamus anno elapso , bello tamen 
Gothico nondum confecto ac, ut dixi, ejus synodi 
Roman: nomine, cui Acacius Meletii legatus adfuit. 
Sed cum deinceps neque cjus pacti, neque carum 
precum Theodosio oblatarum radonem habitam 
fuisse aliquam episcopi Aquileiz congregati cogno- 
vissent, ac vix restitutam concordiam, ruptam iterum, 
dissociatamque in Constautinopolitana synodo, hujus 


delegato judici seribit, sane referendum arbitramur 
ad sanclum fratrem nostrum Romane sacerdotem Ec- 
clesie, quoniam. presumimus ea te judicaturum , que 
etiam illi displicere nequeaut : itu enim erit. consultum 
sententie, ila pacis, et quielis securitas, si id vestro 
statuatur consilio, quod communioni nostre disscu- 
sionem non afferat (b). 

IV. Severus Sulpicius scribit Justantium , Salvia- 
num , ac Priscillianum a Casaraugustana synodo 
damnatos , ac Romam. profectos, ut apud Damastum 
objecta purgarent, ne in conspectum quidem ejus ad- 
missos esse (c) ; quod profecto nemo est, qui non 
videat uni tantum relationi ad apostolicam sedem de 
more ab ea synodo mature trausmisse tribuendum. 


proinde decreta parvifacientes, petimus , aiunt , vos C Hzc eruditi viri ad hunc annum merito referunt ; 


clementissimi et. christiani principes , ut et Alexandrie 
catholicorum omnium sacerdotum concilium fieri cen- 
seatis , qui inler se plenius tractent, atque definiant, 
quibus impartienda communio , quibus servanda sit. 
Caterum | Aquileienses Patres non in eum finem 
Orientale plenarium concilium Alexandrix convyocari 
petunt, ut ejus ipsi definitionem in ea causa sequan- 
tur. Nam quod ad se attinet aperte asserunt, perian- 
suros se in communione Timothei et Alexandrinz 
Ecclesi» , neque a pacto ,; quod Antiochi: jureju- 
rando adjecto initum fuerat, sese quoquo modo dis- 
cessuros, atque ideo Paulinum pro Antiocheno epi- 
Scopo perpetuo habituros; in quo vides , quid Occi- 
dentales ipsi de propria dignitate ac suffragii prze- 


rogaliva sentirent. Cur itaque concilium illud con- D 


vocari petunt ? Ratio in iisdem litteris, atque his 
verbis exprimitur, ne aut aliqui videantur esse. postha- 
biti, qui et pacto, QuoD sTARE VOLUMUS, comniunionem 
nostram rogarunt , aut ullius pacis et societatis neglecta 
compendia. Duplex igitur hujus concilii petendi causa: 
altera, ut eo pacto eorum, qui ad Paulinum et Occi- 
dentalium communionem recenter accesserant , ra- 
tionem habuisse viderentur : plures enim qui Meletii 
partes secuti fuerant, ab Flaviano ob violatum pactum 
deinde recesserant (a) : altera, ne in Occidentales 


ἢ Sozom. lib. vir, cap. 11. 


b) Apud. BB. ep. 56. 
| Hist. lib. n, n. 250, Oper. Sigon. tom. IV. 


Cesaraugustiana enim synodus habita fuit anno 
elapso circa Septembrem mensem. Priscillianus au- 
tem neque statim movit ab Hispaniis, neque iter 
deinde ceptum prosecutus est diligenter, sed sub- 
stitit in. Aquitania, spargendis perfidi: seminibus ac 
corrumpendis moribus oceupatus. Damasi pietatem 
ac religionem laudant hoc loco qui sapiunt, ani- 
mumque gerunt przejudiciis vacuum : at qui vel hz- 
resi patrocinium quixrunt, vel odio in transversum 
aguntur, Quesnellus nempe, ac Dupinius (d) hoc ab 
eodem factum asserunt melu excommunicationis , 
qua eadem synodus eos obstrinxerat, qui damnatos 
illos hareticos in communienem reciperent. Ápage 
deliria : an vero duo illi episcopi recto itinere Ro- 
mam se contulissent eo consilio, ut objecta apsd 
Damasum purgoarent, si non fuissent omnino certi, 
hoc Roimnanum pontificem jure uti, ut supremus sit 
omnium judex in fidei causis ? An vero Hosius Nicx- 
norun) ac Sardicensium canonum auctor praecipuus, 
ac promotor, Hispanos suos ignorare passus fuerat, 
hane iis in conciliis confirmatam divini primatus 
prarogativam ? ld ego mihi persuaderi non patiar. 
Cateruum ut non ex conjecturís tantum, sed ex iis, 
qui adhuc supersunt monumentis cognoscas, benigne 
lector, quz fuerit erga Sardicenses canones Ilispanz 


(d) Quesn. dissent. 9, cap.16; Dupin. diss. 9 
cap. 2, $2, pag. 161. 


255 


PROLEGOMENA. 


254 


Ecclesixe observantia quarto lioc s:eculo , adisis vir. Α εἰ aversantium licel ora , excitata focis vestris favilla 


clar. Cajetanum Cennium in eruditis ejus Ecclesi:e 
antiquitatibus (a), qui nobis otium hoc a labore fe- 
cit. Cum vero hzreticos illos lhoma pulsos, cum 
Mediolanum accessissent, ab episcopo Ambrosio Sulpi- 
cius pariter rejectos addat, hinc colligas cum eodem 
clarissimo auctore, maguam Damasum inter atque 
ipsum Ambrosium , animorum consiliorumque con- 
junctionem fuisse, ac Mediolanensem eximiam jam 
Ecclesiam, Romanz inprimis obsequentem exstitisse. 
Neque enim puto inter Catholicos, quin vero neque 
iuter doctos a catholica religione alienos esse posse, 
qui nunc asseraut, Gnosiicos Roma pulsos Mediola- 
num confugisse, quod episcopum illum Romano x- 
qualem, aut etiam superiorem existimarent : hac 
vero utriusque Ecclesix:, qux sub Damaso potissi- 
muin et Ambrosio conspicua erat, przeclara conjunc- 
tio ; cum aucta deinde, atque ad Siricium , Anasta- 
sium, Simplicianum, et Venerium propagata fuisset, 
effecit, ut Africani, Hispanique prxsules Mediola- 
nensem episcopum aliquando consulerent, quem non 
ignorabant Roman:z Ecclesie arcti-simo junctum 
feedere, ac dogmatum, sententiarum, consiliorumque 
instructissimum el tenacissimum. 


CAPUT XX. 
552, DaMASI 17, SvAGRIO ET ANTONIO COSS. 


J. Damasus ethnicorum senatorum de Ara Victorice 

- restituenda consilium disturbat, scriptis ad Ambro- 
sium litteris. 11. Celebre ab se anno elapso convoca- 
tum concilium Roma habet. ll. Praecipua ejus con- 
vocandi cause. IV. Orientales se excusant, quomi- 
nus ad illud accederent, eorumque littera ex rei tunc 
geste serie expenduntur, ac plura observanda propo- 
nuntur. V. Cur de Cyrillo Hierosolymitano, cur de 
Nectarii electione iidem ad Damasum retulerint. 
V1. Quinam huic concilio ad[uerint ? Basnagii erro- 
nea sententia. 


- |. Primis hujus anni mensibus per senatores Ur- 
bis idolorum cultores, actum est de restituenda sta- 
tuia, atque ara Victorix, dataque est Symmacho cura 
legationis in eum finem petendz ad Gratianum impe- 
ratorem. Statuam illam Tarento pridem Komam ad- 
vectam, JEgyptiis deinde spoliis decoratam, Augustus 
in media Curizx latitudine collocaverat, qua parte in- 
troitus erat Patribus ad senatum pro deliberatione 
euntibus , aramque dedicaverat. Ad cam Romani du- 
ces, rebus feliciter gestis, bellisque perfuncti cum 
sacrilicarent, acceptasque ex hostibus victorias refer- 
rent , Symmachus inde copiam hausit, qua lutulen- 
tior in bac causa (lueret in litteris ad Valentinianuin, 
qu:e eiiam num exstant. Quo factum, ut idolo huic a 
senatoribus curiam pro consilio ingressuris, mero , 
et thure sacrificari, ac juramentum dici oportebat : 
Hinc Ambrosius (b) : Ferendumne istud est, ut Gen- 
tilis sacrificet et Christianus intersit; hauriant omnes , 
hauriant vel inviti fumum oculis, symphoniam auribus, 


(a) Dissert. 2, cap. 4. 
PaTROL. XIII. 


respergat ? Non illis satis sunt lavacra , non porticus , 
non platee occupatg simulacris? Etiamne in communi 
consilio non erit. communis conditio ? Obstringetur pia 
senatus porlio obtestantium vocibus, adjurantium sacra- 
mentis ? Aram igitur illam a Constante dirutam , a 
Magnentio restitutam, a Constantio iterum eversam , 
ac rursus sub Juliano superstitioni reprxsentatam , 
Gracchus , ut creditur, cum Urbanam przefecturam 
gereret, legis ab eodem Gratiano ἰδία: auctoritate 
fultus destruxerat, quod egregium facinus Pruden- . 
tius his versibus contra Symmachum iudicat : 


Jam quid Publicolas percurram carmine Gracchos 
Jure potestatis fultos et in arce senatus 
Priecipuos, simulacra Dcum jussisse revelli ,. 
Cumque suis pariter lectoribus omnipotenti 
Suppliciter Christo se congregasse regendos ? 


Αἱ senatores illi, qui Christianze fidei nomen dede- 
raut, ut alterius partis studia frustrarentur, commu- 
nicatis cum Damaso consiliis libellum alium compo- 
suerunt, quo obtestabantur falso obtendi a Symma- 
cho seuatus nomen ; quin vero, se non adituros 
amplius curiam, si res ea juberetur. Eum deinde 
libellum Damasus Ambrosio misit, injunxitque ut 
daret operam penes Gratianum , qui annui fere in- 
tegrum in ltalia transegit, ne quid interea Christiana 
religio detrimenti caperet. Eorum, qui libello scri- 
bendo adfuerunt nomina cum Damasi ad Auibrosium 
litteris perierunt, quos tainen Ambrosius ipse innu- 
meros fuisse ait, atque id Prudentius confirmat , ali- 
quot indicans. Gratianus itaque, cui Mediolanensis 
presul haud imfaris Damaso erga religionem studii 
eum libellum miserat, cum intellexisset rem iniquam, 
cui prxterea gravissimorum senatorum numerus 
haud exiguus repugnaret , a se postulari, legationem 
non concessit ; atque ita Damasi providentia , atque 
Ambrosii opera evenit, ut Symmachi aliorumque co- 
natus male tunc verterent. Qux sub Graiiano laud 
bene cesserat, res iterum tentata est eo defuncto , 
apud Valentinianum puerum ab eodem Syninaclio , 
cujus relatio etiam nunc superest inter ejus epistolas 
lib. x , ep. 54. Yerum huic etiam petitioni magna 
animi vi intercessit Ambrosius, memor legutionis a 
Damaso accepte, effecitque gravissima ac velic- 
mentissima epistola , ac oratione , ul adversariorum 
spes iterum frustraretur. Hanc alteram autem lega- 
tionem cum Symmachus obierit jam Prefcctus Urbis, 
Urbanam vero prafecturam cum administrare coepe- 
rit elapso jam medio anno 584, liquido constat prio- 
rem removeri non posse a primis hujus anni mensi- 
bus,ac rem illam confectam antequam Ambrosius 
pro synodo, de qua mox dicam, Romam  accede- 
ret, siquidem ille h:ec scribit: Nam et ante biennium 
[erme , cum hoc petere tentarent, misit ad we sanctus 
Damasus Romana: Ecclesie sacerdos judicio Dei elec- 
tus , libellum, quem christiani senatores dederant, εἰ 
quidem innumeri, postulantes nihil se tale mandasse, 
non congruere gentilium istiusmodi petitionibus non 


(b) Ep. 17, ex DB. edit. 
8 


855 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


850 


prebere consensum : questi etiam — publice privatimque, A est, ut concilium Romz potius, quam Alexandrix 


e non conventuros in curiam, si (ale aliquid decernere- 
. Hunc libellum ego fratri Clementie vestre 
direzi. 

II. De synodo itaque, qux hoc anno Rom: congre- 
gata est, nuuc agendi locus. Quzritur autem primo 
loco quis eam convocaverit , ac quam ob causam : 
tum deinde quo tempore convocata, ac etiam cele- 
brata, quidve actum , definitumque in ea fuerit. 

Theodoretus illam a Damaso convocatam scri- 
bit(a) his verbis : Sequenti vero estate, ab ea scilicet, 
qua Constantinopolitanum: generale concilium con- 
fectum e:t, cum plerique eorum episcoporum , qui ei 
adfuerant, ad eamdem urbem venissenl , OCCIDENTA- 
LIUM episcoporum epistolam acceperunt, qua ipsos 


indiceretur, misitque in eun finem evocatorias litte- 
ras, quz ideo, estate jam facta, episcopis illis Constan- 
tinopolim juxta litteras Aquileiensis concilii a Theo- 
dosio convocatis, communicate sunt. Utramque si- 
quidem hanc epistolam, a Damaso aliam, aliam ab 
Aquileiensibus Patribus , Orientales commemorant 
3perte ac distinguunt ; ac quod ad Aquileiensem 
attinet, ad regiam urbem se venisse aiunt secundum 
litteras anno superiori post Aquileiense concilium ad 
imperatorem Theodosium missas; cum vero de recenti 
a Damaso scriptaagunt, inexspectato nuntio, seauasi 
deprehensos dolent, ac Romano illi itineri se impa- 
ratos asserunt. C:eterum Romam hujus concilii in- 
dictio minime a Damaso facta est inexplorata Gra- 


hortabatur, «t Romam ad maximam synodum, qua il- p tiani imperatoris sententia, quem ideo suas ejusdem 


luc parabatur , se conferrent. Nemo enim nescit, Occi- 
dentalium vocabulo Romanum episcopum imprimis 
intelligi, eorum scilicet coryphreum. Hinc litteras 
Lampsacen:z synodi, quamquam  Liberio εἰ Occiden- 
talibus inscriptas, uni Liberio traditas ex Socrate et 
Sozomeno scimus (5). Hinc quoque Hieronymus ait , 
Hareticum me cum Occidente, hereticeum me cum 
AE gypto, hoc est cum Damaso, Petroque condemnent (c). 
Errant igitur , ut obiter dicam, qui hoc Theodoreti 
Joco , Occidentalium voce , Italici cujusdam concilii 
episcopos desiguatos putant, quorum epistolam ex- 
stare aiunt a Sirmondo vulgatam (d). Hanc enim in- 
terpretationem , ac. divinationem , ne alio loco dicta 
repetam, prster Theodoretum , Sozomenus etiam 


Damasi litteris adjunxisse ex Sozomeno liquet : atque 
hzc est ratio cur Hieronymus Orientis et. Occiden- 
lis episcopos imperialibus litteris Romam contractos 
scripserit (e), et cur prxterea Orientales ipsi piissimi 
imperatoris Theodosii literis ad Romanum conci- 


lium se evocatos dicant; siquidem unius impera- 


toris littere, alterius etiam nomen prz se ferre de- 
buerant. 

IIl. Quod ad causam cogendi ejus concilii spectat, 
hauc potissimam fuisse Sozomenus nos his verbis 
docet: Meletius. sepulturam est consecutus , Flavianus 
vero ejus loco ordinatus contra jurisjurandi fidem : qua 
ez re ingeus perturbatio ÁAntiochensem Ecclesiam iterum 
occupavil ; et plurimi se & communione Flaviani se- 


manifeste refellit, inquiens Romanum episcopum , ac C junxerant, ac seorsim sub Paulino collectas celebrabant : 


reliquos Occidentalium partium sacerdotes ob Flaviani 
erdinationem non mediocriter indignatos ad Orieniales 
scripsisse, ut eos in Occidentem convocarent. 

Cum autem Orientales Romani pontificis epistolam 
accepisse se dicant, estate jam facta, ac. postquam 
juxta litteras Aquileiensis concilii anno superiori 
scriptas, a Theodosio acciti Constantinopolim vene- 
rant, seque vix non deprehensos tunc doleant, 
merito colligas primo, hoc concilium fuisse confecto 
jam Aquilelensi convocatum, deinde tractoriam illam 
Damasi epistolam primis bujus anni mensibus trans- 
missam ; atque hanc esse, ni fallor, rei geste seriem. 
Diximus enim anno elapso Aquileiense concilium a 
Theodosio postulasse, ut ad sedaudum ex ordinatione 


sed et sacerdotes. ipsi hujus rei causa jnter se disside- 
bant. Verum episcopus Romanus, ac reliqui Occidenta- 
lium partium sacerdotes non mediocriter indignatantur, 
et ad Paulinum quidem tanquam episcopum Antiochia 
consuetas scribebant epistolas, quas synodicas appel- 
lant; ad. Flavianum vero nullas litteras dabant : quin 
et Diodorum T harsi, et Acacium Beroec episcopos, qui 
illum ordinaverant, in crimen vocabant, et ab corum 
communione abstinebant. ltaque ut his de rebus co- 
gnosceretur, tum ipsi, (um imperator Gratianus ad 
Orientales episcopos scripserunt, eos in Occidentem con- 
vocontes (f). Quod Sozomenus aperte asserit , Hiero- 
nymus sub involucro verborum indicat , episcopos ob 
quasdam Ecclesiarum dissensiones Romam contractos 


Flaviani ortum di-sidium, Alexandri: synodum cogi D scribens (9g) , atque hxc est ratio, cur Orientales illi 


juberet , ex omnibus Orientalibus collectam. H:e lit- 
tere mense Septembri jam labente scripte , ac per 
Jegatos missze , vix reddi potuerunt anno illo jai ad 
finem inclinato. Theodosius igitur iis post episcopo- 
rum discessum acceptis, Aquileiensium sententise 
ebsecuturus , imperii sui praesules Constantiuopolim 
HMeruni convocat, cum iis acturus, tum de loco, tum 
de causa concilii, quod propositum postulatumque 
foerat. Interea vero Romano pontifici prestare visum 


Lib. v, ca 
jd; IY, et! ta. ; lib. vi, cap. 10. 
er. 
ἘΝ de Ambros, art. B9. 


Damaso c:xterisque sub illo episcopis rescribentes, 
paratum ad pacem atque unitatem animum decla- 
rant. 

Nolim tamen ego asserere hanc unam fuisse hujus 
concilii convocandi causam ; sed eam inter cateras 
probare non possum , quam Valesius, Baluzius, alii- 
que Patroni ltalici concilii studiose $z»pe urgent , ut 
nempe de Nectarii ordinatione cognosceretur, quam 
Occidentoles rejicere videbantur, pro suo erga Maxi- 


: f Epist. 108, Ver. edit. 


Sozom., lib. VI, 41. 
Epist. 197, Ver. edi. 


951 


falsam esse probant, tum Sozomeni silentium , tum 
Bonifacii, et Nicolai testimonia , qua alio loco pro- 
duxi; tum przeterea quod a vero prorsus abhorreat, 
Damasum qui tumultuariam Maximi ordinationem 
jn irritum miserat, solemni publicoque edito judicio, 
adeo sibi deinde non constitisse, ut Nectarii or- 
dinationem eodem Cyvuico impellente reprehenderit. 
Quamobrem, si in Romana hacsynodo de Nectarii ordi- 
natione actum fuit, alia prorsus, quam qux obtendi- 
tur, ratio esse debuit, cur de illa, ut dicam, ageretur. 

IV. Evocatoriis Damasi litteris rescripserunt Orien- 
tales , epistola illa, quam Theodoretus recitat et im- 
pense laudat (a), in eaque causas attulerunt binas, 
quominus Romam accederent: primo quod cum hz- 


PROLEGOMENA. 
mum Cynicum ad eum appellantem studio. Hauc enim A Priscianum, eisque dederunt in mandatis, tum ut 


258 


cielerorum omnium voluntatem pacificam esse, atquead 
wnitalem spectare  declararent, ium ut eorum pro 
sana fide selum manifestum facerent : qua profecto 
declaratione ii revincuntur fucum facere, qui eos 
Romam accedere noluisse aiunt, quia swpremam 
esse contendebant! Orientalium conciliorum auctoritatem. 
C: terum quo ipsi ctiam sanos sese atque integros 
esse probarent apud Romanum pontificem, in litte- 
ris, quas legatis ad Damasum ferendas dederant, 
(um aperta copiosaque fidei expositione, Arii Sa- 
bellii, Eunomii, Macedonii et Apollinarii h:xreses 
damnarunt, tum postremo hzc , ^quz referre operze 
pretium est, verba adjunxerunt : Si quid amplius 
desideratis, satis vobis fiet, si tomum Antiochie a syn- . 


retici quamquam ab ovilibus depulsi , greges in saliu B odo, que illic celebrata est, conditum, nec non eum, 


diripere, profanos conventus agere, ac niliil non in 
religionis perniciem moliri pergerent, concilio adesse 
nou poterant : quin Ecclesias deserere ac necessario 
nudare przesidio viderentur; secundo quod przstitu- 
tum tempus non erat tam longo itineri , czeterisque 
ad illud parandis sufficiens. Siquidem conveneramus, 
aiunt, Constantinopolim secundum litteras a Reverentia 
eesira anno superiore post Aquileiense concilium ad 
piissimum imperatorem Theodosium missas , ad hanc 
solam profectionem instructi, et de hac una. synodo 
consensum episcoporum , qui in Provincia erant , affe- 
rentes, cum de longiori itinere suscipiendo nec suspi- 
cati essemus, nec audivissemus quidquam , priusquam 
Constantinopolim convenissemus ; ac prelereu constituti 
temporis angustia, nec ad longioris itineris apparatum, 
nec ad omnes communionis nostra episcopos, qui in 
diversis provinciis sunt , commonendos, εἰ consensus ab 
iis accipiendos sufficeret. Wiec vero ego attuli, ut vi- 
deat lector hoc loco apertam de litteris, que tum ab 
Aquileiensi concilio, tum deinde a Damaso scripte 


fuerant, mentionem fieri, nullam vero de illa epistola, 


quam postremo loco lialici concilii nomine Sirmonp- 
dus protulit : atque ut. hinc rursus colligat, illam 
suppositijam esse, ac nunquam aut scriptam, aut 
saltem ante zstivos hujus anni menses Constantiuo- 
polim transmissam ; tum deinde errare eos, qui il- 
lam ipsam a Theodoreto indicatam putant sub Occi- 
dentalium epistole voce, eique tunc cum scriberent 
accepi», ab Orientalibus responderi. Nam δὶ illam 
Ambrosius, ceterique Italici vicariatus przsules soli 
scripserant, ut Tillemontio aliisque hujus sententia 
paironis placet, nulla erat causa cur Orientales 
rescriberent Damaso, Acholio, Britoni, ac Basilio, 
qui fictio huic Italico concilio profecto non adfue- 
r3ni, ac ejusdem gesta ignorabant. Sed hzc obiter, 
cum res alibi atque operose discussa a me fuerit. 

Postquam vero iidem Orientales his se rationi- 
bus excusaverant, ne Romam accederent, ut cha- 
ritatem, qua se ad synodum vocatos aiunt, mutua 
charitate rependerent, ires ex suo corpore le- 
gatos miserunt, Cyriacum nempe, Eusebiuin, ac 

a) Lib. v, cap. 9. 

(b Vid. Cap. 15. 


qui superiore anno Consiantinopoli ab ecumenica syn- 
odo editus est, legere dignemini : quibus in tomis 
Ádem nostram uberius exposuimus, et in hereses recen 
exorias anathemalis sententiam. proiulimus. Ex his 
enim tria potissimum colligo: primo, inter eos qui 
hanc epistolam scripserunt, aliquos fuisse ex illis, 
qui Antiochenz synodo adfuerant, atque, ut cgo 
conjicio, Diodorum Tarsi, Acacium Beroee, Pela- 
gium Laodicee, ac Gregorium Nyssz episcopos ; 
secundo, certos illos fuisse Antiochenzx synodi acta 
ad Damasum allata antea fuisse : nam quo pacto ea 
legere alioquin hic poterat, ut pleniori cognitione ea 
de re instrueretur ? Atque hoc confirmat conjecturam 
mea, qua opinabar, anno 380 acta illa per Acacium 


C allata ad Urbem fuisse (5). Tortio, si ad ea qu:e de 


Constantinopolitaua antecedentis anni synodo, Orien- 
tales scribunt animum diligenter advertas , facile in- 
telliges, eorum qux gesta ac consiitluta fuerant, 
aliud niliil ad apostolicam sedem referri preter hee- 
reses, in quas analhemalis sententiam protulerant, 
aliaque nonnulla ad disciplinam spectantia capita, de 
quibus nunc sermo erit. Jure igitur ac merito Leo 
Magnus ad Anatolium scribit, quo ejus ambitionem 
reiuuderet, episcoporum quorumdam conscriptionem, 
eam scilicet, qua Constantinopolitano prsesuli prima 
honoris partes post Romanum auribute fuerant, 
numquam f(uisse ad apostolice sedis tranamissam noti- 
liam (c) , gravissimamque viro sanctissimo injuriam 
inferre, qui bac de re dubitare visi sunt. 


D Qus vero ad disciplinam spectant, de quibus 


Orientales, nulla reliquorum canonum mentione 
facta, per legatos Dainago retulerunt, Neciarii et 
Flaviani ordinationem respiciunt, ac Cyrillum Hie« 
rosolymitanum ; sic enim habent: De particulari 
aulem. Ecclesiarum administratione, antiqua ut probe 
nostis obtinuit sanctio , et sanctorum Patrum Nico 
congregatorum regule , wl in singulis provinciis epi- 
scopi illius provincie , et si illis placueril , una cum 
episcopis ipsis finitimis, ordinationes, prout utile fuerit, 
faciant ; ez quarum legum prescripto Constantinopo- 
litane Ecclesi , reverendissimum ac religiosissimum 


(c) Epist. 80, Lugd. edit. 


259 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


240 


Nectarium ordinavimus episcopum in universali con- A Cynico favebant, minas; atii prorsus divinare mihi 


cilio, communi omnium consensu, coram religiosissimo 
imperatoreTheodosio, adstipulanteomni clero et civitate. 
Antiquissima vero Antiocheng in Syria Ecclesie reve- 
rendissimum el religiosissimum episcopum F lavianum, 
tum illius Provincie , tum diccesis Orientalis episcopi 
in unum congregati canonice ordinarunt (ota Ecclesia 
consentiente, et quasi uno ore virum collaudante : 
quam quidem ordinationem synodus wniversa suscepit. 
Hierosolymitang autem | Ecclesie reverendissimum ac 
religiosissimum Cyrillum indicamus, qui canonice olim 
, fuit ordinatus, et plurima variis in locis contra Arianos 
certamina subiit. Hoc autem loco Beveregius utitur (a), 
ut apostolicorum canonum, quos sub voce antiqua 
sanctionis indicatos recte putat, auctoritatem atque 


videntur, suisque preconceptis opinionibus abrepti : 
pontifex enim Bonifacius, testis procul dubio idoneus, 
unam tantum affer! hujus rei causam, quia nempe id 
negotii in Romani episcopi notione non esset, eamque 
propterea firmitatem non haberet, qua ex una tan- 
tum apostolicze. sedis communione accedere illi 
poterat; siquidem Neclarius, catechumenus cum 
esset, Nicrno can. 2 ab episcopatu arcebatur, eaque 
est causa cur plures ex Patribus ejus consecrationi 
ab initio intercesserint. Hoc itaque cum etiain Theo- 
dosius probe intelligeret ac vereretur ne quid ite- 
rum propterea contra Nectarium moveri posset, 
ribus qui tunc ab ea synodo Romam legati episcopi 
fuerant, aulicos suos adjunxit, quo facilius Damasum 


. antiquitatem adstruat, ac ut Nectarii et Flaviani or- B permoveret ad concedendas suz communionis litte- 


dinationes, nedum a cujuslibet provincie , verum 
etiam aliarum provinciarum ac totius Orientis, in 
concilio Constantinopolitano tunc congregatis epi- 
Scopis, factas probet. Nam si secus essel, cur provo- 
cassent ad antiquam illam sanctionem, canones scilicet 
apostolicos 34 et 55? Hi enim tantummodo agunt de 
vocandis , si placuerit, aliarum etiam et finitimarum 
provinciarum ad sacras ordinationes episcopis : hoc 
vero contra eos, qui Flavianum Antiochizx consecra- 
tum asserunt interim observatum volui. Sed iterum 
redeamus, unde discessimus. 

Quid igitur Cyrillo crimini datum fuerit, ut Orien- 
tales episcopi, ejus apud sedem apostolicam Roma- 
namque hanc synodum causam tueri debuerint, 
minime constat. Sunt qui factum putant, quia Da- 
masus ac Occidentales ejus ordinationem infamatam 
noverant. Rufinus przeterea, Socrates ac Sozomenus 
jllum in fide varium fuisse scribunt, quod recentia 
aliquot Grecorum menza confirmare videntur. Αἱ 
vir doctrina ac pietate insignis Touttzus, in Vita 
ejusdem Patris operibus prz:missa, lianc ab eo cul- 
pam diligenter amovet. Rationibus autem ab eo alla- 
tis addi posset id, quod in Synodica legitur, eum 
Scilicet, ab synodis sub Damaso Home, ac Constanti- 
nopoli sub Nectario celebratis, multis elatum laudibus, 
ut hinc colligas pura fuisse illum fide : accedat quod 
si li»resim professus aliquando fuerat, ad commu- 
nionem recipi per Orientales non poterat, nisi causa 
a sede apostolica antea cognita et discussa. Siqui- 


ras, sive formatam, qus collatum neopbyt» asacerdo- 
lium roboraret. id vero est, ni fallor, quod Ambro- 
sius, cujus alio loco verba attuli, non obscure sensit, 
cum ordinationem suam ab Orientalibus et Occiden- 
talibus comprobatam scripsit, atque aliis, Orientalibus 
scilicet , exemplum dumtaxat , Occidentalibus autem, 
suprenio nempe ejus Ecclesiz capiti, judicium attri- 
buit (c). Cum igitur certam ac necessariam causam 
teneamus, cur episcopi illi de Nectarii ordinatione 
Damaso retulerint , minime necesse est, ut ad Itali- 
cum concilium ejusque litteras, mera nempe figmenta, 
recurramus. Cz:eterum erat altera przterea ratio, cur 
formata ἃ Romano pontifice pro Nectario peteretur, 
sed qui silentio tegi ac dissimulari debuit. Nam 


C cum episcopus Constantinopolitanus ab Heraclex 


metropoli subtractus, decreto synodi primum honoris 
gradum post Romanum consecutus esset ; ut novae 
diguitatis quasi possessionem iniret, videbatur ne- 
cessarium, exemplo Alexandriniet Antiocheni, ut de 
sui ordinatione apostolice sedi referret, ab eaque 
litteras communionis acciperet , quod exemplum sub 
Nectario positum sanctus Joannes Chrysostomus ac. 
czxteri successores longo deinceps ordine secuti 
sunt; hisce autem, quz Orientales a se ἐνθέσμως xod 
χκανονιχῶς constituta putabant, epistolam concludentes 
petunt, ut Damasus cxterique Occidentales secum 
gratulentur : qua ecclesiastica, ac mutuam charitatem 
exprimente formula utuntur, ut eorum omnium qua 
constituerant confirmationem peterent, siquidem 


dem Felix ΠῚ hanc esse Ecclesizx regulam et vete- D hic erat synodicarum relationum, qu:e ad Romanum 


rem traditionem scribit, primarum sedium episcopi 
cum ab hzresi revertuntur, non prius recipiantur, 
ac communionem obtineant, quam ad primam sedem 
acta relata, atque ab ea, qua definita fuerant, con- 
firmata sint (b). 

V. Quod ad Nectarium attinet, sunt, quod jam 
observatum a nobis fuit, qui censent ejus ordinatio- 
nem, ex prescripta Nieeni concilii lege factam 
Orientales asserere eo consilio, ut eam tueantur ad- 
versus Damasi atque Occidentalium, qui Maximo 
ὗ Cod. Can. Vend. lib. 1, cap. 51. 


b) Conc. Ven. edit. toin. V, p. 187. 
c) Vid. cap. 9, in fin. 


Ld 


pontificem mittebantur, finis (d). 

VI. Hzc Orientalium epistola inscripta est Damaso, 
Ambrosio , Britoni , Valeriano , Ascholio , Anemio et 
Basilio , ac ceteris in magna urbe Roma congregatis , 
ex quo colligimus eos omnes concilio illi adfuisse. 
Si Basilium excipias, ac Britonem , aliorum sedes 
cognit:e satis sunt : Britonem tamen Bollandus, cujus 
sententiam Tillemontius (e) sequitur, Trivirensi 
magni jn illa etiam ztate nominis Ecclesiz prz- 
fuisse censet : pro Basilio alii Bassianum legunt ; at 


() De Marc. lib. 1, cap. 10, 8 9. 
e) De S. Just., tom. Vill. 


41 


PROLEGOMENA. 


212 


frequentiores codices Basilium habent, quz mihi A nymi przterea eruditione toto illo tempore quo Da- 


lectio magis placet; Bassianus enim Laudensis epi- 
scopus liaud pridem ordiuatus non ita magni nomi- 
nis et dignitatis erat, nec tam illustrem Ecclesiam 
administrabat, ut pre coleris, qui pritermissi 
sunt, nominari debuerit; quamobrem Basilium , ne 
czeteris, qui compellantur , inferior sit, aut in llispa- 
niis, aut in Africa, aut etiam in Galliis, primariae 
alicujus Ecclesie episcopum fuisse verosimile est. 
Ex Oriente adfuerunt Paulinus atque Epiphanius , 
ac forte etiam non defuerunt , qui ex ZEgypto vene- 
rint, ob arctum cum Romana Ecclesia fedus , ac 
imperialium, quibus omues evocati fuerant, littera- 
rum auctoritate, Basnagius quidem Paulinum atque 
Epiphanium abíuisse , Maximum vero Cynicum con- 


niasus superstes fuit, usus est in sacris illustrandis 
Scripturis , earumque enedandis difficultatibus, at- 
que ut hoc ageret, tum voce, tum scriptis ad. eum 
epistolis excitabat, qux adhuc exstant, ejusque pon- 
tificis incessantis in Christianam doctrinam studii 
testes sunt. Sed jam ad alia. 


CAPUT XXI. 


I, Wl. Quid definitum in eo Romano concilio, ac de Con- 
slantinopolitani confirmatione. lI. De fragmentis 
deinde agiiur αὐ Holstenio editis. 1V. Baronii con- 
jecture expenduntur, ac vindicantur. V. Daduli de 
eodem concilio Lestimonium adducitur. 


I. Dolendum profecto est, si qux alia, tum pro- 


cilio illi adfuisse asserit (a). Unde autem colligat, B fecto hujus synodi, quam Theodoretus maximam vo- 


quod de Paulino et Epiphanio scribit, viderit ille : 
nam quod de Maximo asserit, a Baluzio liausisse po- 
tuit, qui hac sxpe fabula delectatur (b). Hie deinde 
accessere tres illi episcopi, Cyriacus nempe, Euse- 
bius, ac Priscianus ab Orientalibus "Constantinopoli 
congregatis, legati ; quibus forte aulici illi a Theo- 
dosio missi comites sese junxerant. E 

Cum Paulino przterea atque Epiphanio Hierony- 
mus ad Urben accessit, cujus rei ipse testis est in 
epistola ad Principiam (c). Si enim pene certe trien- 
nium Rome vixit (d) ; si prxterea Hierosolymam post 
obitum Damasi profecturus mense Augusto in Romano 
portunavim ascendit (e), ad Urbem cum iisdem sociisac- 
cessissedebuit hoc anno circa autumnum, concilio jam 


cat, acta, qu:e zetate scriptoris libelli synodici adhuc 
exslitisse videntur, deperdita postea fuisse : neque 
enim dubitari potest quin ea omnia qux gesta de- 
cretave ab ea sunt digna prorsus fuerint doctrina 
ac sanctitate Patrum , qui frequentes in ea adfue- 
runt : at cum vetustas temporum hoc nobis bonum 
praripuerit, reliquum est, ut pauca, qua possumus, 
conjectura saltem assequamur. 

Quin itaque iis de rebus in illa actum fuerit, ob 
quas a Damaso convocatam diximus, nemo dubita- 
verit. Verum cum interea tres ab Orientalibus epi- 
scopis legati litteras, de quibus nuper actum est, at- 
tulissent, quibus eorum qux tum circa fidem, tum 
circa Constantinopolitanam et Ántiochenam sedem 


prope futuro, ac proinde longiorem, secus ac nonnulli (? decreta a se fuerant, confirmationem postulare vide- 


censent, moram Constantinopoli traxerat. Illius autem, 
2 quo etiam litteras acceperat, nomen haud erat Daina- 
80 ignotum. Ateum praterea huic pontifici familiarem 
fuisse, conjectare possumus tum ex epistola de tri- 
bus hypostasibus, qua ejus humanitatem laudat, tum 
eliam ex ea, qua inter Evagrium eidem Damaso 
pernecessarium , ac Hieronymum ipsum , consuetu- 
dine intercedebat. Virum itaque, cujus doctrinam 
ac pietatem noverat, apud se retinuit, ut sibi in cau- 
sis negotiisque ecclesiasticis expediendis presto 
esset, ac ut Orientis et Occidentis synodicis consulta- 
tionibus suo nomine responderet (f). In quo tum op- 
timum ejusdem Damasi judicium laudes, tum su- 
premz Romanorum pontificum in Ecclesia potestatis 


bantur, liac etiam de causa, que omnium maxima, 
de fide seilicet actum fuisse oportuit, eaque occa. 
sione qux in Constantinopolitano concilio definita 
fuerant, Roma iterum probata fuisse, ac confirmata, 
que Baronii aliorumque sententia est. 

Objici quidem posset, Damasianae hujus confirma- 
tionis nullumexstare certum argumentum ante Photii 
tatem : quin potius cum in Gelasiano decreto ex 
Vaticanis codicibus per Fontaninum, ac virum cl. 
Blanchinium edito ac recensito (g) Niezn:e, Ephesi- 
n2, et Chalcedonensis synodi mentio dumtaxat sit, 
secus ac in Horimisdiano a Chilfletio edito, in quo 
post Nicznam additur etiam Constantinopolitana , 
hinc colligi videatur, illam ab apostolica sede ante 


argumentum inde capias ceriissimum. Nam totum, p) Hormisdz ztatem minime acceptam et confirma- 


qua patet, orbem si mente complectaris , quzeenam 
alia tibi occurret Ecclesia, cujus proinde ac Romanz 
tanta fuerit dignitas, et auctoritas, ut ab ea diffi- 
cilium obscurarumque tum in fide, tum in disciplina 
questionum constantia tanta, ac diuturnitate, fiducia 
przterea , atque humilitate, explicatio postularetur, 
3c tanto sinceroque obsequio exciperetur? Hiero- 

a) Ad ann. 282, n. 92. 

b) Vid. lib. v de Conc., cap. 21. 

c) Ep. 127, n. 40, Ver. edit. 

(d) Ep. 45, n. 2. 
(e) Adv. Rufin. lib. nt, n. 22. 
| ) Ep. 195, n. 20, Ver. edit. 
p) Prolog. ad Anast., tom. IV, opus. δ, 


tam. Αἱ ejusdem Photii testimonium apertum adeo 
expressumque est, ut ego vix dulitem quin litte- 
teras ab ipso Damaso ea de causa scriptas, ut moris 
erat (^), aut aliud aliquod documentum legerit, quo 
ea de re certior factus fuerit. Recensitis enim in 
libro de synodis przcipuarum in Oriente Ecclesia- 
rum episcopis , qui Constantinopolitano huic conci- 

(A) Hoc aperte discimus ex epistola Marciani im- 
peratoris ad Leonem Magnum, qua cum episcopis , 
qui synodo Chalcedonensi adlueraut, profitetur mi- 
fari se cur non vicissim litteras misisset hic ponti- 
fex, quz in sacris Ecclesiis legerentur, ostenderent, 
que acta ejusdem synodi a sede apostolic& approbati: 


^o - - oc 


213 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


214 


lio adfuerant, Timotheo Alexandrino, MeletioAntio- A tuno relatas et lectas fuisse oportet. Αἱ ego vix puto, 


cheno , Cyrillo Hierosolymitano , ac Nectario, quos 
synodi principes fuisse ait, illis Damasum postremo 
jungit, eadem non multo post cónfirmantem , et con- 
sensu $0 comprobantem, eumque consensum, ut 
vides, non ex nudo tantum silentio praesumptum , 
sed ejusmodi preterea fuisse judicat, ut ea valida 
εἰ firma redderet , certo aliquo scilicet documento 
munitum , ac cum imperio et potestate conjunc- 
tum (a). Etsi igitur vigilantissimus pontifex hzreses 
jllas antea szepe damnaverat , credibile tamen est , 
aliquo iterum solemnique scripto, novam hanc in- 
victamque definitis in Constantinopolitano illo con. 
cilio dogmatibus vim conferre voluisse, tum quod 
ea erant Orientalium episcoporum vota , tum quod 


ut iteralam contra eos fldei expositionem Damasus 
tune condi jusserit : cui enim bono alia fidei forinula 
ab Apollinarianis subscribenda post illam, quam 
Paulino Antiocheno anno $75 transmissam diximus, 
atque allatis modo verbis Rufinus aperte memorat ἢ 
Àuno itaque 375 contigisse hoc debuit, quod idem 
Rufinus ab Hieronymo audiverat, seriptoque dein- 
ceps consignavit; presbyter autem ille disertissimus, 
quo amico et adininistro Damasus tunc usus est, 
alius fuerit oportet ab eodem Hieronymo, qui nec 
presbyter dici tunc poterat, ut vidimus, ac Roma 
aberat, seque ad solitudinem Syriacam receperat. 
Caiterum factum illud à Rufino minime excogitatum, 
sed veritati consentaneum esse, conjici potest ex 


post peremptorium hoc apostolic: sedis judicium , B mss. cod. in notis ad illas priores ad Paulinum lit- 


nulla erat amplius Macedonianis atque Apollina- 
ristis evadendi spes. Cum itaque, ut nuper dictum 
a me fuit, Orientales illos a se gestorum confirma- 
tionem positulasse constet litteris per legatos epi- 
$copos Romam allatis, Damasus id prsstitisse vide- 
tur in eorumdem reditu : illos siquidem abeuntcs 
sine responsione aliqua ac sine aliis ad Theodo- 
sium litteris, quibus certior fieret de con(irmata 
Nectarii ordinatione, ab eo pontifice fuisse dimis- 
$08 nemo dixerit, quem in respondendo synodicis 
consultationibus diligentissimum fuisse constat, tum 
ex iis qu: supersunt litteris, tum vero ex Hiero- 
nymi , cujus opera utebatur, testimonio. Hanc vero 
puto fuisse causam cur idem pontifex, Hadriano 
teste, qui basilicam S. Laurentii longo post in- 
tervallo reparavit, Constantinopolitanum hoc conci- 
lium pictura represeutatum ad posteros in eadem 
vransmitti voluerit (b), quo deinde exemplo Coeles- 
tinus ac Sixtus Ephesinum in Liberiana , Leo Magnus 
Chalcedonense in Vaticana expresserunt (c). Atque 
hzc sunt , quz in Romano hoc concilio circa fidem 
confeeta videri possunt. 


il. Tillemontius actum przterea fuisse putat de. 


Apollinarianis ab Ecclesia recipiendis : cumque ex 
mandato pape Hieronymus concinnasset formulam , 
cui hzretici illi deinceps subscribere cogerentur, illud 
contigisse, quod Rufini verbis hic referre przstat: Da- 
masus episcopus cum de recipiendis Apollinarianis de- 
liberatio haberetur, editionem ecclesiastice fidei, cui 


teras a me productis , qui eam vocem, qua impressi 
carent , adjunctam habent. 

III. Holstenius, ex vetusta Vaticana canonum col- 
lectione fragmentum protulit, quod inscribitur ez 
concilio urbis Home sub Damaso, de explanatione fi- 
dei. Hoc duplici parte consiat. Agitur in priore de 
septiformi spiritu , qui in Christo requiescit; in poste- 
riori vero muliiformis nominum Christi dispensatio 
explicatur; eamque si quis conferat cum cariine 
sexto , observetque iis versibus pressius repeti, quod 
uberiori calamo eodem fragmento bic expressum fue- 
rat, [4cile concedet , utrumque feum unius ejus- 
demque auctoris esse, Damasi nempe, eujus nomina 
inscriptus est. 


CQ Utraque vero ejusdem pars Eunomium ejusque 


asseclas respicit : nam ut a postrema incipiam, cum 
ex multiplicibus iis nominibus blasphemi illi conlice- 
rent Christum Dominum facturam et creaturam esse, 
catholici e contra Patres iis utebantur, ut vel maxime 
ejus erga nos misericordiam ostenderent et commen- 
darent, quod aperte colligi potest ex Germinii litteris 
ad Arianos, a quibus is ad Semiarianos transiverat : 
Quod putant , ait ille, se pro magno de divinis Scri- 
pturis proferre, ut dicant Christum facturam et creatu- 
ram, e contrario nos secundum Scripturas dicimus 
Viam , et Januam,, et Lapidem offensionis , et Petram 
scandali, εἰ Fundamentum, ei Brachium, et Manum, et 
Sapientiam, et Verbum, ei Agnum, εἰ Ovem, εἰ Pasto- 


. rem, et Sacerdotem , et Vitem, et Diem, et alia : sed 


iidem editioni , si Ecclesie jungi vellent , subscribere D hec omnia sic intelligimus, el dicimus , ut viriutes, el 


deberent , conscribendam mandavit amico suo presby- 
tero, viro disertissimo, qui hoc. illi negotium ex more 
procurabal , necessarium visum est in ipsa editione de 
Jncarnationg HOMINEM DOMINICUM dici ; offensi sunt in 
hoc sermone Apollinariste : novitatem sermonis incu- 
sare ceperunt. (d). Nemo profecto negaverit quin in 
Romano hoc concilio agi rursus potuerit de Apolli- 
narianis, occasione Constantinopolitane synodi, a 
qua damnati fuerant, cujusve definitiones Roma 


(a) οἷς οὐ πολὺς χρόγος Δάμασος ὁ τῆς Ῥώμης τά 
αὐτά κρατύνων ἐγνωρίζετο σύμφωνος, τοῖς προλαβοῦσι 


ἱστάμενος. 
(b) Conc. Ven. edit. tom. VIII epist. ad Carol. 


operationes filii Dei intelligamus , non ut divinam ejus 
ez Patre nativitatem comparemus (e). Varias illas ac 
multiplices appellationes, quibus Christus Dominus 
designatus legitur, ipse eliam Ambrosius, Basilius ac 
Nazianzenus sape adhibent, quibus operationum ejus 
varietatem multiplicemque beneficentiam indigitari 
aiunt dispensaliouemque ipsius, ac servaloris miyi- 
sterium non coactum. 

Quo vero ad priorem ejusdem fragmenti partem 


Mag., pag. 1591. 
(o) Vid. Blanch. nof. ad Sixt. 5$. 
( j Hieron. Apol. 2, eap. 20. 
(e) Apud Hlilar. Fyag. xi, Yer. edis. 


PROLEGOMENA. 


246 


attinet, neminem latet, Eunomium Spiritui saneto A synodum, ac proinde non sine aliqua verosimili con- 


tum divinitatem ademisse, tum ejus originem soli 
Filio attribuisse : utrumque enim ex blasphemis, 
qu» supersunt, ejus scriptis constat (a) : hinc est, 
quod Damasus postquam argumentis ex sacra Serl- 
ptura petitis abunde probaverat Spiritum sanctum in 
Filio requiescere, naturaliter scilicet et essentialiter, 
tum concludit Spiritum sanctum non esse Patris tan- 
tummodo ,, aut Filii tantummodo Spiritum , sed Patris 
el Filii Spiritum, quod adstruit rationibus illis, quibus 
Athanasius, Basilius, Ambrosius, Epiphanius, Cyril- 
lus, ac c:eteri Patres usi sunt, ut probent unum esse, 
ob unam Patris Filiique naturam, nec ad res crea- 
tas amandari posse, veluti utrique consubstantialem : 
qui propterea est ratio , cur recentiores catholica- 
rum partium Grzci additionem vocis, Filioque, fac- 
tam symbolo, quo nunc utimur, veluti destruendze 
Eunomii hzresi optime comparatam tuerentur (b), 
tum deinde cur illam eidem Damaso attribuerent. 
Primus hoc asseruit Alexius Aristenus xii seculi 
scriptor in scholiis ad synopsim Canonum a Justello 
editam ; illum siquidem veluti hujus sententiz auc- 
torem producit Joannes Methonensis episcopus in 
responsione ad Marcum Ephesium, ac Simon Con- 
stantinopolitanus in epistola ad Joannem Nomophy. 
lacem, cujus verba, quz huc pertinent, ex Allatii (c) 
interpretatione hzec sunt: Sciendum porro est, ut nar- 
rat. Dei amantissimus diaconus, et magnus economus 
magne Dei Ecclesie Dominus Alexius Áristenus com- 
pendioso de omnibus canonibus , εἰ eecumenicis sanctis- 
simis sgnódis, nec non, et qua inter eas actilata sunt , 
traetatu, post. Nicenum concilium exortam esse here- 
sim , qug Filium quoque Patrem asserebat : namque 
nonnulli dicebant, quemadmodum Filius ex Patre , ita 
᾿εἰ Spiritum a Filio esse genitum, sicque Spiritum sanc- 
Ium Filii filium, et Patris nepotem decernebant : qua- 
propter ad abolendam similem heresim et orthodoxam 
fidem constabiliendam, Damasus sanctissimus papa ante 
sanctam synodum Conslantinopolitanam secundam, una 
cum sibi obnoxiis calholicis episcopis Home concilium 
coegit, qui in sancto Niceno symbolo addiderunt Spi- 
ritum sanctum a Patre et Filio procedere, asseverantes 
vero illum genitum esse ex Filio anathemati subjece- 
runt. Eodem modo anathemati subjecerunt , qui non 
[ibere, et. confidenter predicarent eumdem cum Patre 


jectura a me asseri posse, hoc fragmentum ad aliud 
potius , quam ad hoc concilium, ut Holstenius opina- 
tur, pertinere, ad illud scilicet, quod anno 580 con- 
gregatum dixi, in quo de Eunomii et Macedonii hz- : 
resi actum potissime fuisse constat. 

]V. Prxter li»c lHlolstenianus idem codex decre- 
tum continet de Patriarchalibus sedibus , ac de re- 
cipiendis , ac rejiciendis libris. Insignem Dionysianae 
collectionis codicem in monasterio Sanctz Crucis 
ego Lractavi beneficio abbatis tunc doctissimi ac reli- 
giosissimi, nunc sancta Romana Ecclesiat cardinalis 
Besutii, atque alterum huic similem Vallicellianz 
bibliothecz , concedente viro celebri atque huma- 
nissimo patre Josepho DBlancbino. Tertium ex vetu- 


B stissimo Veronensis Ecclesi: archivo memorat num- 


quam non laudandus marchio Miffeius; alterum ἃ 
Dacherio sibi communicatum se legisse ait Baluziug 
(e), qui omnes hzc ipsa decreta continent, qux Hol- 
stenianus hic codex. Merito igitur magnus Baronius 
(f) hoc de patriarchalibus constitutum eidem Damaso, 
ac Romanz huic synodo vindicat, quocum viri cele- 
bres Holstenius el Franciscus Blanchinus consen- 
tiunt. lluic autem sanciendo decreto inde acceptam 
occasionem putant , quod cum Pontifex turbatam 
clandestino Constantinopolitano canone patriarcha- 
lium Ecclesiarum dignitatem intellexisset , necessa- 
rium duxerit synodali hac sua lege ejus episcopi, at- 
que Orientalium inconsultam ambitionem retundere 
Paulino presertim curante, ne quid Antiochena sua 


C ac Alexandrina scdes, qux sux erat communionis, 


detrimenli caperet. 

- Me non latet hoc ipsum de patriarcbalium sedium 
prarogativa decretum ab editore epistolarum Roma- 
norum pontificum, aliisque Damaso abjudicari, ae 
Gelasio attribui, cujus esse canonem de recipiendis 
ac rejiciendis Seripturis , cui junctum legitur, apud 
erudilos convenit. Potissima hujus opinionis ratio 
inde capitur , quod cum fragmentum illud Holstenig- 
num, quamquam Damasi nomine insignitum huic de 
prerogativa sedium decreto adjunctum habeat genera- 
lium synodorum indicem , in quo nec Ephesini , nec 
Chalcedonensis, sicut nec Colestini, nec Leonis, neque 
Nestorii, neque Eutychetis nomina tacentur , Damasi 
esse nequeat, miraturque ideo Coustantius, quo pacto 


et Filio unius esse auctoritatis atque essentie, et plc- D Baronius eo titulo atque inscriptione, cujus falsitas 


rosque alios anathematismos contra plures harreses ad- 
diderunt. Me non latet Aristenum, seu quisquis ille 
sit ipso Aristeno scriptor antiquior, aliosque recen- 
tiores Grzeeos profecto falli, cum additionem illam 
Niezno symbolo faciam Damaso attribuunt, quie 
multo recentioris zetatis est, quamquam quo potissi- 
mum tempore ea ceperit, non vacat inquirere (d). 
At hinc saltem colligi poterit ca de re actum tracta- 
tumque fuisse sub Damaso ante Constantinopolitanam 


a) Vid. in adnot. ad epist. ὅδ, n. 16 et n. 20. 

b) Vid. Állat. Grzec. Orih., iom. 1, p. 72 et 
p. 460; Petav. Th. Dogm., t. ΤῊ lib. vit, cap. 2, n. 1. 

(e) Cont. Hotting., cap. 18 el cap. a. 


adeo mauifesta est, tam facile decipi potuerit. 

At cum lioc de sedium praerogativa decretum cone 
tineatur verbo tenus in Codice Canonum Quesnel- 
liano, ratio hc non eam, quam Coustantius putat, 
vim babere posset si Codex ille jam scriptus fuissek 
ante Leonis Magni zefalem, u! editor censuit, misso 
tamen hoc incerto, fallacique prz»sidio, quod mihi 
videor asserere posse, illud est, ordinem illum nu- 
merumque prime, secunde ac tertie sedis, ante detis 


(d) Vid. allat. eod. cap. 20; Lequien, Dissert. 1 
ad Damasc. oper. 
Ad Lup. Ferr. ep. 128. 
(f Ad an. 582, n. 19. 


211 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


218 


tem Gelasii constitutum fuisse atque pr:escriptum : A ut cjus conservationem rite recteque factam proba- 


ejus enim aperte memiait Leo Magnus, ac Felix Ge- 
lasii antecessor, qui prxterea eodem loco eamdi-tinc. 
tionem ab antiquis majorum statutis ad se deductam 
ait (a). Quin vero ea Statuta majorum, anteriora 
sunt ἰδία etiam Bonifacii I, cum hic pontifex ad 
episcopos per Thessaliam constitutos scribat : quo- 
nium locus exigit, si placet recensere canonum sanc- 
tiones, reperietis qua sit post Ecclesiam Romanam se- 
cunda sedes, quaeve sit lertia : quas profecto apertis- 
sima sunt. Scio Coustantium annotare, hisce verbis 
indicari 6 Nicz:num canonem : at preter ea, qux 
responderi possent, illud dumtaxat observari cum 
eodem Quesnello velim (5), Niczno illo canone pror- 
sus non definiri, cujusnam Alexandrini, an Autio- 
cheni episcopi secundus, aut tertius locus sit, cum 
tamen Bonifacius aliique pontifices ordinem inter eos 
prescriptum exprimant, ac secundum Alexandrino 
locum, Antiocheno tertium attribuant : Baronius ita- 
que recto sanoque judicio colligere potuit ex eo Co- 
dice, Gelasium non tam hzc primo constituisse, quam 
qua antea recte constituta a predecessoribus fuerant, 
scriptis iterum prodidisse. 

Idem esto judicium decreti de recipiendis ac re- 
jiciendis Scripturis librisque ; nam qui exstiterat in 
Romana Ecclesia sacrarum Scripturarum librorum- 
que Canon, necesse etiam fuit, ut pro rerum tempo- 
rumque ratione confirinaretur aut etiam augeretur a 
Romano pontifice. Id vero cum sub Hormisda factum 
concedant viri docti, qui Gelasii Catalogum auxit (c), 
cur non Gelasius ipse Damasi Decreto addidisse po- 
tuit, atque inde Decretum hoc quamquam ab eo 
dumtaxat auctum eidem attribui , ut deinde llormis- 
ἀκ etiam attributum aliquando legimus ? Neque eniin 
Damasi etate aut Manich:ei deerant, aut Ariani, aut 
Priscillianiste , qui vel Scripturas sacras falsarent , 
vel apocryphas obiruderent, quorum proinde falla- 
ciis confirmato iterum , ac publicato earum canone 
occurri debuit , ac dari prztterea Hieronymo earum- 
dem corrigendarum cura : haec tamen fragmenta cum 
haud omnino constet ad Damasum pertinere, malui 
a judicio ferendo abstinere, ac inter dubia appen- 
dicis loco conjeci. 

Quod autem ad. canones spectat , qui a Constanti- 
nopolitana synodo conditi fuerant, eos, si quodSde 


rent; alia enim erat causa , cur non oporteret eam 
fleri, aut factam recipi : nam primo Flavianus im- 
positus fuit, ut Nazianzenus ait, antiquo presuli 
presul novus, quod apostolice traditioni Niczno 
concilio confirmat:e adversabatur : secundo jurisju- 
randi religio, illum quominus assequeretur Antio- 
chenum episcopatum , inhabilem effecerat : quarum 
tamen rerum , ac. peracerbi inde orti dissidii, cum 
nulla in Orientalium litteris ad Romanum hoc con- 
cilium scriptis mentio sit, merito viri gravissimi 
dubitant, au ille, quod Ecclesiastica simplicitate ac 
sinceritate careant, ea laude digna sint, quam Theo- 
doretus eisdem attribuit. 

H»c itaque sunt, qux: ab hoc postremo Damasi 


B concilio gesta prz cxteris videri possunt : nam qux 


plura alia ejus nomine, tum in conciliorum collec- 
tionibus decreta circumferuntur, incertum est, an ad 
istud, an ad aliquod aliud spectent , multoque incer- 
tius an Damasum auctorem habeant, de quo consule, 
si lubet, Tillemontium ac Coustantium. Ceterum 
cum hoc concilium postremum dixi, velim id intel- 
ligas ex iis quorum memoria superest ; facile enim 
crediderim, Damasum advocatis ad natalem suum 
de more vicinioribus episcopis siugulis fere annis 
synodos celebrasse , quarum tamen aliqux ob tem- 
porum vetustatem in oblivione sint positz. 

V. Si Landulpho cuidam seniori Mediolanensi 
episcopo fides 681; sedente D. Ambrosio, gravissima 
dissensio orta est coram Apostolico in synodo inter sa- 


C; cerdotes monogamos et alios sub castitate aut virginitate 


degentes : eaque Apostolico imperante, et aliis episcopis 
consenlientibus, judicio B. Ambrosii delegata, ut quid- 
quid ipse diceret, sanclum el firmum teneretur , pro 
uxoratis definita est : quin, si Pseudo-Datium audias, 
ea controversia agitata est in synodo Damasi 1, 150 
episcoporum, celebrata Constantinopoli , ubi B. inter« 
fuit Ambrosius. At eos eorum temporum quisquilias 
referre, viro clarissimo Muratorio judice, refellere 
est; quamquam Puricelli laudanda diligentia est , 
qui in ea fabella refutanda studium et operam serio 
collocavit suam, in dissertatione post ejusdem Lan- 
dulphi Chronicon, inter Italicos scriptores vulgatum. 
Propius ad veritatem accessit Dandulus, cum in hoc 
eodem Damasi concilio , tum Priscillianum damna- 


Maximo Cynico decretum [fuerat excipias , a Da- D tum scripsit, tum synodalia ejusdem gesta trihus 


maso Romanaque sede nullo in pretio habitos , Lco 
Magnus , Gelasius, ac maguus Gregorius nos docue- 
runt, quorum dicta supervacaneo labore huc ego non 
transferam : quin tamen Nectarii ordinatio confir- 
mata fuerit, idonei omnino testes Donifacius ]. ac 
Nicolaus nos minime dubitare sinunt (d). Contra 
vero externam omnem cum Flaviano rejectam com- 
munionem Sozomenus, Theodoretus , aliaque eorum 
temporum monumenta probant : frustra vero Orien- 
tales obtendebant Apostolicos Niczenosque canones, 


(a) Vid. Conc. Venet. edit. tom. V, p. 185, et 
pag. 54. 
(9) Quesnell. dissert. 19, eap. ἃ, n. 19. 


Orientalium legatis fuisse communicata (e); qux ta- 
men unde hauserit obscurum nobis nunc est. 


CAPUT XXII. 
$85, DawAsr 17, MEROBAUDE ET SATURNINO COSS. 


I. Libellus precum Faustini et Marcellini in iis que 
ad Damasum pertinent, ad examen revocatur. 11. Án 
hi duo presbyteri, Luciferiani fuerint, an potius 
Ursiniani? Bassus Urbis prefectus quis, et an Chri- 
stianus? lll. De Ephesio Ursinianorum in Urbe pseu- 


ἢ Vid. Blanchin. in not. ad Clem. et Gelas. 
) Vid. Diatrib. 2, ὃ ὅ. ; 
e) Scr. ltáàl. Tom. 13. 


919 


PROLEGOMENA. 


250 


do-episcopo, ejusque expulsione. IV. De Fabella- A vero manifeste probat, praefationis ad ipsas Marcel- 


damnati a Damaso Liberii. V. De Hilario Romano 
diacono, an ille ad Ecclesiam reversus sit, et an au- 
ctor commentariorum que inler. Ambrosii opera 
circunferuntur?* Vl. De Arsenio Homano diacono 
Arcadii preceptore ac monacho sanctissimo. 


I. Ad bunc annum enmque nondum adultum refero 
(quamquam haud omnia) qux studio Religionis et 
veritatis, Dawasum Roma fecisse legimus in libello 
Precum Marcellini et Faustini a Sirmondo edito. 
Primo itaque Aurelium graviter ab eo afflictum aiunt, 
eo quod Gregorio B:clico communicaret. Quis ille 
Aurelius fuerit, quasve afflictiones perpessus sit, 
minime exprimunt : Luciferianis illum Roinx pra- 
fuisse puto, siquidem Donatist* , Novatiani , Mani- 
ch:xi ipsi, atque omnes propemodum sect, quibus 
persuasum merito fuerat in ea urbe centrum catho- 
lic:€ communionis esse, curarunt semper, ut suos 
Rom:e episcopos haberent, ne extra Ecclesiam positi 
viderentur. Secundo loco scehismatici hi Macarium 
presbyterum. recensent , quem miris laudibus ma- 
ctant, quasi vero virtus christiana sine charitate esse 
aliqua possit. Hic cum vetitas imperiali lege, et 
clandestinas collectas ageret, ab apparitoribus com- 
prehensus Damasi adstantibus clericis cum vi trahe- 
retur, graviter inter eumdum vulneratus est: alia 
vero die ad judicem ductus, cum ut Damaso commtu- 
picaret, ac imperiali rescripto obsequens essel, nec 
vi, nec blanditiis adduci posset, in exsilium pelli- 


lini Preces cosvus auctor eum Ursino viro sancto ac 
sine crimine (vide petulantiam) jussione imperatoris 
in exsilium sponte iterum profecto, ejus factionis presby- 
teros diversis modis afflictos, et in peregrina loca di- 
&persos scribit, quos inter Marcellinum εἰ Faustinum 
statim collocat. Ex eorum itaque numero Macarius 
fuisse debuit, qui cum Rom: clam substitisset, ac 
collectas agere, factionesque fovere pergeret , pos- 
tremo deprehensus, exsulare merito coactus est. 
Hinc vide quam phaleratze sint, quot dolis consutze 
eorum presbyterorum Preces, nam primo qus» ad 
Luciferianos pertinent, susdeque miscent, ut ejus 
secte. invidiam minuant : deinde Ursiniani cum 
essent, atque ob eam causam exsilium paterentur, 


B exsecratum Ursini nomen silentio tegunt, Luciferia- 


ni videri volunt, atque ob unam incontaminate reli- 
gionis causam, tum se a Damasi comniunione alie- 
nos, tum se vexatos aiunt, ea fraude scilicet, nt im- 
peratorum animos ad misericordiam flecterent. Ma- 
carium liunc ego cum reliquis ejectum puto sub 
Olybrii aut Ampelii przfectura ; siquidem cum hzc 
velut diu antea gesta libellus narret, ad eorum prz- 
fectorum tempora trahi possunt, sub quibus Ursinia- 
num schisma, pulsis refractariorum capitibus, (inem 
Rom: habuisse visum cst. Nunc pergo ad reliqua, 
qux ad hunc annum pertinere videntur. 

ll. Ait itaque libellus ille nuper etiam factum , μὲ 
idem Damasus Ephesium perdere agqressus sii coram 
Basso Judice : Αἱ Bassum Damasi accusationes repu- 


tur atque apud ostia Tiberina ex accepto vulnere ( [isse ea ratione usur, quod constitutiones. imperato- 


mortuus, a Florentio cjus urbis episcopo, cujus ta- 
men nulla apud Ugliellium mentio est, in basilica S. 
Asterii sepulture datur. Hzc libellus de Macario 
presbytero ; an vero Luciferianus fuerit, an Ursinia- 
gus, hoc ille non exprimit nion sine fraude, et dolo 
malo. Alio autem loco dictum probatumque a me 
fuit (a) Luciferianos nulla imperatorum lege prohibi- 
tos quin, si rebaptizantibus non se junxissent , lihe- 
re sux religioni vacarent. Addo nunc canonem nul- 
jum adversus eos editum, ante Consiantinopolita- 
num aliquod sub Nectario concilium, quamquam 
ubique ab Ecclesia segreges haberentur, in Occi- 
dente potissimum. Alia igitur causa fuisse debuit 
cur presbyter ille collectas agere non posset, cur 


rum contra liereticos solummodo pronulgate videan- 
(ur, non conira eos, Luciferianos scilicet, qui sanc- 
tissimam fidem εἶπε seculi ambitione conservent. 
Damasum iunc primum erubuisse, quod inventus 
judex esset, qui solus imperialia rescripta piissime in- 
terpretans tueretur. Antequam progrediar, quero quis 
idem Bassus fuerit, judex eo tempore sive prxfectus 
Urbi, sub quo res acta dicitur ; notum enim est, qui 
illicita collegia celebrasse dicebantur, apud pr:efec- 
tum Urbis accusari debuisse. Bassus, qui prefectus 
Urbi fuit, antea quam ad eam dignitatem ascenderet, 
Campaniz consularis fuerat, ut ex inscriptione , 
quam mutilatam Sirmondus, integram Reincsius at- 
tulit (b) manifeste discimus : at qui Campauiz: con- 


comprehensus Damasum pro legitimo Urbis episcopo D sularis fuit, Anicius Auchenius dictus est, ut. idem 


babere juberetur, cur deinde contumax, et obfíirma- 
tus cum esset, in exsilium pulsus e:t, prater unam, 
nullaque publica aut civili, aut ecclesisstica lege 
damnatam , Luciferiani nominis professionem. At 
quz alia afferri poterit preter con(riatum | ejus 
presbyteri in schismate Ursiniano animum , quod 
imperatores iteratis legibus puniri jusserant ? Hoc 


a) Vid. cap. 9. 
b) De Suburb. ep. δ, Rein. , p. $95. 
(c) 0 SALUTE 
ET VicrONA 
DD. NN. Gra TANI 
εἴ FL. Tuzoposi PP. FF. AA, 
 Amcitis , AvcitaNiUs Bassts 


Reinesius probat, ac ex inscriptionibus constat, qua- 
rum altera apud P. Josephum Vulpitun in Ántio legi 
potest, alteram a viro cl. Josepho Maria Pratillo pro- 
ductam iterum refero (c). Urbanam itaque przfectu- 
ram Bassus nondum attigerat anno. 381, quo Sya- 
grius et Eucherius consules fuerant; contra, illa jam 
fuucius fuerat anno 384, quo Symmachus tunc Urbis 


V. C. Cons. ΟΑΜΡΑΝΙ 
Lupis PoPULO DATIS , ATQUE 
VECTIGAL L. ABSOLUTIS 
Pos. 

SvAGRIO, ET EucHERIO Coss. 


Pratil. de Via Appia lib, ni, cap. 4. 


454 


SANCTUS DAMARUS PAPA. 


259 


prefectus suos in ea dignitate antecessores Bassum A hoc ctiam in capite mentiatur, vix dubitaverit, qui 


ipsum, et Aventium vocat, ac ut Orphiti soceri sui 
hzreditatem tueatur adversus fiscum, hac potissi- 
mum ratione utitur Valentiniano scribens, quod cum 
Bassus, ei Aueniius, ea de controversia novissime re- 
tulissent, haeredes recenti. preceptione absoluti judi- 
cio fuerant (a). Cum itaque Bassi przfectura initium 
ceperit post annum $81, ac reliquum, quod inde ad 
prefecturam Symmachi excurrit, partim eidem Bas- 
$0, partim Aventio necessario tribuendum sit, fa- 
cile intelligimus, hujus Ephesii causam, cujus idem 
Bassus cognitor fuisse dicitur, anno 382 aut inse- 
quenti confectam. Tillemontius dubitat an. hie chris- 
tianus fuerit, siquidem Libellus precum, qui illum 
catholicam | religionem dumtaxat venerantem vocat, 


ad hsc adverterit animum : primo scilicet Bassum 
non fuisse Urbanz przefecturz admotum ante aunum 
381, atque aliquam sequentis anni partem Aventio 
ejus successori dandam ; secundo celebre Theodosii 
edictum, quo Ariani occupatas basilicas Catholicis 
restituere jussi sunt, Constantinopoli fuisse promul- 
gatum die 19 Julii anni 581: tertio cum illud Oxy- 
rinchi effectui datum est, Ephesium eo loci adfuisse, 
atque etiam aliquandiu post hzec ibi substitisse : vi- 
des igitur, quid hinc effici possit. Nam si ille Basso 
jam Urbis przxfecto delatus est, si eodem, aut se- 
quenti anno eum per interiora ZEgypti, ac per Pa- 
lestinam cursitasse constat, liaud diu Roma sub- 
stitisse sub eodem przfecto potuit, sed solum vertere 


quod homini ethnico convenire potuit, nihil pro cer- B coactus est : cur enim aut Romam tam cito, ac gre- 


to definire videtur. At hzc verba, quibus Luciferia- 
ni, ut solos se catholicos esse prxedicarent, pro more 
utebantur, ad christianam religionem indicandam 
retulit alind agens vir accuratissimus : nam quin 
Bassus christianus fuerit, vix dubitare nos patitur 
Prudentius, ac monumentum Junii Bassi, quod in 
basilica Vaticana adhuc superest, ab auctoribus Ro- 
ma subterranee productum. 

Il]. Ephesius ille ordinatus ἃ Taorgio fuerat epi- 
scopus incontaminatg plebis Romane, ejus scilicet, 
quiz in schismate adversus Damasum permanserat , 
et Ursini absentis et relegati sequebatur partes; qui 


locus ut obiter dicam, observatione dignus est, cum ' 


argumentum praesstel minjme dubinm, ex quo ordi- 


gales suos, quibus episcopus datus fuerat deseruisset, 
aut qux illi cum Heraclida tam longe a se posito 
negotia esse poterant, ut ad eum Oxyrinehum usque 
sese sponte conferret? Cur vero eo tempore quo 
Bassus Urbanam praefecturam gerebat Ephesium per 
JEgyptum ac Pal:stinam cursitantem dixerim, alia 
etiam ratio ex eodem libello manifesta est. Post- 
quam enim Oxyrinchi Theodosii jussa impleta vidis- 
set, inde Eleutberopolim ab eodem Ileraclida Lucife- 
rianorum episcopo missus dicitur, ut Hermionem 
ejus sect: virginem visitaret, atque ca forte occa- 
sione factum, ut arctum illud cum Faustino et Mar- 
cellino feedus stringeret, qui jamdiu antea eo exsules 
8656 contulerant ; ac cuim. aliquandiu in. ea quoque 


nandi pro Romano episcopo pontifice, aut absente (ἡ urbe moratus esset, in Africam navigavit : gravia 


aut impedito vicarii episcopi recepta pridem disci- 
plina constet, Sed ne longius abeam, quis ille Taor- 
gius fuerit incompertum est : forte Novatianis tune 
plures in Urbe ecclesias obtinentibus praeerat, qui- 
buscum Ursiniani fedus et societatem junxerant ; 
siquidem adversus Taorgium ipsum ex parte Darnasi 
nihil actum legimus : plebis vero incontaminate no- 
mine, Ursinianos laicos intelligo, quia projectam eo- 
rum temeritatem numquam deferbuisse, probat epi- 
stola Romani concilii ad Gratianum, quam supra 
expendimus, ac Valentiniani rescriptum ad Pinia- 
num P. U. a magno Baronio relatum pro confirman- 
da Siricii electione adversus iteratas Ursinianz fac- 
tionis molitiones. Hujus autem Ephesii nomen idem 


deinde, ac continuata incommoda, quz post Ephesit 
discessum se ac exteros Luciferianos passos aiunt a 
Turbone Eleutheropolis episcopo, in causa tandem 
fuerunt, ut eas preces scriberent, ac Theodosio offet- 
rent. At Damasus superstes erat, cum supplex ille 
Libellus scriptus, oblatusque imperatori foit. Cyne- 
gius autem prxefecturam pr:zetorii Orientis tune tem- 
poris adininistrabat, ut ex ejusdem imperatoris re- 
scripto, quod eidem Libello subest, cognoscimus. 
Cum vero eam dignitatem indeptus ille sit primo aut 
altero monse anni 384, Libellum ipsum eodem cut« 
rente anno datum fuisse oportet. Concedamus itaque 
illo jam medio datum, oblatumque Theodosio fuisse; 
si diuturnas Ephesii peregrinationes moramque in 


Baronius (b) asterisco notat, velut in mendo cubans : D Egypto factam, antequam in Palzstinam se confer- 


Gotliofredus vero Eplesium nostrum, Euresium illum 
fuisse putat, quem Arcadius anno 395 in numero 
sacrorum antistitum haberi non oportere jussit in 1l. 
18. Cod. Theod. de Hier. , quod seilicet episcopatu 
jam dejectus fuisset. Gothofredum Pagius ac Tille- 
montius seculi sunt, quorum probabilis est opinio ob 
eam, qu: sape occurrit litierarum Υ et F eommnta- 
tionem, fierique facile potuit, ut librarius loco Ephe- 
sii Euresium levi errato scripserit. Quidquid horum 
sit, quin Ephesius ille pulsus ah Urbe fuerit, ac Li- 
bellus precum, qui fuisse Hlum judicio liberatum ait, 


πὸ Vid. Symmach., epigt. $5, 98, δῷ «i 41, 
jb. X. 


ret, sitempus, quo ibi substitit, ac illud quod ab cjus 
discessu deinde fluxit, antequam libellus ille scribe- 
retur, ac ii presbyteri ad Imperatorem Constantino- 
polim accederent, supputemus , id quod dixi, facile 
statuemus , Epliesium scilicet sub prazfectura Dassl 
Romana urbe necessario excessisse. 

IV. Quod itaque ex eodem tot mendaciis scatente 
libello colligi potest, illud est, fabellaim de damnato 
Liberio per Damasum, in actis Eusebii presbyteri ἃ 
Baluzio publicatis reeitetam, ejusdem Damasi zate 
posteriorem esse. Nam si ille Liberium przevaricato- 


(P) Ad ann. 990, R. 10. 


PROLEGOMENA. 


954 


rem facta synodo damnaverat, cur noh iidem presby- A in civitate episcopus. Omni enim hebdomada offeren- 


teri bane eidem przvaricationem vicissim deinde eo- 
dem libello exprobrassent, ut Athanasio, Hilario atque 
aliis ejus generis, ac nominis episcopis * Cur ne mo- 
Tnento quidem, ut ex eorum scripto constat, tum 
ipsi, tum exteri Romane urbis pervicaces clerici, 
huic pontifici communiearunt ? 

V. Codex canonum a Quesnello editus expositio- 
nem fidei continet Faustini presbyteri nomine in- 
scriptam. Eamdem scriptor ille ab eodem Presbytero 
oblatam Theodosio conjicit, atque a Theodosio dein- 
ceps transmissam Damaso conira schismaticos lm- 
peratorem illum obtundenti, a quo postremo ad scri- 
nia sedis apostolice, stque ab iis in eum, quem Ro- 
mana Ecclesie peculiarem vocot Codicem, transie- 


dum est, et si non. quotidie peregrinis, incolis tamen 
vel bis in hebdomada ; et si non desint, qui quotidie quo- 
que baptizentur aegri. Sed de his jam satis. 

VII. Prioribus etiam , ut ego puto, hujus anni 
mensibus Arsenium Arcadio puero jam declarato 
Àugusto, huic muneri obeundo parem, Damasus 
priceptorem misit, rogatus ἃ Gratiano, cui Theo- 
dosius ea de re scripserat (e). Baronius Metaphrastis 
fide nixus eum Romanz Ecclesi:e diaconum vocat : at 
Tillemontius non una Metaphrastis auctoritate addu- 
ci potest, ut illum diaconum fuisse credat, ac gravius 
aliquod et antiquius testimonium quzrit. Verum cui 
bono scriptor ille hanc in Arsenio dignitatem flnge- 
re potuisset ? Cur potius non hoc scripserit ille, an- 


rit (a). Qua& tamen quanti sint, inde cognoscitur, B tiquiori aliquo , minimeque dubio testimonio fretus? 


quod Codex ille tam fuit unius Romanz Ecclesise, 
quam esxeterarum omnium peculiaris, ut viri doctis- 
simi Coustantius et Maffeius, qui consuli poterunt, 
jam demonstrarunt. 

Vl. Antequam ἃ Luciferianls discedam , illud 
postremo adjiclam, esse scilicet viros gravissimos, 
qui Damasi in religionem studio factum aiunt, ut 
Hilarius Romanze Ecclesi: diaconus ab eo schismate 
ad Ecclesiam redierit (9), ejusque rei illustre test- 
monium reliquerit in cap. i, epist. [ ad Timoth. his 
expressum verbis : Cum totus mundus Dei sit, Eccle- 
sia tamen domus ejus dicitur, cujus rector est Dama- 
sus (c). Qua et si ineram veritatem sapiant, ita ta- 
men nonnullis displicuisse miror, ut, mss. omnibus 


Nicephorus sane, cui. Coustantinopolitana biblio- 
teca. patuit, lectorem provocat ad libros ab Arsc- 
nio relictos, et δὰ historiam, quze de illo conscri- 
pta est (f) , eaque legi a Metaphraste potuerunt. Ne- 
que vero rationes , quas Tillemontius affert , gravio- 
ris momenti sunt ; siquidem minime necesse fuit, 
ut hec Arsenii dignitas in veteribus martyrologiis , 
Patrumque Vitis exprimeretur , a quibus una dum- 
laxat ejus professio suspiciebatur monasticum scill- 
cet institutum : quod autem vitz genus paulo mollius, 
ac splendidius, cui se illum dedisse ferunt post suum 
ad aulam accessum, minime conveniat tum dia- 
coni officio, tum pietati, quam Rom: prx se tulerat, 
hinc colligi poterit moribus aule fractum declinasse 


repugnantibus, vix non pro sptriis, et addititiis ha- C illum tantisper a pristina sanctitate: an vero hoc 


beant. Scio non deesse viros doctissimos, qui hoc 
opus eidem diacono abjudicant, neque mihi animus 
est, ut meam faciam banc litem. Fateor tamen ea 
verba vix non efficere, ut commentarium illud ab ali- 
quo saltem auctore seriptum existiiem, qui Lucife- 
rianam et schismaticam sectam professus antea 
fuerit. Siquidem eum ii neque Liberiumn, neque Da- 
sasum hesberent pro legitimis Roman:w Ecclesi» 
episcopis, eosque Hieronymus monuisset Ecclesie 
salutem in. summi sacerdotis dignitate pendere (d), 
videbauir viri tunc ad Ecclesiam ipsam sincere re- 
deuntis esse, fidem in eo capite suam argumenlis mi- 
nime dubiis palam publiceque testatam facere, quam 
etiam ob causam, iteratum baptismum, quod antca 


cum Luriferianus esset, asseruerat , palam deinde a D 


se rejici oportere existimavit, cap. 1 Epist. I ad 
Corinth. Hzc autem cuni ita sint, nosque impellant, 
st commentarium illud a Luciferiano ad Ecclesi.m 
reduce seriptum fuisse opinemur, cur non ab Hilario, 
cui 8. Augustinus illud attribuit? Auctorem porro 
Romanum fuisse, atque in Urbe circa hac tempora 
illud seripsisse consiat ex 1 Timotl. 11, ubi hzc 
sit : Nunc autem sepglem diaconos esse oportet εἰ ali- 
quantos presbyteros, μὲ bini eint, per Ecclesias, et unus 

a) Quesnell. dissert. 44, n. 6. 

bl id. Pag. ad annum $62, n. B ; Net. Alex. 


sec. 1v, cap. 6, art. 14. 
(c) In Append. Oper. Ambr. , tom. IL, p. 295. 


mirum , et insuetum ? Ceterum quidquid horum sit, 
vides, lector, quam acris maturique judicii in dell- 
gendis viris Daniosus fuerit. Theodosium vero lauda- 
veris , qued Libanio, Themistioque neglecto , quos 
Arcadio pracceptores dare poterat, ÁArsenium elege- 
rit, velut qui probe sciret, doctrinam , cz;eteraque 
ornamenta a sincera pietate, ac religione sejuncta , 
principibus Reipublicte admovendis obesse scpius 
magis quam prodesse. 


CAPUT XXIII. 


I. Damasi epistola ad Orientales, quo anno, quave 
occasione acripta sit , ac de Timotheo Apollinarista. 
Ul. De Symbolo in Actis. Kphesina synodi , Niceno 
concilio attributo. 
|. foc eodem anno scriptam a Damaso ad Orien— 

tales epistolam puto, quam a Thcodoreto. acceptam 

Epiphanius latine reddidit, postremo loco ἃ me re- 

censitam. Apolllnaristae enim et si ab eo pontifice 

semel atque iterum damnati fuerant, ut dixi , ac dein- 
de a Constantinopolitana synodo, sese tamen, ut 
h:xeretici solent , in perfidia obfirmaverant, atque in 
ea disseminanda totis viribus allaborabant. Aiebant 
vero impudenter , &e veluti recti fidei consentientes 


d) Adv. Lucif. cap. 9. 
e) Bar. ad ann. 380, n. 22, 
f) Lib. xu, cap. 23. 


235 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


256 


sb Occidentali Ecclesia susceptos esse, et nullam ex A ipsedamnatus est,ut Leontius ait (d),tum qui eum miserat 


legibus , quz» adversus hzreticos promulgate fuerant 
obstare sibi quominus religioni vacarent , ac su: sec- 
t€ dogmata prxedicarent ubique. Hinc publicos col- 
Jigebant ccetus, prophanasque agebant Synaxes, ac 
circuibant palam per Egyptum , Syriam , Cappado- 
ciam, totumque Orientis tractum , mysteriorum suo- 
rum, aut ordinationun exercendarum causa , qus 
fleri non poterant absque gravissimis Ecclesiarum 
bene constitutarum ac catholicorum episcoporum 
incommodis, ac molestiis , quas Nazianzenus Olym- 
pio tune Cappadoci:e przssidi enarrat hzc scribens 
(a) : Praeter. alia omnia. eo quoque audacie  prorupe- 
rünl , ut episcopos eliam quosdam , quibus dignilas 
ab universali Orientalium et Occidentalium synodo abro- 


Apollinarius ; ex quo factum , ut longe obstinatiores, 
et audaciores nefarii homines evaserint , ut alibi di- 
ximus ; quamquam eodem tempore, quoad potuit, 
perseveraret ille sc catholicum asserere, ac subdo- 
lis , captiosisque formulis simpliciores decipere , ut 
constat ex pseudo-Julii epistola ad Prosdocium , 
qua vix non assequitur , ut recte, ac cum Catholicis 
senlire videatur ; siquidem eam ipsi Timotheo Leon- 
tius adjudicat ; rejiciuntque viri docti Lequienius , 
Coustantius, ac Muratorius inter eas quas Apolli- 
narist* Julio pap:e affinxerunt ; aliud etiam simulatze 
ab eo religionis argumentum ducitur ex Polemii ope- 
re contra illum scripto, cujus apud Pliotium cod. 420 
fragmentum superest, ubi Timotlieus reprehenditur, 


gata fuerat, accersentes, aut. transeuntibus. abutentes B quod esse. se ex Apollinarii discipulis videri vellet , 


imperialibus omnibus constitutionibus, atque omnibus 
vestris edictis violatis, cuidam impii , εἰ adulterini sui 
gregis ( Nazianzi scilicet) episcopi nomen imposuerunt, 

Quamquam plures fuisse oportet deambulones illos 
pseudo-episcopos , paucorum nomina ad nos a Leon- 
tio transmissa sunt. Αἱ primas inter eos agebat partes 
Apollinario tunc defuncto, Timotheus ejus discipulus 
arcanorum omnium particeps , atque ingens jam sub 
eodem magistro Ecclesix turbo: nam quam aliam 
ob causam ejus potissimum damnationem Orientales 
a Damaso enixe efflagitassent, nisi quia ille unus 
omnium instar cum esset,eum nominatim damnari tanti 
interesse putaverunt? Huuc Berythi episcopum fuisse 
idem Leontius ait, quod tamen nullus eo auctore 


alque ea , qux? docuerat ille sentire , quamquam  bi- 
narium naturarum predicaret , atque ad GCappadocum 
dogma et Italorum arrogantiam accederet. 

Gregorius ilaque Nazianzenus qui summum, quo 
tenebatur, religionis studium minime cum solio de- 
posuerat, prxter litteras ad Olympium Cappadocie 
presidem, alias dedit ad Nectarium Constantinopolis 
episcopum, rogavitque ut imperatorem adiret, mone- 
reique, nihil Ecclesix€ rediturum ex ejus pietate uti- 
litatis , si eam Apollinaristarum licentiam diutius 
volere permitteret. ad rect fidei eversionem (e). 
Scripsit etiam Posthumiano PP. Orientis, petiitque, 
ut cum episcopi in regia urbe iteratam synodum ce- 
lebraturi essent, Ecclesiarum paci ab hzreticis illis 


paulo antiquior asseruit. Hinc vereor ne ille sub- C potissimum labefactate, pro ea summa, qua prz- 


scripiionibus episcoporum , qui Constantinopolitano 
I concilio sdfuerunt , deceptus sit, ac quod inter eos 
Timotheum Berythi legerit, unum pro alio acceperit : 
neque enim fleri potuisse videtur , virum hunc per- 
dit fama, et gradu jam antea dejectum , sedisse in- 
ter catholicos pr:esules , ac sententiam preterea in 
Apollinarium suum dixisse, aique ideo illum inter 
eos potius numerandum puto, quos profane ordí- 
natos Ápollinarius huc illuc commeare jusserat , ut 
Ecclesias bene constitutas scinderent , quosque Ba- 
Silius memorat, ct sine populo, sine Clero obambu- 
lantes, ac nudum episcopi nomen circumferentes 
appellat (b). Timotheus autem iste semel atque ite- 
rum Romam venerat primo ante obitum Athanasii, 


fectus prztorio utebatur, auctoritate provideret , 
etiamsi asperius aliquid statuere necesse esset : has 
enim litteras agere constat, de synodo illa, quam So- 
crates et Sozomenus lioc anno a Theodosio convo- 
catam scribunt (f), quia anno superiori Posthumianus 
nondum evectus ad Orientis praffecturam fuerat. Mi- 
nime vero ego dubito, quin prxterea Gregorius ad 
alios scripserit, sd amicos scilicet, probosque epi- 
$Copos, ad eam synodum convocalos, et ad Nyssenum 
pracipue, quem concilio illi adfuisse scimus, ac ha- 
buisse orationem qux: de Abraham titulum pre- 
fert (g). 

Videntur vero Nectarius, et qui Constantinopolim 
venerant Orientales episcopi, Nazianzeni monitis ex- 


aquoetiamcominendatitias ad Damasum cumattulisset D citati, expostulavisse imperatoris opem, ac przeterea 


simulatz tunc fidei reus, litteras in Orientem retulit 
sua cun sede apostolica communionis testes , atque 
hujus primi ejus Romani itineris przeter Leontium , 
Facundus Hermianensis meminit (c). Venit iterum 
Athanasio jam defuncto ab Apollinario missus , ut 
secl 5088 negotia procuraret npud ltomanum pon- 
tificem ; sed Apollinaristarum fraude tunc detecta, 
in concilio quod habitum fuisse dixi auno 276 aut 
altero ineunte, Petro Alexandrino presente, tem 


(a Epist. TI. 
uh E ist. 265. s. 
CjgLiD. vil, 
) Adv. Fraud. / Appoll. in fin. 


scripsisse Romano pontifici ; responsio enim Damasi, 
qua episcopis Orientem gubernantibus inscripta est, 
uon obscure indicat plures ac simul collectos fuisse, 
qui communi nomine scripseraut : quantum vero col- 
ligi ex eadem responsione potest, Orientales Damaso 
renuntiaverant, Timotheum przxcipue jactare $e, ac 
in vulgus spargere, aut se minime Roin: damnatum, 
aut iterum velut catholicum ad communionem ad- 
missum, eaque fraude ingens sanz doctrine et Ec- 


ri Nazianz. or. 46. 
f) Socr. lib. vir, cap. A Sozom, lib. vii, cap. 18. 
g) Oper. tom. I, p. 


257 


PROLEGOMENA. 


258 


clesiarum tranquillitati detrimentum in przesentia af- A primum atque iterum hic repetit, ut. Nicene fidei 


ferri, ac io posterum imminere , nisi illum a sede 
apostolica publici damnatum, ac rejectum fuisse Ec- 
clesiis omnibus palam fieret. 

Quis earum rerum eventus Constantinopoli fuerit 
aperte discimus ex l. 2 Cod. Theod. de llzret. pro- 
posita die 4 Septembris hoc anno , et eidem Postbu- 
miano inscripta. Hac euim cum ceteris hzreticis eo 
Joco expressis, Theodosius Apollinarianos , quorum 
nulla in anteactis constitutionibus mentio fuerat, ma- 

'nifeste recenset, eosque vetlal, ul Gregorius fieri 
oportere existimabat, ne collectas agant quoquomodo, 
ne Ecclesias constituant, neve adulterinas ordina- 
tiones habeant, atque ut a ceetibus, locisque omuibus 
a quibus extranei sunt, expellantur, et ad terras a 


subscriberent ; atque hinc praeterea intelligimus, cur 
Vigilius Tapsensis, postquam scripserat, Macedo- 
nium incusasse Alexandrinam synodum, quod a Pa- 
trum sententia recessisset, nova decernendo de Spi- 
ritu sancto, qux a Niczna fide tradita non fueraut, 
adjiciat statim, eadem quoque imjietatis proscri- 
ptione contra Ecclesiam usum fuisse Apollinarium 
(|); nam cum negare non posset, quin Niczena eadem 
synodus Verbum inlhiumanatum fuisse diceret, Ecclesia 
vero hujus vocis vim ita explicaret, ut Verbum hu- 
manam mentem, atque animam cum carne, ac totum 
perfectumque sine peccato liominem assumpsisse as- 
sereret, ac duas in una persona naturas perfecte 
unitas statueret, ejusque hzeresim. everteret , catho- 


quibus ortum traxerant amandentur, a quibus insu- B licam verissimamque interpretationem calumniatus 


per vult ne umquam discedere iisdem liceat. Hanc 
synodum latamque ejus occasione legem Sozomenus 
memorat (a), eaque faetum inquit alio loco (5), ut 
b:ereticorum duces ex ameenioribus imperii Romaui 
locis in squalidas ac desertas regiones deportati tunc 
fuerint, quos inter Timotheum numerandum puto, 
siquidem illum Byziam regum Thracic arcem, impe- 
ratoris jussu relegatum fuisse scimus (c). 

Sed neque Damasum defuisse officio suo , hzc 
ejus ad Orientales epistola certiores nos facit. Hinc 
vero auctum est, adversus Gregorium et Damasum 
jpsum, cujus auctoritatem hzreticorum more, arro- 
gantiz loco habuerunt, Apollinaristarum odium, ut 
ex memorato Polemii fragmento vidimus, ac prz- 


ille est, perinde ac si aliquam Niczno symbolo addi- 
tionem induceret. lloc deinde argumentum ab Apol- 
linario magistro suo haustum adhibuit Eutyches de- 
lirus senex, cujus verba eodem loco Tapsensis af- 
fert : neque enim intelligere potuerunt, aut volue- 
runt vesana capita, quo pacto Christus Dominus in 
duabus et ex duabus naturis totus esse posset, atque 
una persona complecti, quidquid utrique nature 
unite convenit, quin dux personz, ac duo filii esse, 
ac dici deberent : hominem itaque factum Christum 
Dominum, eumque perfectum hominem confiteban- 
tur cum Nicenis Patribus, ita tamen ut duarum na- 
turarum unionem sine commixtione rejicerent, velut 
nuper Nicznz fidei additum dogma, ac Christum Do- 


terca colligimus ex iis quz Eunomius Beroez in (; minum hominem dicerent, divina tantum perfectione 


Thracia pseudo-episcopus scripta reliquit (d), quibus 
4Eguptios, Cappadoces et Romanos perstringere au- 
det, eo quod duplicem naturam przdicarent, quam 
vesanus illeunamex utraque compositam et contem- 
peratam, ut Apollinarius deliraverat, esse asserebat. 

Il. Observandum modo est, in eadem Damasi epi- 
stola moneri Orientales ipsos, ut in fide ἃ Niczno 
concilio tradita immobiles perstent. An forte Apolli- 
nariste: Nicen:» fidei repugnabant ἢ Hoc profecto ve- 
rissimum ; Niczni enim Patres ita incarnatum asse- 
runt Christum Dominum, ut illum etiam inhumanatum 
statuant, id est hominem prodiisse in simili nostre 
forma ac specie, anima ac mente minime carentem, 
ut explicat Chalcedonense concilium in allocutione 


perfectum, Verbo scilicet humanz mentis supplente 
vices ad omnia, ut ait Leo Magnus, rationis officia 
(g). Quse profecto cum ita sint, nulla est solida ratio, 
cur Valesius (^) et Pagius (i) magnum Daronium re- 
darguant, qui eam fidei expositionem, quz in grecis 
actis Ephesinze synodi, Niczenis Patribus librariorum 
forte errore tribuitur (j), Latina veteri iuterpreta- 
tione usus, Antiocheno contra Paulum Samosatenum 
concilio adjudicaverit, putaveritque Eusebium dolo 
malo ac studio Ariani doguiatis in ea referenda ver- 
satum : quam deinde Baronii sententiam eruditi alii 
scriptores merito complexi sunt a Fabricio meno- 
rati (k), ac nuper etiam cl. Bencinus , qui illam 
sumptam existimat ex veleris ejusdem Antiochenxe 


ad Marcianum imperatorem : quod etiam docemur ἃ D synodi encyclicis litteris (I), nam cum ea fidei ecthe- 


Leone Magno, cum scripsit, id ipsum quod a Chalce- 
donensi concilio de Domini nostri incarnatione tra- 
ditum fuerat, apud Niczam etiam definitum antea 
fuisse (e). Hc itaque est ratio, cur idem Damasus 
in priori ad Paulinum Antiochenum epistola, qua for- 
mulam praescripsit Apollinaristis, qui ad Ecclesiam 
revertebantur , recipiendis accommodatam , edixit 


a) Lib. vn, cap. 12. 
b) Lib. vi, cap. 96. 
ed c) Add. ad Aug. de Hzr. in fin. tom. vui Ven. 
it. . 
d) Lequien. dissert. 2, n. 21. 
e) Epist. 79, Lugd. edit. 
Cont. Eutych. lib. v. 


sis Christum Dominum in duabus, et ex duabus na- 
turis apertissime deliniat, ac velut inconcussum 
dogma credendum proponat, non erat cur Apollina- 
rius , ejusque assecle Catholicos criminarentur, 
quod nova Niczno concilio decreta addidissent, si ea 


jam fides a Niczenis Patribus conscripta, ac proposita 
fuerat. 


4) De Nativ. Serm. 8. 

h) Ad Euseb. lib. vir, cap. 30. 
i) Ad an. 272. 

) Conc. Ven. edit. t. III, p. 1502. 
(b DBG. lib. vr. cap. 4, p. 363, t. XI. 
ἢ) De lit. encyc., p. 2792. 


959 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


Videtur nonnullis mirum atque insuetum , quod A procousule, rerum domini effecti, catholicos aliquot 


Damasus episcopos, quibus scribit, filiorum vocabulo 
compellet. Αἰ hoc exemplo non caret, siquidem Aiba- 
nasius, Diodorum Tyri filium vocat, et amautissimum 
sacerdotem : ac propterea hoc concedendum tum se- 
dis dignitati, ob quam Ambrosius Siricium Damasi 
successorem, parentem vocat (a), tum chariiati, qua 
idem pontifex eos in sinu suo gestare videri voluit , 
tum grandeve ejus zlali, cui tamen, δὶ ad eam 
epistolam attendas, de consueta ingenii vi nihil in- 
terea decessi-se videatur. 

H»c cum Romz agerentur Gratiano die 25 Augusti 
defuncto, ac Maximo per tyrannidem imperium ade- 
pto, magna rerum mutatio facta est; de qua tamen, 
majoris perspicuitatis , atque ordinis servaidi gratia, 
ageudum superest sequenti ac postremo Damasi pon- 
tificatus anno. 


CAPUT XXIV. 


984, DAMASI PONTIFICATUS POSTREMO, CLEARCHO ET 
RiCHOMERE COSS. 


Damasi ad Valentinianum pro Symmacho littere; de 
Prisciliano, εἰ Burdigalensi synodo. Hujus poniüfi- 
cis obitus, depositionis locus , et elogia. 

Hi consules postremum signant Damasi pontifl- 
catus anuum : ejus siquidem Lunc superstitis Ambro- 
sius meminitinepistola ad Valentinianumcontra Sym- 
machum, eujus, cap. 30, verba attuli, ac Symmachus 
ipse tuuc Urbis pr:efectus in litteris ad Theodosium, 
Valentinianum et Árcadium pro se scriptis (b) : hic 


enim delatus imperatoribus , quod prztextu inqui- - 


rendi publicorum ornamentorum spoliatores , Chris- 
tianos ex Ecclesia penetralibus ad tormenta rapuisset , 
ac de longinquis finitimisque urbibus antistites in vincula 
duxisset, tragicasque de ministris Ecclesie catholice 
quastiones agitassel, specie quidem mandatis impera- 
torum obsecuturus, at revera fana sua dirula, ac de- 
structa Christiana legis injuriis vindicaturus, ut se pur- 
garet, Damasum innoceniiz: sua testem dedit, qui 
litteris Valentiniano datis significavit Christianos 
nullam omnino a praefecto contumeliam passos ; 
Symmachus addit, inter plures quos in custodia ha- 
bebat variorum criminum reos, nullum fuisse re- 
pertum christianz legis cultorem : quod viri ab ea 
religione alieni testimonium eorum teinporum mores 
haud parum commendat. 

Nunc ut ad annum elapsum revertamur, quin gra- 
vissimam Damaso molestiam attulisset Gratiani iute- 
ritus, vix dabitaverit, qui secum reputet. optimum 
illum principem ab eo pontifice filii loco habitum. 
Accesserat preterea ad sgritudinis cumulum fceda 
Ecclesi: facies ob impia Priscillianistarum facinora. 
Hi enim eorrupto Macedonio officiorum magistro, se- 
des a quibus ejecti fuerant iterum occupaverant , 
tractoque ad suas partes Volventio Hispaniarum 


a) Epist. 85. 
b) Lib. x, epist. 94. 
c) Ad ann. OST, n. 65. 

(d) Dissert. de Prseadam. apud Lenfant , Histor. 


episcopos ad fugam compulerant. Quamquam itaque 
Maximus, dua hxc agebantur, in Gallios penetras- 
sel, Gratianum magna celeritate oppressisset , Gal- 
liás sibi ipsas, ac Hispanias adjunxisset, pontifex ta- 
men ad eum minime scripsit , sive gravi casu percul- 
sus, sive consilii inops et dubitans, ue Valentinianum 
Justinz matris artibus in religione tunc nutantem , 
a Catholicis magis alienum faceret, atque ad Ariano- 
rum partes prorsus impelleret. Ex ejusdem igitur 
Maximi litteris ad Damasi successorem , non diu post 
usurpatum imperium datis iutelligimus , Siricium ip- 
sum primum in scribendo fuisse, ac novum princi- 
pem ad cathiolicze fidei defensionem cohortatum esse. 
Cuin vero Maximus Siricio reseribens, se statim ac 
in Gallias advenit , religioni, quam sceleratorum labe 
pollutam deprehenderat, opem celeriter attulisse as- 
serat, hinc merito viri docti conficiunt Burdigalense 
concilium ad aunum 384 Damasique pontificatum re- 
ferri oportere : cum euim non diu post Gratiani obi- 
tum Treviros Maximus victor ingressus sit, atque 
eum lihacius episcopus illico aecesserit, cum statim 
deinde collapsis Ecclesi: rebus restituendis consi- 
lia, manumque admoverit Burdigalensis synodus, 
anno 383 convocari , eique omnes sequenti anno 
adesse cominode potuerunt, Damaso nondum de- 
functo. Hinc ego vix dubito quin omnia ad illum 
relata de more fuerint; a& fractas senio, tristitia 
morboque vires iu causa fuisse puto, eur hoc nego- 
cium successori expediendum reliquerit, quod Siri - 
cius statim ac pontificatum iuiit, diligenter aggredi 
visus est, uL ex memoratis ad eum Maximi litteris a 
Baronio (c) productis constat ; quas, ui obiter di- 


. cam, si quis attente legat, videatque. Priscillianista- 


rum scelera non argumentis , neque suspicionibus du- 
biis, vel incertis, sed ipsorum confessionibus inser judi- 
cia prolatis in aperto posita, eaque in gesti$ od 
eumdem pontificem transmissis exposita; si quis 
eiiam omnes, eorum temporum historias consulat , 
secum profecto statuet, quam leviter, ne dicam te- 
mere, Beausobrius eam bomiuum facem, turpemquo 
eorum causam defendendam susceperit ; dignum 
prorsus patella operculum (d); sed jam ad finein 
pergo. 

Damasus itaque post 18 in pontificatu exactos an- 
nos, menses duos, ac dies decem, prope octogenarius, 
ut Hieronymus ait («) ,. rebus humanis ereptus est , 
die scilicet 10 Decembris , qua vetustissima kalenda- 
ria ejus depositionem collocant. Sepultua. fuit juxia 
matrem suam ac geryianam in basilica a se excitata, via 
Ardeatina in Catacunbis ; cum vero looum ipsum, vi- 
ris clarissimis Boldetto et Marangonio facem prafe- 
rentibus, quasi digito ostenderit illustrissimus 449] - 
nus episcopus , eoque lectorem non sine multa vo- 
luptate manu ducat (f) , ego plura non addam. 


du Concil. de Basil. . 
(? De S. E., cap. 108. 
f) Lib. 1, cap. 8. 


461 


PROLEGOMENA. 


Quamquam cum ijdem cl. Marangonus rem totam A res est, amisso scilicet, disjectoque superiori lapide 


narraverit. iterum. in Commentariis ad Chronologiam 
Romanorum pontificum in picluris Ostiensis basilice 
superstitem , que nuper prodierunt , ejus ipsius ver- 
bis vclut futuram lectori jucundiorem, descriptam 
dabo : Qui eliam. sepultus est via Ardeatina in basilica 

ua, juxla matrem suam el. germanam . . .. Situm 
ejusdem basilic inter caemeterium Callizti , seu Pra- 
teztali , et viam Ardeatinam ,. putamws nos detexisse 
anno 1756, una cum sepulcris tum etiam matris atque 
sororis. Cum enim anno ipso fossores eminenlissimi 
cardinalis vicarii sub custode Mareo Antonio Buldetho 
in ea parte cameterii operi incumberent, sub vinea tunc 
Margarite Bellotii sita inter viam Appiam , et Ardeati- 
nam, invenerunt sarcophagum marmoreum ez candi- 


sarcophagi, in quo eum pontificem depositum fuisse 
conjiciunt viri illi clarissimi. Vaticanz Ecclesi:e co- 
dex, cupientem dissolvi, febri correptum , sumpto 
corpore et sanguine Domini, elevatisque in coelum 
oculis ac manibus orantem obiisse illum refert, quze 
forte est causa, cur eum febricitantes patronum alie 
quando elegerint (a). Hujus sanctissimi , ac sapiep- 
tissimi pontificis in tuenda catholica fide constantiam, 
in moribus integritatem erga pauperes oppressosque 
episcopos misericordiam, atque humanitatem , chri- 
sianam humilitatem, doctrinam, sacrorum zdifi- 
ciorum curam, aliasque przeclaras virtutes, allata per 
Sarazanium 3c P. Coustantium Gracorum ac Lati- 
norum Patrum testimonia, ac ejus przterea qua» su- 


dissimo Pario lapide figure ovalis , palmorum fere 14 p persunt seripta, ita commendant, ut frustra sint om- 


longitudinis, sex altitudinis, latum quinque, cujus pro- 
spectus spiralibus undis in fronte exornatus erat, et 
wirinque desinens in pregrandis forme duos leones 
affabre sculptos. Ez hoc jamdiu corpus diligenter ex- 
tractum [fuisse apparebat , sed coopertum tamen eral 
pragrandi , sed diversi generis marmore effracto , quo 
super erecta [uerat fabrica lateritia , que pertingebal 
usque ad superiorem partem cubiculi : juxia vero sar: 
cophagum in superiori parte aderat janua parva , per 
quam patebat aditus in non admodum amplum cubiculum, 
Xv fere passuum latitudinis, totidemque longitudinis et 
altitudinis ; in cujus fronte aderat alter simplex marmo- 
reus sarcophagus, siculi in latere similis forma alius, 
qui pariter vacui reperti sunl. Post paucos etiam dies non 


fonge ab ipso mausoleo reperta fuit quedam ampla sca- (c 


la , seu descensus , per quem ipsummet vas marmoreum 
introductum. olim. fuit in. cemeterium, Hisce attente 
consideratis in animo fuit nobis explorare quodnam in 
auperiori parle hujus loci adesset cdificium , quod ful- 
cireiur eo muro, seu columna structili constituta supra 
grande illud marmoreum sepulcrum ; unde reperimus 
adesse antiquam formam Ecclesie longitudinis palmo- 
vum fere 60, in cujus parte septemtrionali exstant tres 
ebside circulares ; unde dignoscitur eam olim exstitisse 
Ecclesiam, que locum superiorem tum cubiculi inferio- 
vis, tum sarcophagi occupubat : insuper cognovimus 
illam [uisse olim depictam ex quibusdam residuis co- 
loribus, qui adhuc supersunt. Ex his igitur probabili- 
bus conjecturis judicavimus hanc esse potuisse basili- 
eam S. Damasi, sub qua S. pontifex matrem, sororem- 
«ue de[unctas sepelivit in. supra memorato cubiculo 
cemeterii, juxia quas et ipse sepeliri voluit in ea parte 
ewmeterii, que postea Damasi appellata fuit, prope 
viam Árdeatinam. Baronius epitaphium profert ex 
pervetusto codice Trevirensis bibliothecze a Browero 
exscriptum, quod sibi ipsi, si codici fides , Damasus 
fecerat. Hlud iterum Sirmondus inter opera Theo- 
dulphi Aurelianensis lib. τι, carm. 14, in obitu Damasi 
inseriptum, ac postremo Sarazanius edidit : quod ta- 
men an revera tumulo incisum fuerit , nunc incerta 
(a) Fonsec. lib. 1, cap. 16. 


(P) De S. E. cap. 19 
(c) Epist. 23. n. 19, Ver. edit. 


nes antiquorum, ac recentium hzreticorum adversus 
illum caluimni:. 


$ I. — Damasi scripta referuatur. Cur. Marius Mercator 
Bonosum ab eo Pontiflce predamnatum dixerit; an Bo- 
nosiaci Photiniani fuerint, au ejus tantum heresis su- 
specli habiti sint ? 


llieronymus inter scriptores ecclesiasticos Da- 
maso locum dedit, ejusque elegans in versibus com- 
ponendis ingenium , multaque iu eo genere opuscula 
laudat (b). Alio loco memorat quz de Virginitate , 
metro prosaque composuerat, Eustocliiumque monet 
ut ea legat non secus ac Tertulliani, Cypriani et Am- 
brosii scripta (c). τς opuscula Baronius Ireni sorori 
ab eodem inscripta fuisse putat , quod tum przterea 
acta ejusdem virginis a Bollando producta , tametsi 
liaud magni ponderis sint, confirmant (d). Eginhbartus, 
cujus alio loco testimonium attuli, acta SS. Petri et 
Marcellini ab eo poutifice ad nos transmissa asserit ; 
sed qu: nunc apud Surium, et Bollaudianos ad diem 
9 Junii referuntur, alium auctorem habent. Quia 
vero in actis ipsis legimus Dorotheum, a quo SS. 
martyres percussi fuerant, poenitentia peracta ad 
baptismum admissum sub Julio, qui Pontificatum iniit 
anno 331; videri posset, Damasum pubertatem egres- 
sum ac plus minus triginta annorum fuisse , cum ea 
scripsit, secus ac ipse de se et Eginbartus ait (e) ; at 
cum fieri facile possit, ut Dorotheus ille, seu coacte, 
Seu sponte per plures annos inter cathecumenos 
manserit , sua proinde tum actis , qux Tillemontius 


p et Bailietus frustra sollicitant, ac cl. Mazochius egro- 


giis notis illustrat (f) , tum Damasi dictis fldes con- 
Stat. Oldoinus huic praeterea pontifici adscribit de Fide 
contra hereticos librum unum, ac de Trinitate libellum 


unum, quem ms. Verderius, et Possevinus Coustanti- - 


nopoli vidisse aiunt. Αἱ eum de Fide contra hereticos 

librum , illum ipsum fuisse puto quem Trithemius 

etiam indicat , alteram scilicet ad Paulinum episto- 

lam , de qua ἃ me actum est cap. 15. Libellus vero 

de Trinitate , aliud fortassis non est quam symbolum 

Damasi nomine sspe inscriptum, de quo mox dicam. 
" Ad diem 25 Febr., tom. 1}. 


Vid. cap 
Ad Kalond. Neapol. 14 Junii. 


ἊΣ 


205 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


264 


Ex iis tamen, qus supersunt fragmentis, liquido A dividit? Qui duo sint filii, qui major, sive minor? Quo- 


constat, huic egregio pontifici, nec ingenii , nec judi. 
cii, nec doctrine prasidium defuisse , nequc imme- 
rito cum Ambrosio et Cypriano , a Theodoreto ejus- 
dem doctrine gratia comparari (a). 

Ceterum , quamquam ille gravissimis Ecclesi 
uuiversze expediendis negotiis occupatus haud mul- 
ta, οἱ preter necessitatem scripserit, in causa tamen 
fuit , et plura Hieronymi opuscula , quibus forte ca- 
ruissemus , a nobis possideantur , ut sunt tractatus 
de Seraphim, bifie Origenis homilie in Cantica Canti- 
corum, liber Didymi de Spiritu sancto, ac de perpetua 
B. M. virginitate contra Helvidium, quem ab eo pon- 
tifice lectum antea probatumque Hieronymus ipse 
innuit in litteris ad Pammachium (b). Helvidius ipse 


modo minor acceptam substantiam cum meretricibus 
dissipat ? Fame facta a principe regionis praeponitur 
porcis , siliquas comedit , ad patrem redit, accipit anu- 
lum et stolam, et immolatur ei vitulus saginatus? Quis 
sit major (rater, el quomodo de agro veniens susceptioni 
fratris invideat? Εἰ cetera qua in Evangelio planius 
explicantur. Addis insuper, Scio multos in hac lectione 
diversa dixisse, el fratrem majorem Judeum, minorem 
existimasse Gentilium populum; sed quero, quomodo 
Judaico populo possit aptari : Ecce tot annis servivi 
tibi, et numquam mandatum tuum przterii, et num- 
quam dedisti mihi hxedum, ut cum amicis meis epu- 
larer ; et illud , Fili, tu mecum semper es, et omnia 
mea lua sunt: si autem, ut ais, de justo et. peccatore 


— tunc przterea ab eo pontifice videtur ejectus ab Ec- B voluerimus esse parabolam, justo non poterit convenire, 


clesia fuisse , siquidem Marius Mercator Bonosum a 
Damaso predamnatum scripsit, in Helvidio scilicet , 
ut ego conjicio : enim vero Bonosum ob eam quain 
Helvidius professus fuerat, hzeresim a Siricio repre- 
hensum constat. epistola ad Anisium Thessalonicen- 
sem, quam Ambrosiu pridem inscriptam, Holstenius 
huic pontifici restituit (c). Me non latet, Mercatorem 
ipsum scribere, Bonosum, Ebionis, Pauli Samosateni, 
ac Photini exsecratum dogma secutum esse ; Gela- 
sium praterea, ac Arelatensis i1 concilii Patres, Bo- 
nosiacos eodem cum Photinianis ac Paulinavistis er- 
rore abreptos asserere. Αἱ hoc factum, quia cum ii 
perpetuam B. M. virginitatem cum Helvidio negarent, 
merito in suspicionem venerant, de non servata in 


ut de salute. alterius. et maxime fratris contristetur, 
Quid vero ad ha:c. proposita dubia llieronymus re- 
sponderit, ex eadem epistola cupido lectori coustare 
poterit. Ali» circumferuntur Damasi ejusdem ad 
Hieronymum , ct llieronymi ad Damasum epistol:e ; 
sed quin utrique falso adscript»e sint vix est qui du- 
bitet. Ejusdem etiam generis sunt, quas hujus ponti- 
ficis nomine ad Stephanum archiepiscopum el concilia 
Aphrice, ad Prosperum Numidie prima sedis episco- 
pum , ad episcopos Italie , et Aurelio episcopo , Sara- 
zanius edidit numero 8, 9, 11 et 12.1Hinc Petrus Cou- 
Stantius merito eas omnes rejicit a numero epistola- 
rum Damasi a se editarum, cujus ego aliorumque 
judicium secutus, illas dumtaxat, qux cert: prorsus, 


ipso etiam partu integritate ipsius Deiparze , eoque C et minime dubiz fidei sunt, retinui. 


ex capite cum Photiuo et Ario facere videbantur, ac 
Deum puri hominis loco habere, ex quadam dumta- 
xat nefarii dogmatis consecutione. Hoc innuit Siri- 
cius ipse cum eos, ait, qui hoc adstruunt, aliud nihil 
adstruere, quam Judaeorum perfidiam ; atque hiec prz- 
terea est ratio, cur Ambrosius , cum perpetua B. M. 
integritate adversus Bonosum ipsum , Filii quoque 
divinitatem defendendam suscepit (d), optimo scili- 
cet , sapientique consilio advertens , quam hzc duo 
inter se arcte conjuncia, ac colligata sint ; atque hinc 
praterea factum, ut Arelatensis r1 synodus, qux: Pho- 
tinianos et Bonosiacos ex eodem errore venientes di- 
xeral, illos ad Ecclesiam redeuntes baptizari, hos 
vero veluti jure suspectos, si interrogati fidem nostram 
ex toto corde confessi fuerint , cum chrismate , et ma- 
nuum impositione, Can. 17 et 18 , recipiendos statue- 
rit ; sed iterum ad rem. 

Ut Damaso hos Hieronymi tractatus , ita Hierony- 
mo debemus binas Damasi epistolas , quas ille inter 
suas servavit integras, atque ejus preterea , quz est 
de Filio (uxurioso et (rugi, partem. Quz integra su- 
persunt suo loco recensui. Postrema vero, 4112 per- 
jit, eam quam Hieronymus retinuit , ut Damasi 
propriam, hoc loco partem affero (e). Ais quis eil 
iste in. Evangelio pater, qui duobus filiis substantiam 
ἢ Epist. 146, Oper. tom. III. 


b) Epist. A8, Ver. edit. 
c) Coll. Rom. p. 1, p. 189. 


At fructum praecipuum, quem hujus pontificis in 
sacras litteras studium. ab Hieronymo obtinuit, ego 
facile collocaverim in novi Testamenti ad Grzcos 
codices, et Psalterii juxta LXX castigatione. Quid in 
novi Testamenti emendatione przstiterit Hierony- 
mus, explicat ipse in przfatione ad eumdem Dama- 
sum, ex qua preterea colligimus, qux fuerit, et 
quanta consilii ab eodem capti necessitas et utilitas. 
Psalterium vero, cujus ipse S. Pater. meminit in 
epistola ad Paulam, et Eustochium, illud ipsum esse 
creditur, quo una dumiaxat Vaticana basilica nunc 
utitur, Romanum deinde appellatum, quod ab initio 
esset Romani cleri proprium, eique a Damaso tradi- 
tum : linc idem Hieronymus adversus Rufinum ait, 
Psalterium quoque certe emendatissimum juxia LXX 
interpretes nostro labore, Roma suscepit, Damasi 
nempe jussu, quem preterea hac accepta occasione 
divinam, ut Anastasius ait, ordinasse psalmodiam, pu- 
tant viri docti, recto scilicet psallendi per Urbis ec- 


clesias ordine constituto. Huic deinde illud succes- 


sit, quod S. Pater Uethlhemi positus ex Hebrzis 
fontibus vertit, ac ubique przterquam in Vaticana 
eadem basilica postremo obtinuit; qua tamen de re, 
ne quid ego amplius addam, fecit labore suo vir cl. 
abbas Antonius Martinettus ejusdem basilicae presbv - 


(2 De Jusitit. Virg. cap. 5 ad 12. 
e) Vid. epist. 21, Ver. edit. 


265 


PROLEGOMENA. 


266 


ter beneficiatus, singulari eruditaque disserlatione A exscriptum, in Barberinam BB. illatum, tibi sisten- 


de Romano Psalterio inscripta, quam te, si lubeat, 
consuluisse non pigebit. 

Sed hzc, qus ego attigi, juvat nunc in gestis ejus- 
dem Damasi ex archivio Vaticanz ipsius ecclesiz 
uberius expressa referre : Sciens virum (sanctum 
Hieronymum) in omnium diversitate linguarum suffi- 
cienter instructum, ceyit eum αὐ explanationem divi- 
narum Scripturarum impellere, et questionibus difficil- 
limis pulsare. At ille libenter obediens, multa posteris 
profutura ejus nomini dedicavit, quorum quedam inter 
ejus epistolus continentur, ut. sunt solutiones quarum- 
dam questionum libri Genesis, homilie in Canticum 
canticorum, de Hosanna liber unus, de morte Osie, de 
Seraphim et Calculo liber unus, et de Prodigo filio li- 
ber unus. Seriem quoque quatuor Evangeliorum, diver- 


dum lioc loco censui, ut dijudices quanta ejus 
eliam auctoritas esse posse videatur. 


ViTA. ET ACTUS B. DAMASI PAPAE. 


Imperante Constantio filio Magni Constantini, Libe- 
rius urbis Rome prasidebat episcopus, qui mira qui- 
dem sapientia et virtutibus tempore quodam enituit, ita 
quidem ut Constantinum Christiani nominis inimicum 
publice redargueret, asserens eum post Christiane pro- 
f[essionis susceptionem, famulis omnipotentis Dei emo- 
lumenta non. incommoda conferre debere : unde iratus 
Constantinus eum quasi in exsilium deportari precepit 
exira civitatem, et habitavit extra milliario tertio in 
cemeterio, quod dicitur Noelle via Salaria. Sed hu- 
mani generis inimicus sensum Liberii commutavit, adeo 


sorum arbitrio confusam ad rectam lineam ejus jus- B ut heresi Constantii consentiret : [uerat. namque Con- 


sione reduxit, sed el psalierium juxta LXX interpretes 
de Greco transtulit in Latinum, cujus postea meram 
veritatem non ez aliarum linguarum rivis turbidis, sed 
ex ipsa fontis Hebraici puritate trans(udit. () qui- 
dem translatio, licet in ecclesiis non cantetur, usu pris- 
tino prevalente, ad evitandam tamen Hebraeorum illu- 
sionem mullum prodest. Epistolarum autem ejus. ad 
eumdem incertus est numerus, nec scientie nostre pre 
suulitudine subjacet : quod utique volens innuere vir 
ille doctissimus, in quodam loco sic ait : B. M. Dama- 
sus meus sermo erat, et in Apologetico ad Pamma- 
chium, quam sapiens (uerit beatus Damasus, quam pu- 
dicus sic commemorat : dum adviveret S. M. Dama- 
sus, librum contra Helvidium de B. Marie virgini:ate 


slantius rebaptizatus ab Eusebio Nicomediensi in Aqui- 
lone, villa in Arianorum dogmate, sed, Domino Eccle- 
sic providente pacem, in Nicomedia mortuus est, et 
cessavit persecutio. Regnan:e autem Valentiniano, eic. 

Priser haec duplex circeumfertur. Domasi nomine 
inscriptum Symbolum, particulam Filioque expri- 
mens. Alterum illud est, quod Hieronymo etiam at- 
tribuunt mss. aliquot codices. Alterum vero in Flo- 
rentini concilii disputationibus coll. 25 et a Genna- 
dio prolatum est (a). l'rimum tum BHieronymo, tum 
Damaso aljud:cant critici ob eaim. potissimum ratio- 
nem, quod additio ejus particulae recentioris statis 
est; quz? lamen ratio laud decretoria profecto est, 
quia cum ea fuerit eorum etiam temporum fides, ut 


perpetua scripsimus, in quo necesse nobis [uit ad virgi- C ex Hieronymi ipsius, Anibrosii, [lilarii, aliorumque 


nitatis beatitudinem pra(erendum, multa de molestiis 
dicere nuptiarum : num vir egregius, el eruuitus in 
Scripturis, virgo virginis Ecclesie doctor aliquid in 
illo sermone reprehendit ? Ned et beatus Damasus plu- 
res [uculento siylo scripsit epistolas, quarum quedam 
inter epistolas Hieronymi continentur. Scripsit et pas- 
sionem SS. Marcellini, εἰ Petri, quam sibi eorumdem 
spiculatorem in sua adolescentia asserit tradidisse. Li- 
brum quoque de laude Virginitatis versu prosaque com- 
posuit, sed εἰ summam quorumdam voluminum, tain 
Novi Testamenti, quam Veteris, hexametris versibus 
composuit. 

Sarazanius operibus a 86 editis addidit acta Da- 
Βηλεὶ, seu potius lectionaria, quz? ex Vallicellianze 
et Vaticanx Ecclesi: archivio Baronius szepe memo- 
yat; at ex iis, si pauca excipias, qu:& suo loco ego 
minime neglexi, vix colligas unde diuturni hujus 
pontificatus atque eorum temporum historiam illus- 
&rare possis; atque hinc conjicio acla ista :etatis 
esse a Damaso longissiine remotz, atque ob eam 
causam censui illa omitti sine dispendio posse. Hoc 
tamen dumtaxat te monitum volui, Vite Damasi, 
quam Sarazanius primo loco impressam dedit, ini- 
tjum deesse, quod ego ex antiquo Vaticano cod. 
olim S. Marie Rotunde, ut. [lolstenius annotat , 

(a) De Proc. Sp. S., sect. vit. 

(δὴ Cour. Houing. , cap. 20. 

Parnor. XIII. 


Pawum scriptis liquet, nihd prohibet, judice Aila- 
tjo (b), quiu Damasus in privata su fidei ecthesi ea 
formula uti potuerit, 405 pr:eterea cjus ctatem sa- 
pit, et a scriptoribus octavi sxculi laudata est. Al- 
terum quod in concilii Florentini disputationibus 
laudatum dixi, majorique in pretio videtur haberi a 
Lequienio, veluti ex antiquissimo exemplari produc- 
tum (c), aliud nihil est, quam pars libelli, qui inter 
Augustini opera legitur, in Toletani concilii calce 
cap. 40, quamquam codex hic particula illa, Filioque, 
careat. Mili vero in tanta codicum atque opinio- 
nuni varietate, cum etiam illud mecum reputarem 
parum inde laudis aut accessurum, aut Damaso de- - 
cessurum, przterquam quod nulle in utramque par- 


D tem saiis validae rationes, sed leves tantum conjec- 


tur:e. afferri possint, nihil statuere visum est. Nihil 
etiam aitinet, de Pontificali verba facere, quem Da- 
inaso, cujus falso fert nomen, eruditi omnes abjudi- 
cant : quod vero ad Buclerianum catalogum spec- 
tat, qui in Liberio nondum e vivis sublato desinere 
videtur, quanquam nulla est causa cur ab eodem 
Damaso iuuc diacono scripuis esse non possit, ut 
nonnulli censeut, ita etiam nulla est certa ratio cur 
hoc ab eo factum dicamus : quamobrem ad alia 
ejusdem scripta progredior. 
(c) Dissert. 1, Damas. cap. 


9 


$01 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


8 IL. — Multa Damasus scripsit, que periisse constat; ex A Testamentum composuit : tam ea locavi que de Deo 


iis que supersunt , epigrammata aliquot illustrantur ; 

alia pauca. Damaso eidem vindicantur, alia appendicis 

loco reteruntur. 

Carminum quz Damasus composuit, ut de iis 
etiam pauca dicam, major pars amissa periit , si- 
quidem ea desunt qui de Virginitate scripsit, 
et in Vetus et Novum Testamentum. Praterea ne- 
que omnia habemus, quibus ornavit memorias mar- 
tyrum, ut ex hoc Vigilii pap testimonio constat. 


DEg SS. MARTYRIBUS VITALI , 
MARTIALI. ET ÁLEXANDRO. 


Dum peritura Geths posuissent castra sub Urbem, 
Moveruut sanctis bella nefanda prius. 

To!aque sacrilego verterunt corde sepulcra, 
Martyribus quondam rite sacrala piis. 

Quos monstrante Deu Damasus sibi papa probatos, 
Affixo monuit carmine jure coli. 

Sed periit titulus, confracto mariore , sanctus, 
Nec tamen his iterum posse latere fuit. , 

Diruta Vigilius nam posthxc papa gemiscens, 
Hostibus expulsis, omne novavit opus. 

Quin igitur ob eamdem causam atque eodem nau- 
fragio alia multa lapidibus incisa perierint, ego mi- 
nime dubito, atque illud prz csteris, quod in- 
scripsisse debuit Alexandri episcopi et fortissimi 
martyris sepulcro, siquidem illum vigesimo milliario 
ἃ via Claudia ad Urbem ab eodem pontiflce trans- 
latum : ac in nova Crypta reconditum memorat 
Adonis Martyrologium ad diem 26 novembris : im- 
mo vero ea ipsa, qux superfuerunt, ac nunc pos- 
sidemus variis temporibus , ac locis detecta, atque 


hinc iude paulatim collecta fuisse constat. Nam quz 


priora lucem viderunt, inter christianos poetas ab ( 


Aldo editos Venetiis 1502, in-&», ac rursus per Geor- 
gium Fabricium Basile: 1562, paucissima sunt. Tum 
deinde paulo auctiora prodierunt in veterum poeta- 
rum corpore Geneva 1611, 2 vol. in-49 ; et Londini 
4745, iu-fol. At omnium diligentiam superavit Mar- 
tius Milesius Sarazanius Romz 1638 , qua ego edi- 
tione utor. Hic enim tum ea retinuit qua pu- 
'blicam lucem jam conspexerant, tum plura alia addi- 
dit qux: numerum quadragenarium complent; nam 
qua in anteactis editionibus legebantur, hzc sunt 
dumtaxat : (^ de Paulo apostolo, 29 de Agnete, 
ὅο de eadem, 49 de Andrea apostolo, 59 de Aga- 
tha, 6» de Felice, 7» de Nomine Jesu, 89 de 
eodem, 99 de Christo, 109 de Ascensione Christi , 


sunt , de SS. Apostolis deinde, ac Romanis pon- 
tificibus. Transeo deinde ad martyres, ac primo 
loco Laurentium recenseo , velut illum quem Da- 
masus precipue coluit, ac cxteros deinde ; pos- 
tremo vero illas, qus supersunt, inscriptiones 
celloco : sed prius de iis lectorem nonnulla moni- 
tum volo, qux» tum carminibus ipsis, tum ecclesia- 
$ticce histori: lucem aliquam affundere posse exi- 
sümavi ne prolixior in notis deinceps sim. 

I. Carmen itaque de Christo Servatore, inter ope- 
ra cl. Claudiani etiam impressum legitur, quem 
propterea Christianum fuisse Barthius opinatus est : 
at quoniam Vossius et Colomesius ad Giraldum, 
Damasi nomen in quibusdam mss. przferre as- 


B serit, ac Damaso praterea attribuit del Rio in 


calce conjecturarum ad Claudianum (a), ego etiam 
quidquid Sarazanius dubitet, Damaso asserui : nam 
quin Claudianus alter, Mamercus scilicet, ejusdem 
auctor videri possit, faciunt postremi hi versiculi : 


V Mox :«thereas evectus in auras, 
Purgata reparans letum te luce, Parenterm 
Augustum foveas festis ut saepe diebus 
Annua sinceri celebret jejunia sacri. 


Si enim rationem temporum tecum ineas, vix statuas, 
cuinam ex imperatoribus, qui cum Mamercus scribe- 
ret ac floreret rerum potiti sunt, aptari illi commode 
possint. Hinc vero colligas, quam vetus mos ille 
fuerit, cujus in Marculphi formulis mentio est, ut 
episcopi in. solemnioribus anni celebritatibus missis 
ad reges litteris fausta omnia apprecarentur. 

]l. Qux de Apostolis agunt, tria sunt. Primum, 
quod de S. Paulo inscribitur, atque illud , ex iis 
forte unum, qu» ad Novum Testamentum. perti- 
nent, ven. card. Thomasius in Hymnario, cani 
solitum fuisse notat in ejusdem apostoli conver- 
sione, postremis duobus omissis versiculis. Alte- 
rum, qued de S. Andrea est, an Damasum au- 
ctorem habeat Sarazanius ambigit, nuita, ut mihi 
videtur, de causa, siquidem in omnibus ejus ope- 
rum editionibus legitur ; atque illud etiam cani 
alicubi consuevisse colligimus ex veteri Mozarabica 
liturgia, quam Josephus Blanchinus vir clarissimus 
edidit, addita dumtaxat ad usum chori doxologia. 

Il]. Postremum, quod ad Apostolos attinet, Cata- 
cumbis ad S. Sebastianum , ubi sacra Petri et Pauli 


419 de. e«gnomentis Salvatoris ; quamquam Sara- p) corpora jacuerunt , iuseriptum legebatur, atque hoc 


zanius, qui hzc ex Baronio et ex Palatinis mem- 
branis a Grutero editis fere omnia accejit, alia 
duo iis adjicere potuisset, quas cum Damasum, 
nisi ego fallor, auctorem habeant, collegi ego, ne 
diutius a ceteris divulsa, ac sine patre essent. 

in his autem recensendis ordinem ab eodem 
Sarazanio servatum paululum immutavi. Nam , quod 
ille non tanti esse putavit, ut faceret, ego pri- 
mum iis, qui in laudem Davidis sunt, versibus 
locum dedi , quod profecto hexametrum carmen 
unum forte ex iis superest , qux? Damasus in Vetue 


(a) Fabr. BB. Lat., lib. ur, cap. 15, p. 125 
tom. II, Ven. edit. / P , 


illustre Damasi testimonium, si csatera deessent, 
eos revincit manifesto, quibus ea de re incertus 
adhuc animus esse posset. Ceterum. quo tempore 
eadem sacra pignora ad Catacumbas allata, ac ite- 
rum inde accepta , antiqu:ze primaque sedi restituta 
fueriut, obscura et perplexa res est. Consule, 
si placet , prxssules eruditissimos Blanchinum et Vi- 
gnolium in notis ad Cornelium , cui Anastasios 
hanc laudem attribuit ac Romam subterraneame 
viri clar. Bottarii alterius ex Vaticanae bibltotheee 
custodibus (b); si vero causam quiris, cuf tam- 


(6) Tom. I, p. 34. 


9269 


PROLEGOMENA. »0 


diu in Catacumbis fuerint, Gregorius Magnus lianc A dem eolloeat : Malmesburiensis, Stephanum, Zephy- 


attulit : De corporibus vero BB. AA. quid ego dictu- 
rus sum, dum consiat quia, eo lempore quo passi 
sunt, ex Oriente Fideles venerunt, qui eorum corpora 
sicut civium suorum repeterent, que ducta usque ad 
secundum ab urbe milliarium in loco, qui dicitur ad 
Catacumbas, collocala sunt : dum exinde levare om- 
nis eorum multitudo conveniens nileretur , ila eos vis 
tonitrui | alque. [ulguris nimio metu. terruit. atque 
dispersit, wu alia denuo nullatenus attentare — pra- 
sumerent (a). Addit sacra hac pignora a Romanis 
deinde levata, ac prioribus in locis recondita, sed 
nec tempus exprimit, nec quo auctore id factum. 
Hoc ipsum itaque, quod Gregorius aperte explicat, 
Damasus haud obscure indicat, cum ait: 


Discipulos Oriens misit, quod sponte fatemur, 
Roma suos potius meruit defendere cives. 


Me non latet, narrationem hauc prostare etiam in 
Actis Petri, a Florentino Marcelli cujusdam nomine, 
ac deiude a Fabricio inter apocrypha Novi Testa- 
menti scripta editis, in quibus prxterea adjicitur sa- 
era corpora novemdecim mensium spatio in Cata- 
cumbis jacuisse, quod Gregorius Magnus siluit. Sed 
ego ob eam impostoris audaciam non inducar, ut 
apertum hoc et antiquissimum ea de re Damasi te- 
stimoniuimn inter incertas traditiones, sive ut Pear- 
sono placuit, inter fabellas rejiciam. Primo enim 
existimo, qux? pseudo-Marcellus de sacris AA. cor- 
peribus sub Actorum finem narrat, pannum esse 
recentius iis assutum : siquidein pseudo-Abdias, fal- 


rinum, Eusebium, Eutychianum, Dionysium, Pontia- 
num, 86 Lucium addit, quorum alii martyrio coro- 
nati fuerant, alii in pace obierant, ac proceres et 
sacerdotes summi fuerant, atque ideo prz cxteris 
indicati eo loco videri possunt. 

IV. Quz ad Romanos pontifices carmina attinent , 
quatuor sunt, iisque Stephanus, Marcellus, Eusebius 
et Marcus laudantur. Qux: de Marcello et Marco 
agunt, Baronius ac Sarazanius jam produxeraut: 
quamobrem alia duo nune primum sub ejusdem Da- 
masi nomine, atque inter ejus scripta prodeunt. 
Certe epigramma primum, quin illum pontificem 
auctorem habeat, vix me dubitare sinit tum stylus, 
tum prior ille versiculus, qui Damaso s:epe placuit, 


B atque aliis in locis legitur. Eo vero Stephanum pa- 


pam ac martyrem designari facile deprehendet, qui 
eum Actis conferat a Baronio productis (c). Hic si- 
quidem cum christianos in ccemeterio Callixti con. 
gregatos ad martyrium fortiter tolerandum cohorta- 
retur, a militibus eo immissis in sua sede decollatus est , 
atque eodem loco sepultus a suis, illzesis tunc di- 
missis, atque orbitatem dolentibus, ex quo conjici 
potest, Stephanum sub Valeriano passum, qui in 
episcopos, presbyteros et diaconos potissimum, gladio 
incontinenter animadverti jusserat (d). Eam itaque 
sedem sanguine respersam, eodem in ceeneterio diu 
servatam, ineunte hoc ssculo ab Innocentio XII, 
Cosimo III, magno Etrurix€ duci dono datam, ac Pi- 
sas translatam, collocatamque ip ecclesia clarissimi 


sarius alier, quamquain Petrum a Marcello discipulo C Equitum Ordinis sub ejus papz et martyris nomine, 


e cruce depositum, ac. in Vatieano sepultum scribat, 
bac tamen de re ne verbum quidem babet : suspicor 
aulem additamentum hoc sumptum ex historia, 
quam Carolo Magno regnante in Gallicanis ecclesiis 
Mabillonius lectam probat (5), atque actis illis 
deinde insertam; atque boc, ut ego jure suspicer, fa- 
cit idem utrobique expressum spatium temporis, quo 
AA. corpora in Catacumbis jacuisse dicuntur, novem- 
decim scilicet. mensium : deiude pseudo-Marcellum 
illum, aut Dainaso, aut Gregorio Magno nemo anti- 
quiorem dixerit, ut viri illi gravissimi sua ex impuro 
hoc fonte hausisse videri possini: quin potius ii eo 
fignento tantam prodit impostor ille Romanarum 
rerum inscitiau, tantam praterea s!yli crassitiein, ut 


nedum Damasi aliorumque ejus szeculi Patrum zta- D 


tem zquare, sed ne sequiora quidem tempora ex- 
cedere videatur ; unde fit, ut ille ex probatis potius, 
eonfirmatisque traditionibus veri aliquid acceperit, 
quo suas incrustaret fabulas. Sed de his satis. Ejus- 
dem Prztextati ccemeterii vestibulo inscriptum fue- 
rat carmen aliud de Sepulero suo dicium, quod huie 
prepterea conjunximus : quos autem eo carmine 
prater Sixtum ejusque socios Damasus exprimat, in- 
certum est. Cinsildensis monachus a Mabillonio edi- 
tus. ubi Sixtum, ibi Fabianum, Anterum et Míltia- 


4) Oper. tom. H, »eg. 4, ep. 30, juxt. BB. 
: Apud Tillem. de Petr., aw. 3. 


c) Vid. Notas. 


describit Damasus cum ait : 
Hic positus rector ccelestia jussa docebam. 


Siquidem, ut Augustinus ait, sedens Dominus docet 
quod pertinet ad magisterii dignitatem (e) : atque hinc 
colligas Actorum illorum fidem, quod saltem ad ge- 
nus marlyrii attinet, a criticis intemperantioribus 
temere ac frustra sollicitatam. In eodem Palatino 
codice legitur epigramma de Nemesio martyre, de 
quo in eisdem Áctis sermo. An vero Damasum aucto- 
rem habeat, ego non assero : illud tamen iterum af- 
fero, tum ut eorum Actorum fides magis constet, 
(um preterea, ut. videas, quantam in iis describen- 
dis epigrammatis incuriam collector attulerit : 


Martyris bic Nemesi sedes per secula floret, 
Serior ornatu, nobilior merito. 
Incultamque pridem dubitatio longa reliquit, 
Sed tenuit virtus, asseruitque lidem. 
Effera quem rabies neglecto jure sepulcri, 
Sanctorum tumulos, prseda furentis erat. 
Postremi enim hi duo versiculi leguntur etiam in eo 
carmine quo Chrysanthus et Daria laudantur. 

V. Ex Marcelli papi et martyris inscriptione di- 
scimus, ceeptam sub Cornelio de lapsis recipiendis 
coutroversiam, licet confectam tunc et definitam ob 
eorum, qui deinde ceciderant, proterviam iterum ex- 


citatam sub eo pontifice ; atque ex sequenti carmine, 


(o Cyprian. ep. xxxi. 


e) Lib. t, de serm. Dam. in Mont. Vid. . 
Vetr., p. 102. ont. Vid. Benar 


411 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


272 


ad Eusebii etiam successoris ἰδία πὶ protractam at- A dius, Urbanam przfecturam | administrasse legimus 


que ampliatam ; siquidem uterque a tyranno in ex- 
silium pulsus est, ob apostolicam in servanda Ec- 
clesiz: disciplina constantiam. lnielligimus etiam, 
cur idem Marcellus Titulos 95 in. urbe propter bap- 
tismum, et penitentiam multorum constituisse dicatur 
ab Anastasio, et cur preterea lentus et. coarctatus 
fuerit, eo quod ordinaret. Ecclesiam : enim vero hzc 
omnia collapsam prz:ecedentium persecutionum causa 
poenitentiz disciplinam ab eo restitutam demon- 
strant. Cur vero Damasus eodem carmine martyrium 
8ileat, atque unum Marcelli exsilium referat, hanc 
ego causam fuisse puto, quia scilicet. Donatistze, 
quorum haud exiguus Rom: erat numerus, pontifici 
huic per summum scelus dicam traditoris impege- 
rant, quorum Damasus calumniam ut palam faceret, 
excelsum ejus adversus lapsorum audaciam animum, 
ac toleratum eorum vitio magna fortitudine exsilium 
commemorat et laudat. 

Vl. Venio nunc ad Eusebianam sepulcralem epi. 
graphen, quam ex antiquis inscriptionibus Baro- 
nius produxit, et ad Eusebium presbyterum retu- 
lit (a). At cum ea, qu: ad hunc Eusebium presby- 
terum attinet, omuia prorsus incerta sint, ac magnis 
tenebris obruta (5), ego virorum gravissimorum Til- 
lemontii , Coustantii ac P. Orsi apostolici palatii ma- 
gisiri nunc meritissimi, cum quo ie sentire gavisus 
sum, judicium secutus, carmen hoc tum Damaso at- 
tribuo, tum Eusebium papam in eo laudari censeo, 
]d vero jure factum dijudicabit, ni fallor, qui carmen 


sub Maxentio anno 310-511 (d), ac nihil obstat, quo- 
minus ille sit, cujus in eo carmine meutio est, qui- 
ve innocentis et integerrimi pontificis pena et ex- 
silio gliscentem in Urbe furorem ac gravissimam 
seditionem -compesci posse existimaverit. Quidquid 
autem sit, ad hxc potissimum adverti velim, primo 
magnas a lapsorum contumacia excitatas tunc tem- 
poris in Ecclesia turbas, quod etiam liquet ex Arela- 
tensis concilii can. 9, quo repressi sunt. Secundo 
Eusebium illum a Damaso rectorem díci, quo verbo 
Romanos pontifices designare ille solet. Tertio deni- 
que, quod hie rector, ob eam ipsam, ob quam Mar- 
cellus causam, pulsus est, ac quod ejus exemplo, 
lzto animo ezsilium pertulit. Cedo itaque Eusebium 


B alterum, cui hzc omnia aptari possint, przter eum, 


qui cum summus pontifex, ac Marcelli ejusdem suc- 
cessor fuerit, recens sibi propositum exemplum ha- 
buit, quod sequeretur. 

VIl. Marci sepulcro inscriptum carmen obscurum 
facit, ut ego puto, transcriptoris indiligentia, his po- 
tissimum versiculis : 

Te custos, Christi perfectus amicus, 

Et Damasus, tumulum cum reddit honorem. 
qui aut nullam, aut satis perplexam sententiam red- 
dunt : primo igitur loco moneo legendum tumuli, aut 
tituli. Sic apud Gruterum tituli honorem usurpatum 
videas (e), deinde, si nullus in transcribendo error 
irrepsit post loc Te, subaudi ín Pace : formulam 
enim lianc Te ín pace, Te cum pace, solemnem esse , 


ipsum, cum eo quod de Marcello est, conferat, vide- C ac Christianorum tumulis szepe inscriptam legas apud 


ritque utrumque ita sibi simile, ut iisdem sententiis 
ac peue verbis constet. Nec ἃ mea ime seuteutia de- 
terret, quod Eusebius papa in Callixti cemeterio se- 
pultus dicitur in. iudiculo Bucheriano, ille vero, de 
quo in boc carmine agitur, in Sicilia defunctus sit : 
potuit enim Eusebius pontifex ex Sicilia, ubi deces- 
serat, ad Urbem transferri, ut. factum de Pontiano 
ex Sardinia legiinus. Quin vero si quis lioc pro certo 
habebat, a vero vix ipse aberraverit : Bucherianus 
enim alter Romanorum pontificum Catalogus, Euse- 
bii mortem consignatad diem 17 Augusti ; aliam vero 
causam expone, i vales, cur ejus depositio dilata fuerit 
ad diem 26 Septembris. Hinc patet pontificem illum in 
vetustissimis aliquot martyro'ogiis a Florentinio in- 
dicatis (c) inter martyres jure meritoque annumera- 
tum, ac cerium hujusce rei argumentum Damaso po- 
tissimum acceptum , ferri oportere. Si aliquod 
exstaret de Heraclio illo, qui lapsos dolere vetuit, in 
ecclesiastice historizte monumentis vestigium, aut si 
judicis, sub quo Eusebius pulsus est, nomen expri- 
meretur, in majori forte luce res collocari posset. 
Heraclium Rufinum, sive sit ille Statius, sive Ara- 


a) Ad ann. 257, n. 52. 

Ü Vid., si. placet, diatribam de gestis Liberii ex- 
sulis. $ 1. 
(c) Ad diem 96 Septembris. 

(d) Apud Sigon. de Occid. imper., p. 74 et 75, 
Mediol. edit. 


Boldettum, Marangonum, et P. Lupum (f); Fabrettus 
preterea has etiam ad Gentilium lapides incisas me- 
morat extremas litteras &T Tv., lector scilicet , aut 
viator, qui me prius valere jusseras, vale (g). Custo- 
dis autem voce, si proprium nomen houd sit, illum 
intelligere poteris , cui vel Martyrum, qui in eo ce- 
meterio sepulti fuerant, vel basiliez in eodem loco 
a Marco conditz custodiend:» cura coinmissa fuerat, 
et quiforte ejus pontificis ornando sepulcro cum Da- 
maso allaboraverat : utrumque euim titulum inter ec- 
clesiastica officia 888 06 memoratum videas, etiam apud 
Grzcos, quibus χλειδοῦχος erat , qui apud nos custos 
et is plerumque presbyter. Cum vero audis Marcum 
orasse, populus quod disceret omnis , vides illum tum 


D suas habuisse ad populum conciones et cathecheses , 


tum vero Sozomenum , Grzcum hominem , et longe 
ab Urbe remoti , ejus ecclesiz* iguorasse morem, 
cum scribere visus est, Roma nec episcopum , nec 
quemquam alium in Ecclesia docere populum (A) ; 
neque enim ego aliquem esse pulo, qui statas hoc 
loco , cousuetasque lirurgi& preces , ac formulas lu- 
telligi oportere existimet. 


P Pag. 954, n. 10. 
[ Osser. p. M1, 413; delle cose Gentilesche , 
p. 455; ad Epitaph. S. Sever:e, p. 171. 

(4) Inscript., c p. 9, P 669, 670. 

(h) 11. lib. vir, cap. 19. 


275 


lanum exprimat, an alium anonymum, quem pre»by- 
terum Romz ortum, ac post varios toleratos pro fide 
cruciatus , exsulem factum , Nol: in pace sepultum 
aiunt, ejus alterius Felicis fratrem, qui cum Adaucto 
sub Diocletiano martyr occubuit, sequenti ab. hoc 
carmine laudatus (u), cujus basilica non in Pincis 
fuerat, ut cl. Mazocchio visum , sed via Ostiensi e 
conspectu fere S. Pauli, atque in cemeterio Com- 
modillz:? , quod a clar. Boldetto non multis ab hinc 
annis repertum et demonstratum est. Dainasus pro- 
fecto, Felicem, quem hoc loco laudat, longe ab Urbe 
positum indicare videtur, cum ait : 


Nec quemquam pateris repedare viantem. 
Quamobrem cum populi non ab Ürbe tantum , sed a 


PROLEGOMENA. 
VIII. Carmen de Felice Ruinartus dubitat, an No- A siz muris Magni nomen inscriptum aliquando fuit , 


274 


tunc versus iimmutatos fuisse crediderim , cum $axo 
insculperentur, siquidem alter hic versiculus: 


Hostibus extinctis, fuerant qui false locuti, 


quem nec Bollandus, nec Sarazanius , nec cxterze 
editiones habent, atque ea proinde occasione c:ete- 
ris additus est, aliqua tunc usos licentia quadraia- 
rios probat. Neque enim ex Damasi adversariis ali- 
quem morte mulctatum fuisse scimus , ac nemo fa- 
cile animum inducet, ut credat, mitissimi animi 
pontificem , quem adversariis ipsis quamuam supe- 
ratis Hieronymus non nocuisse asserit, vota beato 
Felici persolvisse, quod hostes sui extincti ac morte 
sublati fuerant. Fama vero est, ut alio loco dixi , 


toto. pene terrirum. oibe ad. Nolanum religionis B voti hujus persolvendi causa Nolam sese Damasum 


causa confluerent (5b), vix alium ab illo, hoc carmine 
designatum dixeris, cui propterea Baronius, Bollan- 
diani , Muratorius, aliique eruditi viri dicatum illud 
ceusent. Hiuc ego factum puto, ut cum celebris es- 
set ejus diei Rom: solemnitas, basilica illi zedificata 
fuerit non diu post Damasi obitum , qux deinde , ut 
ab aliis basilicis Felicis nomine insignitis ( plures 
enim Felices in Urbe fuerant) distingueretur, in 
Pincis dicta est, a proximis Pincianm familie do- 
mibus : quze vox cum ab eo tempore ad Nolanos 
Urbi proximos transiisset , ab iis etiam Romanorum 
more Felix in Pincis dici coeptus : siquidem nulla vel 
apud Paulinum, vel cozvos scriptores ejus loci men- 
tio Nolae est. Nuperus Nolan: ecclesiasticze historiae 


contulisse ; quam ego incertis , ut szepe fit, conjec- 
turis non impetam. lllud profecto constat tumulum 
Felicis Nulani , aram veritatis dictum , ejusque reli- 
quias veritatis vindices (d); quam ob causam ille, qui 
Ursicini, lsanci Judzi, aliorumque adversus se ca- 
lumnias effugerat, hoc nuncupare votum, ac patrono 
Suo pr:iesens reddere facile potuit. Huic simile et 
proximum est votum aliud , quod pro cleri a se di- 
vulsi reditu inscribitur. 

IX. Carmen, quod Sarazanius n. 17, recensuit, ac 
de incerlis martyribus dixit, ad SS. Nereum et 
Achilleum pertinere nos docuit Emsildensis mona- 
chus, quem Mabillonius primum, ac deinde Blanchinus 
edidit in Prulegomeuis ad Ánastas. opusc. 15. Hujus 


scriptor alioquin eruditus, hoc carmen Maximo No- C profecto codicis non spernenda est auctoritas, tum 


lano episcopo a Damaso dicatum statuit, una tantum 
cujusdam ms. Breviarii auctoritate permotus. Ca:- 
terum hoc Breviarium in eo fragmento, quod Bol- 
landiani ad diem 7 Februarii recitant, tum fabulas 
admixias habet, tum sequiorem ac recentiorem zta- 
tem sapit, quz sunt in causa , cur Bollaudiani ipsi 
non in pretio multo illud habere videantur. At quod 
efficit, ut fide careat, illud est, quod primum versum 
immutatum refert, ac quo loco Felix scribi debue- 
rat, Magne legendum proposuit hoc modo : 


Corpore, mente, animo, pariter quoque nomine Magne. 


Neque enim puto esse, qui sibi libenter persuaderi 
patiantur , Magni pro Maximi , appellationem a Da- 


quod videtur octavo s:zeculo scriptus, tum quod om- 
nes, quas habet inscriptiones ex autographis ipsis 
excepit auctor , ac in commentaria retulit, cum iter 
agens extramuranas ecclesias, et coeemeteria lustra- 
ret. Si itaque lioc epigramma ad eos martyres aui- 
net, lioc accedet ad coijecturarum cumulum, ob quas 
eorum , quie nunc legimus acta , dubixe videntur fi- 
dei: neque enim, qui eunuchi fuerant, Douitillz 
virginis familiares ac custodes, militie dedisse nomen, 
almum gessisse officium, castra deinde reliquisse, cly - 
peos, pharetras et tela projecisse videri possunt, ut 
Christianos sese profiterentur; siquidem hoc genus 
hominuin iis potissimum temporibus ab armata mi- 
litia arcebantur. Malui ejusdem tamen autiqui scri- 


maso usurpatam , quasi vero Magni et Maximi unum D prioris fidem cum Ciampinio (e) sequi, quam Saraza- 


esset, idemque nomen. Certe apud S. Paulinum 
Mazimi episcopi frequentissima mentio est, Magni 
nulla. Án vero versiculus ille parietibus Nolauz ec- 
clesix olim inscriptus Magne habuerit, δὴ Felix, 
nullus nunc idoneus testis docere nos potest, cum 
amplius non appareat. Hac tanen de re dubitare 
nobis licet, siquidem Ferrarius Nolanz ecclesi: 
canonicus tum eos versus recitat, ut apud Baronium 
impressi sunt, tum'eos ad Felicem refert (c); quod 
si tandem res ita se habuit, ac loco Felicis Eccle- 
ἢ Vid. Boll. ad diem 14 Januarii. 


b) Augustin. ep. 78. 
(c) De Nol. Ceemet., p. 54. 


nium, ac de iisdem martyribus carmen inscribere." 
Epitaphium , quod Eutychio in Callixti caemeterio 
optimis characteribus incisum fuerat, adliuc superest 
integrum in ecclesia S. Sebastiani : at nihil aliud 
inde colligimus, prxter maximam iteratamque cru. 
ciatuum vim , divinamque martyris in iis tolerandis 
constantiam. ZEtate S. Gregorii nondum amotus ab 
eo loco fuerat, et ad basilicam saucti Lauren'ii in 
Damaso translatus, siquidem ex sacro ejus corpore idem 
pontifex oleum misit ad Theodelindam reginam. 


d) Remond. Hist. di Nola, lib. n, cap. 4 et cap. 26, 
(A Vet. Mon., tom. II, cap. 20. 


215 SANCTUS DAMASUS PAPA. 


X. Tbarsici martyrium in Adosis meortyrologio A ficium id antea spectaret (d) ; 34 forte cum necessitas 


45 Angosti descriptem , sumptum esi a Damaso ex 
Adis S. SLepbani papz εἰ martyris, quz Baronius 
retulit (a) ; frustra enim alibi boe quzras, atque hinc 
vides eorum 2ntiiquitatem auctoritatemque , quz iis 
accedii ex boc carmine, adversus Pearsonum, ali08- 
que aliquot morosiores et recentiores eriicos sed 
ab eorum arguiiis Acta ipsa viudieant Bollandiani ad 
diem 2 Augus, aLjne Asonymus in dissertatione 
Asenione impressa sub boc tulo: Axthoritas ponüf- 
cia nolissimo Cypriani facto impugnaia, sed a Gallie 
theologis rindicata. At ex boc eodem carwine plura 
colligimus : primo scilicet viguisse ea 2216 discipli- 
nam .irconi (b); secundo, diu ante Mclcbiadis zta- 
tem transmissum fuisse intelligis ad ecclesias fer- 


fecisse prius , ut acolvthi diaconorum officio fange- 
reutur, alque id semel aique iterum usu recepuum 
fuisset, in legem po-tremo bec ipsam abiii [naecentj 
ztiate : su»picari tameu ferie quis posset, buac eum- 
dem Tbarsicium diacenem fuisse ; siquidem Damasus 
illum Stepbano comparat, aique etrimsque meritum 
pari loco habet , quod proícete tum martyrii genus , 
tum eliam ecelesiasücum gradam, ac ministerium 
respicit. 

ΧΙ. Duo, qua sequaatur, carmina, beatos marty- 
res Petrura et Marcellinum , 3c Gergosium cemple- 
ctuutur. De Petro et Marcellino nihil oecurrit dicen- 
dum , siquidem eorum , quz supersunt Acia a clar. 
Mazocchio ad diem 11 Junii eruditis annotationibus 


"NEU, quo nomine jam liquet, consecratarum ab B illustrata, egregie hoc epigrammate confirmantur. 


episcopo oblationum partem exprimi, quamobrein 
eum An»stasius Melchiadem ipsum fecisse scribit, ut 
oblationes consecraug per ecclesias ex consecratu. epi- 
scopi dirigerentur , aliud nibil exprimit , quam eo au- 
ctore ac pootilice factum , ut ad intermissam prace- 
dentium persecutionum tempore consuetudinem , 
re-Gtutis jam clero sacris sub MaxenUuo basilicis, 
reditus fleret : tertio, vides fermenium ipsum ad basi- 
licas etiam extramuranas allatum , siquidem Tharsi- 
cius extra urbem sacramenta gerens, deprehensus est 
et lapidibus obrutus. An vero dicamus , δος factum 
pro recepto more, an vero ob persecutionis causam, 
qua durante plura licebant, quz pace Ecclesiz red - 
dita nou permittebantur ? Equidem puto fermentum 


ad presbyteros etiam in ceemeteriis excubantes, et C 


suburbanas ecclesigs administrantes, pro recepto 
confirmatoque more jransmissum. Eniwvero si Mel- 
chiadis οἱ Siricii decreto non lieebat , cujuslibet loci 
presbytero missas per hebdomadam celebrare, non ac- 
cepto prius fermento episcopi ; nisi quis contendat , 
in coemeteriis non potuisse sacra fieri, quod nemo 
díxzerjt,necesse est, ut cum clariss. atqüe eruditissimo 
Bottario fateainur , illud ad eorumdeni etiam conmne- 
teriorum presbyteros fuisse missum, per quod iis sa- 
cra facere licebat (c). Accedat ponüfices summos in 
ccmeteriis ipsis, et ad memorias mariyrum sacras 
szpe habuisse synaxes ; quamobrem si tunc a sub- 
urbanis ecclesiis ad urbanas fermentum mitti opor- 
tuit , nihil impedit quominus ab urbanis ad suburba- 
nas siatis diebus transmitteretur. Quod itaque Inno- 
centius ait in epistola ad Decentium Eugubinum, non 
putare se, ut (ermentum per parochias mitteretur, quia 
non longe portauda sunl sacramenta , vir clarissimus 
refert ad legem aliquam tunc ab eo pontifice editam, 
qua juberetur, ne hoc deinceps fieret : quem praeterea 
presbyteros , qui per coejnetería manerent, consti- 
tuisse, atque ijs conficiendorum sacramentorum pri- 
mum copiam fecisse censet, Vides quarto. fermentum 
ipsum ab acolyto delatum, cuin ad diaconorum of- 


a) Ad ann. 270. 

b) Vid, Schelestr, de Disc. ὯΝ, yap. 7, & 5. 
c) Rom. Subter, , tom. ll, p. 146 

(d) Justin. apol. 1, n. 65, 01, edit. bB. 


Quod ad Gorgonium attinet , dubitat Florentinus ad 
diem 9 Septembris, an hic idem atque ille sit, quem 
Nicomedix cam Durotheo passum Eusebius narrat (e). 
]ta enim plerique censent , quibus Romani martyro- 
logii et Adonis testimonium przit. Bollandiani vero 
ad diem 12 Martii gravissimas rationes afferuut, cur 
noster alius ab illo Gorgonius sit. Fuldeuse certe 
martyrologium duos Gorgonios, alterum Nicomediz, 
alterum Romz passum statuit (f), atque huic sen- 
tentiz Damasus favere videtur, siquidem beatos alios, 
quos vicina in sede habitare ait, cum eodem pariter 
Gorgonio passos, ac cum eodem, ut loco, sic etiam 
martyrio conjunctos fuisse innuit. Quinam vero illi 
fuerint, difficile est dicere. Notitia ab Exkardo edita 
apud Georgium hzc habet: Ibi sancti isti dormiunt 
Peirus , Marcellinus , sancti xxx milites, Gorgonius , 
Geminus, etc., quos etiam Melesburiensis memorat , 
ac iis non longe positos sanctos quatuor coronatos ad- 
dit. Hos etiam xxx milites via Lavicana ad duas 
lauros una die sub Diocletiano coronatos memorat 
Hieronymianum martyrologium, ad diem 22 Decem- 
bris, quos omnes forte Damasus eodem loco quie- 
scentes designare potuit. Iconographiam superioris 
et inferioris ceemeterii SS. Petri et Marcellini ite- 
rum edidit cl. Bottarius Vaticanz bibliothecz cu- 
stos (g), in eaque cubiculum reprzsentat, in quo 
Dominus Jesus medius sedet inter Petrum et Paulum 
apostolos stantes, sub ipsis vero Gorgonius, Peirus , 
Marcellinus, Tiburtius , expressis nominibus indi- 
cantur. 

XIl. Ex Priscille cemeterio quamquam multa 
perierint , plura tamen , quam ex aliis , Damasi car- 
mina tulerunt etatem. Adhuc enim supersunt , qui 
Marcelli, Prothi, Hyacinthi, Saturnini, Mauri ac Chry- 
santhi οἱ Dari: sepulcris inscripta fuerunt. At quod 
de Chrysantho et Daria inscribitur, cumex apographo 
oscitanter exscriptum olim fuerit, medica manu in- 
diget, quam Sarazanius applicuit, ac, ut nunc legitur, 
ex Actis eorumdem martyrum, et ex Gregorio Turo- 


(e) Lib. vni, H. E., 


Vid. Georg. ad Mart. Ad., 9 Septembris 
d Tom. » tab. p u 4 uen 


271- 


PROLEGOMENA. 


218 


nensi illustrari oportel (a) ; siquidem ex iis intelligi A mo projectam, tum a Numine servatam illstam, po- 


datur, cur eorum sanctorum tumulum, idololatriz fu- 
reniis predam Damasus fuisse dicat : illo scilicet, fu- 
riosa ethnicorum manu, qui ad cemeterium adversus 
Christianos confluxerant, disjecto penitus eversoque, 
cryptaque insuper occlusa lapidibus terraque agge- 
sta. Αἱ post redditam Ecclesi: pacem , loco eodem 
pristine religioni restituto, Damasus hxc carmina 
tum inscripsit , tum praztecea aliquid novi operis sua 
impensa addidit, qui ob eam cau-am, puto, sub pau- 
peris appellatione se baud immerito designavit. 

XIil. Carmen de S. Agnete cum archetypo colla- 
tum, atque emendatum dedi : lapidem enim, cui pri- 
dem optimis characteribus insculptum fuerat, pro- 
jectum jam disjectumque non multis ab hiuc aunis, 


stremo gladio jugulatam asserunt. Hoc verius esse 
Damasus hoc versiculo non obscure innuit : 

Urere cum flammis voluisset nobile corpus. 
Siquidem hinc liquet, iniquum judicem voluisse qui- 
dem, sed nequaquam efficere potuisse, quod voluit 
ut non parva latinis, qu: circumferuntur, Actis ex 
hoc carmine auctoritas accedat. llinc Agnes media 
Petrum inter et Paulum apostolos, flammaque circa 
ipsam succre-cens ex coemeterio Pontiani exhibetur 
in veteri fragmento a Bonarrotio illustrato (c), atque 
jd prxterea confirmant veteres ejus basilicae pictu- 
re, qui et flammas, et sub ipsas gladium, quo inar- 
tyrium consummatum fuit, adhue reprasentant (d). 

lrenem Damasi sororem, non secus ac ipsum Da- 


Deo favente a se repertum penes ecclesiam extra por- B masum, sibi vindicant scripiores llispani, ut liquet 


tam Nomentanam; servatumque, iterum ejusdem ec- 
clesi: parieti affigi curavit pro suo in sacras anti- 
quitates studio cl. Marangonus. Ex hoc iterum epi- 
grammate colligi primo poterit, Damasum eorum 
opinioni fsvere, qui Agnetem sub Diocletiano passam 
arbitrautur; siquidem earum rerum, quas virginis 
parentes dudum  relulerant, fama inter przesentes 
nondum perierat, cum ille hoc carmen scriberet. 
Secundo fortissimam virginem, pronuntiata preconis 
voce adversus se Judicis sententia, slatim liquisse 
nutricis, quz: eam non deseruerat, gremium, ut poe- 
nam, cui damnata fuerat, imperterrita obiret : erat 
enim moris, ut przeco silentium tuba indiceret (b), tum 
deinde ut judicis sententiam alta voce legeret: quam- 
obrem si nos ille servatus in Agnetis martyrio fuit, 
non est cur hac Damasi verba, cum lugubres cantus 
tuba concrepuisset, de publicato tunc primum Diocle- 
tianz persecutionis edicto cum Tillemontio accipia« 
mus, ac martyrem fortüssimain, statim. ac impiam 
promulgatam adversus Christianos legem audivit, ad 
poenam sese uliro obtulisse dicamus. Tertio ex eo- 
dem carmine intelligimus, Agnetis ad penam dam- 
nate jam, nudzeque, ac pellucida veste contectz, 
cum prius ad lupanar de more ducenda esset, effusis 
per membra crinibus, pudorem ab procacitate oculo- 
rum mirabiliter defensasse Deum, ac nullam pro- 
pterea esse causam, cur Actis, quie Ambrosii nomi- 
ne circumferuntur, fidem non habeamus, quamquam 
nulla hujusce rei apud Ambrosium ipsum et Pruden- 


ex ejus Actis, qux Bollandus produxit ad diem 924 
Februarii. At si qux Actis illis fides haberi potest, 
nemo negaverit, quin Irenes Romanis virginibus ac- 
censenda sit. Nam cum eam duedecimo Damasi pon- 
tificatus anno, qui incidit in annum $78, ad superos 
abiisse asserant; contra vero cum Damasus ipse hoc 
carmine anno vigesimo nondum completo sibi ere- 
p!am fuisse doleat, hinc facile vides illam alibi quam 
Rom: nec ortam, nec educatam videri posse : sed 
Actorum illorum, ut verum fatear, levissima prorsus, 


. utram in partem velis, auctoritas est. 


Ilxc habui, qux: ad Damasi carmina hoc loco ob- 
servarem, ex quibus, prater ea qux dixi, veterem 
hymnorum usum, sacrarüm reliquiarum cultum, 
sanctorum invocationem, votorum tum nuncupatia- 
nem, tum piam solutionem confirmatam videas. Cur 
vero iis qua Sarazanius edidit, non solum ea quz 
Stephanum et Eusebium Romanos pontifices laudant 
3c superius recensui, sed et alia nonnulla addiderim 
appendicis loco, una hzc est ratio, quod scilicet illa 
etiam Damasum mihi sapere videantur, atque ejus 
aliquando verba, ac sensus refcrant, atque :xlatem. 
Sed hac de re, ne quid ego temere statuam, lectorig 
judicium esto. 

Caeterum quod Damasus in metrum peccare ali- 
quando videatur, haud mirabitur, qui in legendis in- 
scriptis versibus, et elogiis mediocriter versatus sit : 
vix enim, ut mea faciam viri docti verba, pauca de 
multis epigrammala in lapidibus reperias, 46: non 


tium mentio sit. Quarto denique martyrem sanctüis- D multis modis in metricas leges offeudant, οἱ si illa 


simam igne damnatam, quod idem Ambrosius silet, 
vulgata vero Acta confirmant ; atque hinc intelligis, 
quam levibus sx pe de causis vetera monumenta su- 
specia habeamus. Án vero Agnes igne an ferro mar- 
tyrium fecerit? Ambrosius et Prudentius gladio, Acta 
martyrum Occidentalium, quibus vir clar. Evodius 
Assemanus archiepiscopus Ápamex ex Vaticano Sy- 
riaco veteri codice, ac przclaris annotationibus sd- 
jectis Ecclesiam nuper locupletavit, igne absumptam 
docent : Latina vero Acta, virginem in flammas pri- 
DES Gl. Mart., cap. 38, 


Senec., epist. 18. 
Framm., p. 91. 


sint alioquin elegantissima (e). 


ἃ III. — De Damasi operibus : Basilicee via ardeotina ab 68 
sdificatà locus, ut videtur, ejusque ceemeterium. De 
Basilica S. Laurentii in Damaso : qua occasione de T'iltt- 
lis agitur, ac Anastasii locus in Marcello adducitur et 
explicatur. : 


l. Reliquum nunc est, ut etiam de Damasi operi- 
bus pauca adjiciam. Pontificale itaque hxc memo- 
rat: Hic fecit busilicas. duas, unam juxla theatrum 
S. Laurentio, et aliam via Ardeatina, ubi requiescit in 
Calacumbis, el edificavit "s ubi corpora Ápo- 


(d) Ciamp., tom. Il, p. 5 
(e) Mazocch. ad Kal. 50 Junii, not. 18, 


410 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


stolorum jacuerunt, quam et vestibus ornavil. Plato- A Sancti przenomen una tantum littera S. indicatum 


niam vocat Anastasius pretiosa marmora in tabellas 
dissecta, quibus nempe murum et pavimentum Da- 
masus obduxerat, locumque lioc pacto ornaverat (a): 
Basilicam via Árdeatina :zdificatam ubi sepultus ja- 
cuit pro majori parte adhuc superesse putant viri clar. 
Boldettus et Marangonius, idonei profecto judices, 
quz in usum cell:e vinarize conversa postmodum fuit, 
inter Ardeatinam et Appiam viam. Nam primo locus 
ille in longitudinem ad palmos septuagin!a, in lati- 
tudinem vero 94 triginta extenditur : habet deinde 
Septentrione semicyclum, scu absidem pre altari 
comparatam : tertio, parietes alicubi colorem picturze 
obtinent; quie profecto omnia vetustae sacr; cedis 
speciem servant : quarto tandem huic ipsi loco cc- 
meterium subest, a viris illis diligentissimis primo 
detectum. Eam itaque esse illam censent, quam Da- 
masus exstruxerat, ac ccimneterium quod subest, illud 
ipsum, in quo depositus jacuit. Eoruin rationes di- 
lucide attulit illustrissiprus /Esinus episcopus loco 
jam indicato, quem videas. 

Alteram ad Theatrum Pompeii, ejus pontificis zetate 
anteriorem fuisse, manifesto probat ejusdem carmen 
de templo S. Laurentii inscriptum : quamobrem non 
eam primus zdificasse, sed refecisse videri debet, 
quamquam sic restauraverit, auxerit, et ornaverit, 
ut unus deinceps ejus auctor dictus fuerit. Eam vero 
restauratam, amplificatam atque ornatam praterea 
consecravit, ut ex marmoreo monumento discimus, 
quod a cardinali Farnesio, cum eam basilicam ite- 


quarto jam s:culo, nec id fieri propterea ccptuin 
post sz:culum XI, ut censuit Fontauinus (b). 

Ex hac vero marmorea tabella causam tenes , ni 
fallor, unde tituli dicti sint, ac praterca intelligis, 
quotquot erant in Urbe basilicie, titulorum nomine 
tum nuncupari potuisse, tum merito nuncupatas. Ut 
vero plures erant basilic:e ecclesiasticis cogendis 
synaxibus assignato , quam viginti quinque ( siqui - 
dem sacras xdes sub Cornelio numerum quadra- 
geuarium excessisse ex Optato scimus ), ita etiam 
totidem fuisse tjtulos fateri cogimur : neque enim 
Marcellus illam czteris aliis basilicis nuncupationem 
eripuit, ut ea solis illis viginti quinque, quos ipse 
constituit, propria esset. Basilica igitur hzc, quam 


B Damasus titulum constituisse dicitur, titulus neces- 


sario fuerat ante ejus pontificatum , siquidem suos 
habuit sacerdotes, diacouos, aliosque gradus, qui 
saeris agendis prxerant, ut ex carmine 355 aperte 
constat. Aliquid itaque amplius, quam illam omnibus 
Urbis basilicis communem nuncupationem, tum Mar- 
cellus suis, tum Damasus ecclesixv S. Laurentii con- 
tulit, cum titulum constituit. Quid vero illud sit, ex 
Anasiasio intelligimus, cum ait Marcellum, viginti 
quinque titulos in urbe Roma constituisse quasi piog- 
CESES propter baptismum, et paenitentiam multorum , 
qui convertebantur ex paganis; sed quia post Decianam 
persecutionem usu receptum fuerat, ut ab episcopis 
presbyteri aliquot. constituerentur, qui lapsos ad 
poenitentiam reciperent (c). Marcellus ut Christianis 


rum reficeret , repertum, et ad zdes translatum suas C diuturna acerbissimaque  Diocletianea persecutione 
€ 


adhuc servatur his inscriptum litteris. 


T. I. X. N. EGO QAM 
ASIUS VRB ROME 
EPS ANC. GOMY COSE 
CRAVI N. R. q. S. M. 
SPA. S. PE. 

Has ego litteras hoc loco transcripsi eo modo, quo 
immortalis memoriz vir Franciscus Blanchinus pos- 
tremis curis expressit. Nam cum prius eas retulisset 
in prolegomenis ad primum Anastasii tomum , lapi- 
dem deinde forte diligentius observatum, ac una 
tantum sigla D. loco alterius. (. quam autea descrip- 
serat immutatum iterum attulit in notis historicis 


prostratis consuleret , loca iis recipiendis, non tam 
constituisse , quam restituisse videri potest. Cum igi- 
tur jam tot essent títuli , quot basilicze, ac loca sacris 
agendis assignata, ex omnibus elegit viginti quinque 
dumtaxat, eosque quasi dieceses esse jussit, commu- 
nicato scilicet poenitentes reconciliandi et baptis- 
mum conferendi jure, quod cum esset unius episcopi 
proprium, iis, quibus conferebatur titulis, prxstabat, 
ut quasi dieceses esse viderentur, ac earum presby- 
teri, quasi episcopi. Erat itaque, ut tituli nuncupatio, 
sic eliam saerorum usus communis ceteris etiam 
basilicis Urbis. At ille , qux? hoc peculiari jure prz- 
terea utebantur, majores prz» c:eteris, ac digniores 
habebantur, unde illis cardinalium titulorum vocabu - 


ad Damasi nostri Vitam, tom. III, atque ita explicavit D lutn deinceps hzesit. Atque hzec sunt, quxe Damasus 


Titulus in Christi nomine : Ego Damasus Urbis Rome 
Episcopus hanc domum consecravi, nona regione, dedi- 
catam Septembri mense, S. Paulus, S. Petrus, cujus 
deinde mensis prima die observat in ea basilica gest:e 
rei memoriam celebrari, quod si cvi siglis illis N. R. 
S. M., nec nona regio placeat, nec solitarius die 
certa non designata , annoque non adscriptis consu- 
libus expresso Septeniber mensis, legere forte poterit, 
hanc domum consecravi novatam , refectam , dedicatam 
S. Martyri : siquidem hxc omnia re ipsa Damasus 
tunc. przstitit. Cxeterum observari hoc loco potest , 


(a) Mus. Ital., tom. I, p. 89. 
(b) De disc. arg., cap. 14. 


huic a se novatae, restaurata, dedicate fundis, et donis 
aucte basilic:e beneficia prastitit, ut supra alias 
permultas extolleretur. 

Hunc fortissimum martyrem Ronanis civibus , 856. 
cus ac hactenus creditum fuerat , annumeraudum de- 
monstravit Josephus Blanchinus vir clar. aperto 
Leonis Magni testimonio, ex ipsius Sacramentario 
nuper ase edito. Ego vero alium sancto huic pouti- 
flci testem addi posse existimo, Prudentium: scilicet, 
qui Roman: urbis glorix hoc unuin defuisse scribit, 
ut post domitum orbem terrarum vinceret. Spurcum 


(c) Soc., lib. v, cap. 19. 


: 981 


PROLEGOMENA. 


282 


Jovem, non Cassii Canilli , aut Cesaris turbulenta vi, A ecclesiam ingressurze comparatum fuerat(b). Hujus Da- 


sed Laurentii martyris haud incruento prelio : ex quo 
quidem illud evidenter consequitur Laurentium a 
claris illis ejus urbis filiis minime disjungendum. 
Carmen de Fontibus nobis indicat, aliquid operis 
jn Vaticana etiam basilica ab hoc pontifice factum. 
Quid hoc sit, Ciampinus quantum potuit in tanta ve- 
tustate temporum, ac rerum immultatione, veteris 
templi ichnographiam describens, his verbis expli- 
cuit : Ab ara sanctorum trium regum, longe operosior 
εἰ pulchrior moles attollebatur, ut. patet ad n. 50 cum 
velustissimo altari S. Joannis ad fontes. appellato. 
Non longe ab hujus allaris gradibus in medio magnum 
ac palulum labrum laxabat pretiosissima concha mar- 
more alubastrino, qua levi nitore, qua signis exstantibus 


masiani operis ilerata exstant testimonia tum Pauli V, 
tum Innocentii X, qui aquam Vaticani collis , incerto 
olim a capite deerrantem, a B. Damaso inventam, sca- 
tlurigine ad lavacrum nove generationis in fontem cor- 
rivatam , rursus amissam , conquisilam , repertamque , 
ac mire probatam, fonte recens exstructo restituit, ut in 
Urbe aquis peregrinis affluente, edes Vaticana suam 
hanc haberent, gemina salubritate hauriendam. 

Sanet:e Anastasiz: vetustam sane basilicam a Da- 
maso picturis ornatam narrat Hilarius papa, recita- 
tis a Sarazanio versibus in notis ad carmen 17, ex 
quo forte aliquid prxssidii , quamquam frustra, acce- 
dere videbitur ad eorum sententiam , qui eam eccle- 
siam Hieronymi cardinalis titulum fuisse scripserunt. 


illustris. In hanc ce&co meatu per fistulas e «olo unde B Baronius denique ac Ciacconius Actorum Damasi 


irrumperent , quibus catechumeni baptizarentur. lH lam 
Liberius pontificex exstruendam olim mandaverat Da- 
maso, cum non adhuc pontificia fulgeret majestate. 
Quin wt operis tam perspiceui memoria ad posteros per- 
veniret, ipse Musarum non humilis cullor Damasus, 
lapidi incidit quosdam versiculos, quorum | nonnulla 
fragmenta , cum in. parietibus intra novum Oratorium 


S. Leonis papa vix legi possent , tandem erudita per- 


linacique curiositate primevo ac genuino sensui resli- 
tuta visuntur in cryptis Valicanis (a). At quia aliud 
baptisterium, aliud vero baptisterii fons, hiuc ut ego 
puto, duplex est Damasi carmen de Fontibus Vati- 
canis, aliud integro baptisterio ip-i, curante Mercurio 
diacono, aliud vero ipsi aquarum receptaculo Acha- 


tii opera inscriptum. Nam fons alius, seu cautharum, C 


quod Paulinus Nolanus eleganter describit in atrio 
basilic: positum, ac ab nonnullis pro baptisterio 
acceptum fuit, uni tautum lavande pro more plebi 


a) Vet. Mon., tom. I, p. 59. 
b) Cl. Murat. n. 41, i2, ad Epist. Paul., 


15, Ver. 
edit. 


a—" 


" auctoritate permoti, ecclesiam S. Rufinz: et Secun- 


dx in sylva Candida , a Julio inceptam , a Damaso 
absolutam fuisse asserunt. Sunt etiam, qui hoc Da- 
masi studium extendant ad loca ab Urbe dissita ; No- 
lani enim scriptores zdiculam illam , in qua S. Fe- 
licis sepulcrum fuerat, quam deinde amplissima illa 
basilica sua a se clausam Paulinus scribit (c), Da- 
maso attribuunt, ac veterem hanc pre cateris in 
ejus rei testimonium inscriptionem afferunt : T Sep- 
lima die slante mense Madii q dedicatio erit hujus. S. 
Ecclesie. beutus Damasus PP. construxit et cdificavit. 
Ad Honorem. Di. Et Beatissimi. Felicis. Conf.; qua 
de re, vide, si placet, cl. virun Joannem Stepha. 
num Remondinum (d). Mirum tamen videri merito 
poterit, Paulinum ipsum, quamquam de zdicula 
illa sepius egerit, nullam umquam ejus pontificis 
mentionem fecisse. - 


c) Ep. 12, Ver. edit. 
d) Della Nolan. Eccles. Storia , lib. n, cap. 8, 9. 


DIATRIB/E Ὁῦ 
ILLUSTRANTES GESTA QUJEDAM PONTIFICUM LIBERII ET DAMASI. 


DIATRIBA PRIMA. 
De gestis Liberi exsulis. 
$ I. — Afferuntur cosvi scriptores de gestis Liberii exsu- 
lis, quos tautum futuros sibi judices proposuit auctor in 
hac celebri controversia. 

Mecum ipse constitueram, quamquam occasio 
sese obtulisset, ne quid sermonis istis de rebus age- 
rem , quod ill: extra institutum meum posite vide- 
rentur, ac ue ,rotam tam szpe versatam, inutili la- 
bore a me versari iterum diceretur. Verum consi- 
lium postea immutavi meum, quod videram tum 
Liberii h»resim ab Jausenianis, elapsis annis ad 
nauseam usque recantari adversus Catholicos, tum 
fuisse nuper nostrarum partium scriptorem histo- 
ricum, qui eam pro re indubia habeat , tum denique 
quod legendo, et meditando observaverim quistio- 


nem hanc deficientibus monuimentis ἃ viris cxtero- 
quin doctissimis, dum quisque pr:econceptze opinioni 
inservit , non tam explanari, quam implexam magis 


p atque obscuriorem effici. Me igitur cum iis multis, 


qui hauc controversiam iractiarunt, abripi passus 
sum; ne autem lectores meos nimium fatigarem , 
co:vis dumtaxat scriptoribus, quorum supersunt 
opera, eam dilucidare aggressus sum : quod tainen 
an successerit ex voto, ii dijudicent. 

Principio quin Liberius papa in exsilio positus Sir- 
miensem fidem susceperit, nemo dubitaverit, qui ejus 
ad Orientales epistolam legat : neque enim is suin 
ego, qui eam repugnantibus tot scculis postulare 
falsi ac inter Árianorum commenta rejicere prorsus 
audeam : an vero voluntatem verbo tenus expres- 
sam, an potius subscripüone aliqua etiam sua ]áun 


285 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


281 


confirmatam , Liberius eo loco explicet , prout etiam A catholica visa est, et sancta iu libro de Synodis : 


quaenam Sirmiensis ea fides sit, de qua ille loquitur, 
dicam postea. Nunc breviter monuisse satis sit, Sir- 
miensem fidem triplicem esse, ut triplex est formula 
Seu ecthesis, qux? in ea urbe procusa et promulgata 
est; prima scilicet, cum Photinus abOrientalibus dam- 
natus, et Sirmiensi episcopatu atque ipsa urbe pulsug 
est: altera, qu: ab Ursacio, Valente et Germinio con- 
scripta posteriori tempore, atque Hosii etiam quam- 
quam immerito et Potamii blasphemia dicta est : ter- 
tia denique, quze a Marco Arethusio die 21 Julii Hipa- 
tio et Eusebio coss. anno scilicet 209 dictataest,ac ob 
ean merito causam, obascriptos scilicet diem et con- 
sules, ab Atlianasioinlibro de Synodis risu excipitur. 

Cum igitur qu:erimus ex tribus illis fidei: exposi- 


atque hzc una est ratio, ob quam, ut heterodoxos 
przteream , ex nosiris nonnulli in hanc iverunt sen- 
tentiam. 


$ II. — Hilarii testimonia late expenduntur, pro consti- 
tuenda Sirmiensi fide a Liberiu suscepta. Nullam in Sir- 
miensi urbe haberi potuisse Árianorem synodum anno 

949 secus ac nonnulli censent. 

Czxterum Sirmiensem fidem , quam Liberius susce- 
pit, aliam non esse ab ea, qua 8 concilio cotra 
Photinum promulgata fuerat, manifesto probat Hila- 
rius ipse, quem propterea miror minime bacteuus 
attente lectum. Agit ille prolixius de Sirmiensi hoo 
Arianorum concilio , ejusque, quam Orieutales sibi 
proposuerant , duplici convocandi causa : prima 


tionibus quamnam susceperit, atque ex iis utri dein- B sciliceL , ut ea occasione de Phiotino data Sardi- 


de subscripserit Liberius pontifex , si hujus :etatis 
Patres, qui hac de re agunt, Athanasium, Hilarium, 
llieronymum consulamus , cum hi nullam ex iisdem 
formulis aperte designent, incertos nos relinquunt ; 
Athanasius enim in historia Arianorum ad Monachos, 
sive epistola ad Solitarios lixc scribit : Porro Liberius 
extorris factus pos biennium denique fractus est ; mi- 
nisque morlis perterritus subscripsit; tum illum ut 
purget , statim li»c addit : Verum ea ipsa re compro- 
batur cum violentia eorum, Lum Liberii in hagresim illam 
odium, ejusque pro Athanasio. suffragium, quamdiu 
scilicet libere, arbitrioque suo agere licuit : nam que 
tormentorum vi prater priorem sententiam eliciuntur , 
ea non reformidantium, sed vexantium sunt placita (a). 


censis catholice synodi , qus Marcellum , Pho- 
tini magistrum, et Atlanasium | innocentes pro- 
nuntiaverat, decreta convellerent : altera vero 
eaque gravior, ul Photinians bsreseos prztextu 
novam promulgarent fidei eethesim , qua per cuni- 
culos Niczeuum dogma destruerent. Ecthesim illam 
deinde recitat , fraudulentam , haereticam , et verbis 
blandientibus veneno interiore przzgnantem vocat, ac 
ita comparatan , ut uno eodemque contextu, Plioti- 
num ejiceret, Athanasium reum ageret, et fidem Ni- 
cx:enam everteret. Eam etiam cum Niezna fide com- 
parat, ut hac ipsa alterius falsitatem demonstret , 
atque hxc ait : Nam qu& apud Niceam ordinata 
est , plena atque per[ecta est , et omnibus undique qui- 


Hieronymus duobus in locis factum attigit, in C bus adrepere heretici solent, aditibus observatis, in- 


Chronico scilicet et in libro de Scriptoribus Eccle- 
siasticis : ac primo lizc ait: Liberio in exsilium ob 
fidem iruso , omnes juraverunt ( Romani clerici ) ut 
nullum alium. susciperent; verum cum Feliz ab Aria- 
nis [uisset insacerdotium substitutus, plurimi perjuravc- 
runt, el post annum cum Felice ejecti sunt , quia Li- 
berius tedio viclus exsilii, et in haeretica pravitate sub- 


scribens Romam quasi victor ingreditur (b). Posteriori - 


loco : Fortunatianum  Aquileiensem detestabilem ha- 
beri asserit , quod Liberium Romane urbis episcopum 
pro fide in exsilium pergentem, primus sollicitavit , ac 
fregit, et ad subscriptionem hareseos compulit (c). 

, Hilarius etiam Liberii lapsum bis memorat : pri- 
mo contra Constantium, ubi hxc ait : Vertisii deinde 


usque ad Romam bellum tuum, eripuisti illinc episco- D 


pum ; Et, oh te miserum! qui nescio utrum majore im- 
pietate relegaveris, quam remiseris (d). Tum deinde in 
fragmentis , quo loco Romanum hunc pontificem sus- 
ceplam a se Sirmiensem fidem scribeutem , aposta- 
tam vocat , atque anathemati dat, verba non affero, 
qu:e inferius opportuniori loco recitanda a me sunt. 

Si itaque Liberius hzresi subscripsisse dicitur , 
secund:? tantum Sirmiensi formule subscripsisse vi- 
deri potest ; nam prior qu:e iu concilio contra Pho- 
num convocato promulgata fuerat, Hilario ipsi 


(a) N. 41. 
: Ad Olymp. $83. 
6) De S. E., cap. 97. 


violabili inter Patrem et Filium eterne unitatis solidi- 
(ate connectitur : hic vero simplicitate blanditur , pri- 
mum asserens nos ita credere, quod absit a quopiam : 
ceterum. Occidentalium fides, Evangelicis constitula 
docirinis, Patrem in Filio, Filium confitetur in Pa- 
tre, Patrem. ingenitum, Filium substantiu cternitatis 
elernum , id est ut Patrem semper , ita et Filium sem- 
per in Paire , et natum de Deo esse , et in eo semper, 
de quo est, esse : αἱ vero. h&c PERFIDIA, non fides , 
Deum ez Deo dicens, et. primogenitum commendans , 
el Trinitatis nomen instituens, virus suum sub. mo- 
destia religiose moderationis occultat. Post hxc ad 
Athanasium venit , atque eum ejusdem Niezxn: fidei 
auctorem , ac vindicem acerrimum laudat. ob eaim- 
que causam ab Arianis, falsis accusationibus vexa- 


tum , ἃ Sardicensi vero *yuodo absolutum probat, 


productis ejusdem synodi, ac pluribus a Liberio 
scriptis ante exsilium litteris (e). At illum postremo 
lic omnia, quz ante exsilium vel gesserat, vel pru- 
miserat , in exsilio positum fluxa fecisse dolet, atque 
hoc ut cvincat, recitat illamn ad Orientales, et alte- 
ram ad Ursacium et Valentem ab eo scriptam epi- 
Stol :m. 

Ejus igitur ad Orientales epistole, ac illi adjecta 
Hilarii verba recitanda nunc ἃ me sunt, quz rem 


( Cap. 41. 
€) Fragm. 3, ὁ ,.δ,, 0. 


2$5 


PROLEGOMEMA. 


450 


definiunt ; ait ilaque Liberius, ul sciatis me vera fide À εἰ coepiscopis nostris, Valente, Ursacio εἰ Germinio. 


loqui , Dominus , ei [rater meus communis Demophilus, 
qui diguatus est pro sua benevolentia fidem vestram el 
catholicam exponere , que Sirmii a pluribus [ratribus 
et coepiscopis nostris tractata, exposita el suscepta est : 
ad ea vero Hilarius illico bzc adnotat : Bec est. per- 
fidia Ariana (a). Sirmiensem itaque , quam Liberius 
susceperat fidem, IMilarius , ut vides perfidiam vocat : 
δὶ qux perfidia hoc loco Hilario est , Siriniensis una, 
uL vidimus, contra Photinum fides est; hanc enim 
ille exsecratur, hanc cum Niczna comparat, haac 
ipsam Liberio exprobrat; eam itaque Liberius susce- 
perat, Hilario te-te. Ad hzc igitur minime advertit 
animum , qui prior Hilarii fragmen!a in lucem protu- 
lit, vir doctissimus Nicolaus Faber, et si qui sunt 
alii, qui iis Hilarii verbis, secundam exprimi Sir- 
miensem formulam putant : an vero ille eam desi- 
gnare hoc loco potuit, de qua neque cum hzc scribe- 
ret, neque toto fragmentorum opere, aut agere un- 
quam , aut ne cogitare quidem visus est? Verum nec 
optimam , ut mihi videtur, ejus pontificis ab hzresi 
extricandi rationem ineunt, qui eas Hilarii interjectas 
annotationes, pro adscititiis, adulterinis, atque 
aliena manu insertis habent ; siquidem cum {|| ad 
Sirmieusem , quam hic pontifex susceperat fidem , 
808 quasi manu ducant, causam hanc pro eo potius 
conficere videantur. Cur vero idem Hilarius Sirmien- 
sem contra Photinum fidem , quam in libro de Syno- 
dis catholicam censuit , Arianam perfidiam hic vocet, 
dicam alibi : nunc enim rem banc aliis argumentis 
confirmare pergo. 


8 III. — Item Hilarii testimonia extenduntur pro consti- 
tuenda Sirmiensi fide a Liberio suscepta. 


Ex eadem igitur epistola, fidem illain przeterea ἃ 
pluribus (ravribus et coepiscopis tractatam , et exposi- 
tam fuisse intelligimus. Hoc ipsum Hilarius confir- 
mat, episcopos duos supra vigiuti enumerans huic 
conscribend:e przsentes. ΡΕΒΕΙΡΙΑΜ autem apud. Sir- 
mium descriplam, quam dicit Liberius catholicam a 
Demophilo sibi expositam, hi sunt qui conscripserunt : 
Narcissus, Theodorus, Basilius, Eudoxius, Demo- 
philus, Cecropius, Silvanus , Ursacius, Valens, Eva- 
grius, Hyrenius , Exuperaniius , Terentianus , Bassus, 
Gaudentius, Macedonius, Marcus, Aetius, Julius, 
Severinus, Simplicius et Junior, omnes haeretici. Mss, 


llanc itaque nec Hilarius eo loco exprimit, nec a Li- 
berio susceptam exsecrari potuit, sed alteram. 
Deinde, si recte advertas, fidei quam Liberius 
susceperat conscribendx , neque Hosium , neque Po- 
tamium, neque Germinium prasentes fuisse Hilarius 
ait. Cur vero eos reticuissel, si secundam Sirmien- 
sem formulam eo loco exagitarel , quam alibi ab iig 
conscriptaui ait ? Aliam itaque tunc desiguaverit, ne- 
cesse est , Sirmiensem scilicel editam contra Photi- 
num , cui nullus ex iis adfuit : contra vero Sirmien- 
$i , quam Liberius susceperat , pertidiz conscribendsze, 
Theodorum, Busilium, εἰ Eudoxium , idem Hilarius 
adfuisse asserit : at, si de Sirmiensi secunda formula 
hac intelligas, falsissima suut ; siquidem prior jam 


B obierat , alii vero duo longe aberant : h:ec manifesto 


constant ex Theodoreto , Sozomeno , et Epiphaunio , 
quos lector consulere ipse poterit (b), ἃς Petavio 
pr:iterea in dissertationibus de Sirmiensi synodo 
conira Photinum. Hoc ipsum de Narcisso et Cecro- 
pio affirmari forte posset : bunc euim inter eos legi- 
mus, quos Georgius Laodicenus epistola sua exeita- 
bat, ut fidei, Eudoxii , et Aetii (raude pereunti ma- 
ture succurreret (c). Alter vero in sede sua tran- 
quillam agebat vitam, cum Basilii Ancyrani opera, 
ac lmperatoris jussu hzreticos illos Antiochia pulsos 
fuisse intellexit (d). Fides illa postremo , quam pon- 
tifex probaverat, ac Hilarius perfidiam vocst, ab 
Ürientalibus conscripta fuerat, qui Sirmium accesse- 
rant Photini dejiciendi specie, at revera, ut Athana- 
sium iterum sede pellerent , ac Nicznam fidem con- 
vellerent. At Siriniensis «ecunda formula. solis Occi- 
dentalibus ortum. debet : hinc. Eudoxius statim ac 
illam ab Ho:io probatam fuisse intellexit, Ursacio 
et Valenti gratias egit, quod eorum ministerio Occi- 
dentales recte. sentire caeperant (e). Eam itaque Ili- 
larius, nec iis verbis exprimit, nec in mente ha- 
buisse videri potest. 

Unum video, quod forte opponi possit , esse scili- 
cet, preter illam qux». Photinum dejecit, ac scde 
expulit, aliam Sirmiensem synodum anno 549 con- 
gregatam , a Petavio et Constantio memoratam, quam. 
quam Petavio Occidentalium Catholicorum , Coustan- 
tio vero , ac nupero ecclesiasticorum auctorum Hi-to- 
rig Scriptori , Arianorum Orientalium sit : Ejus igi- 


codices a Baronio memorati alios etiam adfuisse indi- D tur esse scriptum hoc de fide decretum, quod Hilariug 


cant, at Sirmiensem secundam formulam tres dun- 
£axat episcopos Ursacium scilicet, Valentem, et Ger- 
minium ; si vero Potamium et llosium addere placet, 
ad summuin quinque conscripsisse constat : Hilarius 


profecto eos duintaxat ubique exprimit, neque un- - 


quam plures : hoc ipsum przierea eadem formula 
his verbis indicat : Cum nonnulla putaretur esse de 
fide disceptalio , diligenter omnia apud Sirmium trac- 
tata sunt et discussa , prasentibus sanctissimis [ratribus 


(«) Apud Covst. epist. 14, et Hilar. fragm. 6, 


(b) Vid. Theodor. , lib. 11, eap. 45 ; Sozom. , Jib. 
m, cap. 15; Epiph, , har. 75. ^ —^' 


recitat his verhis expressum : Profitemur enim ila : 
Unum quidem ingenitum esse Deum Patrem , et unum 
unicum ejus Filium, Deum ex Deo, lumen ex lumine 
primogenitum omnis Creature ,.et teriium | addentes 
Spiritum sanctum (f). Proindeque illam quam Libe- 
rius euscepil , fidem conscriptam ab hac synodo esse, 
atque ab iis episcopis , quos ille exprimit. Profecto, 
quod attinet ad. hoc Sirmiense concilium , Petavius 
magnos adversarios habet : verum quidquid de hac 


f; Sozom., lib. 1v, cap. 12. 
(d) Philost. , lib. vini, cap. 10. 
e) Sozom., lib. iv, cap. 19. 
f) Hilar. frag. 2, n. 24... 


481 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


288 


lite sit, quam non facio meam; quod confidenter A ritas legentium atque. indoctorum simplicitas tam mol- 


assero, illud est, nullum Sirmii coactum videri 
posse Orientalium Árianorum concilium anno illo, 
atque ante Constantis obitum. An vero imperator ille 
jn Urbe imperii sui , ac suis pene sub oculis (a) pas- 
sus umquam fuerit cogi synodum , qua Nic:ena fides, 
eujus fuerot perpetuo tenax, everterelur, atque 
Athanasius sibi earus, ac suam in tutelam merito 
receptus , sede iterum exturbaretur , idque ab episco- 
pis sub Constantii ditione positis, quorum praterea 
fraudes , animumque a se aversum noverat? An hoc 
eorum temporum politi: tum civili, tum etiam eccle- 
siastiez:e consonum ? At enim verba illa, quae Hilarius 
recitat, frustra quxeras in Sirmiensi, a qua Photinus 
funditus eversus et dejectus est, synodo. Hoc vero 


libus principiis intercepta esset, uno eodemque sub- 
scriptionis elicitg asseusu, in Photini animadversio- 
nem, in Athanasii reatum, in damnationem fidei catho- 
lice transiretur. Hic igitur Sirmiensis hujus adversus 
Pbotinum concilii scopus. Acta vero res hzc Atha- 
nasio sedi sux» jam restituto, ac Constante Magnentii 
fraude exstincto : si itaque Athanasius anuo 549 
exeunte Alexandriam redire vix potuit, ut viri cele- 
bres censent, ac nuper oppido demonstravit vir cl. 
P. Thomas Mamachius Casanatensis theologus, de 
Ratione Temporum Athanasianorum epist. 4 et 5; si 
Constans imperator, Januario ineunte, Sergio et Ni- 
griniano coss. , periit, si ab uno illo eodemque Sir- 
miensi concilio id actum, ut una subscriptione in 


ego nego : siquidem, si animum bene advertas, llila- B Photini animadversionem , in Athauasii tunc in. sua 


rium sententias potius compendio exscripsisse, quam 
verba ipsa, quarum tamen partem aliquam retinet , 
referre voluisse dices. 

Czterum- nullum Sirmii esse potuisse Arianorum 
Orientalium, ejusque anni concilium, Athanasius et 
Hilarius apertissime probant. Narrat ille, in historia 
Arianorum ad Monachos (b), pacem illam summam 
ac concordiam qui Ecclesiam universam exceperat 
ac complexa fuerat, cum sedi su: restitutus fuisset. 
Tum vero cur disrupta illa, ac turbw 1115 gravis- 
simz, quz deinceps illam vexarunt, iterum exortz, 
hanc affert causam : Hec cum audirent, et. conspice- 
reni senténtig Eusebiana hiereseosque successores Leon- 
tius, Georgius , Acacius, Theodorus, Narcissus, qui 


Ecclesia pacifice agentis reatum, atque in fidei Ni- 
cns damnationem ire omnes possent; aliud qu:zeras 
tempus atque annum necesse est, iis profecto agen- 
dis accommodatum, quam qui viris illis eruditis vi- 
sus est. 


* 


$ IV. — Agitur de limresi Demophili Beroez in Thracia 
episcopi, eumque Semiarianum perpetuo fuisse proba- 
tur, atque acerrimum Arianorum adversarium : an con- 
cilio Ariminensi hic adfuerit ? 

Postremo Sirmiensem a se susceptam fidem, antea 
sibi a Demophliilo expositam fuisse Liberius asserit ; 
quod ne mirum videri possit, Hilarius facit, qui Oc- 
cidentales priter unam Nicenam, reliquas omnes 
scriptas fides magno Dei beneficio ignorasse scri- 


in synodo (Sardicensi) depositi exauctoratique erant, C bit (d). Inquirendum igitur nunc est, an Demophilus 


magno pudore su[/fundebantur. Deinde cum viderent 
tantum cum Athanasio animorum consensum, et pacem 
agitari, melu invidiaque anzii (uere, et quod tot epi- 
scopi cum Athanasio communionem foverent , el quod 


formidarent, ut quos ipsi deceperant, a se deficerent, el 


huic unanimitati, communionique sese adjungerent, neve 
quod futurum videbatur, de eorum heresi ubigue fa- 
mosa triumphus ageretur. Constantium itaque una 
omues adivisse, atque illum eontra Magnentium pro- 
perantem adversus Athanasium ira iterum inflam- 
masse scribit, idque malorum omnium qu: deinde 
secuta sunt, initium fuit. Hilarius autem , ut qus 
tunc agitaverant consilia effectui darent, Sirmii illos 
convenisse, asserit (c) homines mente calidos , inge- 
nio subtiles, militia pertinaces , occasionem revolvendi 
ejus, quod Athanasii absolutione dissolutun fuerat, ju- 
dicii quesivisse, scribens , ut mortuam de Athanasio 
ipso jum tempore questionem , el veritatis judicio con- 
sepullam , in publicam recordationem nova. Photini 
causa excitaret. Fidem praterea illam, cujus pauca 
verba attuli, tuuc illos condidisse ait, quam Aereti- 
cam, fraudulentam,verbis blandientibus veneno interiore 
suffusam ac postremo PERFIDIAM VOCAL, ut cum secu- 


(a) Constantem, 97 Maii, Limenio et Catalino 
cos$., Sirmii et in Illyrico egisse, ex Chronol. Cod. 
Theol: ac ex Libauio orat. 3, Tillemontius probat 
-art. 19. 

b) Cap. 98 cum seqq. 
( Frag. 2, n. "a 


Arianus, an Semiarianus esset, cum Liberius Be- 
roex exsularet, ae utram hzresim tum eo tempore, 
tum etiam deinceps professus sit. 

lilum itaque cum Eudoxio, Martirio ac Macedonio 
Μαχρύστιχον formulam ad Occidentales attulisse legi- 
mus, atque e Mediolanensi concilio iratis animis cum 
sociis exivisse, quod Arii sententiam hareticam dam- 
nare noluerant (6). At eam formulam, si qui attule- 
rant, sincere profitebantur, Orthodoxi specie saltem 
videri poterant ; siquidem illos qui dicunt Filium ex 
eo quod non erat, aut ez alia substantia, non autem ex 
Deo, aut tempus aliquando, aut seculum fuisse , cum 
non ezslaret , pro alienis habebant a sancta et catholica 
Ecclesia (f). Eudoxium saltem ex Arianorum senten- 


D tia ad eos, qui homaeusium asserebant, lectis Agterii 


libris transiisse, ac postremo ad Anomoaos revoca- 
tum Philostorgius scribit (4). Omnes przterea con- 


. cilio Sirmiensi contra Photinum adfuerunt, atque 


unam omnes idcirco fidei professi sunt, si non aliam 
voce asseruerunt, aliam mente sententiam retinue- 
runt. Àb ejusdem concilii tempore ad Sirmiensem 
usque secundam formulam, nullam aliam palam sal- 
tem, inter h:zreticos invectam sententiam fuisse sci- 


() De Syn. cap. 63. 
e 


e) Liberia: in epist. ad Constant. apud Coust. 
pist. 4. 


(D Socr. lib. n, cap. 19. 
g) Lib. 1v, cap. 4. 


PROLEGOMENA. 


290 


mus : prodiit primis, ut ego puto, anni 558 mensibus A scribit: Constantinopolis dudum habet Demophilum, ac 


ea blasphemia per Ursacium , Valentem, et Germi- 
nium; at Demophilum ipsum iis sese aliquando 
junxisse nuspiam legimus, sive cum ea conscripta est, 
sive cum aliorum. aliquot episcoporum numero, et 
consensu, aucta deinceps fuit. | 

Ob turbas deinde ortas, anno insequenti Arimi- 
nensis synodus coacta est : huic, si Socrati, ac Sozo- 
meno credimus (a), Demophilus adfuit cum Ursacio, 
Valente, Germinio, et Caio, atquc iis in Patrum con- 
sessu tertiam proponentibus Sirmiensem formulam 
tum succenturiatus est, tum ob eam causam cum so- 
ciis anathemate damnatus. Socrates ac. Sozomenus 
hic hauserunt ex Athanasio (b), quem tamen ma- 
gnum ac sanctissimum przsulem vereor ne memoria 
deseruerit in libro de Synodis, ut eum deseruit in 
epistola ad Afros, ubi Eudoxium quoque inter eos re- 
censet, qui Ariminensi synodo adfuerant, ac depositi 
sunt : nam Beroeensis episcopus, qui Orientalibus 
accensebatur , nec adesse illi concilio potuit, nec 
praterea deponi , siquidem Constantius Occidentales 
Arimini collectos superbe vetuerat, ne quid omnino 
contra Orientales episcopos statuerent ; hzec vero est 
ratio, cur ejus concilii , 4155 supersunt acta, ac syno- 
dic epistole, quarum auctoritas potiori habenda in 
pretio est, Ursacium, Valentem, Germinium , Caium 
εἰ Auxentium , Arianos tunc synodo presentes me- 
morant dumtaxat, et inter depositos referunt, Demo- 
phili vero nomen nuspiam exprimunt : qui euim 
absentem ac longe ab eo loco positum memorare po- 

* tuissent ? 

Aciis iisdem auctoritas accedit ex testimonio Hila- 
rii, qui in tractatu contra Auxeniium, eos omnes inter 
Arii Spiritus hz:eredes numerat, hunc vero silentio 
przterit (c); atque hunc etiam omittunt Marcellinus 
et Faustinus presbyteri, cum Arianos alios recen- 
sent, qui Ariminensi eidem concilio przsentes fue- 
runt. Quid vero praterea, quod decem illi episcopi, 
qui ad Imperatorem confecta synodo legati fuerant, 
ac Nicex in Thracia prevaricati deinde sunt, cum 
priora concilii acta rescinderent , ac commuuionem 
Ursacio, Valenti, Germinio, et Caio nominatim 
restituerent, eumdem Demophilum alto silentio prze- 
terierunt? An vero gravius ille peccaverat , ut omni 
omnino venia apud ignaros illos episcopos indignus 


de illo quidem simulacrum quoddam recte fidei, et 
pietatis αὐ omnibus advenientibus summo consensu 
jaciatur ; adeo ut etiam dissidentes civitatis partes coa- 
luerint in. unum , atque ex. vicinis nonnulli episcopi 
conjunctionem amplezi sint (e). 

Sed cur argumentis utimur in re manifesta non 
necessariis? Nam qus Demophili sententia fuerit, 
intelligimus ex fragmento quodam, quod ex ejus 
commentariis Philostorgius excepit, Suidas autem 
servavit, et ad nos transmisit. Aititaque : Filius solius 
Patris voluntate genitus est, sine tempore, et sine medio, 
wt jussorum Patris minister sit. et famulus (f), in mi- 
nisterio dispensationis ac redemptionis scilicct, ut 
videtur iis explicare, qux subsequuntur verbis : ᾿ς 


B enim, si conferas cum prolixa Antiochena formula, 


seu cum Sirmiensi contra Photinum synodo (g), 
unam eamdemque sententiam utrobique expressam 
videas, Filium scilicet genitum sola voluntate Patris, 
sine tempore, sine medio, ut Patri obsequeretur ac 
minister esset , Patrem vero non substantia tantum, 
sed et auctoritate Patrem , quain porro auctoritatem 
sic explicavit Hilarius, ut nihil :equalitati detraheret, 
quia pietatis subjectio non est essentiz diminutio, 
nec religionis officium degenerem fecit naturam (A). 
Hinc idem Philostorgius Demophilum ipsum, ut solet 
omnes a sua secta alienos, carpit, quod lutulentus 
flueret, quod omnia atque ecclesiastica potissimum 
dogmata confunderet, misceretque, ac denique, 
quod Eunomianis gravissime infensus gravissimis eos 
malis affecerit (i). Hoc vero testimonium, cum aper- 
lissimum et decretorium sit, nemo jure dubitaverit, 
quin Demophilus Semiarianus perpetuo fuerit, ac 


quin praterea illam, quam sincere profitebatur, 
fidem Liberio exsuli exposuerit. 


$ V. — Quo anno ac mense Sirmiensis blasphemia con» 
scripta, et in Gallias missa videri possit? Variz ea de re 
sententie : Hilarius affertur, οἱ explicatur, ejusque 
testimonio controversia definitur. 


Iloc etiam mihi proposui, ut perscrutarer diligen- 
lius, quo anno et. tempore Sirmieusis hzc blasphe- 
mia scripta videri possit, ac quis deinde exitus, 
fructusque ejus fuerit; siquidem his etiam flet , ut 
eorum temporum historiz aliquid lucis accedat. 

Plerisque itaque placet anno 357 malis artibus in 


esse censeretur ? Certum itaque ratumque sit Demo- y) lucem obtrusam ; at vix est, qui aliquam sux opinio- 


phium Ariminensi concilio non adfuisse. Quari 
tamen lioe loco posset, cur nulla in Seleuciensi etiam 
synodo, cui imperator Orientales omnes adesse jus- 
serat, ejusdem mentio sit? An forte ab iis turbis 
abesse maluit? Au potius inter illos centum et quin- 
que llomeusianos ab Hilario (d) memoratos, sed 
fugitans jurgiorum fuit ? Utrumque fieri facile potuit, 
siquidem Bailius Magnus sic illum animo affectum 


(a) Lib. 1t, cap. $7; lib. 1v, cap. 18. 

j Lib. de Syn. cap. 9, epist. ad cap. 9. 
c) Lib. contr. Áux. cap. 6. 

d) Contr. Const. n. 12. 

e) Tom. lll, ep. 48. 


nis rationem proferat, przter Petrum Coustantium, 
qui Hilarii auctoritate utitur ad Gallicanos episcopos, 
qui eam damnaverant, h:ec scribentis : Vicistis enim, 
Fratres, cum. ingenti fidei gratulatione, et geminam 
habuit illese consciente vestre honor gloriam, de 
integritate scilicel conscientie , et de exempli auctori- 
(ate. Nam fidei vestre imperturbate [ama quosdam 
Orientalium episcopos sero jam commovit ad aliquem 


f) Apud Vales. H. E., tom. III, p. 558. 


) Can. 1, 5, 25, 27; Ancyr. conc. can. 17, 18, 
1) De Syn. cap. 79. d n. 17, 18 


i) Lib. 1x, cap. 9. 


991 


SANCTUS DAMASUS PAPA, 


992 


pudorem nutritg hereseos, et auditis iis, que apud A Quadis et Sarmalis redeunti; tum hie addit : Jta con- 


Sirmium conscripta impiissime fuerant , irreligiosorum 
audacie quibusdam decretis. contradixerunt (a). De- 
creta, qux: Hilarius memorat , illo suut, quie Ancy- 
rana synodus promulgaverat. Hinc ait idem Cou- 
stantius: Ex Hilarii verbis ea inter hane, Gallieanam 
scilicet, eL Áncyranam synodum debet intercedere tem- 
poris mora, ut commode potuerit illius [ormulq in 
Gallias deportari , deinde Gallicanorum episcoporum 
convocari synodus, hujus decreta in Asiam αὐ Hila- 
rium, et ab Hilario ad Orientales perferri, qui Gallo- 
rum exemplo excitati Ancyranam synodum coegerint (b). 
Non uuus tamen est Coustantius, qui hanc in 
Gallicanos episcopos gloriam conferat, siquidem 
Tillemontius sic Hilarium intelligit, ut Orientales 
episcopos Ancyranam illam synodum coegisse velit, 
postquam eam blasphemiam in Galliis prosceriptam 
fuisse intellexerant. Czteruin quin Gallicani eorum 
temporum episcopi, sanctissimi profecto ac doctis- 
Simi fuerint, et a Deo concessi, ut fidem tuerentur, 
nemo negaverit : ego etiam concedo libenter plures 
fuisse hoe eodem s:eculo, ac esse nunc etiam D. O. 
M. beneficio, qui tantorum Patrum filii et h:redes 
gloriam auxerint; at forte non ea est Hilarii hoc loco 
mens, quam Tillemontius et Coustantius putat : 
neue enim ille Gallicanos episcopos laudat, quod in 
revocanda et damnauda $Sirmiensi hac formula, 
exemplo $uo Orientalibus auctores fuerint , ut enim, 
mox dicam, ex Hilario ipso hoc falsum fuisse con- 
διαὶ : sed quod ii servat:e perpetuo recta fidei fama 


ligit, ut cum ego dimicassem , ille solum iter fecisset, 
et cum Istri accolis pacifice collocutus esset, non ego, 
sed ille triumpharet (d). Nunc vero cum praelium Ar- 
gentinense, ab anno 557 removeri haud possit, atque 
auno illo per Illyricum Constantius iter fecerit, nihil 
impedit quominus Sirmium commodo accedere, ac 
conscribendz» formule adesse potuerit. Neque vero 
opus est , quod nonnulli faciunt, ut imperatorem in- 
vitam ac defatigatum ex Illyrieo iterum revocemus 
Mediolanum, Decembri mense, que leges in ea Urbe 
datas legimus , atque eum deinde 18 ejusdem die, 
Sirmii rursus statuamus vacantem publicotioni alia- 
rum legum (e). Facile enim illum ab hoc incommodo 
liberamus, si cum Reinesio (f) librariorum imperitia 


B factum dicamus, ut Mediane aut compendio scriptz, 


aut exscriptorum imperitia Mediolanum successerit. 
Erat enim Mediana locus, sive imperatorum recessus, 
tertio a Naisso lapide , imperii Valentinianum inter 
et Valentem divisione celebris. Hanc vero correctio- 
nem facilius etiam probaturus erit, qui secum re- 
putet , habita itineris ac  mansionum ratione vix 
fleri potuisse, ut. imperator, qui 6 et 7 Decembris 
Mediolaui agebat, 18 ejusdem mensis die , publi- 
eandis in Sinniensi urbe legibus vacaret. Quod si 
lex 14 de Episcop. , qux Felici Romano episcopo 
inscribitur , non Mediolani , sed Mediane data est, 
Liberius exeunte anno 357 nondum Beroea disees- 
serat, ac pristinam constantiam dimiserat, siquidem 
eum pontificem , stalim ac cedere visus est , ad im- 


effecerant, ut Orientales nutrit: ἃ se heereseos ali- C; peratorem venisse, ab eoque sedi suc restitutum fuisse 


quando puderet : qua profecto constans fama ut 
facile per Orientem diu antea spargi, atque ad earum 
provinciarum episcopos ferri potuit, ita etiam diu 
antea eos ipsos ad pudorem nuuitz hareseos per- 
movisse debuerat, quem tamen palam fecerunt dum- 
taxat, cum captata Eudoxians blasphemiz occasione, 
editis Ancyranis definitionibus , hbzreseos infamiam 
alienam a se facere .visi sunt. llinc vero fit, ut 
ratio, ob quam Coustantius illam retulit ad annum 357 
nondum provectum, haud satis solida videri possit. 

Qui vero illam anno 358 conseriptam putant, 
hoc potissimum fundamento nituntur, quod Con- 
etantius, qui huic conscribendze adfuit, quamquam 
anno 357 exeunte Maio, Roma digressus sit, ut 


scimus. 

Cur itaque eorum, qui eam Siriniensem formu- 
lam primo aut altero menseauni 358 scriptam putant, 
sententiam ego veriorem existimem , facit. duplex 
Hilarii testimonium, alterum in Hbro de Synodis, 
alterum in» opere contra Constantium. Nam primo 
loco, cum Gallicanos episcopos de Aneyran: synodi 
definitionibus certiores faceret, hoc ait : Et hac 
quidem , fratres charissimi , omnis que edita est fidei 
doctrina per paucos juxta universitatis modum Orien- 
lales, SUB HiS IPSIS PROPE DIBBUS quibus vos ingestam 
hreresim respuistis, emersit; cujus exponenda ea (uit 
ratio, quod unius substaniice silentium decernebatur (9). 
Hisce itaque verbis , qua profecto decretoria sunt, 


in Illyricum festiuaret , tamen nec Italiam reli- ἢ) manifesto liquet , uno prope, eodemque tempore a 


quisse, nec Sirmium ante postremos ejus anni dies 
accessisse videatur, cum leges habeamus ab 60 Me- 
' diolani datas die & et 6 Decembris mensis (c), at 
h:ec quoque ratio haud difficultate vacat. Ammianus 
enim Marcellinus , Urbe agre relicta , in Illyricum 
[estinasse imperatorem scribit, ut Quadorum , οἱ 
Sarmatarum motus compesceret : Ammiano accedit 
Julianus , qui Chnodomarium Argentinensi prelio 
captum, statim Constantio misisse ait, commodum e 


c) Cod. Theod. 1. 5 de Malef., et l. 14 de Episc., 


a) De Syn. n. 3. 
b) Adnot. ad llilar. de Syn., eap. 14 
et 1. 9 de Curs. pub. 


Gallicanis et Ancyranis episcopis, anathema dictum 
eidem fuisse. Si vero id ab Ancyranis fsetum fois- 
se scimus sub festum  Pasehaus , quod incidit 
anno illo in duodecimam Aprilis, eodem etiam 
mense id a Gallicanis przstitum videri: debet; quo 
argumenti genere Sirmondus utitur, ut synodum, qua 
Sirmiensem eam . blasphemiam damnatam a Gallis 
putat, eodem prope tempore collectam merito cen- 
8eat. Quantum vero temporis spatium intercurrisse 


d) Orat. ad Athen. p. $79, edit. Spanh. 
e) L. 5 de Erog. mil. et 1. 32 de Appel. 
[ἡ Epist. 27, p. 144. 

g) De Syn. , n. 28. 


905 


PROLEGOMENA, 


?94 


potuit, ut impla haec formula a loco, ubi seripta est, A anno 355 congregata. Nam metu plebis propria pia- 


in Galliss deferri posset ? Nam statim ac ea accepta, 
et significata est, Hilarius dainatam fuisse indicat : 
(a) An vero mensis unius spatium minime sufíiciens 
fuerit , Ursacio potissimum et Valente adnitentibus, 
ut ea quam citissime transmitteretur ? Itaque exira 
primum sut alterum anni ejusdem mensem collocari 
vix poterit. 

Alterum Hilarii testimonium , h:ec ejus ad Con- 
stantium verba suppeditant : Incerto. enim docirina- 
rum venio vagamur.... Jam vero proximi anni fides , 
quid jam de immulalione non habet ? Primum , que 
homausium decernit laceri. Sequens rursus , que he- 
umeusium decernit et praedicat. Tertium, que Usium 
simpliciter a Patribus prasumptam per indulgentiam 


cula ton ausi proferre , epistolam sub imperatoris no- 
mine miserunt , omni pravitate refertam , eo consilio , 
wt si ea cquis auribus populus reciperet , PUBLICA AUC- 
TORITATE cupita referrent : sin aliter. fuisset excepta, 
omnis invidia esset in rege, el ipsa etiam venialis, quia 
etiam tum catechumenus sacramentum — fidei merito 
videretur potuisse nescire (d). Ex hoc autem Severi 
loco intelligis etiam, quid Hilario sit, publice aucto- 
ritatis professio. 

Sed et alia est causa , cur ea formula non synodi , 
aut episcoporum, sed uno tantum imperatoris nomine 
missa videri oporteat. Si enim Hosiwm excipias, 
ceteri quatuor , quos Hilarins illius auctores fuisse 
asserit, extra Ecclesiv communionem fuerant : hoc 


excusal. Postresmum, qu& non excusat, sed damnat (b). p saltem de Ursaeio et Valente Galli episcopi certo 


Scribebat ille Constantinopoli positus, anno 359 jam 
prope exeunte , aut aliero jam ineunte. Huic vero 
proximus unus est, qui praecesserat , annus : hie 
igitur Sirmiensi blasphemiz , ac qux huic contrarize 
est, Ancyranz ecihesi ortum dederat ; quas deinde 
formulas haud multo post Sirmiensis tertia, qux? usiam 
excusat, ac deinde Seleuciensis Acacianorum , quae 
deinde nova appendice Constantinopoli ab iis dopata 
est, ac «siam aperte damnat, subsecutze sunt. 
Monstrum itaque hoc , quin statim ac iu lucem 
prodit, in Gallias missum fuerit, dubitare nos haud 
sinunt Hilarius et Phaebadius. At cum Hilarius, non 
a synodo , quxe nulla fuerat , non ab episcopis, sed 
tantum ἐς Oppido Sirmiensi missum dicat , non ob- 


scure viam indicat, qua missum fuerat. Ursacius ( 


igitur et Valens , rerum domini: cum essent, Magis- 
triani seu publici cursoris opera usi sunt , eo consi- 
lio, ut celerrime ferri posset , ae preterea ut impe- 
ratoris nemen οἱ jussionem prz se ferret, quo facilius 
reciperetur : Magistrianos enim ad magna principum 
perferenda mandata electos Gothofredus observat, 
alque jis uti in rebus Ecclesie perturbandis , Con- 
$iantio baud insuetum fuisse, ex Theodoreto colli- 
gimus (c). Hoc vero est, quod idem Hilarius alio loeo, 
aique bis verbis apertius explicat : Antea iu. obscuro 
αἰσκο in angulis Dominus Christus, Dei esse secundum 
saluraim filius negabatur , et essenlig inops. paternas, 
accepisse cum aliis Crealuris de non exstantibus pre- 
dicabatur. ΑΙ vero nunc PUBLICA& AUCTORITATIS PRO- 
FESSIONE luresis prorumpens, id quod antea furtim 
anussitabal , nunc con. clam victrix gloriabatur : tum 
deinde Ursacium et Valentem veluti impietatis hujus 
auctores arguens, fefellerunt, ait , ignorantem regem, 
atl istius modi perfidie fidem bellisoccupatus exponeret et 
credendi formam Ecclesiis nondum regeneratus expone- 
ret; hinc enim colligis uno omnia imperatoris nomine 
tunc peracta fuisse. Hac eadem illi (raude, qux male 
cecidit, usi (uegani latrocinali in Mediolanensisynodo 


(e) De Syn., n. 9. 
ῳ Lib. ts adv. €onst. n. 5. 
c) H. Β΄}. n1, cap. 9. 
ΐ Sever. Bist., lib. «t, n. 460. 
Hit. de 8yn., n. 2, et Contr. Const. n. 2, 


statuerant. (e). Quamobrem omni cum orthodoxis 
episcopis interdicto per canones litterarum commer- 
cio, non erat cur illis consueto more ac de rebus 
ad fidem pertinentibus Ariani illi scriberent ; unaque 
haec supererat via, qua etiam usi sunt , ut. formulam 
ἃ Constantio mitti ae per magistratus promulgari 
curarent , quod aliquando 4 Constantio factum. le- 
gimus. Siquidem cum de Athanasio agebatur , ma«- 
gistratibus scripserat, οἱ mulctam &denuntilaverat , 
nisi quis propri civitatis episcopum adversus illum 
subscriber? coegisset (f). Qux: cum iia sint, paradoxa 
mihi videtur eorum sententia , qui Sirimiensem illam 
blasphemiam synodicam appellant , atque in synodo 
conditam aiunt , cum praterea nec episcoporum nu- 
merus rei tautz: deliniend:e necessarius adfuerit , 
nec synodicz de more aut scripte , aut. missse fue- 
rint, nec ii convocali , quibus accedendi jus erat : 
quamquam si fortuitum illum, ac quatuor, aut quin- 
que episcoporum clandestinum congressum synodi 
nomine, editamque ab eo formulam synodicam ap- 
pellare volueris , minime repugnarem, eo tamen 
sensu, quo Sardicense concilium scripsit Arianos 
venientes Sardicam per singula loca sgnodos fecisse 
inter se, et pactiones eum interminationibus , ut 
omnino venientes Sardicam ad judicium non acce- 
derent, neque in unum cum sancta synodo con- 
venirent, ea voce peculiares, claudestinosque 
eorum conventus exprimens (g). 

Sed ul ad institutum redeam, quamquam lixc ab 


p eo minime prorsus extrauea sint, statim ac formula 


hec Gallis episcopis nuntiata ac significata est, 
palam rejecta, palam damnata fuit : an vero collecta 
synodo , ut Sirmondus censet, an vero circumeunti- 
bus episcoporum litteris, ut fieri etiam potuit, nihil 
interest quxrere. Nunc vero, quo recidat oratio, 
vide: si eam anno 257 scriptam asseris, si Constan- 
tii auctoritste promulgatam ac suffultam vides, cur 
nihil actum ab illo interea fuit contra repugnantes 


f) Athan. ad solit. p. 829. 
ἢ Ex interpretatione Hilarii fragm. n. 7 gr:tce 
apud Athanasium : Kal Ἐρχόμενοι δὲ εἰς τὴν Σαρδικὴν 
κατὰ τύπους συνόδους ἐποιοῦντο πρὸς ἑαυτοῦς. 


pu S 


295 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


296 


episcopos ? Hilarius profecto Ursacio et Valenti ex- A rniliaribus tantum Ursacii, Valentis, et Germinii lit- 


probrat, quod ea promulgata, contradicentes episco- 
pos ad exsilium coegerant. Coegerunt enim nos, ait 
ille, ad voluntatem exsulandi, dum impietatis imponunt 
necessita!em (a). 

At viris illis ad omnem audaciam, crudelitatem- 
que paratis, non consilium, non animus, scd tempus 
defuit. Nam confecta interea Ancyrana synodus est 
ineunte Aprili mense, qui Sirmiensem blasphe- 
miam sub Eudoxiana hzresi latentem confixerat. 
Legati qui ab illa ad Constantium fuerant, Bosilius 
Ancyranus, Eleusius et Eustathius , ac Sirmium 
ineunte Maio cominodo accedere potuerant, impe- 

ratorem a priori sententia depulerunt. Ursacius 
ipse, Valens ac Germinius Constantio obsequi , Sir- 


teris, quod eos non lateret , cujus esset animi vir 
pessimus, communemque sese babere cum illo cau- 
sam : hinc ille unus gratias egit Ursacio ipsi, Valenti, 
ac Germinio, quod eorum Ministerio Occidentales 
recle sentire coeperant ; Hosium eam blasphemiam 
profiteri coactum iis verbis exprimens : (c) atque ii, 
quibus rescribit, ut vides, tres sunt dumtaxat. Quarto 
Constantius hzresi per legatos, qui ÀÁncyra venerant, 
indicata , tum novatores exsilio damnavit , Aetium, 
scilicet , Eudoxium ac socios , tum scriptis litteris 
Aniiochenos monuit, ne proinulgatam in Enceniis 
fidem desercrent : atque ut Eudoxianam lizresim, 
impiam , novam ac sero ex erroris barathro emersam 
exsecrarentur (d). An vero ille tam impudeus fuerit, 


miensem formulam ejurare, atque Ancyranam ecthe- B ut [ας ageret, et scriberet, si ea formula probata 


Bim , que tunc promulgata est, profiteri coacti 
sunt. Hinc illis omnes nocendi nervi repente, ac 
prater omnem exspectationem, succisi sunt. Rem 
narrant Hilarius , Socrates ac Sozomenus , qui con- 
suli possunt. An non vides aperta omnia , et plana, 
ac quod Hilarius ait, Gallos et Ancyranos episcopos 
uno prope eodemque tempore impietatem illam 
damnasse, ut verissimum sit? 

Sed pergamus rei , de qua agitur, lucem afferre. 
Qusri igitur potest, an ea formula sicut in Gallias, 
ita missa in Orientem fuerit, ac promulgata ? Sic 
nonnulli putant : equidem haud facile concesserim, 
Ursacium , Valentem, Germinium et Potamium ejus 
auctores , Occidentales cum essent, ac cterarum 


antea a se fuerat, si per Orientem promulgata jussu 
suo ac encyclicis episcoporum litteris, ut recipere- 
tur ? At, inquies, potuit ea privatim 96. familiaribus 
epistolis vulgari : quid vero hinc colliges? An eam 
propterea Deimophilus certo viderat ? An fidem prz- 
terea, quam fama tantum, ac incerta voce clanculum 
protusam acceperat, nec satis perspectam habebat, 
exponere Liberio potuit ? Contra vero Ancyranz de- 
finitiones, quibus Antiochena et Sirmiensis expositio 
expresse confirmata est, promulgat statim fuerant 
encyclicis de more litteris : Constantius preterea 
illas tunc obtinere solas jusserat (e). Vix igitur 
aliam ab ea, qus tunc obtinebat, fidem Demophilus 
Liberio exposuisse potuit. 


omuium Ecclesiarum consensu carerent, fidem pro- C — Hzc autem cum ita se habeant , minime necesse 


posuisse propriam Orientalibus , ut iis etiam com- 
munis esset , ac promulgasse , ut ab omuibus velut 
certum constitutumque dogma reciperetur. Hanc 
vero sententiam hzc, ni fallor, przeterea confirmant. 
Primo quod Georgius Laodicenus in litteris, qux in 
Ancyrana synodo recitabe sunt, unum tantum 
Aetium et Eudoxium hzresis tunc ortz auctores 
dat. Secundo quod Basilius Ancyronus in encyclica 
ex synodo a se habita , scripta, tum eos perstringil 
dumtaxat , :tum vero ex J/lyricorum nuntiis (b) ac- 
cepisse se scribit, perniciem illam latius serpere 
propagarique , ad instar feriaenti : eam igitur non 
viderant Orientales , nec illa iis in locis vulgata de 
more fuerat. Tertio non ego diífiteor, quin Eudoxio, 
qui recenter Antiochen: sedi irrepserat, cogni!a 
fuerit : at uni Eudoxio significatam contendo, ac fa- 


(a) De Syn. cap. 78. 
b) Οἱ ἀπὸ τῶν κατὰ τὸ ᾿λλυριχὸν ἀπαγγέλλουσιν. 
c) Sozomen. lib. 1v, cap. 12. 
Sozom. lib. 1v, cap. 15. 
e) Soz. lib. iv, cap. 14. 
Traité de la puissance ecclésiastique et tem- 
porelle, upccxx vi, p. 713. 

) Ce n'est pas ici le lieu. d'examiner quelle est 
cetie. formule de foi à laquelle il souscrivit ; il nous 
suffit que les anciens aient. assuré; que la. formule de 
fot à laquelle il souscrivit était héréiique, et qu'il ap- 
prouva l'Arianisme . . . . D'ailleurs [a formule, 
qu'il avait souscrite dans son exil, lui avait été présen- 
ée par Démophile, arien ; et elle était si fort arienne, 


est, ut diutius imniorer in refellendo Dupinio, atque 
anonymo scriptore, qui Dupinium nobis iterum pro- 
posuit elapsis annis in Gallicam linguam conversum 
sub titulo Tractatus de ecclesiastica et seculari po- 
testate (f). Qui primo Demophilum inter Anomoeos 
confidenter collocat , deinde duplicem a Liberio 
siguatam formulam somniat, alteram scilicet Beroez, 
eanique Ariauam totam, atque Anomeeorum senten- 
(16: couformatam , alteram vero Sirmii , eo nempe 
animo, consilioque , ut de priori illa Beroez sub- 
Scripta sese purgaret, vulgatamque quod Filium 
Patri dissimilem professus esset , famam dissiparet 
apud Basilium Aneyranum czeterosque Semiarianos, 
qui ad Constantium  Sirmii agentem legati fue- 


D rant (9). Qu: enim dicta a me hacteuus , et dispu- 


tata sunt, ac quz przterea rursus dicenda restant, 


wà l'occasion de celte souscription, les Ariens dirent 

aulement que. Libére avait reconnu par sa souscrip - 
tion que le Fils était dissemblable à son Pére; ce 
qui obligea les Sémiariens , quand Libére fut revenu à 
Sirmich, à l'engager à signer une profession de foi , 
dans laquelle il reconnoissait le Fils semblable à son 
Pere. Car Libére signa deuz fois: la premi?re, daus 
son czil , une formule de [οἱ tout à fait arienne, que 
Démoyhile lui présenta, et aprés il écrivit auz Orien- 
taux .. . . étant ensuite rappelé à Sirmich, les dépu- 
tés du concile d'Áncyre . . . l'obligérent de signer un 
recueil des (ormules de foi, et de reconnoltre le 
Fils était semblable à son Pére. C'est ainsi que Soso- 
méne rapporte cette histoire, et sa relation est.con- 


997 


PROLEGOMENA. 398 


aperte demonstrant, Dupinium , qu: numquam fue- A cur in litteris ad Orientales scriptis, fidem sibi a 


ruut, facta temere comminisci, falsisque ea testimo- 
niis con(irinare, ut fucum, prout solet, lectori faciat. 
ὃ VI. — Rei totius a Liberio geste series exponitur, ejus- 
que ad Orientales, et ad Ursaciutmn et Valeutem litterse 
explicantur, Exposita rei tunc gesiz series copfirmatur 
auctoritate Sozomeni, aque Acacii, aliorumque Constan- 


tinopoli congregatorum Arianorum testimonio non antea 
observato. 


Qux itaque hactenus dicta, οἱ disputata a me 
sunt, cum qu: suscepta a Liberio fides fuerit, osten- 
. dunt , tum vero totam rerum gestarum seriem facile 
jam pervidendam offerunt. Basilius igitur, confecta 
Ancyrana synodo, ac Paschalibus forte diebus, ad 
imperatorem profectus est Sirmii agentem ; eoque , 


ut dixi , pervenire facile potuit ineunte Maio : res - 


illum suas pari celeritate, ac felicitate confecisse ex 
llilario et Sozomeno sciinus : nam Sirmiensis blas- 
phemia abrogata et Autiochena in Encniis fides 
iterum confirmata est ; Ursacius praterea et Valens 
ejusdem blasphemi:e auctores ignorantiam professi , 
revocarunt , quod fecerant, Antiochenz et Ancy- 
rana ecthesi subscribere coacti : Eudoxius et Aetius, 
aliique manifesti ejus impietatis sectatores exsules 
facti : Basiliani denique victores universa loca pera- 
grarunt , ut homueusium sive Ancyranam (idem , qux 
eadem cum Sirmiensi est, confirmarent (a). Nullus 
ilaque dubito, quin litteras quaquaversus illico spar- 
gi curaverint , quibus episcopi omnes per Orientem , 
atque ii potissimum , qui Sirmiensem fidem profi- 
tebantur, ea de re certiores fierent , quos inter De- 


mopbhilus merito numeraudus est , quia non longe C 


aberat, ac Sirmiensi eidem fidei conscribendz ad- 
fuerat , eamque ut vidimus, cum Semiariauis palam 
profitebatur. Hiec vero omnia cum ille Liberio prz- 
$cns narrasset , atque explicasset , obtinuit , ut ille 
exsilio fractus, et Urbis revisend:e cupidus, ad Orien- 
tales scriberet , qui in comitatu erant, et rerum 
apud imperatorem potiebantur , Basilium scilicet , 
ut Nicepliorus explicat , ejusque socios (5b). Nec vero 
sententiam hanc ineam evertere videtur, quod idem 
pontifex Ursacio etiam, et Valenti scripserit, Sir- 
miensis ejus blasphemia: auctoribus et assertori- 
bus : cum enim istam tunc ii revocassent, et exmdem 
cum Basilio, ceterisque Semiarianis fidem profiteri 
coacti fuissent , nulla erat aperta ratio cur idem 
pontifex, qui Orientalibus scripserat , eorum Occi- 
dentalium etiam, quorum magna erat apud Constan- 
tium gratia, ac eadem tunc cuum ceteris fides, com- 
munionem refugere debuissei. Hinc vero intelligis , 


forme aux anciens monuments dans les Fragments de 
S. Hilaire . . . Hxc exscripta ex Dissert. ὅ, ὃ 3. 
(a) Philost, lib. iv, cap. 9. 
(b) Niceph. lib. ix , cap. 37. 
c) Lib. 1, cap. 97. 

Hunc Sozomeni locum , nefarie tamen falsatum 
exscripsit Greculus ille, cujus exstat variis in biblio- 
thecis rh»psodia qu:edam sub ementito Photii patriar- 
che nomine, ac sub hoc titulo : Συναγωγαὲ xal ἀπο- 
δείξεις ἀκριδῶς συνειλεγμέναι ἔχ τε σννοδιχῶν, xal ἱσ- 
τορικῶν γραφῶν περὶ ἐπισχόπων, xxl. μητοοπολιτῶν, xol 
λοιπῶν ἑτέρων ἀναγκαίων, Ἐχχλησιαστιχῶν ζητημάτων. 


Ρλτβοι.. XIII. 


Demophilo expositam se suscipere Liberius ait, 
hac vero de re nullum in aliis ad Ursacium ipsum, 
et Valentem οἱ Gerininiuim exaratis, verbum fece- 
rit. Quis enim hine non videat, cum idem Liberius 
eas litteras exararet , unam fuisse eorum omnium 
fidem , missamque proinde utramque epistolam , 
postquam Valens , Ursacius et Germinius Ancyranze 
synodi definitionibus subscripserant, nullaque inter 
eos , et Orientales exterior in sententiis discordia 
6556 videbatur ? 

Nunc vero videndum ἃ nobis est, quid Liberius 
egerit, postquam Sirmium accessit. Athanasius et 
Hilarius, ut dixi , nihil. profecto exprimunt , quod 
nos ejus rei dilucide scientes faciat. Socrates de liu- 


B jus pontificis lapsu nihil omnino attigit; siquidem Ru- 


finus, quem sequitur plerumque, hac de re nibil 
certi compertum se habuisse scribit (c). Unus itaque 
Sozomenus superest, qui geste lunc rei memoriam 
transmisit ad posteros , atque illam 3deo descriptam. 
aceurate, ut omnem omuino pudorem exuisse opor- 
teat , qui ejus hoc iu facto auctoritatem sequi nolit. 
Illum itaque operz pretium est ut audiamus. 

Haud multo post Imperator ab urbe Roma Sirmium 
reversus , cum Occidentales. episcopi legationem ad 
ipsum misissent , Liberium Berogi ad 86 accersivit ᾿ 
cumque adessent legati episcoporum Orientis, convo- 
calis sacerdotibus , qu5 in comitatu erant ,. Liberium 
cepit compellere, ut Filium Patris non esse consub- 
stantialem profiteretur. Instabant autem , et imperato- 
rem ad hoc impellebunt , Basilius , Eustathius et Eleu- 
sius , qui precipua apud ipsum auctoritate pollebant. 
Qui cum ea, qu& contra Paulum. Samosatenum , et 
contra Photinum episcopum Sirmii decrela fuerant , 
ac praterea fidei formulam in dedicatione Antiochnensis 
basilicee editam , in. unum tunc libellum conjecissent , 
perinde quasi quidam sub obtentu vacabuli consubsian- 
tialis propriam haresim stabilire conarentur , e[fece- 
runt ul. Liberius et. Athanasius , Alexander , Severia- 
nus el Crescens A[rice episcopi ei formule consen- 
tireni. Consenserunt pariter Ursacius et Germinius epi- 
$COpus Sirmii , et Valens Murse, εἰ quotquot ex 
Ürientis partibus aderant episcopi. Sed et confessionem 
a Liberio vicissim susceperunt , qua eos , qui Filium 
substantia el. per omnia Patri. similem non esse. asse- 
rerent , alienos ab Ecclesia pronuntiabat (d)..... Ilis 
per legatos Occidentalium confectis , imperator Ro- 
mam redeundi potestatem fecit. Scripserunt eiiam epi- 
scopi , qui. Sirmium convenerant ad Felicem , qui 


Ἐρώτησις. 

Ἐν ποίοις φαίνονται πεπραχότες οἱ Ἱρωμαῖοι παραλο- 

79e; ᾽ ' 
Αποχρισις. 

Ἐπὶ κωνσταντίου Λιδέριος ὁ Ῥώμης μετά τὴν ἐχ τῆς 
ὑπερορίας ἐπάνοδον, τῇ ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ἐχτεθείση πίστει 
ἐγγράφως συνηνεσεν " ἐν μέρει δὲ ὁμολογίαν παρ᾽ αὐτοῦ 
ἔχομισαντο Βασίλειός τε ὁ Αγχύρας, x«l Εὐστάθιος Σε- 
βαστείας. ἔτιγε μὴν καὶ Ἐλεύσειος ἀποχηρύττουσαν τοὺς 
μὴ κατὰ πάντα ANOMOION τῷ Πατρί τὸν Υἱὸν λέγοντας. 
xal τῆς χοινωνίας δὲ αὐτῶν οὐ διΐστατον. 


40 


299 


SANCTUS DAMASUS PAPA. . 


300 


tum Romane Ecclesie prasidebat , et ad clerum ejus- A quamquam inclinat animus, ut credam iis verbis ex- 


dem civitatis , ut. Liberium susciperent , atque ambo 
apostolicam sedem gubernarent , ei simul sacerdotio 
fungerentur absque ulla dissensione (a). H::c Sozome- 
nus : at quos Valesius , cujus interpretatione utor , 
Occidentalium legatos in medium statuit, equidem 
nullos fuisse puto: siquidem Grzcum verbum πρε- 
σβεύω, tum eos exprimit, qui legatà mi:si sunt, 
tum eos quandoque , qui pro alio deprecatores acce- 
dunt : hoc saltem sensu Langus Nicephori interpres 
ac Fronto Ducseus vocem illam acceperunt (5). For- 
tunatianum igitur Aquileiensem , quem Liberius cum 
litteris ad. imperatorem miserat, hoc loco ego de- 
signatum intelligo, atque ipsos etiam Ursacium et 
Valentem , quos ille sibi devinxerat, cacterosque in 
comitatu tuuc positos : neque enim brevis mora pa- 
tiebatur, ut quos mitti per Vincentium Capuanum 
ex Campania idem pontifex optaverat , tunc adesse 
potuerint. 

Vides itaque Liberium Basilii opera ab exsilio re- 
vocatum, postquam Sirmiensem (idem se recepisse 
scripserat : deinde vero, postquam eidem fidei cum 
Afris aliquot episcopis reipsa subscripsisset , Romam 
eundi, suamque recipiendi sedem potestate dona- 
tum. Cum autem ille, Anastasio teste, πὶ non. Au- 
gusti Urbem ingressus sit, Sirmium accessisse de- 
buit in Junio mense, rebusque eo jam labente con- 
fectis, Romano itineri se dedisse. Omnia vero, δὶ 
sic accipias, sibi recte cohaerent : nam claudestina 
Ursacii, et Valentis formula , Basilio instante, abro- 
gatur, acSirmieusis contra Photinum ecthesis iterum 
promulgatur Maio nondum provecto : Liberius non 
longe absens a Demophilo expositam suscipit idque 
Basilio Ancyrano , aliisque Orientalibus in comitatu 
posiis denuntiat iis quas memoravi litteris. Ab 
exsilio itaque evocalur ad imperatorem , ac fidem , 
quam se suscepisse dixerat, scripto professus , ad 
Sedem suam revertitur. Neque enim negaverit ali- 
quis , quin hzec omnia trimestri spatio fieri commode 
potuerint. 

Caterum non unus Sozomenus hujusce rei testis 
est ; siquidem non obscuro Acacii Czsaiiensis testi- 
monio confirmantur. Fuerat ille cum czteris ex fzece 
Ariana, qui Usiam a flde rejiciendam statuerant, de- 
positus inSeleuciensi synodo a Semiarianis Usie as- 
serloribus : sed Acaciani paulo post fortiores, ut par 
referrent in latrocinali Constautiuopolitano con- 
ventu, Semiarianorum duces sedibus expulerunt : 
quod eun jure fecisse videri vellent, ubi de Basilio 
Ancyrano agunt, has cum nonnullis aliis expresse- 
runt causas, quod scilicet, l/lyriis, ltalis et Afris dis- 
sidii, et tumultus causa. exafitissel, eteorum. que. Kc- 
clesig Romane contigerant , auctor. faerat. (c). Cur. 
igitur Illyriis, Italis et Afris dissidii , et tumultus 
causa ille fuisse dicatur , ego minime inuquiram, 


a) Lih. κν . 15. 
b) iceph. lib ix , cap. 91. 

c) Sexo. lib. 1v. cap. 24 : καὶ διχονοίας καὶ στά- 
σεως αἴτιος ἐγένετο, Ἰλλυροῖς, xal Ἰταλαῖς,, καὶ ᾿Δφροῖς, 


Β 


C 


D 


primi studium illud, quo allaboraverat, ut iis in lo- 
cis Ancyrana definitiones reciperentur , atque Ano- 
moi damnarentur. Quzro itaque, siquidem hoc ad 
institutum pertinet, quenam fuerant, quxe Ecclesi 
Roman:e haud pridem eontigerant, atque eidem Ba- 
silio Acacius veluti auctori prieeipuo, crimini vertit. 
Plerique re», veluti in obscuro positam, intactam 
pretereunt ; Tillemontius vero, cujus nihil diligen- 
tiam fugit, suspicatur hoc loco Felicis intrusionem 
indicari, atque ejus rei culpam in Basilium δ Acacio 
transferri (d). Αἱ cur Acacius Felieis ordinationem 
Basilio exprobrare potuit, cujus ipse Mediolani cum 
czteris Arianis Constantium possidens (e), si Hiero- 
nymo credimus, auctor potissimum ac promotor 
fuerat ? Ego vero miror, cur nullus unam illam, quz 
sese sponte offert, veram causam attigerii, eorumque 
verborum vim aperte explicuerit : iis enim haud 
obscure expressas intelligimus seditiones illas, ac 
forie etiam cz:des, quas Socrates, ae Sozomenus, et 
preces Marcellini et Faustini memorant, Roma ortas 
et perpetratas, cum Felix, quem Acacius evexerat, 
sede expelleretur Liberio reduce ; earumque in cul- 
pam vocatum eo loco fuisse Basilium, quippe qui 
uuus, ae prxcipuus fuerat ejus pontificis reduceudi 
2uctor. Quod si Liberius Basilii ejusdem opera Be- 
Το evocatus est, si fidei ab eo propositze subscri- 
psit, si iis deinde confectis sedi su» restitutus est, 
nullum deinceps futurum esse puto, qui de Sirmiensi 
blasphemia buic pontifici litem moveat, nisi sibi an- 
tea persuadeat, eam fuisse a Basilio propugnatam, 
pritereaque. Constantium, qui buie rei agend: prze- 
erat, qui Antiochenam formulam, retineri jusserat, 
qui Eudoxium, atque Aetium ejusdem blosphemisa 
per Orientem duces mulctaverat, qui. Valentem, Ur- 
sacium et Germinium coegerat, ut eam ejurarent, 
permisisse, ut Romanus pontifex illam eodem tem- 
pore confirmaret ; mirari itaque haud: satis possum 
praeceps eorum judicium, qui cum tam longe adsint 
3)) aetate gestarum rerum, Liberium, quod nemo ve- 
terum scriptorum ausus est, subsoripte Sirmiensis 
secundi» formulz reum agere potuerit. 


8 VIT. — Qusestio a Tillemontio primum proposita excuti- 
tur : an scilicet Liberius lhomousium non reticuerit so- 
lum, sed etjam da.unaverit? Rationes, ob quas scriptor 
ille doctissi.nus ancipitem se ostendit, ,roponuntur. 
Sozomeuus adducitur pro veriori sententi», et illustra- 
tur : 3n pro certo sit habendum, damnavisse homousium 
synodum Antiochenam, quz labita fuit coutra Paulum 
Samosatenum. Hilarius et Victorius haud recte a Tille- 
montio accepti afferuntur, et explicantur. 


Hanc dubitationem nullus in medium adduxerat 
anteTillemontium, qui eam primo proposuit, cum de 
Arianis ageret, versatamque in utramque partem, 
postremo inexplicatam, deserit doctiori, ut ile pro 


x«l τῶν περὶ Ῥωμαίων τὴν Ἐχχλησίαν aou curo. 
(o De Arian. tom. e 58. ὁ " 
ὴ Subscripsit enim cuin czeteris tunchabito,latro- 
cineli concilio. Vid. Bar. apn. 355, num. 22; 


50i 
singularisua modestia iuquit, viro dignam (a). 

Cur vero sic dubitaverit, faciunt haee pauca, quz 
jam recitata sunt, Sozomeni verba : Convocatis Con- 
stantius sacerdotibus, qui in Comilatu erant, Liberium 

caepit compellere, ut Filium Patris NoN ESSE consube 
stauiialem profiteretur. Siquidem ea δὶς accipit, ut 
Liberium nedum homousii professionem deserere, 
verum eiiam illud palam damnare a Constantio coa- 
ctum puiet. Erat vero causa, ut suspicatur, cur im- 
perator id vellet. Nam si Basilius, aliique Semiariani 
- jn Ancyrano conventu huic voci. anathema dixerant, 
δὶ Constantii animum tunc possidebant, ac modera- 
bantur, fleri etiam facile potuit, ut temporum beni- 
gnitate, atque ejusdem imperatoris auctoritate usi 
sinl, ut eum pontificem in hanc sententiam pertra- 
herent. Unum tamen est, quod Tillemoutium ea de 
re dubium habei, atque illud est, quod Basilius, alii- 
que Ancyranz synodi legati anathema illud clam esse 
oportere statuerant, atque hoc decretum ab iis, quz 
Sirmii promulgatx» sunt, definitionibus expunxerant. 
Rationes deinde, seu conjecturas affert, ob quas eos 
eapiata opportunitate ab instituto illo consilio reces- 
&i$se, ac liberas eidem anathemati habenas laxasse 
censet ; primo quia Hilarius scrivit, Ursocium, Va- 
lentem et Germiniuin ab eodem Ba»ilio postulasse, 
ut legeretur epistola de homousii e! homausii  exposi- 
liene ; quam illam ipsam esse opinatur vir doctus, 
qux ab Ancyrana synodo scripta fuerat, ab Epipha- 
nio recitata (b), ac homeusium asserens, homousium 
: anathemate proscripserat ; secundo quia Victorinus 
nos docet scriptas ab Orientalibus ad Afros litteras, 
ut ii cum Orientalibus omn:bus, et Afris ipsis, qui 
sic statuerant, homousium ab Ecclesia ejicerent, ac 
Jis litteris non rationes a sacra Scriptura petitas, sed 
jussiones, et minas adjunctas fuisse dolet ; nam si 
omnes, ut vidimus, uni eidenique formule cum Li- 
berio subscripserant, idem profecto de omnibus judi- 
cium esse debet ; et si Afri episcopi, et Orientales 
homousivm ab Ecclesia tuuc proscripsisse dicli sunt, 
nulla afferri ratio potest, cur ab eo crimine Liberius 
excipiatur. 

Hz igitur suut causm, ob quas vir ille accuratissi- 
paus rem hanc in iucerto relinquere visus est; qua 
tamen, ut in aperta luce collocari possit, primo 
disquirendum ἃ me est, quid Sozomenus recitatis 
esodo verbis senserit, tum deiude expendenda alla- 
tarum conjecturarum vis. Quod itaque attinet ad pri- 
gum caput de mente nempe Sozomeni, haud equi- 
dem coutendo, quin Constantius, ac Semiariani illi 
episcopi Liberium sollicitaverint , ne profiteretur 
μὴ εἶναι τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ ὁμοούσιον. ΑΙ 41:8 51}0 est, 
quae sit borum verboruim vis, an scilicet apertam ho- 
mousii execraioncm, an nudum ejus silentium ex- 
petitum inferant ; atque boc ego tota , quam idem 
Sozomenus narrat, facti serie recte perpensa, veris- 


a) Tillem., de Arión. δ. 74, et in not. 7. 

b) Hzr. 15. | 

c) Vid. Petav. ad Epiph. hzr. 75, p. 320. 
Sozom. lib. 1v, cap. 18 : Ἐν μέρει δὲ xal ὁμολο- 


PROLEGOMENA. 
À simum, ac manifestum puto. Constat enim Basilium 


$03 


Ancyranum subscribenda proposuisse ea qua contra 
Paulum Samosatenum, et contra Photinum episcopum, 
Sirmii decreta fuerant, ac praterea. fidei [formulam in 
dedicatione Antiochensis Ecclesie editam, una simul 
Scriptione conjuncta, atque aliud nihil. Quid vero 
hinc colligas haud obscurum est. Si enim Sirmiensis 
cum adjunctis anathematismis , si Philippopolitana 
fides, si Antiochena illa, qu:e czxierarum omnium, ut 
ita dicam, fons et origo est, homgusium adstruunt 
dumtaxat, homousium vero quamquam supprimant, 
minime damnant (c), nec Basilius voluit, ut a Liberio 
ea vox damnaretur, nec eam Liberium damuasse vj- 
deri potest, sed nudo involvisse silentio; qux» una 
erat oblatze ac ab eo confirmatze formulz vis. 


B Unum tamen video, quod ex Sozomeno ipso objici 


üdver:us hanc sententiam forte posset. Eudoxius, αἱ - 
hzresi tunc erumpenti patronos quzereret , in vulgus 
sparserat , Liberium et Occidentales tum /tomousium 
rejecisse, tum przterea eonfiteri Filium Patri dissi- 
milem. Vides itaque bicipitem esse calumniam. Quid 
vero Liberius? Eos qui Filium secundum substantiam, 
et per omnia Patri similem non esse assererent , alienos 
ab Ecclesia pronuntiat (d). Cum itaque una tantum 
lhomousii professione eum pontificem sese purgan- 
teni videas, alteri calumniz capiti latus priebet. At 
hoc miuime necesse est, ut dicamus : Eudoxius enim, 
qui utraque voce eandem exprimi οἱ asseri fidem 
merito intelligebat, liomousium zque ac. homaeusium 
proscripserat , atque in ejus criminis societitem  Li- 


C berium falso advocaverat : id igitur tunc agebatur 


duintaxat , ut idein. pontifex fldem catholicam adver- 
808 Eudoxii dolos assereret, vulgatamque adversus 
se calumniam eversum iret. ld vero cuin aperta una 
homcusii professione abunde consequeretur, tum 
apud Eudoxianos, tum apud ipsos etiam Catholicos , 
quibus tunc temporis una erat utriusque vocis , ea- 
demque vis, nihil opus fuit, ut ctiam de homousio 
aliquid adderet, aut suam tunc proferret sententiam. 
Caxterum cum  Liberium oblatx:» ἃ Semiarianis for- 
mul subscribentem , Anomaoos dumtaxat ab Ecclesia 
alienos pronuutiantem vides, aperte etiam intelligis, 
homousianos, et homeeusianos pari in pretio et loco 
ab illo habitos , ac etiam non obscure colligis, quae 
ejus przeterea de voce illa, cum liec ageret, sententia 


D fuerit. 


Sed ut ad eam, cuia Liberio subscriptum vidimus 
formulam revertatur oratio, ab eruditis quzritur, an 
illa tunc tempoiis ex integro composita, et procuaa 
fuerit, an vero, quz jam exstabant, Autiochena in 
Enc:rniis , et Sirmiensis iterum exscripue simplici- 
ter , unaque scriptione, unoque libello alligata: buic 
Pontifici oblat:e sint. Sed observari debet pro rei di- 
lucidatione Antiochenam in Encziis fidem, omnium, 
qua deinde excogitatze sunt, expositionum fontem , 


γίαν ἐχομίσαντο παρὰ Λιθερίον, ἀποχηρύττουσαν τοὺς 
ἡ κατ᾽ οὐσίαν τε xal κατὰ πάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ τὸν 
Υἱὸν ἀποφαίνοντας. 


905 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


504 


ac typum, ac quamdam veluti sect:?. suze tesseram , A credidit simpliciter , aut. quod magis placet, eredere 


Seiniarianos perpetuo esse voluisse. Hiuc ex Antio- 
chen:e hvjus fidei formulis Pseudosardicensis exposi- 
tio primo composita, et conflata, tum deinde ana- 
thematísmis adversus Paulum Samosatenum, et Pho- 
tinum promialgatis adaucta est (a) : Sirmiensis vero, 
quam hoc loco Sozomenus memorat , Pseudosardi- 
censem illam retinet, ac fere verbo tenus exprimit. 
Si igitur Sirmiensis fides Pseudosardicensem, si hec 
Antiochenam continet, si pr:eterea anaihematismos 
adversus Samosatenum , et Photinum promulgatos 
iterum expliext, nihil opus est, ut. formulam, quie 
oblata Liberio a Basilio est, recenter compositam, et 
tunc procusam fuisse dicamus ex Sozomeni mente : 
siquidem una hzc Sirmiensis fides omnia in se ipsa 
continet, et. coinplectilur, qui ille exprimit. Vim 
igitur buic scriptori inferunt, qui Antiochene fidei 
voce, eam eiiam indicatam putant, quz adversus 
Pauli Samosateni hzresim in ea urbe olim promul- 
gata fuerat, eamque Antüochenz in Enceniis, et 
Sirmiensi junctam fuisse opinantur, veluti homousio 
evertendo, qui erat Semiarianorum conatus imprimis 
idoneam , ct comparatam. Enim vero Sozomenus 
unam tantum exprimit Antiochenam fidem , eam sci- 
licet , qu:c in Encaniis dicta cst : quis igitur reliquus 
veteri illi Antiochenz expositioni locus ? Quod si Li- 
berio ea etia proposita fuisse ait, que adversus Pau- 
lum Samosatenum εἰ Photinum. episcopum Sirmii de- 
ereta [uerant, cum Antiochena in Eucaniis, et Sir- 
miensis ecthesis eos h:xereticos noininatim damnent ; 
ecqu:z aiabo Antiochenz veteris illius adversus eum- 
dem Samosatenum synodi definitioni, si que umquam 
fuit, iterum tunc depromend:z necessitas esse potuit? 

Sed nec ego facile concesserii , homousium ab 
Antiochena adversus Samosatenum synodo damna- 
tum, rejectumque fuisse. lloc quidem decretum (ne- 
que enim neg«) Basilius Magnus, hoc Hilorius me- 
morat. At viri docti Basilio opponunt auctoritateni 
Athanasii, ac rationes alias afferunt, ob quas ea de re 
merito dubitamus. Primo scilicet, quod assertum il- 
lud Autiocheu:e synodi decretum iis repugnat, qux 
paulo ante synodum inter utrumque Dionysium, Ro- 
manum scilicet, et Alexandrinum 66.518 fuerant, Se- 
cundo, quod illud ab omuibus prorsus, ne Arianis 
quidem exceptis, ignoratum fuerat usque ad an- 
num 358, cujus profecto rei idoneus testis Eusebius 
vir infinite propemodum lectionis, qui cum rationes 
omnes afferret in synodo Nic»na adversus liomou- 
sium propositas, hanc nec memorat quidem (b). Ter- 


tio derique , quod nullo alio testimonio nititur , nisi ἡ 


tunc viventium Arianorum , quorum nemo ignorat , 
quam suspecta fides fuerit (c). Quod vcro ad Hila- 
rium pertinet, nullum in historica hujus rei perscru- 
tanda veritate studiuin posuit , sed Semiarianis , aut 


(a) Vid. Athan. de Syn., p. 895, apud BB.; Hilar. 
contr. Coustant., num. 35 : P. Coustant. in not. f ad 
Hil de Syn. lib., p. 482, Ver. edit. 

(b) Vid. ejus epist. ad Cicsar. apud Athan. de Syn., 
tom. 1, pag. 240. 


videri voluit. Neverolioc cxistimerconf(identius, quam 
par est, asserere, duo faciunt ; primum quod jacta- 
tum illud ab iis decretum, non Antioclienz, sed Sa- 
mosatene synodo attribuit : alterum , quod cum 
quam ille causam agit , invictis aliis argumentis ob- 
tiueat, nihil sua referre putavit querere, an verum, 
an falsum illud esset (d). C:eterum si epistola Dio- 
nysii Alexandrini nomine inscripta ad Paulum Samo- 
satenum vera, ac genuina est, si quae Nicenorum, 
Patrum nomine in Ephesino concilio recitaia est , 
fidei expositio, ad Antiochenam antiquam synodum 
pertinet, falsum profecto est homousium ab ea rejec- 
tum fuisse , cum utroque loco asseratur illud apertis 
verbis (e) : ego vero non video , cur eorum, qui hzec 


B pro veris, et genuinis habent Autiochenz ejusdem 


synodi monumentis, sententia non przferenda sit al- 
teri, qu: negat : hiec euim paucis tantum, iisque le- 
vissimis conjecturis nititur, alia vero Antiochenz 
Ecclesi: symbolo congruit, atque auctorum ab ea 
zetate liaud longe distantium testimonio comprobatur. 
Sed hxc non est iis de rebus agendi locus, quem 
priterea pr:occupavit vir doctissimus Michael An- 
gelus Jacomellus intimus Cappellanus SS. D. N. ín 
dissertatione de heresi Pauli Samosateni, quam si quis 
consulat, oper: pretium fecerit. 

Ad epistolam nunc venio quam Valentem, Ursa- 
cium et Germinium postulasse Hilarius ait , ut a Ba- 
silio Ancyrano legeretur. Quz fuerit igitur, a quibus 
Scripta, quidve ea pr:cterea contineret, obscurum 


; est : lioc tantum ab eodem Hilario intelligimus , ac- 


tum in ea fuis:e potissimum de homausii et omousii 
expositione. Epistolam , ait ille, quam a vobis de ho- 
mousii el homausii expositione apud Sirmium , Valens, 
Ursacius et Germinius poposcerunt , legi; intelligo in 
quibusdam non minus circumspectam esse, quam ἰδὲ 
ram (f). Tillemontius Arianos illos, ut legeretur pos- 
tulasse conjicit eo consilio, ut Semiariani, qui eadem 
epistola homousium anathemate proscripserant, ac 
deinde hoc decretum clam omnes habuerant , pslam 
etiam illud aliquando facere, ac vocem illam dam- 
nare cogerentur. Αἱ epistola illa, qux lec!a est, &o- 
mousium anathemate nolatum, qua saltem conjectura, 
ne dicam ratione probat vir doctus? Hoc Semiariani 
illi prstiterant in ea Ancyranz synodi encyclica. 


D At si quis Hilarium legat, ac cum eadem synodica 


conferat, aliam a synodo scriptam epistolam, aliam 
tunc fuisse lectam facile deprehendet : in epistola 
enim. Ancyranz: synodi, eam quam Hilarius memo- 
rat, homousii, et homausii expositionem frustra quz- 
ras. Causa etiam, cur qux Valent, Ursacio, et Ger- 
minio lecta epistola est, aliam esse oporteret ab ea, 
41 Ancyr:e scripta fuerat, haud obscura est. 

Enim vero Áncyrani legati anathema consubstan- 


(c) Vid. adnot. ad Basil. epist. 59, edit. BB. 

" Vid. de Syn. num. 81 et n. 88. 

e) Conc., toin. I, p. 875, et tom. Ill, p. 1502 , 
Ven. edit. 

(f) De Syn. num. 78. 


$05 


PROLEGOMENA. 


906 


tiali dictum clam haberi oportere inter se statuerant : A scopos, neque solum voluntati tua, sed violente; mandas 


contra Valens, Ursacius, et Germinius homeusium 
aversabantur, quod nihil ab homousio differre merito 
arbitrarentur : res tota cx llilario constat (a). Quid 
igitur Semiariani illi facerent, ut Arianos alios ad 
homausii professionem pertraherent ; anathema vero 
homousio dictum, clam omnes pro instituto habe- 
rent ? Alia scribenda ab iis epistola fuit, qua Aomou- 
sii , et homonwii vim latius explicarent, ac rationes 
afferrent, cur boc alteri prxferendum esse videretur. 
Hzc itaque scripta tunc, ac composita est, hanc lli- 
larius indicat, at nos frustra nunc qu:zrimus. Czete- 
rom quidquid de hac epistola, qux Arianis illis lecta 
est , dixeris , aut scilicet diversam, ut opinor ego, il- 
lam esse ab encyclica Ancyranz synodi, aut anathema 
in ea dictum homousio, quod tamen ad Liberium at- 
ὑπαὶ, perinde est. Neque enim przsens ille fuit cum 
legebatur; sed postquam ea lecta est, postquam Án- 
ejrauz definitiones ab Ursacio et Valente probate 
jm ac promulgatze fuerant, Basilii tunc rerum Domini 
epera ab imperatore accitus Sirmium venit, omnibus 
seilicet, ut vidimus, confectis jam ac compositis rebus, 
1c eo tempore quo niliil necesse erat ut ea legeretur. 
Hoc vero quod aio, ex llilario ipso non obscure col- 
ligitur, qui cum tres illos dumtaxat episcopos ejus 
lectionem postulasse scribat, alium nullum, cum lecta 
ἃ Basilio est, adfuisse indicat. 

Victorini tandem testimonio, quod idem Tillemon- 
lius in suam trahere sententiam nititur , nihil fragi- 
lius, nihil obscurius. H:ec sunt ejus scriptoris verba : 


Orientales scribunt ad Afros, wt ejicerent a sancta Ec- C 


clesia BowousiuM , dicentes secum sentire et. Afros , et 
Orientales omnes (b). Incertum itaque est. quonam 
lempore hzc ad Afros ab Orientalibus scripta sint , 
3n scilicet ante Ariminense, an vero post Áriminense 
eoncilium, ejusque confirmatam Constantinopoli for- 
mulam : enim vero Afri aliquot episcopi l'omousium 
bis abjecisse videri possuut ; primo cum Liberius Sir- 
mienseim ecthesim professus est, ut vidimus; se- 
eundo cum a legatis Ariininensis concilii Arianorum 
formula recepta est : coustat enim inter przvaricato- 
res illos, tres ex eadem Africa praesules annumera- 
tos. Incertum praterea est, an Orientales illi qui ad 
Aftos scripserant, Ariani an Semiariani fuerint, quos 
omnes hoc vocabulum , homousion, xque (unc abje- 
cisse constat. Equidem lioc ego loco Afrorum nomine 
eos qui Arininensem formulam receperant , per 
Ürientales vero, qui scripserant, Ácacianos expres- 
808 existimo, ac litteras a Victorino memoratas, da- 
l3s ab iis puto. postquam Semiarianos ipsos qua vi , 
qui fraude induxerant, ut eamdem Ariminensem for- 
mulam, a pr:evaricatoribas illis legatis admissau pro- 
fierentur. Cur vero sic ego existimem , facit Hila- 
rius, qui tunc Constantinopoli positus Constantio hzec 
exprobrat : Subsiravisti voluntati tug Orientales epi- 


4) De Syn. cap. 79. MEE 

) Lib. 1 de Fid., adv. Arium., Si oportuit scribi , 
eportuit et. persuadere illis non solum jussione, sed 
raionibus et Scripturis sacris. BB. PP. tom. IV, 


tibi subscriptiones Afrorum, quibus blasphemiam Ursa- 
cii εἰ Valentis condemnaverant , reddi : renitentibus 
comminaris , et postremum ad diripiendos mitis (c). 
Liquet igitur eo potissimum tempore Afros ab impe- 
rotore variis artibus sollicitatos, ut Ariminenserh 
formulam complecterentur, ac fidem desererent: fru- 
straque aliquod in rerum tunc gestarum comwenta- 
riis argumentum quazras, quo ante Ariminensem for- 
mulam hanc Afris episcopis vim iuferre Constantium 
potuisse probes. Nemo etiam negaverit , quin Aca- 
ciani, qui Constantii autoritate abutebantur, eo etiam 
tempore ad eosdem litteras communi nomine scriptas 
miserint, quibus de recepta ab omnibus formula 
ipsa, tum certiores eos facerent, tum deine horta- 


B reutur ut reliquis accederint. Si enim Victorini testi- 


monium cum Hilario conferamus, facile intelligimus 
utrumque designare gravissima ea tempora, quz la- 
trocinalem  Constantinopolitanam *ynodum , qua ea- 
dem formula comproba!a, et promulgata est, subse- 
cuta sunt. Fac tamen hoc Victorini loco Orientalium 
voce Basilium ejusque Aucyrana legatione socios ex- 
primi, scriptasque ab eo tunc fuisse litteras in Afri- 
cam , quibus ejus Ecclesix* pr:xsules in suam senten- 
tiam pertrahere studuisset exemplo eorum, qui cum 
Liberio homeeusiuimn professi fuerant : quid vero iude 
conficies? An forte cum Bssilius scripsit, ut homou- 
sium abjicereut, hoc etiam voluit, ut anathemate 
configeretur? Id vero minime necesse est, ut dica- 
mus, cum aliud abjicere sit, aliud vero damnare, at- 
que unum , haud alterum inferat. Rem vero se ipsa 
manifestam duobus allatisexemplis confirmare placet, 
altero ex Hilario, altero ex Arianorum penu producto. 
Hilarius itaque Gallicanos episcopos laudat, quod 
missam ex Sirmiensi oppido iufidelis fidei impieta- 
tem, non modo non suscepissent , sed nuntiatam, si- 
gnificatamque damnassent (d). Acaciani vero in se- 
leucensi synodo homousium , et homeeusium velut 
voces sacris Scripturis incognitas siwpliciter reji- 
ciuut, ἐχδάλλομεν. Anonieum vero anathemate aperte 
damnant, ἀναθεματίξομεν. 

Inürma igitur, ac jacentia argumenta vides, qux 
Tillemontium in eligenda sententia ancipitem habuis- 
se visa sunt, Placet tamen unum adhuc pro Liberio 
testimonium nuuc ex Hilario afferre. Fuerat ille 
effectus certior episcoporum aliquot litteris, in Ancy - 
rona synodo, quam tantopere laudaverat , anathema 
Consubstantiali dictum, quamquam hocdecretum epi- 
scopi illi tectum deinde, ac secretum habere studuis- 
sent, Rationes itaque omnes quibus temerarium fa- 
cinus tueri poterant cum attulisset, easque vehemen- 
tissime expuguasset, tum hzc ait: Sed forte dicetur 
mihi : Aliqui hodie ex his , qui tum synodo (Niczena) 
interfuerant, tacendum de homousio decreverunt, Et ego 
invitus licet respondebo dicenti, numquid non et 'ipsi ta- 


p. 262. 
c) Contr. Const. num. 26. 
(d) De Syn. num. 92. 007 


20] 


SANCTUS DÀMASUS PAPA. 


. 3:08 


cendo de homaniisio esse constituunt ἢ Üro v0s, he quis: À aat quid ex sirceroe fidei conscientia reliquum tit ? Non 


quam alius é&x his preter senem. Hosium reperiatur, 
qui tacendum essé. existimet de utroque (a). Vides ita- 
que unius llusii exemplum pro Senlarianis 4b Hi- 
lario produclum , quamquam eorum propugnaudz 
sententie haud satis idoneum, quia Ilosius homou- 
slum xque ac homébusium a fidé sustulerat. Cur igi- 
tur Liberli exemplo ion utitur rei de qua ageb.tur 
confirmanda aptissimo? Ar flilarius hoc dissimulans 
priteriit? Hoc ne suspicari quidem licet. Àn igitur 
ignoravit? Quis vero animum inducere possit, ut 
credat, Semiarianos ejus pontificis potiorem auctori- 
tatem negligere potuisse, ac rem, quam illorum im- 
primis intererat vulgari quam maxine , Hilarium ip- 
sutn, 3c ceteros omnes clam esse voluisse? Veruni 


est exstans. ei. ad originem substantia aliqua alin, nisi 
&ola que Dei est : ut in eo nihil aliud. natum. esse pos- 
sit quam omne quod Dei sit, quia non ex nihilo exstans 
aliunde non subsistit (d). lloc itaque loco Hilarii aper- 
tam et manifestam sententiam vides : frustra vere 
dixris illum haud probasse eam formulam tanquam 
integram et perfectam, sed hoc egisse, ul qtti ea wteban- 
tur, eos alliceret ad catholicam fidém. (julbus enim ita 
rescribit Occidentales fuerant, sc perfeete catholici 
épiscopi, atque iis cum hac seribit, aliquam in viro 
Integerrlmo, ac iu re omnium niasinia, simulationémni 
suspicari piaculum est. Án ltaqué irnéohstantem po- 
tius in sua illum sententia dicemus? Magnus Baro- 
nius, qu: In iisdem fraymentis adversus Liberium 


ignoraverlt Hilarius, quod profecto fidem superat, an B verba legimus, margini adscripta fuisse censet, et ex 


vero ighoravit Valens, Ursacius, et Germinius, qui 
rebus 4 Lilerio gestis presentes fuerant? Cur vero 
cum ii in Ariminensi concilio Usie noinen sublatuth, 
ac tertiam Sirmlensem Tortiulam confirmatam vel- 
lent, cum ob eain causam ἃ Patribus quzrerent, si 
Rufino credimus (b) , an. Aomousium quod summá 
constautia retinebanl, an vero Christum Dominum 
adorándum, sibi proposuissent, de Liberio ne verbum 
quidein ? An forte nullo in pfetio apud illos fuerat 
eternz Urbis episcopi auctoritas, et exemplum, quod 
tant! fecerant ante ejus exsilium , et Mediolanense 
concilium, ut ab illo uno c:eleroruim omhium animos 
pendere arbitrarentur ? 


$ VIII. — Hilarii exsecrationes, ex celebri fragmentorum 
loco adversus Liberium afferri solitas, nullo loco liaberi 
oportere demonstratur, velut ex. rejectis ab. eo scriptis 
acceptas, buuaque fide haud agere, qui iis utuntur. 


Cum igitur teneamus Sirmlensem fidem, ac formu- 
lam, quam Liberius pro human:ze fragilitatis exeui« 
plo professus est, ad ea qux hinc fluunt, consectaria 
or3tio convertenda esset. At lic a me omittenda 
esse existimavi, tum quod unuin lioc. mihi proposui, 
ub rerum gestarum veríiatem ab involucris, quibus 
quasi obtegi videbatur, eo quo possem inodo, expli- 
carein, tum quod in ea re tractanda alil ánte me ope- 
ram diligeuter collocarunt suam. Reliquum igitur est, 
ut videumus cur formulam illam, quam velut catlio- 
licam priobaverat Hilarius in libro de Synodis, perfi- 
dim Arianc loco habuerit in Fragmentis. Nam cum 


C 


eo in textum deinde translata. Natalis Alexander, 
tum hauc Baronii opinionem probat, tum aliam ra- 
tionetti addit, Sirmiensem scilicet ecthbesim qua ver- 
bis tenus catholica est, spectatis tamen ejus aueturi- 
bis eorumque consiliis, perfidiam merito 8} Hilario 
dietam; quod etiam Tillemoutio placuit, Ego vero 
non video, cut spectatis auctoribus ea fides in Liberic 
perfidia videri debeat; eum veto ad Gallicanos epi- 
$copos mittitur, sincera et eatliolica sil, atque cur 
illa eum pontificem subscribentem, hereticum efflce- 
re llilario potuerit, eorum vero, &d tuus mittebatür, 
fidei, ac religioni nocere non posset, Petrus igilur 
Coustantius Sirimiensem eam expositionem ab eodem 
Hilario numquam ex animo probatam fuissé asserit, 
siquidem, quidquid preter fidem unam Nic:enani esf , 
perfidie, non fidei locó coustanter hljuerat; quo ex 
capite Hilariuut ip-um tum ab inconstantia purgat, 
tum anathema Liberio dicere had immerito potuisse 
putat (e): at eo ipso libro, ex quoa vir dvctus ea tcr- 
ba in rem. suam transtulit, Antiochenam, Philippo- 
politanam, et Sirmiensem fldem iteruin laudat idem 
IHhilarius (f) ; ait eniin : Damnas quoque et substantial 
R9men, quo le et Sardicensi synodo, et Sirmiensi, pium 
esse Üccidentalibus mentiebaris, quod tamen gropheiica 
auctoritate susceptum fidei intelligentiam continebat, 
Quod si eas ipsas Hilarius eodem luco haud omnino 
probare alioquin visus est, id se facere innuit, quia 
nili! iis erat opus post Nicaenam (dem; nam etsi nul- 
lum in iis vitium agnoscat, aberat tamen. causa reli- 


episcopi aliquot Germani: primz et secunde ab. eo ]) giose, ut ille ait, voluntatis, siquidem bonorum demu- 


quaererent, quid Orientales in. fidei pro[essionibus aut 
gessissent, aut gererent, rogarentque illum, ut rescri- 
beret , quid ipse super omnibus eortm dictis. sentiret, 
post laudatas probatasque Antiüchenam ecthesim in 
Enezuiis, ac Philippopolitanam, quam Sardicensent 
ex Orientalium ore vocat, cum deinde de Sirmiensi 
contra Photinum agit, primo ejusdem anathematis- 
mo allato (c), sic ait : Quis hie ambiguitatls locus, 


a 

ἢ Lib. 1, cap. 26, 

(c) Eosautem, qui diewht, de netiis exetentíbus Fi- 
lius, vel. de altera substantia, et mon. ex Dto; et quod 
eral lempus vel seculum, quando non. erat, alienos scit 


΄ 


De synod. num. 97. 


tatio, mali meditatio est, et non necessaria. emendatio, 
pertersitaiis occasio esi. At vero, an ob eam dumtaxat 
causam, Liberium apostatam , prevaricatorem dicere, 
ac diris ezsecrari jure potuerit Hilarius, nemo ut 
opinor, facile concesserit. 

Equidem, uti dicam aperte quod sentio, non video 
cur Hilarianz auetoritatis tanta (absit invidia dicto ) 
in hoc quo sese explicat leeo ratio habende sit. 


sancta et catholica Ecclesia. 
», De Syn. n. 39. 
g VM. 2dnef. ad lily. epist. x1, & δά frágm. 6, 


8, ὃ. 
(0) Vi, contr. Coust,, n. 95, 96, 3. 


509 


PROLEGOMENA. 


510 


Nemó profecto negaverit quin fragmentis illis ad A tuto sequi posse existimaret, optimo sane consilio a 


posteros transmissis, inagnüm Ecclesie thesaurum 
servaverit, ac ingentes propterea quin illi habendz 
sint grates. Αἱ cum in iis collocandis nullus aut 
ordo temporis aut rerum servatus fuerit, cum δά 
qus primo loco ponenda eraut extremum, qux ex- 
tremo priorem occupent, farraginis casu potius con- 
geste quam justi operis nomen a viris doctis obti- 
nent. Quis igitur certos nos faciat an. liber de Syno- 
dis prior tempore sit fragmeuto illo, in quo de Libe- 
rii lapsu agitur, an vero posterior, ut hinc judicare 
possimus, utrum, cum eum librum scriberet, a preci- 
piti illo adversus Liberium judicio re melius ac dili- 
gentius cognita discesserit, necne? 

Confusa deinde rerum congeries, ac monstruosa 


certa proferenda sententia abstinult (c). 

Uuus e:set adhuc, qui adversus Liberiüm affefri 
solet, ex scriptore procmii ad preces Marcellini e£ 
Faustini locus (d). At illum pratereo , tum quod in- 
certum est , quid perfidie voce scriptor ille iutelle- 
xerit, tum quod ejus praterea. mendacium mani- 
festum est : vam si Coustantius Romam venit ineunte 
Maio, si Felicem a se intrusum pro episcopo habuit, 
si illi veluti episcopo legem 14, C. 5 de Episc., aunó 
illo 557 exeuute, inscripsit, si Liberius tunc temporis 
nec manus perfidic dederat, et de sua deponendd 
constantia ne cogitabat quidein , qui fieri potest , dt 
populo suum reposcenti episcopum imperator ille 
responderit : Habetis Liberium, qui melior revertetur? 


est ejus operis facies, ut jam praemonui. Id minime B $ IX. — Liberii in Urbem reditus describitur, et narran- 


negat Nicolaus Faber, qui primus iu lucem emisit, 
ac in ea expolienda, ac obducto quodam veluti 
fuco occulenda; tota versatur praefatio viri docti Pe- 
tri Coustantii. Multa postremo iu iis sunt, quae fesii- 
nanter exarata extremani manum, et. criticum judi- 
cium desiderare videantur. H»c. igitür facile me in- 
ducuut üt. credam, ea qux nunc possidemus fràg- 
menta, Hilarium inter rejectanea, atqtie a. se impro- 
bata habuisse, eamque pr:eterea uriam esse causam, 
er imprecationes illas nànc legitnus, erasurum pro- 
etl dubio, ac alia omnirio scripturum, si futurum pu- 
tasset, ut ea per manus ire aliquando possent, ac 
palam feri : neque enim aliquam aliam rationem 
video, qua illum tueri alioquin possimus, cam de eo 
pontifice, qui tum ante lapsum, tum deinceps etiam, 
mago animo fldem asseruerat, atquein lapsu ipso 
minime deseruisse videri poterat, hac iudigne scri- 
pta reliquerit. 

At quid de Hieronymo, cujus etiam adversus Libe- 
rium testimonia afferri solent? Sane ih Vaticano 
regine Suecorum Chronici flieronymiani Codice, 
quem Holstenius admirandeg vetustatis appellat, δὲ 
viri docti vt aut vi1. szeculo scriptum putant, de Li- 
betii lapsu, ne vestigium quidem exstare, nos admonet 
vit clar. Fr. Thomas Mamachius Casavatensis theo- 
logus, atque hinc conjicit recentioribus exemplari- 
bus adjuucta esse, qu:e ad eamdem rem pertinent (a). 
Ut ea vero mihi etiam suspecta sint, facit prze- 
terea alter Hieronymi, atque huic repugnans locus 


ex libri de Scriptoribus Ecclesiasticis. Nam si Libe- D 


rius pro fide ad exsilium petgens, a Fortunatiano fra- 
εἰπὲ, el ad subscriptionem haereseos compulsus est. (b), 
eàr ilium anteà non. jam ad exsilim pergentem, sed 
tedio victum ezásilii in heretica pravitate subscripsisse 
asserere potait? Hiuc saltem colligi jure potest, Hie- 
ronymum ipsum liaud ex tompertis a 86 febus, sed 
ex falso potius ac olim vulgato rumore hzc scripsis- 
se, quam sane incertam famam cum Rufinus se haud 


(a) De Rat. tempor. , Athanas. epist. 4, ὃ 25. 

b) Cap. 91. 

c) Lib. 1, cap. 27. ΝΣ 

d) Post duos annos verit Romam ; pro Liberio ro- 
gatur a populo ; qui mox annuens. aj; Habetis Libe- 


C 


tur quz illum consecuta suut. Anonymus adnotator ἃ 
defensionem Propositionum cleri Gallicani affertur, οἱ re- 
Jicttur : Acta Eusebii presbyteri et martyris commentita : 
sub eo nomine non Eusebium ptesbylerum, sed Euse- 
bium papam latere. 


Hzc habui , quz? de gestís Liberii exsulis , sive ex 
indubiis veterum monumentis , sive ex probabilibus 
conjecturis accepta scriberem. At ab illis ego minime 
separanda puto, qua ejus ad urbem consecuta sunt 
reditum ; sunt enim hzc velutí quedam. ejusdem 
exsilii pars et accessio : atque hoe eo etiam facio li- 
bentius, quod iis abutantur nonnulli, ut eüm pontli- 
ficem nedum haereticum , verum etiam acerrimum 
Catholicorum persecutorem fuisse probent ; tanta ii8 
inest Romanos pontifices deprimendi voluptas. Rediit 
itaque Liberius ad Urbem, Anastasio teste, 1v ka- 
lendas Augusti anno 358, tertio scilicet, ex quo exsul 
fuerat, ut. communior eliam chronologorum seh- 
tentia statuit, ac ex rérum, quas narravimus , serie 
constat, Socrates ac Sozomenus (e) , ut vidimus, lune 
orlas in urbe seditiones aiunt, at nihil in specie me- 
morant. flieronymi Chronicon Liberium quasi vic- 
torem Romam ingressum scribit, ἃς ejectos cum Fe- 
lice , qui substitutus illi fnerat, Urbis clericos , qui 
pro Felice stabaut. Aliquam tamen rei tunc gest 
imaginem reprxsentat auctor prafationis ad Mar- 
cellini et Faustini preces hzc scribens : Tertio anno 
redii Liberius , cui obvians cum gaudió populus Bo- 
manus exivit. Feliz notatus a senatt , tel populo de 
Urbe propellitur ; et post. paulum temporis impulsu 
clericorum, qui perjuraverant , irrumpit in. Urbem , et 
stationem in Julii Basilica trans Tiberim dare presu- 
mit, quem. omnis multitudo fidelium, et proceres de 
Urbe iterum cum. magno dedecore projecerunt.. Ratio 
itaque cur Liberius Romanorum ulnis, cum rediit, 
exciperelur, ac Felix ejiceretur, unus fuit amor gre- 
gis erga pastorem suum, cujus prater Cliristianos 
scriptores egregium in Ammiano argumentum exstáf, 
alio loco a me productum (f). Hoc vero testimoniut 


rium, qui qualis a vobis profectus est , melior rever- 
teiur. Hoc autem de consensu ejus, quo manus perfidiee 
dederat, indicabat. 
(e) Socr. lib. n, cap. 57; Sozom. lib. 1v, c. 15. 
(/) Vid. cap. 1. 


211 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


513 


eo gravioris momenti est, quod ejusdem praefationis A detorquere studuerint, atque liujus persecutionis 


auctor Liberium postremo manum perfidie dedisse 
asserit : hiuc enim intelligis, maledicum hominem 
aliam nullam habuisse ejus poutiflcis vituperandi 
causam. 

At si Anastasio ausculias, aliisque nonnullis, alia 
omnino rerum facies. Neque enim ille Urbem ingredi 
ausus est, cum ab exsilio redux esset, sed habitavit 
in monasterio sanct? Agnetis apud. germanam. Con- 
stanti , wt quasi per ejus interventioncm, aut rogatum, 
rediret in civitatem. ld autem cum idem Constantius 
rescivissel, init cum Ursacio et Valente , Romanis 
pre-byteris , aliisque Arianis consilium, ex eoruui 
sententia Liberium a coemeterio sanct» Agnetis re- 
vocat, imperator una cum pontifice Romam ingre- 


vestigia in iis, quz» retulimus , Sozomeni , ac Hiero- 
nymi Chronici verbis, deprehendisse sibi visi sint , 
audi anonymum adnotatorem ad defensionem propo- 
sitionum Gallicani cleri : Quod spectat. ad persecu- 
lionem , preterquam quod huic aperia testimonia per- 
hibentur in gestis pontificalibus Felicis et Liberii , So- 
zomenus quoque Liberio suos usque adeo addictos fuisse 
scribit , ut ejus causa gravissimam seditionem excitave- 
rinl , etad cedes usque proruperint : sed. clarissime 
omnium Hieronymus , ideo cum Felice ejectos clericos 
memoral , quod Liberius tedio vicius exsilii , el in ha- 
relicam pravitutem subscribens, Romam quasi victor 
intravit : quibus in verbis apparel , utrumque pariter 
junctum, id est fidei negationem, quam importat here- 


ditur , iterum ipsa hora Arianos illos consultat , et B (ice pravitatis subscriptio, et victoriam , utique non 


Felicem , qui catholicus erat, ex episcopatu ejicit. 
Ab eo vero die fuit persecutio in urbe Roma in clero, 
ita ut intra ecclesiam presbyleri , et clerici necarentur. 
105 inter Acta a Mombritio primum, ac deinde a Da- 
luzio auctius edita Eusebium presbyterum numerant , 
quem a Constan'io et Liberio interrogatum , magno 
animo fidem confe-sum statuunt, ac demum utrius- 
que jussu esiguo cubiculo inclusum, ac pro eadem 
fide mortuum asserunt. 

Quod si dicas, imperatorem bello per Illyricum, 
et disput:tionibus Arianorum Sirmii occupatum, 
cum Liberius urbem ingressus est, atque hxc Ro- 
ma agebantur, adesse non potuisse , audi qua ra- 
tione ii qui Acta illa tuentur , omnem tibi dubitatio- 
nem eripiant. Aiunt igitur, ea sic intelligenda non 
esse, ac si Constantius ltomz praesens fuerit, sed 
ejus loco data ab eo mandata, ac per veredarios al- 
lata , accipi a te oportere. Sic enim ni feceris, tum 
Anastasii, tum Actorum , que Liberium heresim 
aperte professum , ac praterea in Catholicos acer- 
rime s:evientem produnt , fides perierit. Nihil enim 
proderit, si deinde dixeris, qux Orosius, Eusebii 
consanguineus , sodalis , et oculatus testis Àcta scrip- 
serat, non ipsa illa esse, quze nunc legimus apud 
Mombritium et Baluzium, sed interpolata sequioribus 
s:eculis, et immutala ad nos pervenisse. Enim vero, 
si quis hioc negaverit, ut jure potest, ac merito, quo 
argumento, quo judicio contrarium vinces ? 

Pudet me in his refellendis quisquiliis diutius im- 


sine vi , et pugua aliqua, cum &mulis , qui per illam 
vicloriam ejecti dicuntur. Et hec est (o0 lepidum ca- 
put!) persecutio peculiaris urbi Rome, quam describunt 
Acla Eusebii.... Et illam quidem localem urbique Ro- 
ma propriam Acla nostra cessasse volunt sive post Eu- 
sebii mortem, sive, quod magis series demonstrat, post 
synodum , auctore Damaso , qui postea pontifex [uit , 
in Liberíum congregatam , et si non ad multum tem- 
pus , id est ad exitum usque concilii Ariminensis. Nec 
enim. mirum est. Liberium , cui tanta constantia omnes 
resisterent , intellexisse tandem viam a se insisti , quee 
res suas in odium invidiamque maximam deduceret : 
tum alie subinde cause intervenisse videntur. Jam enim 
omissis prima et altera formula Sirmiensi , quarum 


C alterutri. Liberius aubscripserat et hactenus ab omnibus 


subscribi voluerat, tertia in nova Synodo Sirmiensi 
parabatur , propter acii. disputationem. de. majoribus 
conciliis Arimini in Occideute, et Seleucig in Oriente 
celebrandis agitabantur. consilia, quorum exspectatio 
suspensos omnium delinebat animos ; unde per illud 
intervallum, incerto futurorum Liberio, facile Ecclesia 
respirare poluit. Post Ariminense vero. concilium , si 
Socrati Sozomenoque credimus , renovata esl perse- 
culio , que vix integro anno quieveral , adeoque acta 
nosira cum ceteris scriptoribus consentiunt, nec veri- 
latem exaggerant , dum Liberii sive heresim sive per- 
secutionem describunt. 

Mirum profecto est, anonymum hunc confidentia 
tanta meudacia tot consuere ac vulgare potuisse. Ut 


morari : at hinc videre licet, tantam esse prvjudi- D enim caetera omittam, primo falsum est synodum il- 


cate opinionis vim, ut quz aperte falsa sunt, pro 
veris obtrudat, ac putidis figinentis in pretio ha- 
bitis, gravissim:e in viros sanctos, et immerentes 
caluniniz ingerantur. Hinc cum altum ejus perse- 
cutionis apud .seriptores omnes ium coavos , tum 
huic aetati. proximos , silentium sit, atque hinc fig- 
mentum illud sequioribus szculis ortum videas , mi- 
Faberis tamen esse nuper potuisse, qui, ut quod 
volebant, efficere possent , sordes illas collegerint , 
atque, ut aliquod iis pretium conciliarent, probatos 
auctores vexaverint], ac invitos in eam sententiam 


(a) Far. n,lib. xiv, cáp. 34. 


lam, quam persecutioni finem imposuisse fiugita Dama- 
$0 tunc presbyteroconvocatam,quod ut lector ipse judi- 
cel, do actorum verba: Mortuo autem Liberio, levatur 
Damasus,qui voce publica damnasit Liberium cum episco- 
pis viginti octo el presbyteris viginti quinque, el cessavit 
persecutio non tameumultum lempus, Defensor Gallica- 
narum propositionum, qui probe noverat Liberium, 
uL ait ille, pridem antea resipuisse, ne illa quz in 
Su:* senlentize przesidium advocat Acta deserat, ea 
sic intelligit, ut eam synodum a Damaso tunc presby. 
tero convocatam velit (a). Exque etiam fallacia adno- 


913 


PROLEGOMENA. 


$14 


tator utitur : ai recitatis verbis vim inferunt apertis- Α 559 mors conferenda est. Jam vero vides, quid hinc 


simam, qui ea sic explicant. Deinde an Daniaso pres- 
bytero tot episcopos ad synodum convocandi jus et 
copia fuerit? Tertio, an ea, quam sibi scriptor uter- 
que fingit, gravissima persccutioue fervente id com- 
modum pr:eterea, et facile? Quarto denique, si Libe- 
rius a Damaso presbytero damnatus, ac per synodum 
depositus a sede fuerat, cur idem Damasus jam pon- 
tifex Ariminense concilium ob hanc potissimum cau- 
$am rejicit, quod Romani episcopi sententia expetita 
non fuerat? An Liberio damnato, et deposito, eo 
tunc jure uti licuit, ut ejus concilii decreta modera- 
reiur? Caeterum ex hoc actorum illorum loco videre 
mihi videor, unde falsarius consuendo huic figmento 
materiam sumpserit. Viderat ille libellum Marcellini 


fluat. Nam si Eusebii ipsius, et Gregorii alterius 
presbyteri mortem gravior et acerbior persecutio sta- 
lim consecuta est, si tertia Sirmiensis formula antea 
conscripta jam fuerat, si episcopi Orientales Seleu- 
ciam, Occidentales Ariminum pridem convenerant, 
horum profecto nihil Liherium detinuit, quominus 
in Catholicos szvire pergeret, ac falleris tu, aut nos 
fallere vis. Cum autem eum pontificem primx aut 
alteri Sirmiensi formulze nedum subscripsisse, verum 
etiam uL ab omnibus subscriberetur voluisse inquis, fa- 
cis pro consueta tua bona fide, ac pro ea quz Chri- 
stianum decet, humanitate, qui crimen gravissimum 
non solum iuexploratum, sed falsum profecto, velut 
manifestum, unus ac primus iu lucem effers. Sed jam 


et Faustini, ejusque pra-fationem legerat : qux igitur B anonymum missum faciam : nam si omnes ejus falla- 


tunc contigisse scimus, cum Felix Urbe ac sede ex- 
pelleretur, sic accepit, ac si adversus Catholicos per- 
petrata essent, atque ex schismaticis Felici ipsi con- 
wa Liberium adhirentibus martyres effinxit, iufra 
illius seculi captum homo plane rudis. liuc vero 
Dainso electo persecutionem cessasse ait non multum 
lempus, quia adversus Ursinianos, aliosque schisma- 
ticos, quos ille pro catholicis itidem habuit, ex le- 
gibus et edictis imperatorum sxpe actum vide- 
rat. 

Secundo falsissimum est excitatam a Liberio, cum 
rediit, persecutionem quievisse anno fere integro ante 
Ariminense concilium : ut etiam falsum fuisse illam 
a Liberio integratam post concilium ipsum. Nam si 
actis illis fides est, Eusebius presbyter post septimum 
3b inclusione mensem dormitionem accepit xix. kal. 
Septembris, 14 scilicet Augusti : mensem igitur ac 
diem tenemus quo Eusebius defunctus est. Nunc 
quaro a te, o adnotator anonyme, quo illum anno 
defunctum censeas, an scilicet anno 558, an vero se- 
quenii 559. Si primum ais, cum Liberius urbem [λ0- 
mam ingressus sit anno illo die 2 Augusti, quo ea, 
quam tibi fingis anteacta diuturna persecutio, quo 
Eusebii tui confes:io, quo septimestris ante" obitum 


inclusio, quo denique martyrium recidet? Si vero rem. 


protralis ad Augustum mensem sequentis anni, tem- 
pus illud frustra quzres, et annum fere integrum, quo 
excitatlam pridem a Liberio persecutionem, ob inimi- 
nentis Ariminensis concilii exspectationem | quievisse 


cias persequi Jiceudo vellem, lectori gravioribus oc- 
cupato fastidium erearem cum temporis jactura con- 
junctum. 

Cseterum cuni Acta Eusebii presbyteri rejicio, quod 
viri alii gravi-simi fecerunt anie me, ne quis ἃ me 
Eusebii confessoris sanctitatem et cultum imininutum 
putet : hanc. siquilem ad alium sub eo nomine ]1a- 
tentem transfero, Euscbium scilicct papain pro asse- 
renda Ecclesizx disciplina, sartaque tecta servanda, 
in exsilio mortuum (a). Rerum enim ad eum pontifi- 
cem pertinentium, cum nulla preter nudi fere nomi- 
minis ac cultus memoriam, cognitio esset posteriori- 
bus sxculis, haec ipsa cujusdam veluti substructionis 
loco jacta sunt construendz,, quie nune legitur. de 


C Eusebio presbytero fabulie rimarum plen:ze. Cur vero 


ego sic opinor, rationes accipe. Euschii titulum. in 
Urbe sane antiquum esse liaud negaverit qui eum 
expressum legat in concilio prima sub Symmacho. 
At non videtur dicendum Eusebio presbytero dica- 
tum illum esse potuisse, cum ejus presbyteri nomen 
in Martyrologiis Beda antiquioribus frustra qu:eratur. 
Sacramentariumn quidem Gregorianum recurrentem 
hujus Eusebii memoriam colit die 14 Augusti : at sa- 
cerdotis vox, qua eum ornat, episcopum pro usu tunc 
recepto exprimit, prztereaque omnia qua in Anti- 
phonario Graduali, et Evangeliorum Capitulari. ven. 
card. Thomasius co[lecta refert ad xix kal. Sepiem- 
bris episcopo confessori anut martyri accommo- 
data legis, atque ideo in S. Marcelli P. et M. alio- 


sis; siquidem si Acta Eusebii vera canunt, fatearis D rumque pontificum natali. celebrando cani, et legi 


necesse est Liberii et imperatoris iram adversus Ca- 
tbolicos numquam deferbuisse, sed eo ipso tempore, 
quo episcopi in ea urbe collecti deliberabant, ac sia- 
tim post ejusdem Eusebii mortem gravius exarsisse, 
Gregorio presbytero, qui eum sepuliurze mandaverat, 
neci tradito, ac cxteris ex clero per pluteas, vicos, 
ecclesias, et balnea, palain gladio trucidatis. 

Teriio, causze, ob quas eam a Liberio persecutio- 
pcm intermissam ais, falso et inepte excogitata a te 
sunt. Ut enim dixi, autActa Eusebii presbyteri dese- 
renda a te sunt, aut ejus in Augustum mensem anni 


. (a) Vid. de Damas. Script. $ 2, et not. ad Car- 
men xi. 


consueverunt (b). Ad ᾿ς Bucherianus indiculus Eu. 
sebii papze morlem consignat ad. xiv kalendas Sep-. 
tembris; Eusebium vero presbyterum Acta illa apo- 
crypha xix kalendas itidem Septembris obiisse feruut : 
facilis vero in iis exprimendis numeris error, ac ille 
tam levis, si bene advertas, ut unus idemque credi 
possit Eusebius, qui utrobique exprimitur. Ex alio 
denique Bucheriano catalogo, Eusebium papam in 
cemeterio Kalisti depositum fuisse constat : in iisdem 
Actis commentitiis Eusebius presbyter in erypta juxta 
corpus S. Suzii. martyris et episcopi in via Appia in 


(b) Vid. Oper. , tom. V, p. 205, p. 979 et p. 488. 


915 


SANCTUS D&MASUS PAPA. 


916 


cemeterio Calixti sepulius dieitur. Vides itaque quam A intererat in absentia Rorahi episcopi facinus ag- 


h:ec similia sint inter se; atque binc intelligi$, quaih 
facile fieri possit, ut impostor, qui sequioribus et te- 
nebrarum plenis s:eculis Acta illa scripsit, ex Eusebio 
papa, cujus alioquin gesta diu in obscuro jacuisse sci- 
mus, Eusebium presbyterum effecerit, ac nobis ob- 
truserit (a). Sane Gregorius nonus, qui Ecclesiain 
sancti Eusebii consecravit, minime nos edocet, an 
ille episcopus, an presbyter fuerit (b), ex quo con- 
jici potest, nihil illum habuisse certum, exploratum- 
que, ac rem in vado etiam tum Iiesisse, quae lioc sze- 
culo. Damasiani carminis beneficio lucem accepisse 
visa est. 

8 X. — Inquiritur quem ergo sese revera Liberius pre- 
buerit, postquam reversus ad sedeim est, ac deinceps, 
concilii scilicet Arimiuensis tempore? An se ab Athana- 
sii communione revera unquam subtraxerit, vel quamdiu 
ea iuterruptio duraverit? De tenipore scripte ab eodem 
Athanasio ejistol:e ad episcopos ἄμμι! ; quae illustratur. 
Hilarii locus ex fragmentis pro Liberio, ex,licatur. De 
iterato Liberii ab Urbe recessu, Constantii metu : Luci- 
feri locus affertur, et illustratur. Anonymus Amsteloda- 
mensis notatur. 

Fabellis igitur ad eos quos illie delectant aman- 
datis, jan videamus quid Liberius egerit, quxve 
fuerit de eo opinio, postquam Felix ejectus est, ac 
pontificatum, quem aliquo forte tempore legitime 
adwministraverat, sponte dimittere visus est. Duo 
vero tempora consideranda sunt : alterum quod ab 
ejus reditu ad Ariminensem synodum excurrit ; al- 
terum , quod eam deinceps consecutum est. Primo 
igitur loco observari potest, nuspiam legi aliquid 


ab eo scriptum aut geslum , quo veniam , ut aquum (α 


fuerat , ab Ecclesia deprecari visus sii. Secundo non 
liquere eumdem sive a suis , sive ab ltalize episcopis 
pro liz:reticó aliquando habitum: magnum vero ex 
hoc silentio de numquam ab eo deposita catholica 
fide argumeutum capitur. Teriio Damasus , cum Ari- 
mineuse concilium ageretur, necesse fuisse scribit , 
ut Romani episcopi sententia expelerelur, atque binc 
quid fluat jam dixi. Quarto denique, eum Arimi- 
nenses episcopi imperatori scribant, rejectum a se 
formulam, quam Valens 3tque Ursacius proposue- 
rant, eo quod vidissent, si ea recepta fuisset, tur- 
bationem , ac contentionem tum reliquis civitatibus, 
tum vero Romanz  Ecclesi$ suborituras esse (c) ; 
intelligimus tum Romanos cives ac clericum cum 
episcopo suo , tum eos qui scribunt , catholicos om- 
nes episcopos, una cum illo pacifica communione 
ac fide jam antea conjunctos. 

Ariminen:sis interea synodus congregata est : at 
Liberium neque per se, neque per legatos suos huic 
adfuisse scimus. Qui vulgatam sub celebri Bossueti 
Meldensis olim episcopi nomine defensionem ex la- 
tino in Gallicum sermonem nuper vertit, id factum 
putat fraude Ursacii et Valentis, quorum scilicet 


(a) Acta illa Sirmonin$, Pb«sinus, δι Papehró- 
chius viderunt sub Bonifacii pape et martyris nomine 
scripta ; ex quo idem Papebrochius , Dissert. X , al. 
terum apertissimz falsitatis eorum argumentum ca- 

, 2B Anónjmo adnouttofe dissimülatin. 
(b) Auno Dom. uccxxxvi domnus Gregorius papa 


gredi, ne ab eo impedirentur, quominus res suas 
facilius agerent, ac quo vellent perducerent. Hoc 
ego non iiego, quin fieri potuerit : at si h:ec vera est 
ratio, viderit ille, qua deinde via, quove consilio, 
acta apocrypha Eusebii presbyteri eum suo auctore 
tueri deinceps poterit. Nam $i Liberius Catholico- 
rum persecutor fuerat, ut asserunt Acta illa, cur 
duo illi Arianorum coryph»i Romanum episcopum 
sibi conseitieutem abesse ab eo coücilio voluissent ἢ 
Videtur itaque. probabilior eorum opinio; qui ilum 
abfuisse putant, ne concilio huic, quod Constantius 
iniquis adeo conditionibus convocaverat , et cui cer- 
tos agendi ac decernendi fines przscripserat, viih 
aliquam consensu suo conferre videretur : atque 


B hanc esse causam intelligis , cur congregati episcopi 


lapsi sint, quia scilicet Homano abseite pontifice , 
qui est Ecclesi& caput, deerat illis divinum illud" 
inerrauti:e donum , quod integro Ecclesi: corpori 
numquam defuturum scimus. 

At quid interea cum Athanasio? An Liberius ejus 
commuuionem retinuerat ? Sic equidem puto : Aria- 
nos enim, antequam is in exsilium pelleretur, id 
unum voluisse constat, ut pontifex Athanasium 
damuaret ; at de inutanda a Liberio fide, ac omit- 
teudo /'omousio ne verbuin quidem. Legantur litieree 
ab eo ad imperatorem tunc scripte, ac colloquium 
Mediolaii habitum. Abiit itaque Bereeam in Thracia 
exsul ob unam retentam cuin Athanasio eoimunio- 
nem : postremo fractus ad Orientales scripsit, Sir- 
mensem se suscepisse fidem , atque Athanasium ἃ 
sua communione amovisse, pacemque cum iis habere 
velle : jd Valenti etiam et Ursacio significavit quamnt- 
quam ea epistola suspicione uon vacet. Venit igitur 
Sirmium , Basilii Aneyrani omnia tunc pro arbitrio 
administrantis opera: quid actum, tractatanique. tune 
fuerit jam vidimus. Una fides est, qux Constantli 
imperatoris, Basilii praeterea atque omuium auimos 
occupatos liabuit, huc omuis. omnium cura collatá 
est : de Athanasio nihil. Cur vero? quia mutatàá 
scilicet rerum facie, alia oinnino studia esse debue- 
rant. Eruperat euim recens Eudoxii heresis, et 
factio in apertum campum ; adversus quau curae 
fuit Basilio, eos omnes, qui ÜUsiam profitebantur, 
aut retinere, aut sibi adjungere : hinc de Atlana- 


D sio, quem haud ignorabat eum omni fere Ecclesia 


communioue junclum, ne cogitare quidem visus 
esL: sic eliam Constantius, qui Basilii meute rege- 
batur, vetus erga illum odium aliquantisper depo- 
suit. Hinc rursus faclum est, ut cum Liberius rcm 
illam tuuc prorsus ncglectam, atque in oblivione 
positam videret, ac nihil a se amplius postulari 
intellexisset , minime censendus sil pristinam cum 
Athanasio. communionem , quidquid antea seripsis- 


᾿δοΐυς. eonsetravit hanc ecclesiam in Bonorem D. 


Eusebii et Vincentii ۟ni tfibus altaribus, quorum 
majus altare confessoris ipsius manibus propriis 
consecravit, Es! etiam npud Montfauc. Diar. tal. 


(c) Sogom. lib, 1v; edy. 18. 


3117 


PROLEGOMENA. 


518 


set, re ipsa deposuisse; atque hse esi ratio, ut A quemadmodum ipsis placet, seu potiti wt illis snggetsil 


ego suspicor, éur Athanasius ipse, Liberlum haud 
quidem aperte adversus se, sed in furresim potius 
Subseripsisse dicat. . 

Creterum , si quo tempore Ecclesiastica conimunio 
inter utrumque abrupta est, quin li:ec haud diu post- 
ea redintegrata fuerit, vix dubitaverit, qui legat 
ejusdem Athanasii epistolam ad episcopos JEgypii 
et δῖ! γα, sive orationem primam contra Arianos, 
videatque eo loco Liberium atque Hosium inter Or- 
thodoxos episcopos , et fidei defensores laudatos (a). 
H:e enim cum scripta sit, ut Athanasius ait, anno 
a Niexna synodo trigesimo sexto, validissimum &ut 
numquam abrupte aut jam redintegrate cliaritstis 
argumeninimn przstat ; sí enim rationes subducas, 


diabolus, subscribatis, vel qui coniradizerit, in δά εῖ: 
lium ejiciatur (d). Enini vero; aut anno illo, aut iusé- 
quenti exárate ab Ariánis, ac deinde promulgsáize 
alicujus fidei nullum omnino invenire est vetigiurri 
in veteribus monurmenhtis : contra vero mire onitiid 
conveniunt cum eo anno, quo scripiam eamdent epiz 
stolam diximus : nam his verbis facile quisque δὰ“ 
pressarh videt Acácianam formulam, latrociuali Corn- 
stantibopolitano eonventiu confirmatam, potestatem- 
que nullis constrictam flnibus a Constantio factam; 
quam Socrates et Sozomenus meroraiit, quo ea ubis 
que reciperetur; tunc enim. Eudoxius et Acacius si- 
mul juucti, fidei formulam, qux Arimini recitata eof 
una cum additamentis, quz ipsi tamquam eam ers 


annus tunc labebatur 360; si vero aunos illos exac- B recturi eidem adjecetan!; ad omnes Roniani imperii 


tos jim esse vis, annus tibi 561 occurrit. Me non 
latet esse , qui cum eam epistolam anno 356 atque 
ánte Liberii lapsum exaratam censeant, anüos iilos 
ab ea expressos numerant ab Alexandiiua synodo; 
quae Arium damnavit, el adversus ejus hzresim 
classicum prima cecinit. At ii qui ita sentiunt; vim 
iufeturit manifestam apertis Athanasii verbis, qui 
unius ejusdemque generalis synodi , Nic: nz scilicet, 
deereto Atiauos tum hereticos declaratos, tum al 
Eceleslá ejectos ait; Cxetérum , ne qiia erroris atque 
aliud opinaidi occasio esse posset, idem Athanasius 
quo loco Arianos ante 36 annos hzreticos declaras 
tos, et ab Ecclesia pulsos asserit, Meletianos ante 
quinquaginta quinque, sehismaticos factos ait (b). 


Meletianl vero schismatis initia referri oportere dd C 


annum 305, aut ad alterum littie prozimum, ut. Ba- 
ronio visu fuit, manifesto evicit vir dociissimus 
marchio Maffeius, productis /Egyptiorum quatuor 
sanctissimorum praesulum ac martyruni épistolis an- 
tea ineditis, quas ad Meletium iidem miserunt (c): 
Cum enim seripte h:e fuerini fervente Diocletianea 
persecutione , dat:eque siht ab ipso, quo illi detine- 
bantur carcere; eümque praterea sclismatis tune 
temporis erumpentis indicia, et causas iidem refe- 
raut, ipsumque Meletium acerbe inerepeut, atque 
hortentur, ut ad sahiora consilia redeat ; reete con» 
fieit. vir eelebris nullo: prorsus solido fundamente 
niti , quii potius errare eos qui Meletianum schisma 
ad annum 300, aut ad alterum huic proximum ΓΘ» 


provinciis niüiserunt, eosque qui liuic fidei subscti- 
bere recüsasscnt, in exsilium ablegari jusserunt et 
imper:toris mandato (e), dlque ca {ὑπὸ potissimafit 
iuducta Eeclesiz; ficies est, quami scriptores omuéà 
eorum temporüm descriljuht, aiuntque usque ad obi- 
tum Constantii durasse : heque tero ab hac me seriz 
tentid depellit, quod Athanasiüs$ eodem locó Geor- 
gium, velut. tunc Alexandriam. inittendum comiiie- 
moret : duplex enim przedonis illius in Alexandrinartü 
sedem irruptio fuit, 4114, 4υ anno $56, aut ut mili] 
videlur, sequenti alliganda est; alia vero anno 961 
post tres fere annos, ex quo pul$us ab Urbe illa po- 
puli seditione fuerat. Utramque hane latrocivalem iit- 
vasionem memori! et distiuguit, suuque tempori a$- 
Signat anonymus Maffei;nus : ut. vero priorem Ε16- 
raclius eouies, Cataphronius, et Sirianus vim populd 
illaturi, a Constantie missi przverterant, ita etiam 
ne quid posteriori deesset, missus est Paulus Nota- 
rius, qui edictum pro Georgio proposuit, ei domuit 
multos ob ejus vindictam. Quis igltur certo. nos do- 
ceat, ih priorem, am vero posteriorem eadem epi- 
$lola Atliinssius voluerit indicare? Nam quod etiahr 
Cecropii Nicomedix episcopi, qui anno 358, die 24 
Augusti sub ejus urbis Basilica terr;r motu prostrata 
periit, mentio ibi fiat, non video, quid argui inde 
possit, si locus ille attente observetur : si euitu cumt 
de catholicis episcopis Athanasius ogit, Maximinum 
Trevireusem, Julium Romanum pohtificem, aliosque; 
quos pridem defunctos noverat, cum llosio et. Libé- 


ferunt, prevertuntque triennie iutegro ante ipsam ἢ) rio turte lucis usura fruentibus memorat, atque. eos 


persecutionem. 

Tempus preterea, quo eadem epistola scripta est, 
sequentia quoque verba demonstrant, quie in ea le- 
guntur : In hisce reglonibus commorans audivi, wi 
germani εἰ oriliodozi fratres n&untiaveruni, aliquos ex 
Árii sectatoribus convenisse, ac de fide, prout volue- 
runt scripsisse, vellegue ad vos lilterus mittere, ut vel 


(a) Epist. ad Episc. /Egypt. n. 2: Si que scribunt, 
ea scribereut, Orthodozi , ut magnus el cou[essot Osius, 
ut Maximimts Galli, aet ejus successor, vel Julius, 
el Liberius Rome epitcopi , aliique, qui idem ac illi 
sentiuit ; 5$ inqíam ills ( Ariani ) his essent. eindles, 
nullus profecto in illorum scriptis esse( euspicidffi ἐφ 
(ws ; el n. à. 


inter egregios fidei defensores collocat, in quorurd 
de fide scfiptis nullus esse poterat $uspicioni locüs; - 
ita etiam non vidco, cur inter cos, quorum rejiciends 
scripta, ac doguiala, exseoranda docet, recensere 
non potuerit Cecropium, et Leontium Castratum; et si 


. jam vita. sublitos; siquidem hoc uuum eo loco sibi 


proposuisse videtur, ut. conrparatis utriusque partis 


(b) Meletiani ante quinquaginta quinque annos facti 
sunl schismalici, et Ariani aute (rigentd 864. annos ho- 
retici sunt declarati, iidemque sunt ab. Etelesid (otius 
(Geumeuic:;e) synodi judicio rejet. 

() Usserv. lett., toi. Hil, p. 11. 

(d) N. B. 


n Soc. lib. i, cap. 45; Sozem. lib. fv; cap. 99 


$19 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


520 


episcopis, eorumque collatis inter se scriptis, epi- A nes illos abusos esse, tum ex iisdem historicis, tum 


scopi /Egypli et γα intelligerent, quorum eli- 
genda, et quorum sibi fugienda sententia sit (a). 
RKedeo nunc, unde discesseram, ad synodum scili- 
cet Ariminensem, cujus praterea occasioue, hzc le- 
guntur in Hilarii fragmentis (b) : Sed Potamius, et 
Epictetus, dum damnare Rome episcopum. gaudent, 
sicut in Arimiuensi synodo continetur, audire hec no- 
luerunt. Locum hunc luxatum, periurbatum, ac me- 
dicam, sed frustra, exspectare manum nemo est, qui 
non videat ac fateatur. Si quid tamen exsculpi inde 
potest, videtur, actum in Ariminensi synodo de Ro- 
mano episcopo Liberio fuisse. Quam vero causam? 
Eam scilicet qux? huie pontifici laudi et ornamento 
esset ; hanc ut conjiciamus, premittendum est, Pota- 


ex Hieronymo Vincentio Lirinensi et Augustino di- 
Scimus, quorum dicta hic frustra afferrem. Àn igitur 
Liberium, qui Ariminense concilium in irritum mi- 
serat, atque unus eorum conatus fregerat, ab scele- 
ratis illis illesum, et intactum przeternüssum dice- 
mus? . 

Sed et Sozomeno accedunt Prosper in Chronico , 
quod integrum Canisius edidit (f), ac Lucifer adver- 
sus Constantium. Prioris testimonium minime dubium 
est, cum utrumque exsilium memoret et distinguat , 
atque alierum conferat in nonum Liberii pontificatus 
annum, alterum vero in consulatum Constantii VIII 
et Juliani Czsaris : 4: vero Lucifer scribit, fateor 
nobis, qui ab iis temporibus longe absumus, sub- 


mium jam mortuum, si Faustino et Marcellino pre- B obscura videri posse : at si attente observentur, ar- 


sbyteris fides, concilio nec adfuisse, nec adesse po- 
tuisse. Reliquum igitur est, ut ea qux in Mediola- 
nensi concilio ab eodem Potamio, et Epicteto adver- 
sus Liberium perpetrata fuerant, refricata iterum, 
et memorata dicamus in Ariminensi consessu, occa- 
Bione. recentis formula? ab Ursacio et Valente propo- 
Sie; cui cum episcopi catholici repugnarent, ac 
Romanum etiam episcopum certo repuguaturum sci- 
rent, fleri non poterat, quin etiam przeviderent fore, 
ut ille rursus vexaretur, atque iterum sede exturba- 
retur. 

Rem vero probavit eventus : nam Liberius omnia 
Arimini gesta, apostolica auctoritate cassavit et in ir- 
ritum misit, datis ad omnes episcopos encyclicis lit- 


teris, quas Siricius in cclebri ad Himerium Tarraco- C 


nensem epistola memorat. Ne vero iteratum humans 
fragilitatis exemplum ederet, ipse deinde sui con- 
scius sese subduxit, ac.in coeineterii latebras contu- 
lit. Liberiani hujus iterati secessus Sozomenus aperte 
meminit, eumque a priori exsilio distinguit (c). Ru- 
finus vero, a quo deceptus Socrates, cum Bero 
exsilio inscite confundit (d). Quamobrem Tillenon- 
tius, quamquam iterato huic ipsi exsilio aliquam ve- 
ri speciem concedat, abesse tamen fundamentum ait, 
ex quo illud pro certo haberi possit : nam Sozome- 
hus, ut ille putat, dubius est, Actis vero Liberii, qux 
eam rem confirmant, Baronius ipse haud multam ad- 
bibet fidem : quod si Liberianus hic secessus perit, 
Damasi etiam vicariatus concidit. Sic saltem visum 


gumentum przstant minime dubium iterat:& bujus 
Liberianz secessionis : 411 itaque ad imperatorem : 
Negabis te ad idololatriam invitasse nos suscipiendam ? 
Si censes negandum, convincent te expositiones secte 
tut episcoporum comblasphemorum videlicet tuorum , 
convincent te libelli recitati a te , ac dati Rome episco- 
pis etiam catholicis, ad hoc videlicel , ul omni in loco 
tua roborari possel. blasphemia (g). Sunt igitur, qui 
hisce verbis designari putent tempus illud, quo 
Constantius in Urbe substitit, anuo nempe 357; eo- 
que libellos tunc ab co recitatos ac distributos conji- 
ciunt catholicis, qui aderant episcopis eo consilio, 
ut perseniisceret . quo quisque animo futurus esset 
erga promeditatam jam, ac. producendam ex Sir- 
miensi Urbe blasphemiam (Ah). At cum Lucifer, reci- 
tatos a Constantio libellos, ac per mauus Episcopo- 
rum traditos scribat , ut ejus ἐπ omni loco blusphemia 
roborari posset, facile lector intelligit, agere illum non 
de pr:eineditata tautum, sed producta jam in lucem 
et promulgata blasphemia : deinde nemo facile con- 


. cessurus erit, blasphemiam , quam sciunt omues Sir- 


miensi illo clanculari , ac fortuito congressu deinde 
conscriptam , eo jam tempore efformatam, lectam 
Catholicis episcopis , ac per mauus traditam esse po- 
tuisse, quo Constantius in Urbe substitit; si quis 
igitur ab Lucifero designatam , signiflcatamque cen- 
seat impiam illam, quam dixi, Ariminensem, seu 
potius Acacianam formulam, a vera illum ejusdem 
mente vix ego abiturum credo. Hxc enim illa est, 


est Constantio in monito przvio ad eadem Liberii Ὦ αι post diuturnam coram imperatore ipso disputa- 


Àeta in appendicem rejecta. 

Verum huic dup!ici exsilio nec ratio deest, nec 
slii przzter Sozomenum testes. Nam quod ad vatio- 
nem attinet, ex eodem Sozomeno ac Socrate scimus 
eamdem, atque illam, quam in Oriente Eudoxius et 
Acacius babuere, Ursacio et Valenti concessam per 
Occidentalem potestatem fuisse (6). Hac vero latro- 


(a) Vid. n. 6, 7, 8, 9. 

b) Fragm. 4. 

c) Lib. tv, cap. 41 et cap. 19. 

d) Lib. 1, cap. 97. | 

e) Soc., lib. ntenp. $1; Sozom., lib. iv, c. 49; 
iceph., lib. ix , cap. 44. - 


tionem cum ἃ przvaricatoribus episcopis recepta 
fnisset, proposita deinde, ac Constantinopoli publice 
recitata est (i). Quia vero Romx , quo interea impe- 
ratoris jussu delata fuerat, recitari non poterat, Libe- 
rio episcopo, totaque Eccle-ia repugnante, traditam 
dumtaxat per manus episcoporum fuisse legimus, 
nullo tamen prorsus successu. Quamquam igitur Lu- 


4) Lib. t. p. 2998, BB. Up. edit, Lugdun. 

h) Tillem. de Arian., art. 67, not 6. 

(i), vid. Socr., lib. u, cap. 41; Sozom., lib. iv, 
ca . LJ 


| Tom. 1, edit. Basna 


oM 


PROLEGOMENA. 


922 


cifer co loco non exprimat, àn Liberius, cum hzc A ligi, ac certo asseri posse existimavi. Scio non deessp 


Roma agerentur, absens esset, an przsens, illum 
t3men abfuisse credibile est, eo consilio, ut ab eo- 
rum , quibus in episcopos huic formula: adversantes 
omnia licere Constantius edixerat , potestate liber, 
catholice fidei integritati sua etiam fuga, et secessu 
cavere pergeret. 

Caterum quoiniuus de altera Liberii ab Urbe mi- 
gratione ego dubitem, faciunt potissimum hzc Ána- 
stasii de Julio verba : Fuit temporibus Constantii ha- 
τειϊεὶ filii Constantini. Hic in. multa tribulatione, et 
exsilio (uit mensibus decem: et post hujus Constantii 
mortem cum gloria est reversus ad sedem divi Petri : 
hxc ipsa habet vetus reginz:: Suecorum martyrolo- 
gium, a Georgio memoratum (a). Vides itaque Julium 
sub Constantio a sede pulsum ; illum pr:eterea Con- 
stantio mortuo post decimestre exsilium ad sedem 
suam cum gloria reversum vides. Hzc porro si huic 
pontifici attribuas , falsissima sunt : at si illa expun- 
gas ab Actis Julii, ac restituas cum Baronio, aliisque 
eximii judicii viris, sinceris Liberii Actis, a «qui- 
bus suinpta per errorem sunt, tum secundum habes 
ejus exsilium , tum vero omnia nitida sunt, ac sibi 
cohzrent. Latrocinalis enim Constantinopolitana syn- 
odus in Februario mense confecta est. Valentem autem 
et Ursacium, quibus tunc facta Occidentales Eccle- 
$ias arbitrio suo vexandi copia, non statim ab ea 
urbe discessisse constat : siquidem ipsi, si Fortunato 
credimus , auctores Constantio fuerunt, ut. Hilarius 
redire in Gallias juberetur (b). At ille primis ejus 
anni mensibus Coustantinopoli nondum discesserat, 
vt ex litteris Gallicanorum episcoporum ad Oricnta- 
les apud eumdem discimus (c). Vero autem simile 
est, sceleratos bosce turboncs non ante iter in ltaliam 
instituisse quam imperator vix se daret, contra Per- 
sas iturus, adulto scilicet, ut Ammianus ait, jam vere. 
Hoc vero si dederis, facile etiam concedes , eosdem 
factam sibi ab imperatore per Occidentales Ecclesias 
tyrannicam potestatem explicare vix potuisse , anno 
illo jam medium pr:etervecto cursum. Hisce deinde 
per Ecclesi:8 ab Urbe remotiores agendis, si aliquod 
aliud temporis spatium assignes, atque huic przeterea 
decem illos menses addideris, quos Julius falso de- 
Jituisse dicitur, facile pertinges ad Constantii obitum, 
atque ad tempus illud, quo, ut Hieronymus ait (d) : 
Episcopi qui de propriis sedibus fuerant exterminati, 
per novi principis indulgentiam ad proprias Ecclesias 
redierunt : pretereaque tum ea, qu: a Julio extranea 
sunt, ad Liberium pertinere, tum vero olterum ejus 
exsilium nulla solida ratione in dubium vocari. 

Atque hzc sunt, qu: ex diligenti synchronorum 
testium lectione, de rebus a Liberio exsule gestis col- 


" Martyr. Adon., ll, April. p. 662. 
b) Fort. vit. Bilar., n. 8. 
c) Fragm. 11. 

(d) Contr. Lucif., cap. 19. 

(e) 11 fout. ére. horriblement prévenu en faveur de 
l'infuillibilité pour soutenir que Libàre ne blessa point 
la [oi en adhérant à la perfidie de Sirmium. Aussi voit- 
on que ceux qui parlent de [a sorte sont des gena. ob- 


viros eruditione przestantes, qui eum pontificem nullo 
umquam modo lapsum fuisse censcant, ac quie adver- 
sus illum vulgata sunt , incerto tantum rumore niti, 
qua vero ab eo scripta dicuntur, falsa omnia, ac 
Arianorum ; quorum artes, et fallacize aliunde probe 
constant figmenta esse, non sine probabili aliqua 
ratione opinentur, sed el si ea pro veris et genuinis 
habeantur a nobis, puto jam liquere nihil ex iis effi- 
ci, et extundi posse, quod desperatze eorum , qui ab 
Ecclesia projecti sunt, causz prodesse possit , nui- 
lamque ideo esse solidam rationem, cur anonymus 
ille Vitarum Romanorum pontificum consarcinator, 
catholicarum partim scriptoribus ihrasonice insul- 
tare, ac captiosa perplexaque oratione ejus uobis pon- 


B üiicis lapsum exprobrare deinceps pergat, ut fecit (e); 


siquidem, si quod in eo vitium fuit, non illud amis- 
8: fidei, sed pristin:e deposite severioris constautize 
fuit, atque illud haud ita grave, quin ratione aliqua , 
$i non prorsus tolli,'extenuari saltem posse videatur. 
Nain cum is esset rerum status tunc temporis , ut 
una cademque reputaretur, et essel, /iomousii et ho- 
mousii vis, tum apud Catholicos , tuin apud. Ano- 
mos, ut oppido demonstrarunt Toutteus et clar. 
Gorgneus Suessionensis canonicus (f). Liberius fidei 
Sirmiensi ideo fortasse subscripsit, quod duo hzc 
assequi se posse confideret , et ut fidein retineret in- 
tegram , ct ut inter Catholicos et Semiarianos ho- 
niceusii assertores episcopos, arctius iniretur fcedus, 
quo vires ainplificarentur adversus Aetii, Eudoxiique 
et Anomaorum tunc palam erumpentes conatus , ap- 
prime utiles ct necessariz. 


DIATRIDA II. 

An Damasus faverit aliquando. Maximo Cynico adver- 
sus Gregorium Nazianzenum; ac de duabus epistolis 
lialici concili nomine a Sirmondo editis. 

$1. — Basungius refellitur. Scriptores afferuntur tum qui 
irritam aiunt, nulloque loco ab Orientalibus habitam 
Maximi Cynici appellationem ad Damasum, et Occiden- 
tales, tumque effectu illam non caruisse censent, eum- 
que in Occidentalium communionem receptum. Utraque 
pars una, Italici cujusdam concilii epistola nititur, 40:8 
affertur : qui de ejus veritate dubitaverint. 

Si litterz illae exstarent, quas Nicolaus 1 scripsisse 

Damasum narrat, ut Maximus episcopatu pelleretur, 


non esset huic controversie locus, neque ausus es- 


D set ullus famam vel ex hioc capite impetere sanctis- 


Simi sacrorumque canonum observantissimi pontifi- 
cis. Verum injuria temporum factum est, ut interci« 
derent omnes, si duas excipias, quas Holstenius 
edidit, atque ego quarto, et quinto loco recensui. 
Itaque aliunde argumenta repetenda sunt, quibus Da- 
masi nomen a calumnia vindicetur. Cicterum. cum 


scurs, qui n'osent se faire connaitre , quoiqu'ils soient 
protégés des puissances ; mais la chute de Libére est un 
objel trop odieux dans toutes ses circonstances. Je me 
contente de renvoyer sur ce sujel à l'excellente disser- 
tation de M. Larroque. 

(f) Tout. ad 5. Cyrill. dissert. 1, cap. 7 et 16; 
Goign. dissert. de Syn. Ariimin., qu:est. 3. 


535 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


53i 


- binas illas, quxe supersunt, Basnagio videndi copia A dis apostoliez: juribus recte oomparatum, eorum 


fuerit, deridieulum se przbnit, cum Nicolaum ipsum 
mendacii expostulare ausus est, quia nulla exstat Da- 
masi epistola, que Nicolai dictis pravsidio sit (a). Uii- 
nam vero Romanorum pontilicum regesta exstarent 
adhuc : ex iis euim ego minimo dubito, quin maxi- 
mum nobis praesidium et decus, haretieis vero aliis- 
que sedis apostolicz oppugnatoribus ad cognoscen- 
dam veritatem lumen affulgeret; sed jam ad insu- 
tutum. | 

Eorum igitur, qui Damasum Maximo Cynieo ad- 
versus Gregorium Nazianzenunm studuisse arbitran- 
tur, duo sunt. scriptorum genera; alii deprimendis 
Sedis Apostolice, et Romanorum Pontificum juri- 
^ bus, alii vero vindicandis intenti, uno t2men omnes, 
eodemque pr:zesidio utuntur, uno scilicet Jtalico Con- 
cilio, unaque ejus epistola, atque una omnes, eadein- 
que via incedentes, contrarium sibi pruponunt itine- 
ris finem. Hanc primus Epistolam in lucein protulit 
vir summi judicii, et infinitz lectionis Jacobus Sir- 
mondus, in appendice Codicis Theodosiani postremo 
loco (b), eamque deinceps omnes complexi sunt ve- 
loti ad id, qued sibi proposuerant, probandum im- 
primis idoneam ; ac postremi Operum Ambrosii edi- 
tores, veluii foetum tanto przesule dignum, cum reli- 
quis ejus epistolis imprimendam admiserunt : ex ea 
enim Baluzius (c), atque ali nonnulli colligunt, nul- 
lius tunc usus, atque auctoritatis fuisse Sardicenses 
de appellatione c:nones ; nain si recepti jam fuerant, 
eur non propositi per Italicos przsules hac ipsa 


esto judieium, qui secum repularint, quem causa 
jlla exitum aliquando habuerit. Itaque cum ea epi- 
stola Joanni David (e), ac Natali Alexandro (i) dubi 
fldei visa fuerit, ac viri illi eximii summis tantum 
labiis rem attigisse potius quam confecisse videan- 
lur, opere me pretium facturum putavi, si. in eam 
diligentius inquirerem, et graviora aliquot argumenta 
eorum, qui legerint, judicio subjicerem, quibus tum 
Damasi fama | in tuto ponatur, tum falsitas ejus epi- 
stolae, ob quam hic cujusdam veluti przvaricationis 
reus agitur, constare magis posset. Sed ut lectores 
minori incommodo rem ipsi dijudicare possint, ipsam 
ante omuia Italici concilii epistolam iterum hic de- 
scribendam censui. Concilii 11alie ad Theodosium im- 


B peratorem, de episcopo Antiochia subrogato post mor- 


tem Melitii. Et ut Nectarius Constamiinopoli post Mazi- 
mum ordinatus loco cedat, aut Roma super utriusque 
ordinatione concilium habealur. Beatissiwo imperatori 
et clementissimo principi Theodosio, Ambrosius, et ce- 
leri episcopi Italia. 

Sanctum. animum (uum. Deo omnipotenti pura et 
sincera fide deditum sciebamus : sed recentibus cu- 
mulasti beneficiis, quod Catholicos Ecclesiis reddi- 
disti , imperator Auguste. Atque. utinam | Catholicos 
ipsos reverentia veteri reddidisses , αἱ nihil noverent 
conira prescripta majorum, nec temere vel servanda 
rescinderenl, vel. rescindenda servarent. liaque. do- 
lentius forte quam. inconsultius ingemiscimus, impe- 
rator, focilius expelli potuisse Bareticos, quam inter 


epistola, ut ea Maximi appellationem tuerentur? Du- C Catholicos convenire. Quanta enim nuper confusio facta 


pinius autem (d), et Quesnellus pro more nihil non 
audent, asseruntque temere cum Eusebianis Philip- 
popoli congregatis, nihil synodo Occidentalium contra 
Orientales licere statuere; tum quod eorum conatus 


effectu caruerint, cum Maximus Cynicus: perpetuo, 


exauctoratus manserit; tum quod Ogcidentales ipsi 
hoc aperte fateantur, cum sibi mon prerogativam 
vindicant examinis, sed consortium pelunt communis 
. arbitrii. Quibus profecto verbis hoc dumtaxat volunt, 
ut cum Orientalibus, non de Orientalibus judicent. 
Ex adverso Lupus (e) ac Schelestratius (f) hanc ip- 
sam epistolam Romanz synodo ac Damaso attri- 
buunt; ex eaque conficiunt, tum Maximum beneficio 
appellationis, tum Damasum jure δυὸ usum fuisse, 
Cum eum in communionem recepit, atque in epi- 
scopi gradum restituit, a quo ille per Constantinopo- 
litanam synodum dejectus fuerat : quod nuper eiiam 
sentire visus est vir clar. P. Joannes Ántonius Blan- 
cus ex Observantium familia (g), ae P. Jo. Chrysos- 
tomus ἃ S. Joseph ex piarum Scholarum clericis (/t) 
quos honoris eausa nominatos velim. Αἱ vero, an 
boc quod viri illi doctissimi ex hac epistola argu- 
mentum trahunt, eatis firmum $it, εἰ asserendis se- 


a) Ad ann. 581, n. 8. 

b) Oper., tom. I, p. 429, Ver. Edit. 
c) Conc. ,lib. vrt, cap. 4. 

d) Eccl. Discipl. diss. 9. i 4, 

(e) De Rom. app., cap. 51. 


sit, explicari non polest. Scripseramus dudum , ut 
quoniam Autiochena civitas duos haberet episcopos, 
Paulinum atque Melitium , quos fidei concinere puta- 
bamus , aul inter ipsos paz, et concordia salvo ordine 
Ecclesiastico conveniret , aut certe si quis corum altero 
superstite decessissel , nulla subrogatio in defuncti lo- 
cum , superstite altero, gigneretur. At nunc Melitio de- 
functio , Paulino euperstite , quem in communione no- 
stra, mansisse consortia, que a. majoribus inoffense 
ducla lestiantur , contra (as alque ecclesiasticum | or- 
dinem , iu. locum Meleiii, non iam subrogatus , quam 
superpositus asseritur. Atque hoc facium allegatur 
consensione et consilio Nectarii , cujua ordinatio quem 
ordinem  habwerii non. videmus. Namque in concilio 


D uuper , cum Maximus episcopus. Alexandrina Eccle- 


sim communionem sanmere secum. lectis Pelri sanctae 
memoric viri litteris prodidissel , eumque inira pri- 
patas &des , quia Ariani basilicas adhue tenebant , ae- 
creium esse , mandaltoribus episcopis érdinantibua , di- 
lucida testificatione docuisse , nihil. habuimus , bea- 
tissime princeps , in quo de episcopatu ejua dubitare 
possemus , cum vim sibi repugnanti a plerisque etiam 
de populo et clero testatus esset illatam. Tamen. ne 


(f) Antiq. Eccl. dissert. 6, cap. 4, art. 9. 
(r) Tom. Ill , lib. t, eap. 5, ὃ 41. 
(^) Dissert. de appel. S. Athan., cap. 4. 
i) De Judic. epist. Can., p. 196. 

j) Sec. iv , dissert. 88, prop. 5. 


535 


PROLEGOMENA. 


996 


absentibus partibus prasumple aliquid definisse wide- A aiunt rerum gestarnm seriem (a) Maximus Cynicus , 


remur, clementiam (uam datis litteris putaeimus in- 
seiruendam, wi ei consuleretur ex. usu publica pacis 
atque concordig. Quia revera advertebamus Grego- 
rium nequaquam secundum (raditionem Patrum Con- 
stantinopolitanoa icclesig sibi sacerdotium vindicare. 
Nos igitur in :ynodo ea , que totius orbis episcopis 
widebatur csse prascripta , nihil temere stotuendum esse 
censuimus. ΑΙ eo ipso lempore qui generale concilium 
declinaverunt , Consiantinopoli qug gessisae dicuntur ? 
Nam cum cognovissent ad hoc partium venisse Mazi- 
gium , ui causam in synodo ageret suam, quod eliamisi 
indicium concilium nou fuisset , jure et more majorum 
sicul , el sauce wemorig Athanasius, et dudum Pe- 
trus. Alezandrine Ecclesi episcopi et Orientalium 


qui interca temporis in ltaliam venerat , eidem con- 
cilio adest anno secundum aliques 381 post cele- 
breztum Aquileieuse concilium , secundum vero alios 
cirea medium 2onnum 5382, seque allatis Petri 
Alexandrini , qui mortem jam obierat , litteris ca- 
tholicum,  pr:etereaque | falsis. productis testimoniis 
rite recteque ordinatum probat. Cur vero Tille- 
montiius Maximum circa hoc tempus in Italiam. ve- 
nisse opinetur, hanc affert rationem , quia sperabat 
fore, "t res suas Constantinopolitanz synodi sen- 
tenía perdiias , in eecumenico concilio Romas a 
Damaso convocato restitueret. Italici tamen episcopi 
Dihil a se temere definiendum rati sunt , ut. causa 
hzc a generali illo concilio propediem futuro co- 


plerique [ecerunt , ut ad Ecclesie lialie et totius Oc- B guocceretur. Verum ne interea ofíicio suo deesse 


cidentis cou(ugisse judicium viderentur ; cum eum sicul 
diximus , experiri velle adversum eos, qui episcopaium 
ejus abnuerant , comperissent , prasiolari utique etiam 
moslram super eo sententiam debuerunt. Nou praro- 
gativam viudicamus examinis , sed consoriium temen 
debuil esse communis arbitrii. Postremo prius constare 
oportuit , utrum. huic abrogandum , quaw ulii confe- 
rendum sacerdotium videretur , ab his praseriim , a 
quibus se Mazimus vel destitutum vel appetitum injuria 
querebatur. ltaque cum Maximum episcopum recepe- 
frin! in communionein nostra consortia , quoniam eum 
a catholicis constitit. episcopis ordinaium , nec. ab 
episcopatus Constaniinopolitani pulavimus — petitione 
removendum. Cujus allegationem praesentibus paribus 


ipsi viderentur, tum Maximum ad communionem 
receperunt , tum Theodosio scripserunt ut. ejusdem 
jurium rationem baberi vellet, eique consuleret , 
ex usu public: pacis, et tranquillitatis. Periit autem 
hoe prior, ut his videtur, epistola ; tres enim ab 
eodei coucilio epistolas Theodosio scriptas inquiunt 
ex quibus ea , quam supra descripsi , secundum lo- 
cum occupat, postremum vero altera, de qua 4 
agam deinceps. llanc vero fuisse ejus primi , 48:8 
periit , episiolze rerum. summam , ex hac secunda 
colliguut, quam propterea transimissam aiunt non 
diu post primam , tunc scilicet, cum Italici illi epi- 
$copi certiores facii sunt, generale. concilium a Da- 
maso apno boc convocatum ab Orientalibus decli- 


estimavimus esse peudendum. Necilarium autem cum (* nari , atque aliud ab iis ip regia urbe cogi. 


mwper nosira mediocritas Constantinopoli cognoverit 
ordina(um , cohagrere communionem nostram — cum 
Ürientalibus partibus uon videmus. Praesertim cum ab 
iisdem. Neciarius dicitur illico sine communionis con- 
sortio destitutus , a quibus fuerat ordinglus. Nom me- 
diocris igitur hic scrupulus. Nec quedam nos angit de 
domestico studio , et ambitione contentio , sed. com- 
saunio soluta el dissociala perturbat. Nec videmus eam 
posse aliter convenire , nisi aut is reddatur Constan- 
tinopoli , qui prior est ordinalus , aul certe super duo- 
vum ordinatione sit in urbe Roma nostrum. Orienta- 
liunque concilium. Neque enim indignum videtur, 
Auguste, ut. Romang Ecclesie. antistitis , fiuitino- 
rumque, ei ltalorum episcoporum debeant subire trac- 


llis itaque acceptis ab ltalico eoneilio litteris, nune 
audi si placet, quid Theodosius ex auctorum istorum 
ingenio reseripserit. Aiunt rescripsisse imperatorem, 
rauones illas, ob quas lializ praesules concilium in 
Occidente postilaverant, minime videri idoneas, et 
graves : allatas enim de Fliaviani εἰ Nectasii ordina- 
tione causas in Oriente excitaltas, atque ad Orienta- 
lem Ecclesiam pertinentes, in Oriente cognoscendas 
et definiendas esse, nee ad Occidentis judicium trans- 
ferri posse, ne fies moverentur a Patribus consti- 
tuti : rein ideo iniquam ab üs postulari, ei qux Orien- 
talibus ipsis stomachum movere posset, cuim eos ad 
concilium Roma congregaudum ob eas res voea- 
bant: atque ideo, si quid illis ab:entibus in Occi- 


tatum, qui unius Ácholii episcopi ita exspectandum es8e py dente s&atueretur, futurvea illud irritum, ac majorem 


putaterunj judicium, ut de Occidenialibus partibus 
Constantinopolim evocandum putarent. Si quid uni huic 
reservatum est , quanto magis pluribus reservandum 
esi ? Nos autem a beatissimo principe (ratre tug pie- 
tatis admoniti ; «t tug Clementi scriberemus imperio , 
posiulamus , u( ubi una communio est , commune velit 
esse judicium , concordanlemque consensum. 


$ II. — Rei gests series exponitur ab iis excogitata, qui 
est epistolam pro sincera habent : quo auno Maximus 
Cyuicus Mediolanum venerit? Cui nam praeterea concilio 
adfuerit, ut suam tueretur in eo ordinationem? Petri de 
Marca, Valesii, aliorunque ea de re opiulo : hanc erro- 
neam esse ratiooibus, et Pillemontii auctoritate e vincitur. 


Qui itaque hoc Italicum concilium , atque lanc 
ejus epistolam pro vcris certisque habent, hanc fuisse 


inter utramque Ecclesiam jurgiorum eausam : Itals- 
cos praterea episcopos, aut. Cyniee mendaci prater 
wqui bonique.consilia se nànium faciles prx buisse, 
aut nimio adversus Orientales zelo abripi se posses. 
Cur vero hec ipsa Ital:cis Hiis prasulibus. Theodo- 
sium rescripsiese putent, aliam nos afferuut rioneu 
prxter baoc, quia nempe illi postrema epistola ex- 
cusant sese apud imperatorem, afferunique, uà se 
defendant, causas cur generale eoncilwm  necessa- 
rium judicaverint, sive ob quas, ut putant. hi, pec- 
casse se fateantur. 


a) Vid. Pag. ad ann. 379, n. 12, et 581, n. 6; 
Tillem., de Ambr., art. 55; Fleury, lib. xvi, n. 47. 


521 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


528 


At hxc, ut mibi videlur, facilius est ex ingenio A Romane, et Occidentalis Ecclesie in sedem Constan- 


fingere, quam vera esse demonstrare. Enim vero, 
quin Maximus in Italiam venerit, nullus dubitat. Fieri 
etiam potest, illum in Italiam venisse anu. 582, ut 
Tillemontius censet, quamquam coujectura qua vir 
doctus movetur, ut sic censeat, levissima profecto 


sit : Maximus enim a Daniaso pridem rejectus, nihil - 


boni exspectare, poterat ab ea synodo, in qua ratum 
haberi oportebat, quod sapientissimo pontifici pla- 
cuisset. Athanasii deinde , ac Petri Alexandrin; 
exempla , ut czetera preteream, certiorem fecisse 
eum poterant, apertam, expeditamque omni pro- 
fecto tempore ad Romanos pontifices recursus, et 
appellationis viam, nulliusque in eum finem concilii 
convocalione opus esse. Facit itaque, ut anno illo 


linopolitanam avide arripuisse. Hinc factum, at in 
concilio Aquileiensi sub Ambrosio, quod generale erat 
ἐς Occidente, cuique Damasi auctoritatem ez eo inter 
cetera intervenisse colligitur, quod de illo congregando 
Gratianu: ad eum scripsit , ut fidem facit auctoritas Sgn- 
odici cap. 14; in concilio, inquam, Aquilciensi, dam- 
nala  Nectarii ordinatione, ita approbatus sit. Mazi- 
mus, ul episcopi ex eo concilio ad Theodosium rescrip- 
serint, nihil habuisse se, in quo de ejus episcopatu 
dubitare possent (c). Hanc opinionem avide etiam ar- 
ripuit. Basnagius (d), atque eidem accedit Valesius, 
quamquam eani parum firmam cognoverit, cum hixc 
&cribit : Episcopi igitur Italie, qui Aquileim in conci- 
lium congregati erant, lectis Maximi litteris, eum in 


Cynicum ad nos accessisse facilius credam, Hiero- B communionem receperunt... quin et postea cum Nec- 


nymi testimonium hzc scribentis: Maximus philo- 
sophus, natus Alexandrie, Constantinopoli episcopus 
ordinatus est, et. pulsus insignem de fide adversus 
Arianos scripsit librum, quem Mediolani Gratiano prin- 
cipi dedit (u). Advertendum quippe est, eum non 
venisse in Italiam, statim ac Coustantinopoli pulsus 
est, sed ad imperatorem Theodosium anno $80 jam 
medio Thessalonica agentemr sese contulisse, tum 
deinde ut canem iterum ab eo loco pulsum, Alexan- 
driam profectum : ubi cum Petro ejus urbis episcopo 
molestias creassgj, inde quoque opera przfecti exu- 
lare coactus est. Postremo ut Nazianzenus elegan- 
ter ait : Quiescere visus est, veluti nubes, quo gravi 
grandine (ota est, exspectatque ventum, quo incita. in 


ton pulantes grandinem effundat suam (b). Hisce au- C 


tem agendis fieri non potest, quin residuum ejus 
anni spatium, ac majorem alterius partem attribua- 
mus. Hinc vero conjicimus, philosophum illum si- 
stere se Mediolani non potuisse, ac librum illum 
Gratiano afferre mense Martio anni 581, cujus ali- 
quot tantum dies imperator Mediolani egit, si tamen 
egi!, cum contra annum sequentem fere integrum in 
ea civitate substitisse ex codice Theodosiano constet. 
Verum non hoc quzritur, an scilicet Cynicus Medio- 
lanum venerit, sed cuinam concilio causam oratu- 
rus suam adfuerit (neque enim liae de re dubitari 
potest) ac przeterea e quibus illad episcopis collec- 
tum fuerit? 

Petrus de Marca in concilio Aquileiensi gesta haec 
fuisse censet : Nectario quippe inquit in Gregorii lo- 
cum ordinato spe sua. dejectus Mazimus in ltaliam se 
contulit, ut pontificum 1talorum, sed precipue Damasi 
Romani, et. Ambrosii Mediolanensis, quorum ea tem. 
pesiate summa. erat auctoritas, favore [ultus, Nectario 
reprobato, Conatantinopolitanam Ecclesiam — retinere 
posset. Constat. autem Nectarii. ordinationem non pla- 
cuisse Damaso. ltaque áffirmare possumus Damasum, 
εἰ Occidentale concilium, hoc. Maximi confugium ap- 
probasse, eamque occasionem explicaude auctoritatis 


a) Ue S. E., cap. 117. 
b) Carm. de vita sua. 
c) Lib. v, cap. 21 ; lib. vii, cap. 4. 
d) Ad ann. $80, n. &, et 281, n. b. 


tarius in concilio Constantinopolitano ordinatus fuis- 
set episcopus ejusdem urbis, communionem | ejus recu- 
sarunt, scripseruntque ad imperatorem Theodosium, ut 
concilium Rome fieret , in quo Nectarii et. Maximi 
causa disceplarelur... Initio quidem Damasus ordina- 
tionem Mazimi improbavit ; postea tamen  favisse vi- 
detur Maximo ; neque. enim. concilium, episcoporum 
Italie Maximum in communionem recepisset, aut pe- 
tisse! umquam αϑ imperatore, ut synodus Roma fie- 
ret super ejus. ordinatione, nisi ex consensu Damasi. 
Utrum vero. Maximus in communionem receptus sit a 
Dumaso , obscurum est (e). 

At hane, quam Baluzius quoque, Valesius, Dupi- 
nius, Cou:tantius, aliique amplexi sunt sententiam, 
ipsa evertunt acta Aquileiensis concilii, et quze illud 
consecuta sunt. Nam δὲ ejus concilii Patres Maximi 
causam cognoverant, si eam juri consonam judica- 
verant, cur in actis ipsis, qux: adhuc exstant, horum 
nihil apparet ? Prz»terea si Theodosium rogaverant, 
ut. philosopho illi ex usu publice pacis et concordie 
consuleret, cur de Antiocheno dissidio ob Flaviani 
ordinationetn, cur de inolestiis, qiie Timotheo 
Alexandrino inferuntur , agunt dumtaxat, Maxini 
vero negotium silentio pritereunt in litteris ad eum- 
dem Theodosium missis ? Supersunt illx* ejusdem rei 
testes (f); exstant pariter apud Theodoretum (g) alix, 
quas O'rientales episcopiOccidentalibus rescripserunt 
anno 583 jam provecto, atque ego alibi jam expendi, 
cur, cum in iis flat mentio de acceptis illis Aqui- 
leiensis concilii litteris, nullum prorsus de Maximo, 
cur deejus ad hoc concilium confugio, nullum om- 
nino verbum est? Valesius itaque, qui difficultatem 
probe advertit, ut illam effugiat, duo ex ingenio 
ponit : primum nempe, concilio Maximum non ad- 
fuisse, sed per litteras Aquileiam scriptas causam 
dumtaxat egisse suam : alterum vero, non ipsum 
integrum Aquileiense concilium, quod jam confec- 
tum, dissolutumque fuerat, scd I!alicos illos episco- 
pos, qui Aquileiz, si ipsi Valesio credis, peroppor- 


(e) Not. ad Sozom., lib. vii, c. 9. 
(f) Conc. Ven. edit, tom, IH. 
(9) Lib. v, cap. 9. 


829 


PROLEGOMENA. 


930 


tune substiterant , Maximi causam scripto relatam A, eliausi solus scripserim, on ideo mei solius, sed 


audivisse, ac epistolam, de qua agimus, Theodosio 
scripsisse. At hzc quam ludicra, quam falso excogitata 
Sint, ipsa ejusdem epistol:e verba, si tantum legan- 
tur, aperte demonstrant. Huc adde litteras genui- 
nas Aquileiensis, ac fictitias Italici concilii inter se 
pugnare, atque dissentire : Aquileienses namque Pa- 
tres concilium , ut Alexandrie cogatur, postulant, 
quo Orientales omnes conveniant : Italici vero prze- 
sules eos ipsos Romam evocant : quis autem credat 
utramque epistolam ab unius ejusdemque concilii 
episcopis , profectam ? Merito igitur Tillemontius 
eam sententiam rejicit, quocum Pagius, Fleurius, 
aliique eruditi scriptores consentiunt. 


8. III. — Tillemontii ipsins sententia affertur, expenditur, 
ac rejicitur. Afferuntur argumenta. ex ipsa eadem epi- 
stola, cozvisque aliis monumentis petita, ex quibus eftl- 
citur epistolam illam, nec Italici alicujus concilii, nec 
veram neque Ambrosii preterea umquam esse potuisse, 
sed habendam pro commentitia, Brevis in ejusdem per- 
scrutando auctore excursus. 

Reliquum nunc est, ut inquiramus, an potior eorum 
sententia sit, qui postbahito Aquileiensi concilio , 
ad Italicum hoc, ex ii- scilicet episcopis collectum, 
qui Ámbrosio suberant, Maximum confugisse pu- 
tant, atque illi adfuisse, Hoc vero, post aliquot a 
me propositas difticnltates , lector dijudicare ipse 


poterit. 


Primo itaque loco me haud bene babet concilii 


hujus, quod Jtalicum dicitur, inscriptio, qua nullus 
designatur certus cognitusque in Italia locus, in 


omnium eorum , qui in IraLiA. sunt, et qui ἱπ his 
parlibus degunt, esse illam sententiam (c). Liberius 
preterea in litteris ad Orientales scriptis, quas 
Socrates recitat (d), episcopum se 1talie vocat, 
unusque Italorum atque Occidentalium ore loquitur : 
ac Theodoretus Romanam primam sub Daiaso 
synodum ex ltalia et Gallia collectam dicit (e). 
Consulatur, etiam P. Antonius Blancus, ex Obser- 
vantium familia vir doctus , qui hanc adversus 
Jannonii deliria sententiam egregie confirmat (f). Et 
his igitur colligitur, unum tantum in Italia concilium, 
illudque Romanum ex universa Italia congregatum, 
tuuc fuisse, atque idcirco Italicum alterum, a Ro- 
mano separatum, ac diversum, aut nullum, aut 


B recentioris ztatis. Hinc cum Hieronymus (g) ex 


male intellecto Eusebii loco Romanam ab lialica 
diversam synodum, ubi de Cornelio agit, agnovisse 
visus $it, Pearsonus merito observat de hac lta- 
lica synodo non liquere, ac dubitare se ait, au 
Italicum concilium illud ab Hieronymo recte con- 
flatum sit (A). 

Tertio. Conciliaom, cui Maximus adfuit, si huic 
epistolze fides est , coactum fuit sul) episcopatu Gre- 
gorii Nazianzeni. Do verba, ex quibus id constat. 
Namque in concilio nuper, cum Mazimus | episcopus 
Alexzandring Ecclesie communionem manere secum, 
lectis Petri S. M. viri litteris prodidissel , quia Ariani 
basilicas adhuc tenebant , secretum esse mandatoribus 
episcopis ordinantibus dilucida testificatione docuisset, 


quo iliud habitum, ac celebratum dici queat. Hoc C; nihil habuimus, in quo de episcopatu ejus dubitare 


enim insuelum est, ac alienum a recepto eccle- 
siastico more, quo concilia omnia ad illud usque 
tempus, ac qua etiam deinceps celebrata sunt, a 
«certo aliquo, determinatoque loco denominationem 
acceperant. Hinc llieronymus Rufinum synodi se ju- 
dicio probatum asserentem, interrogat : Synodus 
in qua urbe (uit? dic episcoporum vocabula, profer 
sententias subscriptorum, doce qui eo consules fuerint; 
quis imperator hanc synodum jussit congregari : certe 
ob quam causam synodus congregata sit (a). 
Secundo. Vix proferri poterit concilium aliquod 
cirea h:c tempora, quod Jiulickm dictum sit, et 
non potius Romanwn. Romano siquidem episcopo 
veluii metropolite universa ltalia parebat adhuc ; 


possemus : (amen ne absentibus partibus prasumple 
aliquod definivisse videremur, clementiam tuam datis 
litteris putavimus. instruendam, ut ei consulereiur. ex 
usu publica pacis, atque concordie, quia revera ad- 
vertebamus, GnEGORIUM nequaquam secundum tradi- 
tionem Patrum Constantinopoltang Ecclesi sibi sa- 
cerdotium vindicare. Hinc vero, qua sponte sua 
fluunt, haec sunt : primo, si Maximus huic conci- 
lio adfuit, Nazianzeno Constantinopolis episcopo 
confirmato, ejus in. Italiam adventus, et. confugium 
referendum uecessario íoret ad primos menses 
anni 9834, cum Gregorius in Maio aut Junio epi- 
scopus esse desierit: hoc vero falsum esse probat 
tum ratio temporis, ac rerum gestarum series, quam 


et vix aut Mediolanensis, aut Aquileiensis oh ργῶ- D supra expendimus; tum Nazianzenus ipse in car- 


rFogativam sedis a czalteris episcopis distingui, et 
jus illad exercere ceperant, quo deinde usi sunt; 
quod erudite probat Bacchinius in dissertatione de 
Ecclesiastic:e hierarchiz originibus (b), aperto Eu- 
sebii testimonio concilium a Cornelio ia causa 
Novatisni ex tota qua patet Jtalia collectum, Ro- 
sanum compellantis: at ne longe ἃ Damasi «etate 
abeamus, Julius a sua synodo ad Eusebianos scri- 


bens: Necesse est, inquit, vobis notum facere 


a) Lib. u contr. Rufin. n.19, Ver. edit. 
b) Par. n, ex 1. 
j Apud Coust. ep. 1, n. 81. 
) H. E. lib. iv, cap. 12. 
ParBoL. XIII. 


mine de vita $ua; tum Aquileiense concilium, cum 
nihil prorsus sive in synodo Aquileiensi , sive apud 
Nazianzenum ipsum legatur de illius ad episcopos 
[talicos coufugio, aut de litteris in ejus causa ad 
Theodosium scriptis. Secundo, manifestum est errare 
eos , qui rem hanc, atque Italicum concilium trans- 
ferunt ad annum 382, quo adversus Gregorium , 
qui jam episcopatui sponte cesserat, nulla esse 
controversia poterat, ob quam Italici illi episcopi 


(e) H. E. lib. u, cap. 22. 

f Tom. 1V, lib. π΄, 8 16. 

4) De S, E. eap. 76. 

(4) Ann. Cyprian. ad an. 251, n. 15. 


11 ΄ 


ὅδ 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


533 


lwec Theodosio tunc scribereut. Valesius ac Tille- A masus propediem habiturus erat (b), eam quoque 


montius, hac diffcultate obruti, nodum gladio se- 
cant, ac in illis, quie recitavimus, epistolae verbis, 
mendum inesse aiunt, et loco Gregorii legi opor- 
tere Nectarium (a). At hec lectio nullios omnino 
codicis auctoritate nititur et confirmatur. Deinde 
rerum seriem in bac epistola expositam 3i quis 
recte advertat, nullum esse errori locum, sed om- 
nia secum recte cohazrere deprehendet, ac Gre- 
gorii et Nectarii nomen, utroque, quo jacet, loco 
recte positum fuisse concedet. Tres enim, ut di- 
ximus, in. ejusdem Maximi causa epistolz scripte 
finguntur : binc cum ille ad eos in concilio con- 
gregatos ILilicos episcopos primum accessit, et 
prior epistola scripta est, Gregorius Nazianzenus; 


hoc loco designatam Pagius inquit, at eo, quo Tille- 
montius utitur , additamento non adhibito, vim ver- 
bis apertissimam inferre , ac fucum leetori faeere eo- 
gitur. Verum quo me. aut impresso codiee, aut libris 
impressis haec lectio nititur, ut illam mobis a Tille- 
montio obirudi liceat ? Insuper an non recitata illius 
epistola verba, ac exposita rerum series, hanc il- 
lius correctionem , atque additionem respuunt? Nain 
402 sil ea synodus tolius orbis preecripla episcopis , 
de qua hoc loco sermo est , quaeve nihil temere sta- 
tuendum censuit , aperte explicant ea, qu: mos ad- 
jiciuntur verba, a qui. generale concilium. declinave- 
runt ; qux habitam jam iuo Maximi causa, non vero 
habendam in futurum synodum exprimunt ac pre 


cum vero haee altera, ac posterier, Nectarius Eccle- B se ferunt, ac rem non agendam, sed actam jam prz- 


si» Constantinopolitan:e jam przerat, cujus proinde 
eliam episcopatum improbare videntur. Hac au- 
tem cum ita sint, aut lialicum boc concilium 
extra annum 382 collocandum est, ut ad «nnum 
981 nondum provecium referatur, quo Gregorius 
revera episcopus fuerat; aut si ab eo anno mi- 
nime tibi removendum videatur, ac Nec!arii epi- 
scopatum retinere volueris, fatearis necesse est, 
jllud concilium ex quo ecoptum est, numquam 
postea dissolutum fuisse, sed ad aliquot ullra in- 
tegrum anni spatium menses protractum, quod nemo 
sane dixerit. — 

Quarto. In hoc concilio , cui philosophus ille prs- 
sens fuit, suamque causam dijudicandam obtulit , 


teritamque ostendunt. Deinde si Jialicum hee conci- 
liom, a quo Maximi causa ad illud a Damaso jam 
convocatam rejecta est, babitum fuit eo. tpso tem- 
pore, quo Constantinopolitana synodüs congregata 
fuerat , aut illud retrabas non secus ac Maximi re- 
cursum ad primos menses anni 281, quo Constanti- 
nopolitana ipsa synodus jam convenerat, Neetarium- 
que ordinaverat, Romana vero generalis 5 Damaso —— 
nondwm convocata fnerat; vel si illud ipsem amne 
983 congregatum asseris, Nectorii ipsius ordinatio- 
nem conferas necesse est ad eumdem annum , atque 
ad conventum illum, quem eo tempore Orientales 
Constantinopoli habuerunt. Primum ne dieas , obstat 
Gregorii Nazianzeni silentium, ebstast quoqwe Aqui- 


tria inveniamus oportet : primo nempe, ut generale C leiensis acta concilii, ac Tillemonties ipse : alterum 


sua saltem convoeatione fuerit; secundo, ut habitum 
. Sit circa. tempus Constantinopolitane synodi, qua 
Maximus exauctoratus est, et Nectarius ordinatus; 
tertio denique, ut illud ab Orientalibus declinatum 
fuerit. Hzc tria liabes ex his epistola verbis: Nos in 
synodo ea, que lotius orbis episcopis videbatur esse 
prescripta , nihil. temere statuendum esse. censuimus : 
αἱ EO IPSO TEMPORE , qui generale concilium declina- 
verunt, Constantinopoli qua gessisse dicuntur? Nam 
cum cognovissent ad hoc partium venisse Maximum, 
ut causam. in. synodo ageret. suam, cum eum experiri 
velle adversus eos, qui episcopatum ejus abnwerant, 
comperissent , prastolari utique etiam nosiram super eo 
sententiam debuerunt. Nunc vero h:ce singula perpen- 


vego, quamquam placuerit Joanni David (c), tamen 
omnino falsum esse liquet ex 1. 5 C. Th. de Fid. 
cath., qua publicata legitur die 28 juli anni 381 , 
ac Nectarium Constantinopolitanz Ecelesie jam praz- 
sedisse probat. Reliquum igitur est, ut hanc episto- 
lam inter figmenta rejicias, vel cum Tillemontio ipso 
fatearis aliquando, qui eam scripsit tam vecordem 
fuisse , ac bardum, ut minime sciverit , adverteritque 
animu ad ea qui scriberet (d). An. vese in adeo 
recenti, ac manifesta re, in Ambrosio prseterea , a 
quo epistolam ipsam scriptam cemsent, oscitantia 
tanta? Hoc eredat qai velit; mibi emim profecto 
persuaderi non patiar. 

Denique, quod tertio loco proposui, si concilium , 


denda sunt, eti inquirendum utrum lialico huie D cui Maximus adfuit , ab Orientalibus declinatum fuit, 


concilio aptari possint , wtque a primo eapite initium 
faciam, an vero Ambrosius umquam scripserit, 1ta- 
licam illam suam paucorum episcoporum synodum , 
totius orbis episcopis pramscriptam fuisse? Nemo ne 
hoc cogitaverit quidem. Fleurius itaque diffieultatem 
dissimulat. Tillemontius autem , ut eam tollat, nos 
nisi in ea syaode , legendum putat, pro unico addita- 
men!o ut bypothesi subserviat facte, aiv [talicos 
episcopos nibil definiendum censuisse in ea, quam 
ipsi habebant synodo; ut Maximi causa in generali 
illa synodo cognosceretur, quam jam indictam Da- 


(α) lillem. in Greg. Naz., met. 43. 
(b) De Greg. Naz., eap. 81. 


aique boe iis Italici episcopi exprobratum aiunt, vel — 
de AÁquileiensi, vel de Ita!ieo illo , vel de Romano, 
quod Damosus convoeaverat, intelligas neeosse est , 
atque ut ex tribus illis unum eligas. Si primum ; hoe 
forie jure dictum videri poterit, cum Orientales, 
quibus facta fuerat accedendi copia, abesse malue- 
rint, ut ex actis constat, Αἱ ut saepe diximus, meque 
Maximus huie adfuit, aut adesse potuit, neque de 


. ejus eausa actum in eo fuit. Si vero Italicum eligi , 


atque illud, quod ex vicariatus Italix episcopis , Til- 
lemontius congregatunr aid, hoc temere 86 false dic. 


( De Jud. can. Epist. , p. 202. 
d) Not. 45 in Greg. Naz. 


PROLEGOMENA. 


594 


tum videri debet : nam quo jure Ambro:lus expro- A state instituisse. Ita divinans ait hic auctor , ut hy- 


bratum ire poterat Orientalibus, declinatum ab iís 
concilium illed saum, a quo nulla ratione pende- 
bant? Án vero praterea vocati Orientales ipsi epi- 
scopi ad illud fuerant? Reliquum igitur est, ut 4er- 
tium eligas, atque hzc referas ad illud concilium , 
««od ex Oecidentis et Orientis episcopis colligen- 
dut Darrissus Roms convocaverat , ac deinde anno 
532 jam exettite coactum füit. At si hoc asseris, ne- 
edasario fateri debes Atnbrosio , ac cseteris iflis Itali- 
cis episcopis imiotuisse jam , cum scriberent , conci- 
Hum fioe ab Orientalibus certo jam declinatum, aut 
deelinandutn. Nue sero hc velim observes. Ante 
mediam cstatem hujus anti. nihil illi 46 hoc Romano 
concilio inteltrexerant , cumque a Theodosio acciti , 


pothesi sux. inserviat. Αἱ ego iterum quaro, quis 
Ambrosium monuerat, Orientales synodum illam 
suam instituisse eum in finem , ut Romanam declina- 
rent? Àn vero non poterant, synodo illa confecta in 
Occidentem commodo postea sese conferre? Res ita- 
que eo seinper redit, ut hac de re ille certus esse 
non posset, antequam Orientalium eorumdem litte- 
fx , quibus sese excusaverant , Romam allatz fuis. 
sent , atque eadem idcirco difficultas perpetuo manet. 

Quinto. Ab Ttalicis episcopis Maximus ad commu- 
nionem receptus dicitur, quoniam eum a catholicis 
constitit episcopis ordinatum. Duplex autem in hoc 
peccatum inest, primo contra Nicaenum can. δ, quo 
edicitur, ne quis ejectus, ab aliis recipiatur ; quo 


jekia literas Aquileiensis concilii Constantinopolim B przsidio, quamquam absurdissime, utebantur Afri 


venissent , certiores facti tum illud a Damaso convo- 
€atum , tom se evocatos, rei novitate perculsos fa- 
tentur , ἃς legatos mittunt eum litteris , quibus causaa 
expontmt, quominus adesse omnes posserit (a). Has 
vero litteras scriptas fuisse constat post mediam csta- 
tem , atqite ita Julio jain inclinato, aut elapso, easque 
sb epkenpis illis, quos legatos miserant, allatas. 
Nune 4usro sbs te, quonam anni illius mense putas 
illos pervenisse Roram , ut Anibrosius c:eterique illi 
|teliei episcopi certo scire possent , Romanun hoc 
coneilium ab Orientalibus declinatum? Mihi videtur, 
sete otciobrem mensem eorum ad Ürbem adventum 
vix sail posse. Aut itaque Ámbrosius, czxterique 
Buliel episcopi jam Rotnam venerant, di ego puto, 


episcopi, ne Colestinus iis, quos ipsi damnaverant, 
communionem daret (c). Deiude quo paeto hoc sibi 
licuisse putarunt Italici illi przsules inconsulto Da- 
maso Romano episcopo, qui Maximum rcjecerat ? si 
enim apostolico can. δά definitum, atque constanti 
Ecclesi: disciplina receptum fuerat ubique, ut epi- 
scopi uniuscujusque gentis eum nossent, qui in iis 
primus esset, eum observarent, ut caput et nihil fa- 
cerent, quod magni momenti esset, prater illius 
sententiam ; hoc profecto potiori jure debebatur Ro- 
mano pontifici, cui l'alia universa ab ipsa nascentis 
Ecclesi: origine aggregata prorsus, et quodammodo, 
ut Bacchiuius ait (d), conglutinata fuerat : rem vero 
notissimam, 6 Niczni canonis testimonio comproba- 


aut non : si primutti dicimus, an Damasus , an Acho- (7 tam, exemplis atque aliis non necessariis argumen- 


Bus , an Orientales legati, Ambrosium ipsum Maximi 
fraudes ambitumque ignorare passi sunt? ld. ne Til- 
jemontius quidem decoquere potuit. Án vero prz- 
terea Mediolanensis przsul concilio presens, Damaso, 
Aetielio c»terisque aliis jarh congregatis episcopis 
inoonsultis, rem tantam solius cum suls aggressus est? 
Absit ut ego honc viro sanctissimo ac prudeniissimo 
ealumnism inferam ! Decebat. enim omnibus, qui in 
eadem communione erant , satisfleri , ui res geste magis 
firmarentur ex mullorum consensu , nec. pax scindere- 
tur , aliis abscindentibus dum alli admiltebantur; sic 
igitur decebat consilium graviter , et leniter iniri de re- 
bue «d omnes orbis tertnrum ecclesias pertinentibus (b). 
Quod si dixeris, Ambrosium cum [ialico suo conci- 


(is, confirmare supervacaneum puto. Illud tamen a 
me omitti non potest, veluti rei, de qua agitur, de- 
monstrande imprimis idoneum, nullum scilicet ex 
episcopis Occidentalibus Athanasium ab pseudosy- 
nodo Tyria et Antiochena ejecium, ad communio. - 
nem existimasse sibi recipere licere, ante pronun- 
tiatam a Julio sententiam. Hinc vero factum, ut Ju- 
lius ipse in Philippolitano Arianorum conventa 
damnatus sit, quod primus januam communionis sce- 
leratis atque damnatis aperuil, ceterisque aditum fe- 
cit ad solvendum jura divina. Liceat igitur mihi hoe 
loco cum Hieronymo mirari , quomodo probaverit 
lraLu, quod. Row contempsit, episcopi susceperint, 
quod sedes apostolica condemnavit (e). At ne in ani- 


Ho hee scripsisse, antequam Romano itineri se da- T) mum meum inducam, ut lioc de Ambrosio existi« 


ται, vix mihi persuadere poteris, vel illi tempus 
suf(üieere potuisse, vel fes tantas fuisse aggressum 
itineri jamjam paratam , atque e conspectu genera- 
He synodi Kom: propediem futurz. Deinde unde 
Hie resciverat, Orieritales eam generalem synodum 
deslimtelise , wt hoc illis vitio verteret? At, inquit 
TiBemortits , ja  atttea intellexerat. illos, quos 
opertuerat Romanum iter àggressos esse, Constan- 
tieopeli sobstitisse, ac synodum suam media jam 


(5 Vid. cap. 90. 

b) Basil. epist. 363 ex BB. edit. 

(c) Epist. 2, apud Coustant. , ἢ. 2. 

(d) De Eccles. hier. origin., par. n, ὃ 15, cum 


mem, facit ipsius Ambrosii auctoritas, qui ex Aqui- 
leiensi concilio jam nos docuerat, a Romana Eccle- 
sia veneranda in omnes communionis jura manare (f). 

Sexto. Pari modo ob Nectarium episcopum or- 
dinatum rejecto Maximo, rupta Italici episcopi cum 
Orientalibus commupionem denuntiaut : Neciarium 
cum nuper nostra mediocritas Constantinopoli cogno» 
verit esse ordinatum, coherere communionem nostram 
cum Orientalibus non videmus... nec videmus, posse 


seqq. 
(e) Apol. adv. Ruf., lib. ur, n. 15. 
(f) Epist. 12 ex BB. edit. 


$55 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


226 


eam aliter convenire, nisi aut is reddatur Consiantino- A crat Ecclesie Antiochenz, cum Diodorus Tarsensis 


poli, qui prior es! ordinatus, aut. certe super duorum 
ordinationem sit in urbe Roma, nostrum, Orientalium- 
que concilium. Primum autem vix umquam dabo ego 
hzc scribi potuisse ab ltalize vicariatus episcopis, in- 
consulto, ac repugnante Romano episcopo, cui pa- 
rebant. Deinde falsum esse assero rupiam umquam 
fuisse Occidentales inter et Orientales communio- 
nem ob Nectarii contra Maximum ordinationem; 
atque in aperto ponunt, ni fallor, Sozomeni ac Boni- 
facii papze testimonia : alter enim unam tantum orti 
inter utramque causam dissidii rationem affert, Fla- 
viani scilicet episcopatum, eaque de causa dumtaxat 
Orientales ad Romanum concilium evocatos do- 
cet (a) ; alter vero hzc scribit : Theodosius Nectarii 


eum pro Neclario rogaturus accessit! Flavianus 
enim episcopus Sozomeno teste indiculum eligendo- 


rum componit, Theodosio imperatori offert, ac pri- 


mas iu electione Nectarii partes agit : an vero ille 
episcopus dici potuit ante manuum impositionem, 
aut tunc divisa episcopalis potestas in duplicem, ju- 
risdictionis scilicet et ordinis, ut hec illi nondum 
ordinato licere potuissent? Non itaque, quod hujus 
epistolze scriptor ait, Flavianus Nectarii, sed Necta- 
rius Flaviani opera et consilio episcopus est consti- 
tutus. Me non latet Tillemontium, qui Flavianum 
Constantinopoli designatum, Autiochiz vero ordina- 
tum putat, Sozomeni sollicitare fidem (e). At ejus 
opinio nullo prorsus teste nititur ; dictoque Sozo- 


ordinationem, propterea quod in nostra notione non B meni fidem astruit epi-tola, quam Orientales Da- 


esset, habere non existimans firmitatem, missis e la- 
tere aulicis cum episcopis, formatam huic a sede ἢο- 
mana dirigi regulariter depoposcit, qua ejus sacerdo- 
tium. roboraret (b) ; nulla itaque propter Maximum 
rejectum quzstio, aut dissidium cum Orientalibus 
fuerat, nullaque communionis ex eo capite abrum- 
pend» causa subesse poterat. Hinc in Romano con- 
cilio cum eodem Nectario communio statim sus- 
cepta est, Flavianum vero ab omuibus rejectum sci- 
mus : summo itaque jure cum Michael imperator 
ejusdem Nectarii exemplo, Pliotii clectionem tuere- 
tur, Nicolaus 1 rescripsit, Nectarium vere catholicum 
Constantinopolitane Ecclesie gubernacula suscepisse 
sine scandalo, SINE V1, SINE OMNI SCHISMATE ; el. id- 


. maso, Ambrosio, aliisque in Romana synodo collec- 


tis episcopis anno 382 co consilio scripserunt, ut 
eorum qui in Constantinopolitona anteacta synodo 
gesta a se fueraut, rationem redderent, cujus hzc 
sunt verba : Aniiquissimm vero in Syria Antio- 
chen? — Ecclesim reverendissimum , et religiosissi- 
mum episcopum Flavianum , tum illius. provincie, 
tum — Orientalis diecesis episcopi in. unum  congre- 
gati ordinaverunt , tota Ecclesia consentiente, et 
quasi «no ore virum laudante, quom quidem legiti- 
mam ordinationem eliam | SYNODUS UNIVERSA SUSCE- 
PIT. Non negamus igitur, quin Antiochen: provin- 
cie et Orientalis dicecesis episcopi, Diodorus nempe 
Tarseusis et Acacius Beroeensis Flaviauum ordinare 


circo bene et optime sancte secunde agnodo, apostoli- C potuerint, quod illi aiunt : sed cum addunt ejus ordi- 


ce sedis auctoritate (ult ita de Nectario placuisse(c), 
qu: quam longe abeant ab his, que in hac epistola 
enuntiantur, nemo non videt. 

Septimo. Ad hzc Italici episcopi, Meletio de- 
functo, Paulino superslite contra (as et. ecclesiasticum 
ordinem, Flavianum non tam subrogatum, quam su- 
perpositum asserunt, consensione, el consilio Necta- 
rii : quo in loco vides, Flavianum contra fas atque 
ecclesiasticum ordinem, non contra pactum Deo teste 
confirmatum, subrogatum dici : at hujus pacti cum 
mentio aperta sit in litteris Aquileiensis concilii, cur 
loc loco prztermissa est, si Ambrosius utriusque 
epistolze auctor est, et magnum caus, quam tueba- 
tur pondus adjiciebat? Przterea Flavianus ordinatus 


nationem ab universa synodo susceptam esse, aperte 
preterea probant. eam Constantinopoli celebratam, 
ubi syuodus collecta erat ; frustraque Baluzius haec 
verba detorquet ad synodum Antiochenz provin- 
cis (f) : nam si Antiochenz provincize et Orientalis 
dicecesis episcopi, in uxum collecti eum canonice or- 
dinaverant, procul dubio expenderant jam, an ille ab 
episcopatu ratione aliqua arceretur, ut ferebant dis- 
ciplina et canones : quamobrem cum additur, ordi- 
nationem illam ab universa synodo susceptam esse, 
aliam omnino, eamque graviorem designant syno- 
dum, Constantinopolitanam scilicet, qux tunc age- 
batur, ut Socrates aperte explicat (g). Gregorius in- 
super Nazianzenus ab amicis se rogatum ait, turpi- 


jam fuerat Antiochenus episcopus, cum de Neclario ἢ que etiam arte tentatum, ut Flaviano cum caeteris 


ne cogitaretur quidem. ltem Sozomenus narrat his 
verbis (d) : Forte Diodorus... Nectarium conspicatus 
eum episcopatu dignum esse censuit, stalimque in ín- 
timo mentis recessu su[fragiwin suum ei contulit, cani- 
tiem viri, vultumque sacerdotio dignum, et morum 
suavitatem considerans. ltaque tamquam alterius nego- 
tii causa eum ad episcorum Antiochenum deduzit, 
multisque laudibus prosecutus oravit episcopum, ut il- 
lum suffragio suo adjuvaret. Flavianus itaque jam prz- 


a) H. E. lib. vui, cap. 11. 
f Apud Coust. ep. 15, n. 6. 
c) Epist. 8. Conc. Veuet. edit. 

Suzom., lib. vii, cap. 8. 


suffragaretur, ante dimissum scilicet episcopatum, 
ac concilio illo, cui przsidebat, nondum soluto ; le- 
gatur tota ejus rel series elegantissime ab eo de- 
scripta in carmiue de Vita sua. Quid igitur negotii 
Constantinopolitano przsuli, cum Syrie et Orien- 
talis dicecesis episcopis, ut ejus et czterorum ab 
Antiochena sede nulla ratione pendentium studia 
fervore tanto exquirerentur? An deinde credibile, 
rem qua tanta animorum contentione agebatur, at- 


f) De Conc., lib. vin, cap. 3, n. 9. 


f De Flavian. art. 5, tom. X. 
(g) Socrat., lib. v, cap. 8. 


551 


PROLEGOMENA. 


0583 


que ita urgebatur, ut vellent illam una confectam A Paulinum, atque Meletium, quos fidei eoncinere puta- 


hora, tamdiu dilatam postea fuisse, ut post plures 
tantum menses perficeretur ? Postremo episcopatum 
ab eodem Gregorio dimissum constat post adventum 
AEgyptiorum, ac Macedonum episcoporum. Cur vero? 
Quia illi, μὲ veteres et recentes ab Orientalibus accep- 
tas contumelias ulciscerentur, aique aliquera illis dolo- 
rem vicissim inurerent, canones in ipsius translatione 
violatos causabantur, ut idem Gregorius ait. Αἱ quie 
justia, ut hoc verbo utar, ob veteres. recentesque con- 
tumelias, vicem rependendi causa subesse poterat, 
si Flavianus necdum ordinatus fuerat, ac res illa 
confecta, prorsus ac definita? Adde tandem, elec- 


BSonem, seu designationem ac ordinationem, ita: 


secum pro tunc recepta, Ecclesix disciplina cohzerere 


bamus, aut inter ipsos pax et concordia salvo ordine 
ecclesiastico conveniret, aut certe si quis eorum altero 
superstite decessisset, nulla subrogatio in defuncti 
locum superstite altero gigneretur. Preces autem quas 
Ambrosius memorat, quo onno, quave occasione 
Theodosio oblatze fuerint, alio loco a me dictum (b): 
nunc quod ad rem attinet, vide imprimis, quam 
distent :era lupinis; deinde facile tihi erit judicare, 
an idem Ambrosius, utriusque epistole auctor merito 
censeri possit. . 

At quisillam consarcinavit, quave decausa eamdem 
nobis cum hoc Italico concilio obtrusit ἢ Hoc fateor 
me ignorare : si quid tamen hariolari licet, squalor- 
latini sermonis, qui Grzecam aliquando linguam sa- 


consuevisse, ut hec vix umquam separata fuisse, vi- B pit, ac peritia aliqua ecclesiasticze historie cum ejus 


deantur (a), atque ideo vix esse posse, qui jure sen- 
tiat Flavianum ipsum diu antea Constantinopoli 
electum ac designatum, Antiochi: deinde consecrari 
potuisse. 

Hiec autem cum ita sint, numquam ego adducar, 
ut credam epistolam illam aut ἃ Damaso scriptam, 
aut Ambrosium auctorem habere, aut aliquem alium 
illorum temporum episcopum, eorum αὐ: agebantur 
instructum. In ea vero sententia magis magisque 
eonürmor, cum animum adverto ad stylum barba- 
rum, salebrosum, obscurum, ac a Dimasi et Am- 
brosii nitore ac perspicuitate alienum. Quid enim 
sibi volunt verba illa dolentius forte, quam inconsul- 
tius iugemiscimus? An forte dolor fuerat dolendi causa 
major ? Quotus enim quisque est, qui ita loquentem 
86 cogitantem ferat ? Deinde quid referam inconcin- 


mam sepe eorumdem verborum repetitionem, ut ἡ 


hzc sunt, salvo ordine ecclesiastico, contra fas, et Ec- 
clesiasticum Ordinem ;. cujus (Neciarii) ordinatio, 
quem ordinem habuerit, non videmus. Contra vero 
quanta rerum copia, quanta verborum elegantia, 
cum sententiarum gravitate conjuncta in iis litteris, 
quas liac ipsa de causa Aquileiensis concilii nomine 
Ambrosius vere Theodosio scripsit! Utramque ipse, 
iMer se conferat lector, ac suo ipse judicio censeat, 
$0 utraque ab. cadem manu pro'ecia videii possit. 
Quid tandem, quod auctor ltalice hujus epistole 
petuin, quod Meleiium inter, ct Paulinum juratum 
fecerat, quodve concordiam reddiderat Antiochen:e 


ignoratione conjuncta, faciunt ut lic a. Photiana 
officina prodiisse suspicer. : Photium profecto versi- 
pellem, multa confinxisse indubium est : ea vero 
figmenta, quee produxit, s»'pe referre Grzcam dictio- 
nem, et a proprietate Latini sermonis recedere ob. 
servarunt jam viri docti (c). Nectarii prxterea exem- 
plum, quo ordinationem suam tueretur, sepe et ad 
nauseam usque jaciasse illum scimus. Cur vero hanc 
quoque epistolam ille non confinxerit sue, coutra 
apostolicam sedem, confirmand: contumacia impri- 
mis idoneam, et accommiodatam? Accedat, quod idem 
Photius Maximo Cynico comparatus merito fuerat ab 
Hadriano papa, in litteris ad Basilium imperatorem 
Scriptis, cujus hxc sunt verba: Neque enim inter 


C Photium mechum, εἰ Maximum Cynicum a. secunda 


synodo damnatum, vel inter ordinationes hujus, et illius 
distinctionis aliquid esse conjicimus, atque ideo pari 
fine constringi debere videlur, qui par habuisse cum eo 
principium modis omnibus comprobatur (d) ; atque 
ob hanc ipsam causam octava synodus Photio men- 
daciorum fabricatori, Photio novo Maximo Cynico, 
anathema dixerat : ex quibus liquet quanti. Photium 
intererat, aliam Maximi ejusdem Cynici causs spe- 
ciem indere, quam qua revera fuerat. Quidquid 
vero lorum sit, quod porro asseri pro certo potest, 
illud primo est, post Aquileiense concilium, aliud 
statui non posse, quod intermedio hoc tempore col- 
lectum fuisse constet : secundo, epistolam hanc plura 
continere, quis a veritate prorsus aliena sunt, at- 


Ecclesi, ignorare videtur, cum tamen illud Ambro- D que ex hoc capite Mediolanensi przsule indignam 


sio perspectum optime esset? Hinc Theodosio scri- 
bens, ait : Oblatas pietati vestre opinamur preces nos- 
lras quibus juxia partium PACTUM poposcimus, ut al- 
lero decedente, penes superstitem | Ecclesie remane- 
rent, nec aliqua superordinatio attentaretur ;. αἱ vero 
alterius, de qua agimus, scriptor, hoc se postulasse 
sit, quod jam factum constitutumque fuerat, id est, 
ut concordia iniretur aliqua : Scripseramus dudum, 
9l quoniam Antiochena civitas duos haberet episcopos, 


(aj De Marc. Conc. lib. vri, cap. 5, n. 2 ; Thomas- 
sin, tom. 1}, lib. n, cap. 8, n.2; vid. etiam, $i placet, 
eap. 18. 


esse. Quamobrem si (quod unum superesi) Italici 
concilii nomiue episcopos aliquot unius forte provin- 
cie designatos dicas, qui eam communi nomine, 
quamquam extra synodum scripserint, eos te afferre 
oportet, qui rerum, qu:e gerebantur, iuscientes om- 
nino fuerint, atque eam inconsulto tum Roinano 
pontifice, tum etiam Ambrosio ipso, scribere ausi 
sint. Atque hoc ut opineris, per me liceat. 


b) Vid. cap. 15. 
i Alat. de Phot. Syn., cap. $ et 12. 
(d) Apud Baton. ad ann. 869, ἡ. 8. 


559 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


$10 


$ IV. — Agitur de altera Italici concilii nomine a Sirmon- A conoesse est, cui catholicam in Oriente fidem prolite- 


do edita epistola; siucera hsec est, atque ab Ambrosio, 
vel etiam Sijricio scripta : quawilur qua occasione, ao 
quo tempore? et ad Capuanum concilium, velut ejus 
seressio refertur ? cujus sententiz rationes afféruntur? 
Hac occasione de scriptarum 4 Gregorio Nozianzeuo ad 
ledonium e; istolarum tempore agitur : locus eliam 
Á sffrtur, et. explicatur : ac Paulinus Antio- 
chenus ab obtoria sinistraque postremi operum ejus- 
dem Patris editoris interpretatione vjndicatur. 
Reliquum modo est, ut aliquid dicam de altera 
Italici concilii ad Theodosium epistola, cujus initium 
est Fidei μια, quam in hac eadem, Maximi causq 
scriptam hactenus putarunt critici, eademque inter 
Ambrosii epistolas locum occupat 14 in editione PP. 
BB. Hanc jjaque zque ac alias genuinam censeo; ac 
dignam prorsus, qux Ambrosio tribuatur, sive fluen- 


tem stylum consideres, sive nitorem orationis, δὶ γ8 


realur, sive Evogrium, sive Flavianum sequerentur; 
duorum vero de integro episcopatu contenden- 
tium caus:e. judicium Theophilo Alexandrino com- 
missum est, supremo tamen apostolicze sedis judicio 
confirmandum : speraverat Ambrosius ez his. equis- 
simis synodi constitutis, jam. remedium datum, finem-- 
que futurum discordia. Αἱ ceriioe cum esset factus, 
Flavianum iterung ad precem. auzilia, et impericlium 
rescriptorum su/fragia remeavisse, aliam, αἱ videtur, 
Synodi ejusdem nomine epistolam Theodosio scerip- 
sit, qua ille Theodoreto teste acrius perstringebatur. 
Ejus nempe facilitate factum, ut frustra tantorum sa- 
cerdotum fusus labor pro adeunda Capuana synodo 
susceptus : terum ad hujus seculi indicia reterten- 


sententiarum gravitatem, sive animum vere aposto- B dum, iterum ad rescripta, iterum vezandos. sacerdotes 


licum cup parj obsequio conjunctum, quo ille impe- 
ratori rescribit, Puto iusuper Flaviani negotium Am- 
brosium permovisse, ut illam scriberet, quod non 
obscure liquet ex his ejusdem verbii : Dolori enim 
erat, inter Orientales et Occidentales interrupta. sacrae 
communionis esse commercia ; siquidem constat. hoc 
contigisse ob unam Flaviani ordinationem. Cum 
itaque Orientales post Paulini mortem, hujus dissidii 
culpam Occidentalibus ascriberent, qui Evagrium, 
ut videbatur, illegitime ordinatum Flaviano prztu- 
lerant (a), Ambrosius, qui uno pacificand:e Ecclesise 
studio tenebatur, atque opporiuna ad eum finem 
subsidia quarebat, tum in hac epistola, tum in alia 
quam Theophilo Alexandrino eadem, ni fallor, occa- 


senes, trans(retanda maria, iterum invalidos. corpore 
patriam peregrino mulaturos solo, iterum altaria dese- 
renda, μέ in. longinqua proficiscantur ; interea. vero 
Flavianus solus exlex sit, qui neque Capuam aceee- 
serat, neque prazsjilutis a synodo judicibus presentiam 
fecerat sui : baec. enim cum Ambrosius Theophilo 
Alexandrino tunc scripserit (b), vix putamus non 
eadem, aliaque simili vehementiori ratione Theodo- 
Sio scripsisse, cujus potissimum culpa h:wec contige- 
rant. llinc vero factum est, ut cum imperator per- 
siricius acrius rescripsisset, Ambrosio ansam dede- 
rit scribendi postremo. epistolam iljain, quam Sir- 
mondus ]talici concilii nomine inscriptam, veluti 
eam, qux: Capuane synodi pars, el accessio esset, 


sione inscripsit, neutri partinm favet, neutram dame C in lucem protulit. Eam utique deliniende impera- 


nat aperle, neque se in eam diepufatjonem immitit, 
ul querat. quorum errore quorumve delicto id evene- 
ral, ne serere fabulas, et eloquia cassa videretur, Con- 
stat itaque lianc epistolam in Flaviani causa scriptam 
esse, alque eo respicere. Αἱ qua occasione quove 
tempore? Non diu profecto post Capuanam synodum. 
Utrumque nobis indicat tum Ambrosius, tum Theo- 
doretus, qui tamen falsa veris misce!, pro apertosuoin 
partes Flaviaui studio. Nam cum Paulino defuncto 
diuturnum Antiochenz Ecclesie dissidium mini- 
me extinctum esset, sed in Evagrio ejusdem suyo- 
cessore, utriusque imperii Ecclesias divulsas teneret 
adhuc, non sine Theodosii tunc Rome agentis con- 
'sllio deliberatum est de convocanda in Italia generali 
synodo, quie causam illam cognosceret, ac finem 
sclhismati aliquando imponeret. Huic synodo Theo- 
dosius ipse Occideutalibus episcopis spem fecerat, 
daturum se operam, ut Flavianus aliique ex Oriente 
episcopi adessent. Postquam igitur rebus in liüalia 
pacatis ille discesserat, indicta est Capus ea synodus, 
ac Flavianus 8 Theodosio Constantinopolim gccitus 
est, ut inde Romam navigaret . At hic capsatus hiemem 
jam esse, pollicijusque, ineunte vere, se jmperata faciu- 
rum, in patriamrevertit. Cum vero ille frustra exspec- 
tatus, non adesset prxstituto tempore, habita est 
interea indicta synodus, qua communio iis omnibus 


(a) Theodor. , tf, E. !jb. v, cap. 35. 


o 


toris animo unice comparatem constat : uno seilicet 
pacis studio adductos Iteliw episcopos Theodosio 
scripsissq eumque currentem jam hortatos esse, vt 
hanc restitutze publice pacis gloriam sibi uni acqui- 
reret : dolere 86 id frusira cessisse, nec quzrere 
velle, cujus culpa factum : czterum cum per eo$ 
non steterit, quominus ingens hoc, optatumque bo- 
num contingeret, se crimine vaeuos esse, atque hoc 
saltem se tamen assecutos, ne videanter deinceps 
Orientalium societatem neglexisse, parvoque in pre- 
tio habuisse : Occidentales episenpos sibi indixisse 
laborem, ut Capuam accederent, non in Italix gra- 
tiam, aut Gallie, aut Afric, que concordi religione 
florebant, sed ut ea, qu& communionem ex parte 


D Orientis. turbaverant, in ea synodo cegnoscerentur, 


atque ita aliquando omnis e medio scrupulus. tollere- 
tyr. Quia vero Ambrosius imperatorem perstrinxerat, 
quod esset ex ejus facilitate factum, ut Flavianus 
Capuanam synodum declinavisset, ejusque preterea 
constitutis parere nollet ; is autem contra forte re- 
scripseral, eam merito ἃ Flaviano declinatam , tum 
quod Occidentales Evagrio studereni , tum quod 
nihil juris i9 Orientales haberent, respondit alter 
hac ipsa epistola, Oceidenjoles concilium postulasse 
ex ipsis etiam Orientalibus congregandum, nullam- 
que proinde aut nimiz facilitatis aut partium studii 


(b) Epist. 56. 


δώ 


PROLEGÓMENA. 


$3 


suspicionem in eos cadere potuisse : deinde se non A cipit. Caterum T hessaloricam progreseus, magnum in 


definiendi, sed instruendi gratia, causa hujus examen 
delegasse Theophilo Alexandrino, cui Flavianus 
sistere se debaerat ; atque idcirco, qui alterius arbi- 
trio rem commiserant, salva tamen suprema Romabpi 
episcopi sucioritate a quo judicium confirmandum 
esset, justum potius judicium postulasse, quam detau- 
lisee prejudicium : existimari non posse, aliquod ab 
Occidentalibus factum Orientalibus convicium, cum 
postulatum concilium (uit, ad quod illi quoque vocati 
fuerunt ; tum quia, quo frequentior est episcoporum 
numerus, eo melior et consultior deliberatio est ; 
tam quia Orientales ipsi Occidentalibus exemplo 
praiverant, cum Peulus Constantinopolitanus presby- 
ter intra Áchaiam synodum. Orientalium juxta atque 


Macedonia tumulitm offendit. Quotymot enim barbari 
intra paludes et proximas silvas ex priori Romtnorum 
expeditione salvi evaserant, ex ltalicis Theodosii eccu- 
pationibus excitati, Macedoniam Thessaliamque effuse, 
nullo resistente, populabantur ; Theodosio vero T hessa- 
lonicam regresso, in loca se abdita contulerant, atque 
illucescente die erumpentes, prozima omnia loca infesta 
habebant (b). Errant igitur qui motus illos lllyricos 
quorum in ea epistola mentio est, referunt ad Go- 
thicum bellum, ac concilium, quod ob eosdem motus 
in Jtalia convocatum scribitur , illud esse volunt , 
quod anno 3582 exeunte, Rome ἃ Damaso celebra- 
tum fuit ; Gothicum enim bellum cum anno 580 con- 
fectum prorsus, atque omni ex parte extinctum fuis- 


Occidentalium postulasset : Occidentalibus | autem B set , insulsa prorsus et deridicula, ne dicam falsa, 


visum esse, ut Capuz indiceretur, quo omnes faci- 
lius et tutius maritimo itinere accedere poterant, 
cum eontra terrestre periculi plenum esset, quia 
lilgris, quo pertranseundum fuerat, suspecta iunc 
movebatur. Tandem non evuísos ab. Occidentalibus 
terminos a Patribus constitutos, mec violata Orienta- 
lium jure, cum syuodus Capus indicta fuit, ab 
Orientalibus etiam adeunda, sed sancte memorie 
Athanasii, et eorumdem Patrum definita 8e potius ser- 
vasse ; ad cujus exemplum, et ad Sardicenses forte 
canones, atque ad causas Orientalium a Julio, Libe- 
rio aliisque antiquioribus in Rome synodis judicatas 
cum Ambrosius Tlieodosium provocat, debite illi re- 
verentis& nihil se ait derogare. lgitur epistolam hanc 


pro genuino Ambrosii foetu agnosco, eoque przsule C 


dignam ; at si quis illam Siricio tribuere velit, mi- 
nime repugno : tum quod ipsius Biricii stylus Am- 
brosianum sapit; tum quod de rebus agit, quarum 
pars magna Siricius fuit; tum quod Tlieodoretus 
Siritium ipsum numerare videtut inter Romanos 
episcopos, qui Theodosium ob hanc causam acrius 
persirinxerant (a). — 

Cur vero me, ut eam epistolam scriptam existimem 
noa diu post Capuanam synodum , ejusque sapien- 
tissimam deliberationem a Flaviano elusam , movet 
praterea, quod scribitur in illa, postulatum conci- 
Jium , tum ad extinguendam Antiochenum schisma , 
tum st cognosceretur deiis , qui dogma , quod Apolli- 
naris asseritur, in. Ecclesiam conantur inducere ; idem- 
que concilium in Iialia postulatum , quia eum J/lgris 
suspecia moverelur , maritima , el (utiora quadri opor- 
tuerei. Haze enim nos ducunt ad tempus illud , quo 
Theodosius paseata [talia Constantinopolim redierat. 
Tune enim Apollinaris hxresim in Oriente palam 
«rassatam scimus, variosque per Illyricum motus 
exortos ab eo compressos. Primum constat ex Na- 
zianzeno, Socrate, Suzomeno, aliisque, quos hic 
transcribere supervacaneum est, atque ex ]. 14 , lib. 
xvi , tit. b, Cod, Theod. anno 588 exeunte Thessa- 
lonicz data. Alterum vero ex Zosimo et Sigonto, 
cujus hec sunt verba : Theodosius in Greciam se re- 


(a) Lib. v, cap. 335. 
(9) De Oceid, Imper., lib. ix, n. 392, t. I Oper. 


ι 


h:ec lllyricorum motuum excusatio videri potest, si 
de Romano illo concilio eam intelligas : ut e con- 
verso justa omnino ac vera est, ei eam ad Capuanum 
referas. 

Accedat hanc epistolam nullo salió commodiori , 
quam quo dixi tempore scriptam videri posse. Nam 
primo, tantum abest ut Orientales convicium sibi 
factum putaverint anno 582, quo ad illud concilium 
evocati sunt, ut ob hoc potius Occidentalium charita- 
tem laudaverint in litteris ad eos seriptis: deinde 
illi se ad Romanum concilium non &olum Damasi, sed 
etiam Theodosii litteris vocatos aiunt, quod Hiero- 
nymus etiam asseruit (c). Qui itaque fieri potest , ut 
Theodosius ea tunc Ambrosio seripserit , qux Tille- 
montius, Fleurius et Cellerius aliique opinantur et 
fiagunt? Postremo, Theodosius ipse scribere Ambro- 
sio hiec minime potuit anteannum 282 jam inelina- 
tum : necesse itaque est, ut fatearis, hanc ipsam Am- 
brosii epistolam , de qua agimus , datam fuisse anne 
illo jam exeunte, atque illo ipso tempore, quo Roma- 
num concilium babeb»tur, Qui vero hoc concedunt , 
velim ut dicant, cur non Romani ejusdem concilii 
nomine illa inscripta fuerit. Preterea videant illi, qui 
hoc aiunt , an gloriz sanctissimi Mediolanensis pree- 
sulis recte consultum eant. 

Hzc itaque sunt qua? me movent, ut hanc epista- 
lam, sive Siricii, sive Ambrosii illa sit, non diu post 
Capuanam synodum, ac post declinatum ejusdem syrí- 
odi, ac Theophili Alexandrini judicium , scriptam 
putem. [luic quastioni lux affulgeret aliqua major , 
si ex historie? monumentis scire certo possemus, quis 
ille fuerit, ac cujus Ecclesi: episcopus, qur ob Apol: 
linaris h:eresiin ad Romanum pontificem delatus fue- 
rat , quique etiam Paulus Constantinopolitanus pres- 
byter, qui concilium in Achaia postulasse dicitur, ex 
Occidentalibus et Orientalibus colligendum. Quod 
enim ad hunc attinet, nihil babeo certi quod affe- 
ram. Illud constat. duntaxat, quod cum Constantino- 
politanz Ecclesi: presbyter fuerit magnus ejus Ec- 
clesie episcoyus Paulus , qui wartyr sub Constantio 
obierat, designari sub eo nomine non potuit, quid- 


(c) V. D. cap. 20, 24. 


945 


SANCTUS DAMASUS PAPA. 


344 


quid Labbeus et Sirmondus fuerint opinati. Quamob- A suam apud Catholicos simnlaret fidem , ac sub agni 


rem aliquis reipsa ex Consiantinopolitano clero 
presbyter fuerit , necesse est , quorum plures in Ec- 
clesia illa ministros eo nomine compellatos fuisse , 
constat ex Palladii Dialogo de vita Chrysostomi. Sed 
nec Tillemontio, aliisque Italici concilii patronis fa- 
cile concedam , postulari ab eo presbytero illud in 
Achaia concilium potuisse, anno ut hic auctor putat, 
$81 aut 3582 , eo scilicet tempore, quo concilia tum 
Romz , tum in regia urbe frequentia fuisse scimus , 
ac Orientales ipsi imperatorum litteris convocati', 
quominus Romam pergerent, alias przeter lianc cau- 
585 adduxerunt, et legatos miserunt; alio itaque anno 
epistola illa scripta fuerit, atque alio item anno con- 
" cilium hoc ex utraque Ecclesia, in Achaia Paulus pos- 
tulasse debuit ; atque aliud nullum aptius huic rei 
ternpus excogitari potest, quam illud, quod post frus- 
taneam Flaviani contumacia Capuanam synodum, ac 
Theodosii reditum ad regiam urbem, labi cceperat. 
Eo enim Flavianus ab imperatore accitus, cum syn- 
odum in Oriente , atque in suorum sinu peteret (a) 
Constantinopolitanus hic presbyter publicze concor- 
dix: studio ductus, Achaiam veluti Occidentalibus 
commodiorem .suggerere potuit. Hinc Ambrosius 
Theophilo scribens queritur, post irritam illam Ca- 
puanam synodum, sacerdotes senio confectos iterum 
vexandos esse, transfretanda iterum maria , ac sacra 
altaria deserenda , ut in longinqua proficiscerentur. 
lllud ip:um autem in Achaia conciliuin ab Occiden- 
talibus recusatum est, quod J/Iyris, cujus Achaia pars 
fuerat, suspecta tunc moveretur. 

Episcopi autem illius nomine, qui ob haeresim 
Apollinaris ad apostolicam sedem delatus fuerat, vix 
aut Apollinaris ipse, aut Timotheus, quod tamen 
plurimi opinantur , intelligi potest ; tum quod uter- 
que ab Occidentali et Orientali synodo pridem de- 
jectus fuerat ; tum quod alter jam obierat, alter vero 
mulctatus exsilio fuerat (b) ; difficile vero est asse- 
rere aliquid certi , cum frequentes essent in Oriente 
pseudoepiscopi , qui vineam Domini demoliebantur : 
si quis tamen conjecturis locus videtur hoc loco Vi- 
talis indicari, qui Antiochize Apollinarianis przeerat , 
quorum haud exiguus erat numerus: nam cum in 
Capuana synodo de extinguendo Antiocheno schis- 
mate, integraque huic Ecclesi: aliquando restituenda 
pace agendum esset. potissimum , vix fieri potest ut 
non eodem tempore de Vitali ipso, a qua maximum 
huic bono impedimentum afferebatur , actum fuerit, 
et cogitatum. Hunc praterea designare videntur liec 
hujus epistolae verba : ut convictus in dogmate novo, 
nequaquam sub generali fidei lateret nomine, sed illico, 
quod doctrine magisterio non teneret, el officium depo- 
neret, et vocabulum sacerdotis ; ne fibre alique posthac 
fallere cupientibus , εἰ prestigiarum commenta rema- 
nerent. Siquidem hzc nobis hominem exprimunt, qui 


(a) Bar. ann. oos. n. 67. 

b) Vid. cap. 22 

c) Vid. cap. 40. 

(d) Epist 75, n. 4, nup. edit. 


specie lupus esset, ipsi scilicet; Vitali similem, quem 


virum versipellem, ac fraudis et fallaciarum plenum 


Epiphanius, Nazianzenus, Socrates, Sozomenus, ac 
Theodoretus describunt (c). 

Conjecturam hane meam videntur confirmare epi- 
stolz ejusdem Nazianzeni ad Cledoniutm , ac altera 
precipue qua ille tum ipsius Vitalis, tum Damasi 
meminit. llanc Tillemontius , aliique nonnulli scrip- 


tam putant, non diu post abdicatam Ecclesiam Con- 


stantinopolitanam, a Gregorio in recessu Arianziano 
posito, quamquam nullam ad boc probandum ido- 
neam rationein afferant. Quod hanc opinionem aper- 
te destruit, illud est, quod idem Gregorius Vitalem 
tunc superstitem ait, ac virum sibi charissimum vo- 


B cat, Damasum vero, quem beati titulo compellat , 


jam tunc cum scriberet, defunctum fuisse indicat : 
scripta igitur epistola illa est post annum 384, quo 
hie obiit : at enim quo przxcise anno? Tenipus equi. 
dem minime definitum certumque ausim exbibere , 
puto tamen tuto asseri posse, scriptam esse posl 
annum 388 ac circa Capuans synodi tempus. Nam 
primo ex l. 14 Cod. Theod. de Hzret. qu: in eos- 
dem lata est, Apollinaristas tunc debacchatos, atque 
Ecclesiam catholicam tunc potissimum vexasse con- 
stat. Deinde Gregorius ipse hoc ipsum designat tem- 
pus , cum eos ante triginta annos exortos ail, atque 
ita cirea annum 258 aut sequentem. Áuno siquidem 
956, Basilio teste (d), pestis illa nondum eruperat. 
Hinc Nicephorus ait esse qui scriberent, Apollina- 


C rem secessionem fecisse ἃ Georgio Laodiceno, eo 


quod ille Seleuciensis syuodi decretis assensum prae 
stiterat (e). Contra vero anno 262, quo Alexandrina 
synodus eam proscripsit , Ecclesiam veneno suo jam 
afflaverat. Si vero Vitalis nondum hoc tempore vita 
excesserat; si fide se catholicum simulaus, at ex eo- 
dem Nazianzeni loco advertimus (f) , Apollinaristis 
Antoclie positis praerat, ac magno huic hzresi 
incremento erat, et przsidio, si denique in Capuana 
synodo de illius urbis procuranda aliquando pace 
actum, deliberatumque fuit, vix alius ab illo in hac 
ipsa aut Siricii ad Theodosium epistola designatus , 
expressusque videri poterit. 

Hinc intelligimus , quo circiter anno dicta sit. ho- 
milia Chrysostomi, qua de anathemate inscripta 
est (9), quosve hiec ejusdem verba respiciant : sed 
quid dicunt illi ad omnem malitiam audaces (Flavia- 
niani scilicet sui, quos alloquitur)? Hereticus, aiunt, 
ille factus est , inhabitantem habet diabolum , et loqui- 
tur contra Deum nequitiam , multosque subdola vana- 
que fallacia in profundum exitii abducit , ideoque a 
Patribus ejectus est, maxime hujus magister, qui par- 
tem Ecclesie abscidit : sic aut Paulinum , aut. Apolli- 
narium designant. Montfauconius, cujus editione 
utor , his recitatis ait : : Hec ut primo statim. aspectu 


(e) Lib. 1x , cap. 17. 
(f) Cap. 19. 
g) Oper, tom. I , p. 692, edit. BB. 


245 


PROLEGOMENA. 


246 . 


sese offerunt , Paulinum viventem doceutemque indi- A qui Apollinaris dogma inducere conabantur. Beatissi- 


cant : nam ille qui loquitur contra Deum nequitiam , 
ei multos abducil, est, ut videtur, Paulinus: neque enim 
ín alium haec conferri posse putamus : ejus vero magis- 
ler, qui a Patribus ejectus erat, est Apollinarius secun- 


do memoratus , qui postquam in synodo ad communio- | 


nem admissus fuerat. subscribente Paulino, deinde ab 
Athanasio, aliisque Patribus, cum ejus heresim. com- 
perissent , ejecius. fuit. Sane hoec multitudinis dicta 
duos tantum impetunt viros , nempe, ul explicat Chrysos- 
tomus, Paulinum et Apollinarium. Nam εἰ post de- 
[unctum Paulinum. verba hujusmodi prolata | essent , 
Evagrium ejus successorem haud dubie impetereut, cu- 
jus tamen nulla hic mentio. Ego vero sub Paulini et 
Apollinarii nomine Evagrium et Vitalem designatos 
puto, habitamque idcirco homiliam hanc, Paulino, 
qui eum sibi successorem elegerat, jam defuncto, 
anno scilicet 588 jam elapso, ac non longe 8 Capua- 
na synodi :tate. Enimvero Apollinarium Paulini 
magistrum aut videri , aut dici a Chrysostomo po- 
tuisse nemo umquam asseret , qui probe cognoverit, 
quot Paulinus ipse cum Apollinario, atque ejus dis 
cipulis pro catholica fide conlentiones perpetuo 
exercuerit (a), nec satis mirari possum, hzc viro 
doctissimo adversus episcopum egregie catholicum 
dicta, excidisse. Unus itaque Vitalis iis designatur 
verbis, cujus profecto Apollinarium magistrum fuis- 
86, Socrate, Sozomeno, ac Theodorelo teste, palain 
fuerat omnibus, digitoque, pene dixerim , Vitalem 
demonstrat Clirysostomus multos. subdola | vanaque 


mo imperatori et. clementissimo principi Theodosio, 
Anibrosius el ceteri episcopi αἰ. 

Fidei tue diffusa loto orbe cognitio intimum mostre 
mentis demulsit affectum, Eoque ut hec quoque gloria 
imperio tuo crearetur , quod unitatem reddidisse Occi- 
dentalium juxta atque. Orientalium Ecclesiis videreris, 
clementiam («am obsecrandam pariter ac super eccle- 
siasticis negotiis instruendam nostris litteris mstimavi- 
mus , imperator tranquillissime ac fidelissime. Dolori 
enim eral , inter. Orientales atque Occidentales. inter- 
rupta sacre communionis esse consortia. Silemus jam 
quorum errore, quorumve delicto, ne serere (abulas , et 
alloquia cassa videamur. Nec nos tentasse paenitet, 
quod intentatum caderet in. culpam. 1sto enim. sepe 


B arguebamur, quod posthabere Orientalium societatem , 


el re(utare gratiam. videremur. Laborem quin etiam 
nobis indicendum putavimus, non pro ltalia , que 
jamdudum ab Arianis quiela atque secura est , nec ulla 
hereticorum perturbatione vexatur, non. inquam pro 
nobis, quia non querimus quae nostra aunt, sed que 
sunt omnium : non pro Gallia atque Africa, que om- 
nium sacerdotum concordi societate potiuntur. Sed wt 
ea, σι communionem nostram de Orientis parte tur- 
baverunt , cognoscerentur in synodo, el omnis e medio 
scrupulus tolleretur. Non solum enim de his, que cle- 
mentia tua dignata esl scribere, sed etiam de illis, qui 
dogma nescio quod, Apollinaris asseritur, in Ecclesiam 
conantur inducere; nos pleraque moverunt, que par- 
tibus fuerant resecanda prasentibus , μὲ convictus in 


fallacia in profundum exitii abducentem. Preterea (; dogmate novo, et redargutus in errore, nequaquam 


hujus, quem Chrysostomus indicat, magister, partem 
Ecclesie absciderat, et abjectus ea de causa a Pa- 
tribus fuerat. Hoc vero ut de Apollinario merito dic- 
tum constat, qui ex Catholicis Antiochenis plures 
ad Vitalem profane ordinatum a se episcopum, 
suamque lxresim abduxerat, ac ἃ Patribus deinde 
extra Eccle-iam factus est, ita prxter apertam mani- 
fesiamque calumniam de Paulino ne cogitari qui- 
dem poterat , quem Catholici Eustathiani sponte se- 
cuti fuerant , antiquior certe et purior Ecclesiz An- 
tiochenz? pars. Chrysostomus itaque ad suos verba 
faciens, ne Evagrium et dubize hactenus fidei et com- 
munionis Vitalem tunc viventes nominatim expri- 
mat, utrumque ex ipsis, eorumque asseclas sub Pau- 


sub generali fidei lateret nomine : sed illico , quod doc- 
tring magisterio non teneret , et officium deponeret , et 
vocabulum sacerdotis : nec fibre alique post hac (fal- 
lere cupientibus, οἱ preestigiarum commenla remanerent. 
Nam qui convictus non fuerit praseutibus partibus ; 
quod vere augusto principalique responso (μα΄ clemen- 
tia. definivit , referendam semper ansulam questionis 
arripiet. Eo igitur obsecravimus sacerdotale concilium, 
ut nemini liceret mendacium in absentem componere , 
el in concilio discuterelur quid esset in. vero. ltaque 
non cadit in eos intentionis vel facilitatis ulli suspicio , 
qui omnia presentibus partibus observarunt : sane αἰ- 
legata texuiimus, non definiendi , sed instruendi gra- 
tia , el qui judicium pelivimus , non deferimus praju- 


lini, et Apollinarii, qui pridem obierant , persona D dicium ; neque ullum eorum. cstimandum  convitium 


indicavit. Igitur ex hac ipsa Chrysostomi homilia . 
colligi profecto potest , magnas cirea hzc tempora: 
ob hzreiicum illum turbas in Antiochena Ecclesia 
excitatas, eumque propterea hac eadem epistola me- 
rito designatum a me asseri , atque illam postremo 
ad Capuanam synodum, atque ejus gesta pertinere, 
secus ac eruditorum hactenus opinio tulit : sed hanc 
ipsam , ut alteram lectorum oculis, ac maturo indi- 
cio iterum subjiciendam hoc loco duxi. 

Epistola concilii 1talig ad Theodosium imperato- 
rem. Inter catera damnatos scribit in. synodo [wisse , 


(a) Vid. cap. 10, 41, 


[uit, cum rogarentur ad concilium sacerdotes, quorum 
frequenter presentior absentia fuit quando in commune 
consuluit. Neque enim vel nos &stimavimnus esse convi- 
tium , cum unus Constautinopolitang Ecclesie presby- 
ter, Paulus nomine, intra Achaiam synodum Orienta- 
lium juxta atque Occidentalium posiulaverit. Advertit 
clementia tua , non fuisse irrationabile postulatum , 
quod etiam ab Orientalibus est pelitum , sed quia 1Ily- 
riis suspecta movetur, ideo maritima ac tutiora quesita 
sunt. Neque plane nos tomquam ex forma aliquid 
innovavimus : sed sancte memorie Athanasii ,. qui 


δὲ7 


SANCTI DAWASI ΡᾺΡ 74A 


quasi columen. fidoi (ui , el veteris sanctitatis Patrum A rie commnniopis jura. violumus , eed debitam vestro 


nostrorum in conciliis definita sersantes , non evellimus 
terminos , quos posuerunt patres nostri , nec heredita- 


imperio honorificentiam reservantes , studiosos mos pa- 
cis el quietis ostendimus. 


SANCTI DAMASI OPUSCULA. 
| EPISTOLJE. 


9«cgEote 


EPISTOLA PRIMA. 


EXEMPLUM 8YNOD! HABITA ROMAE£ EPISCOPORUM ΣΟΙ, 
EX RESCRIPTO IMPERIALI. 


MONITUM. 


Hanc Sarazanius a Theodoreto acceptam sua inter- 
pretatione donavit : ego vero latina Holstenii editione 
utor, velut primigenio Damasi [oetu, ut. dixi cap. 5. 
Cur vero apud Sozomenum et Theodoretum llyricis, 
- Holsteniana vero episcopis per Orientem constitutis 
inscripta sit, vide cap. 1. Ceterum ms. codicem, ex 
quo sumpta est ex. Bobiensi in Vaticanam bibliothecam 
Scipione cardinali S. Susanne bibliothecario trans- 
latum, diu ante Holstenium inspexeral, ac se editurum 


promiserat Fr. Ludovicus Capellus de succes. Episc. 


Rom. dissert. poster. cap. 5 ; exstat etiam in Vullicel- 
la"o cod. 23, p. 107, exscripta ex veteri Tridentino, 
ad eam scilicet urbem concilii tempore allato , libro. 


EPISTOLA. 


Damasus, Valerianus ἃ, Vitalianus b, Aufldius , Pa- 
cianus, Victor, Priscus, Innocentius, Abundius, 
Theodulus, et exteri qui ad audiendam causam 
Auxentii, exponendamque fidem , in urbe Roma 
convenerunt, Episcopis Catholicis per Orientem 
constitutis in Domino salutem. 


Confidimus quidem , Sanctitatem vestram Aposto- 


* Celebris scilicet Aquileieusis episcopus, cujus 
ordinationem Dandulus in Chronico collocat ad ann. 
008; siquidem Fortuniauus anno labente 366 aut al- 
tero obierat ( Fontanin. script. Aquil. c. 2, in fin.). Huic 
reseribit Basilius Magnus, epist. 91, Oper., tom. Ill. 

b Vitalianutn. ac Victorem iuter eos episcopos 
recensitos legimus apud Baron. ann. 155, n. 22, qui 
in Mediolanensi latrocinali syuodo contra Athana- 
sium subscripserunt : at Ecclesi:e, quibus pr:eerant, 
non exprimuntur. Üghellius circa hxc tempora, 
Victorem Placentinam Ecclesiam administrasse ait ; 
Victorem. preterea. Florentinum. episcopum | nobis 
statuit Petrus Casella de Tuscor. orig. cap. 12, cui 
Zenobium successisse (radit. Priscus apud Hilar. 
fragm. 8 legitur cum legaiis Ariminen:is concilii, 
qui postremo a fide pravaricati sunt: fieri itaque 
facile potest, ut cum omnes resipuissent , huic 
synodo sub Damaso adfuerint : de ceteris nihil mihi 
occurrit. 

€ [Itc clar. editor epistolarum Romanorum pon- 
tificum vix scribi potuis:e censet eo tempore, quo 
tot Ariani episcopi in omnium oculis versabantur : 
atque hiuc Holstenianum exemplar nou de latiuo 
authieatico, sed ex gr::co ab imperito interprete, vel 
corrupto exemplari sumptum fuisse putat. Αἱ ludi- 
cra viri docti observatio est : siquidem Damasus 
lantum esse inali haeresim monet, ut vix cadere in 


lorum instructione fundatam, eam tenere fidem, 
eamque plebibus intimare, qux: a majorum institutis 
nulla ratione dissenti.t.- Neque euim aliter Dei sentire 


B Convenit sacerdotes , quorum pars est c:eteros eru- 


dire. Sed Gallorum atque Venetensium fratrum 
relatione comperimus, nonnullos non hzresis studio, 
neque euim * hoc tantum nali cadere in Dei anti- 
slites potest, sed inscitia vel ex simplicitate quadam 
sc:evis interpretationibus asstuantes, non satis dispi- 
cere, qua magis patrum nostrorum sit tenenda 
sententis, cum diversa consilia eorum auribus inge- 
rantur 4. Denique Auxentium Mediolanensem hac 
praecipue causa damnatum esse prescribunt. Par est 
igitur, universos ὁ magistros legis per orbein Roma- 
num paria de lege sentire, uec diversis magisteriis 
fidem dominicam violare. Nam cum dudum hareti- 
corum virus, ut nunc ilerum coepit obrepere, ac 
pracipue Arianorum blasphemia pullufare coepisset, 
majores nostri cccxvii episcopi, atque ex urbe sanc- 
tissimi episcopi urbis Rom:e directi, apud Nic:ram 
confecto concilio, liunc murum adversus arma dia- 
bolica statuerunt, atque hoc antidoto mortalia pocula 
propulsarunt , ut Patrem, Filium, Spiritumque 
Sanctum unius Deitatis, unius figur:e , unius credere 
oporteret substantize , contra seutientem alienum ἃ 
nostro consortio judicantes. Quam definitionem salu- 
larem postea aliis tractatibus quidam pervertere et 


Dei antistites posse videatur, sic in iis ad quos 
scribit ejus horrorem ingenerans, ut od olficium 
facilius redeant, et ab ea caveant, 

4 Sic etiam Sozomenus, et Theodoretus, Galli ita- 
que, ac Venetenses episcopi Auxentium detulerant 
velut precipuum ejus haeresis fomitem , ac malorum, 
qu.e simplicioribus ep'scopis ingerebantur , consilio- 
rum auctorem ; eumque a se ob eam causam dampa- 


D ium. fuisse perscripserint. Cur vero? nempe ut ea 


senteutia ab apostolica sede , unde fons communionis 
oritur, rata haberetur , ac. promulgareiur ubique : 
liec enim ejus, quam Romani pontifices synodalibus 
delinitionibus adjiciebant, sententle vis erat, ne quis 
scilicet, veritatis inimicus ez eorum silentio use ex- 
cusare presumeret quin pareret , ut ait Leo M. epist. 
107, n. 1. Hzc vero contigisse verisimile est, post- 
quam Hilarius et Eusebius Vercellensis cum eo lie - 
retico Mediolani congressi sunt , publicatusque est 
Hilarii ejusdem contra illumencyclicus libellus. Dam- 
natum fatentur omnes ; at. hoc. ex hisce litteris mi- 
nime aperte constat, quod script:e. duntaxat illam 
sunt ad eos, qui nutare videb:ntur epi-eopos , it 
officio continendos ; acta vero synodi, unde hoc de- 
monstrari poterat , perierunt. 

6 Episcopos scilicet : sic Paulus I ad Timoth., cap. 
xi, et ad Tit, cap. i. 


510 


ipsis, qui boc apud Ariminum retraciare cogebantur, 
emeudatum hactenus est, ut aubreptum sibi alia 
disputatjone faierentur, idcirco quod non intellexis- 
sent patrum sententiam apud Niceam formatam 
esse δ contrarium. ^ Neque enim prejudicium ali- 
quod nasci potuit ex numero eorum, qui apud Ari- 
minum convenerunt : cum constet, neque Romanum 
episcopum, cujus ante omnes fuit expetenda sen- 
tentja, neque Vicentium , qui toI annos sacerdotium 
illibate servavit, neque alios hujusmodi statutis con- 
sensum aliquem commodasse : cum presertim, ut 
diximus, iidem ipsi, qui per impressionem suceu- 
huisse videbantur, iidem consilio meliore displicere 
sibi fuerint protestati. 

Unde advertit sinceritas vestra hanc solam fidem, 
qu» apud Niezam Apostolorum auctoritate fundata 
et, perpetua firmitate esseretinendam; hac nobiscum 
Orientales, qui se catholicos recognoscunt, Occideu- 
lalesque gloriari : non longe autein fieri posse credi- 
mus, ut qui secus sentiunt, ς licet hoc ipso conatu a no- 
sira communione exui possint, plebesque eorum er- 
rorihus liberet:e respirent. Quemadmodum enim pote- 
runt corrigere errata populorum, siipsoserror obsede- 
rit 3? Concinat ergo cum omnibus Dei sacerdotibus et 
vesire sententia charitatis : in qua vos fixoe atque 
firmatos ut bene credimus, ita etiam nos vobiscum 
recte sentire debemus * reciprocis sanctitatis vestras 
litteris 3pprobare. 

Ego Sabinus ! diaconus Mediolanensis legatus de 
authentico dedi. 


ἃ Valesius contrariam. Vallicellanus codex ; Idcirco 
quod non intellezissent , Patrum sententiam apud Ni- 
cam formatam esse contrariam. 

b Hoc celebri loco recenter etian usus est vir clar. 
Jo. Baptista BarteIus in. Patavina universitate doctus, 
olim Canonum professor primarius, Feltrensis modo 
episcopus, apologia pro Honorio : nam cum altetam 
ad Sergium Honorii epistolam falsatam , corrup- 
tamque, alteram prorsus confictam argumentis gra- 
vissimis evicisset, hoc tandem Datnasi, aliorumque 
pontificum testimonio conficit, nullam epistolis illis 
accedere auctoritatem posse ex sexta synodo, slqui- 
dem aliud esseait synodi definitiones, aliud vero 
episcoporum in synodo congregatorum judicium , il- 
lud scilicet, quod sive cóntra, sive przter apostolice 
sedis ἀνὰ pta prolatum est. Sed eum vidisse prz- 
stabit cap. 25 et seqq. 

€ "Theodoretus ἄλλα νοσοῦντας, quod longe abit a 
latino sensu, quamquam Loc etiam ferri possit: sic 
Photius BB. p. 552 edit. Heschel. τὰ ᾿Απολλιναρίου 
νοσοῦντας. C:eterum locum corruptum fatentur omues, 
et mancum. Valesius itaque ad Theodor. lib. ὅν}, cap. 


992 , sic illam supplet , et qui secus sentiunt , licet hoc . 


ipeo conatu a nostra communione alieni sinl , episcopo- 
rum nomine exui possint, plebesque, eic. 

4 (lieronymus adv. Lucif. Nam cum ideo episcopus 
in Keclesia constituatur, ul populum coerceat ab errore, 
quantus error erit in populo , cum errat ille, qui docet. 

* Lege debetis, Valesio auctore. Synodicz eo const- 
lio. mittebantur, ut reliquorum per orbem episcopo- 
rum consensus exquireretur, quo definito dogmati 
yis aerederet indecliuabilis. Consensus ille apertis 
plerumque verbis peti consueverat : at petendi melio, 


EPISTOL£. 
violare tentaveruut. Sed et in ipso exordio ab iisdem A 


550 
EPISTOLAE 1 FRAGMENTA. 
SEU EXPOSITIO FIDEI IN SYNODO ROMANA SUB DAMASO 
PAPA EDITA ET TRANSMISSA JN ORIENTEM. 


MONITUM. 


Hec duo fragmenta ad alias sub Damaso synodos 
pertinent , ul jam dizi. 1d vidit etiam Cousiantius, ae 
cl. P. Josephus Mansi supplem. conc. tom. I, p. 254; 
sed una nobis non est earum synodorum tempus, sup- 
putandi ratio. llle enim , quam ego omnium primam 
censeo , ac anno $69 congregatum pulo , anno 312 col- 
lectam arbitratur cum Pagio. Deinde, | quam ego 
duplicem , atque alieram anno 514, alleram. anne 516 
aut sequenti ,. ex duplici hoc fragmento slatuo,.— ille 
unicam existimat, et heec ipsa (ragmenta ad eam spec- 


p '"* ait anno 571 congregalam, Sed quamquam mazi- 


ma apud me sit, ul esse debet , viri doctissimi aucto- 
ritas , nihil tamen ex. iis, que jam scripseram inunu- 
tandum censui. Nam cum Orieniales , ad quos acripte 
a Romanis illis conciliis littere allate jam fuerant , 
diris illis ac turbulentis sub Valente temporibus ,. sy- 
nodos suas cogere non potuissent, statim ac eo de[unc- 
to licuit, collegerunt sese anno scilicet 319 easque sgn- 
odicas omnes legerunt in frequenti consessu , definita 
in iis dogmata complexi sunt, atque ea, qua necessa- 
ria visa sunt, ex iis excerpla ejus concilii actis inse- 
ruerunt (vid. cap. 14) ; aique hec est ratio, cur eadem 
fragmenta , etsi diverso tempore scripta sunt , neque 
ego separanda duzerim. 


FRAGMENTUM PRIMUM. 
ITEM EX PARTE DECRETI. 


l. Ea gratia , fratres , Jericho illa 5, qux figura est 
saecularium voluptatum , . conclamata concidit, nec 


qua Damasus hoc luco utitur , ad Christianam humi- 
litatem magis accedit. Sic Aucyrana synodus shuo 
95s congregata, quocirca, ait, etiam atque etiam 
precamnr, ven. domini et collega , ut lectis his. litteris 
tum nobis traditam a majoribus fidem cordi esse , twm 
mos eadem *obiscum sentire εἰ profiteri significetis. 
Coustantii ita Jue emendatio, et interpretatio nou 
placet. Nuperus Vitze Hieronymi scriptor Ánconc 
Itipressus, hasce ad Iilyricos litteras inissas a Dama - 
80 aSserit anno 382 nov aliam profecto ob. causam , 
quam ut eas Hieronymo suo attribuat. 


!* Cum Sabinus hane duntaxat epistolam alias ad 
lllyricos missain , Orientalibus attulerit , manifestum 
est δ, qu:e sequuntur, fragmenta liac ejus legatioue 
posteriora esse. 


Mediolanensis Ecclesie Diaconus. Quesnellus adnot. 
ad Leon. epist. 14. : Solemnissimum esse ait , tut cim 
Romani pontificés ad synodum , vel ad episcopos ali- 
quos pro alicujus momenti negotio scribebant , per. ali- 
quem ex suis ad l'oc imprimis destinatum id facerent, non 
vero per alienum Glericum. [}06 igiiur. enltem. exem- 
plo refellitur. 


& Hiec imitatur Ambrosius lib. v de Fid., cap. 4: 
Non eratas acies in bella produxit , nec ariete, ccte- 
risque tormentorum machinis, sed. tubarum septem sa- 
cerdotalium sono , murorum hostilium septa deposuit. 
Sic etiam Sixtus IH Nestorianam hivresim Ephesiuo 
concilio eversam , ut urbem Hfericuntin:im arca cir- 
eumduela , et tubis sacerdotalibus clangentibus col- 
lapsam, picturis, qu:e uunc etiain supersunt, rept:v- 
sentavit in Liberiana basilica Ciatmpin. Vet, Monum. 
P 15, tab. 49, P 936, 


951 


» 


SANCTI DAMASI PAP.£ 


953 


resurgit ; quia omnes uno ore unius virtutis , unius Α fides nostra; quam quisque sequitur , noster est par- 


majestatis , unius divinitalis , unius usiz dicimus di- 
vinitatem : ita ut inseparabilem potestatem , tres 
tamen asseramus esse personas , nec redire in se aut 
minui , ut plerique blasphemant , sed semper mane- 
re *; nec potentize gradus quosdam ortusque tempo- 
fa disparata; nec prolativum, ut generationem ei 
demas ; nec imperfectum , ut ad personam aut Patris 
natura , aut divinitatis ei plenitudo defuerit; nec 
dissimilem opere Filium, nec dissimilem potes- 
tate, aut per universa dissimilem : nec subsistere 
aliunde, sed de Deo natum , nec falsum de Dco vero, 
sed Deum verum de Deo vero esse generatum, lumen 
verum de verolumine ; ne minutum aut diversum 
putetur : quod unigenitus habet splendorem lucis 


wterns quia naturee ordine neque sine splendore Β 


lumen; neque splendor potest esse sine lumine: 

imaginem quoque Patris, ut eum qui viderit, viderit 
et Patrem. Eumdem redemptionis nostre gratia 
processisse de Virgine; ut perfectus bomo pro perfecto 
qui peccaverat homine nasceretur. Ergo, fratres, asse- 
ramus Dei Filium et perfectum hominem suscepisse b 
Spiritum quoque sanctum ^ increatum, atque unius 
majestatis, unius usiz, unius virtutis cum Deo Patre 
et Domino nostro Jesu Christo fateamur. Neque enim 
creatur: dignus injuria est, qui emissus est ut crearet, 
sicul propheta sanctus astruxit dicens : Emitte Spiritum 
tuum , et creabuntur : deindealius item posuit : Spiri- 
tus divinusqui fecit me : quiin operatione ac peccatorum 
remissione connectitur. Hzc est, fratres dilectissimi, 


8 Hoc loco, atque his verbis expressam legis, dam- C 


natamque haeresim Marcello Ancyrano attributam, 
sed ejus intactum nomen , secus ac Basilius postula- 
verat : eum siquidem ille Damaso detulerat, ac si 
Verbi appellationem prase acciperet, ας concederet 
Verbum quidem dictum (uisse unigenitum, ad usum, 
et ad tempus progrediens, sed rursus ad. eum , unde 
prodiit, reversum : atque iterum , alioque tempore 
Paulinum Antiochenum accusans, quod in Marcelli 
dogmata propenderet. Scitis, ail, spem nostram 
everti Marcelli dogmate, quod neque Filium in propria 
hypostasi confitetur, sed prolapsum esse, el rursus. re- 
versum ad eum ez quo processerat. Sed vid. cap. 7. 

* Hoc deinde Apollinaristz:» fassi sunt ; sed vetera- 
tores pessimi hominem intelligebant, quem sibi finxe- 
rant, divina perfectione perfectum , Verbo scilicet 


ticeps. Discolor corpus membra deformat. His nos 
communionem damus d, quoniam ( f. qui nostram 
aut qui istam) in omnibus sententiam probant. 
Absit ut fides pura variis coloribus adsuatur. 

lllud prziterea cavendum monemus, ne canonicus 
ordo in sacerdotum vel clericorum ordinationibus 
negligatur, aut prxevaricatoribus ejus impartiatur fa- 
cile communio ὁ, ut de reliquis peccando incentiva 
tribuatur. Hzc igitur de nostro fuerant intimanda ju- 
dicio. Ceterum quod ad removendas vestrz dilec- 
tionis spectat injurias, nec frater noster lorotheus 
presbyter explicare, omnia vivaciter pretermittit, 
nec nixus (f. nisus) nostri, ut ipse testis est, defue- 
runt f. 


FRAGMENTUM Il. 
ITEM EX PARTE DECRETI. 


Illud sane miramur, quod quidam inter nostros δ 
dicantur, qui licet de Trinitate piam iutelligentiam 
habere videantur , de sacramento tamen salutis 
nostrz ignorantes virtutes Scripturasque , et recta 
non sentiant. Ásserunt enim dicere, Dominum ac 
Salvatorem nostrum ex Maria Virgine imperfectum, 
id est, sine sensu hominem suscepisse. Heu! quanta 
erit Arianorum in tali sensu vicinitas ! 1Π}} imperfec- 
tam divinitatem in Dei filio dicunt : isti imperfectam 
humanitatem in hominis filio mentiuntur. Quod si 
utique imperfectus homo susceptus est, imperfecium 
Dei munus ^ est, imperfecta nostra salus ; quia non 


sentiantur. Hzc vero scribebat ille anno 375, cum de 
Dorotheo Romam iterum mittendo ageretur. 


ὁ Quod Orientales attulerant , ah Occidentalibus 
merito referunt : ea enim per Orientem canonuin 
violatio hoc in negotio fuerat, ut earum partium epi- 
scopi ab Occidentalibus vicissim jure merito rcpre- 
liendi possent. 

f Vide, si lubet, cap. 9. Quid Occidentales consilii 
ceperint, quo Orientalibus opem ferrent, obscurum 
est. Tillemontius putat censuisse illos, ut prxcipui 
aliquod episcopi a se mitterentur in Orientem, atque 
hoc jure conjicit ex epistola 11 Aquileiensis concilii, 
qua Occidentales aiuut publicis tumultibus se detur- 
batos, quominus meditatum iter effectui darent (Vit. 
Ambros. ari. 11). Sed cum postrema hac verba 
aperte probent, ni fallor , si σι Orientalium rebus 


anim: supplente vices. Hoc constat ex fide, quam D afferendi auxilii excogitata via est, illam potissimum 


Vitalis apud Epiphanium professus est,' hzer. 77, n. 
25. Damaso itaque cum h:ec scriberet, nondum com- 
perta fuerat haec lizereticorum fraus : at ea. fallacia 
palam facta fuerat, cum idem pontifex litteras ad 

aulinum scripsit, 4: de eodem Vitali agunt. Vi- 
des igitur hoc fragmentum litteris illis anterius esse. 


* H:ec conferas cum Basilii epist. 249 et 245 uno 
eodemque tempore scriptis, ac per Dorotlicum in 
Occideutem allatis, ac facile cognosces iis rescribi 
hoc eodem fragmento, ac ad ea, 7.18 in iis refere- 
bantur, Damasutn, ac eam synodum intendisse ani- 
mum. 

4 Quorsum vero hzc? Intelligimus quo bxc ten- 
dant ab eodem Basilio, epist. 129. Πία autem, "ait 
llle, mihi visa est velut intacta esse materia, locu 
literis dare, si ipsos, Occidentales scilicet, adhorte- 
fur, ne sine judicio recipiant communiones ex Oriente 
venientium ; sed semel una parte elecia, reliquos com- 
minicatorum !estimonio admittant , nec. cuilibet for- 
mulam scribenti, sub doctrine orthodoxe obtentu. as- 


acceptain ferri opuriere Damasi consilio, nulla etium 
est ratio, cb quam vir doctus eam iaudem uni Am- 
brosio attribuat, ac temere pronuntiet, nullas videri 
fuisse Roinani pontificis in ea. deliberatione partes. 


8 Basilius de Apollinario, epist. 265 : Qui magis nos 
a(flixit, quod ex nobis ab initio esse videbatur. Nazian- 
zenus etiam in ianibico adversus eundum carmine ; 
quid ais acerrime verbi patrone, cui graves sunt ,. qui 
secant Deitatem ἢ Amabant vero. sese, offerebantque 
plurimum Apollinarist:e de rccta Trinitatis fide, 

uamquam Arianos, ut iis Nissenus exprobrat in 
nlirretrio, hac etiam in parte impietate superarent. 

h Hoc deitide argumento Patres omnes usi sunt ; 
at Damasi locum videtur imitatus Arabrosius ad  Sa- 
binum : confiteantur sicut in. Dei forma nihil ei defuit 
divine nature, et plenitudinis, sic in illa forma ho- 
minis nihil ei defuisse, quo imper(ecius homo judica- 
relur, qui ideo venit, ut totum hominem salvum faceret: 
neque enim decebat, wt. qui perfectum opus in. aliis 
congummaverat, hoc imperfecium in se esse pateretur ἢ 


δ55 


EPISTOLJE. 


$54 


est totus homo salvatus. Et ubi erit illud dictum A — Pelagius episcopus Laudicenus consentio omnibus 


Domiui, Venit filius hominis salvare quod perierat to- 
tum ? id est, in anima et in corporc, in sensu atque 
jn tota substantia su: naturz. Si ergo totus homo 
perierat, necesse fuit ut id quod perierat, salvaretur. 
Si autem sine sensu salvatus est, jam contra Evan- 
gelii fidem invenielur non totum quod perierat esse 
salvatum : cum alio loco ipse Salvator dicat : [rasci- 
suini mihi, quia totum hominem salvum feci ^. Quid 
quod ipsius principalis delicti et totius perditionis 
summa in hominis sensu consistit P^; primum enim 
sensus hominis eligeudi boni malique si non peris- 
set, non moreretur. Quomodo ergo presumeretur 
in (inem salvari minime debuisse, quod ante ornnes 
peccasse cognoscitur ; nos autem, qui integros ac 


perfectos salvatos nos scimus, secundum catholice B 


Ecclesiz professionem, perfectum Deum perfectum 
suscepisse hominem profltemur. Quapropter date 
operam, ut intelligentia sanz doctrinz etiam eorum 
sensus salventur, qui adhuc sensum salvaium esse 
non credunt. 


ITEM EX PARTE DECRETI. 


Non nobis quidquam suppetere facultatis, quate- 
nus vobis nostra opera vel parvum refrigerium pos- 
siut afferre: licet magnum ex hoc, beatissimi, so- 
latium capiatis, si integritatem fidei nostre noscen- 
tes, in unum sensum vos congruere gloriemini ; et 
satis atque abunde , ut convenit, prasumatis pro 
membris nos esse sollicitos. Ut enim Niczni con- 
cilii idem inviolabilem per oninia retinentes, sine 
simulatione verborum aut sensu corrupto, nullo 
modo Spiritum sanctum separamus; sed perfectum 
jn omnibus virtute, honore, wajestate, deitate, cum 
Paire conveneramur et Filio : itaque etiam plenitu- 
diuem Dei Verbi, non prolativi , sed nati, neque in 
Patre remanentis, ut non sit, sed ex xterno in zter- 
num subsistentem, perfectum, id est integrum ho- 
miuem assumpsisse et salvasse confidimus. 


Explicit πο epistola, vel expositio synodi Romo- 


ne habitz sub Damaso papa, et transmissa ad Orien- 


tem ; in qua omnis Orientalis Ecclesia, facta synodo 
apud Antiochiam , consona fide credentes, et omues 
ita consentientes eidem superexpositz fidei , singuli 
sua subscriptione confirmant. 


« Meletius episcopus Antiochenus consentio om- 
nibus supra scriptis, ita credens et sentiens : et si 
quis prater hzc sentit , anathema sit. 


Eusebius episcopus Samosatenus consentio omni- 
bus supra scriptis , ita credens et sentiens : et si 
quis prater hzc sentit , apathema sit. 


si enimaliquid ei defuit, non totum redemit; si non totum 
redemit, fefellit igitur, qui dixit, ideo se venisse, ut 
totum homtnem salvum (aceret. Epist. 46 ex BB. edit. 

* Vide. not. superiorem. 

b Apollinarist:e pritno loco animam negarunt Deo: 
deinde concesserunt animam , sed 4} brutorum 
est, expertem scilicet rationis, et mentis : postremo 
mentem etiam concedere visi sunt, sed ea voce aliud 
nihil intelligebant, quam divinitatem mentis ipsius 


supra scriptis, ita sentiens et credens : et si quis 
preter haec sentit, anathema sit. 


Lenon episcopus Tyri ut supra credo et subscripsi. 
Eulogius episcopus Edessenus similiter credo et 
subscripsi. 


Bematius de Mallo civitate similiter credo et sub- 
scripsi. 

Diodorusepiscopus de Tarso ut supra et subscripsi. 

Similiter et alii cxrvi Orientales episcopi sub- 
scripserunt, quorum subscriptio in authenticum 


hodie in archivis Roman:e Ecclesix tenetur. 
Explicit synodus Romana et Antiochensis. 


EPISTOLA III. 


DAMASI PAPJE URBIS ROM/£ AD PAULINUM EPISCOPUM 
ANTIOCHEN.E& CIVITATIS. 


MONITUM. 


Cur hanc ab altera Damasi αὐ Paulinum epistola , ἢ 
secus ac Holstenius , Quesnellus ac Coustantius.| fece- 
runt, ego disjunxerim, cum jam dixerim , iterum haud 
dicam. Ilolstenius tamen nihil ea de re statuit, sed 
ila edidit , ut illam in. exemplari suo descriptam vi- 
dit : Quesnellus autem Holstenianum exemplar, quam- 
quam perturbatum. εἰ confusum , pro lege habuit , 
atque omnium primus , utramque simul velut. unam 
alteri. conjunctam imprimendam censuit. Hanc vero , 
preter Holsteniani et sui codicis auctoritatem , potissi- 
mam ralionem affert, quod cum Damasus fidem a se 


C missam Paulino scribit, aliam prorsus quam qum. in 


eadem epistola continetur , indicare debuit , αὖ eadem 
scilicet epistola separatam : quam vero fidem hoc loco 
aliam intelligere possumus , preter illam, qua eidem 
epistole immediate subnexa est? At quam levis hac ratio 
sit , ipsa epistole leciio aperle probat : ha:c enim cum 
ea dogmata exprimal , quibus a Vitali , ejusque grege 
subscribi jubet, ac proinde cum nihil illi profecto desit 
ad plenam Apollinariane heresis, de qua tunc agebatur 
duntaxat, eversionem , nihil etiam opus est, ut aliam 
illi formulam adjunctam dicamus , que minime neces- 
garia erat, ac preterea ab ea causa omnino aliena esse 
videbatur. Álium vero non quaeram hujus. sententie 
tesiem , quam ipsum Damasum , qui post expressas 
eadem ipsa epistola conditiones omnes, quibus Vitalis , 


p aliique recipi ad communionem poterant, postremo ait, 


w qui huic epistole subscriberent absque aliqua 
ambiguitate, susciperentur : tinc enim constat aper- 
tissime , ni fallor , alias nullas , aut ab eo adjunctas, 
aut desideratas , preter illas , quas in. eadem. epistola 
enuntiaverat. 


implentem vices. Damasianum igitur hoc fragmen- 
tum ad annum $76 aut sd sequentem pertinet : nam 
putidam hoc ac novissimum Apollinarii figmentum, 
quod hoc Joco destruitur, vix anno 575 audiri caepe- 
rat ac vulgari. Vide qu:e dixi cap. 10 et 14. 
v Cur vero , non ut fieri in. conciliis solet , opi- 
σαντες Subscribunt? An quia agebatur de rebus a 
tede apostolica jam deflnitis? fta prorsus mihi vi- 
etur. 


855 


duos ceteris antiquiores : alterum Dionysiane collec- 
tionis concedente abbate tunc religiosissimo ac doctis- 
simo, nunc S. ἢ. E. cardinali ponitentiario Desoazio 
ex monaslerio S. Crucis in agro Sessoriano, signat. 
n. 935; alterum in. Vallicellana scriptum etate Nico- 
lai I, signat. A. V. Que vero ex. iis deprehendi, duo 
sunt : primum , hanc de Vitali epistolam omnino soli- 
tariam esse , sejunctam scilicet ab altera , que Datnasi 
confessio dicitur : prior enim codex. eat continet ex 
omnibus Damasi epistolia unicam , quam deinde Siri- 
eii ud Himerium decretalia sequitur ;  Vallicellanus 
vero codez primo  refett ejusdem. anathemalismos sub 
hoc titulo : Confessio fidei catholic» , quam papa 
Damasus inisit ad Paalieum Antiochenum episcopum; 


SANCTI DAMASI PAPJE 
Contuli etiam. pro hae questione 1859. codices , ac À, 


EPISTOLA. 
Dilectissimo Pratri Paulino Damasus. 

Per flium meum Vitalem ἃ ad te scripta ditexe- 
ram 5, tu:e voluntati et judicio omuia derelinquens : 
et per Petronium presbyterum breviter indicaveram, 
me in articulo jam profectionis ejus aliqua ex parte 
commotum. Uude ne sut tibi serupulus residefet , et 
velentes forsitan Eeclesiz eopalari, tua cautio pro- 
banda differret, fidem misimus, non tam tibi , qui 
ejusdem &dei communionem sociaris, quam his, qui 
jn ea subecribentem, tibi ^, id est, nebis per te vo- 
luerint sociari , dilectissime frater. 

Quapropter si supradictus filius meus Vitalis, ct 
4 ji qui eum eo sunt , tibi voluerint aggregari , pri- 
mui debent in ea expositione fidei subseribere , qux 


alio deinde ac posteriori loco hanc, qua de Vitali agit, B spud Niceam ὁ pia patrum voluntate firmata est. 


epistolam recitat sub hac inscriptione :Incipit rescriptum 
Damasi pap:e ad petitum Hieronymi ad Paulinum epi- 
scopum, alquealii hisce similes cedices proferri possent. 
Alterum vero quod ez iisdem adverti, illud est, quod codex 
uterque auctior est, quam impressi libri, integra scilicet 
periodo illa , qua Dominicus homo , cujus Rufinus 
meminit , expressus est , ac deest in editis. Hos igitur 
ego codices, Isidorum preterea Mercatorem , Baro- 
nium, ac Sarazanium secutus sum, ac epistolam hancab 
ea, qu& Damasi confessio, seu regula fidei dicitur, se- 
paratam. edidi : sed ad hoc me impuleruni praterea ra. 
liones alie, quas cum attulerim cap. 10 et 15, εδὲ deea- 
rumscribendarum occasione , ac tempore agendi locus (uit, 
hic ego non repetam, aliquas preterea additurus in notis. 


Deinde , quoniam nemo potest futuris vulneribus 
adhibere medieinam , ea haeresis eradicanda est, 
qua postea in Oriente dicitur pullulasse , id est, 
confitendus ipse sapientia , sermo flius Dei huma- 
num suscepisse corpus, animam , sensum , id est, 
f integrum Adam, et, ut expressius dicam , totum 
veterem nostrum sine peeeato hominem. Sicuti enim 
confitens eum humanum corpus suscepisse, non sta- 
tim ei et huthanas 8 vitiorum adjungimus passiones : 
ita e( dicentes eum suscepisse et hominis animam 
et 8^nsum , non statini dicimus el cogitationum eum 
humanarum subjacuisse peccato ^. Si qui autem di- 
xerit, Verbum pro humano sensu in. Domihi carne 
versatum , hunc catholica Ecclesia anathematizat : 


"^ Nondum itaque Vitalis ad episcopatum evectus C ses ex Alexandrina synodo ἀναλαδὼν πάντα ἄνεν ἁμαρ- 


videri potest , cum Damasus h:ec scriberet. 

b Hiec Quesnellus adnotat dissert. 14, n. 10, ac 
teseio quid inde conficit , quod nullius ponderis est, 
quidquid illud sit. Damasus enim in una eadeinque 
epistola, tum plurali , tum singulari numero se 
ipsum s:epe designare solet. Vide epistolam ad Ac/to- 
lium, et epistolam ad Ofientales. 

* Clialcedonense concilium part. imt, c. 1 : Dama- 
sus Romana, urbis episcopus, el justitke decus . literis 
ad Paulinum datis, dispensationis sacramenta patefecit, 
admonens ut his , qua bene decreta sunt , si qui com- 
munionis su parlicipes esse velint, consentiant, 

4 Antiocheni illi scilieet , quibus regendis. admo- 
tus per Apollinarium fuerat. Vid. Sozom. lib. vi, 
cap. 25. Hic vero perpetuo fuerat Ecclesi:e spiritus , 
ut hrereticormum ae schismaticorum capita iterum 
eompleeteretur , δὶ fratres ac. fitios ἈΝ eo divulsos 
unilati ac fidei restituerint. Vid, Tertull. de Pre- 
Script. cap. 50, Cyprian. epist. 64, ad Autonian. 

ὁ Huc forte respetit Orientalis sub Joanne Antio- 
cheno synodus liis verbis : /ntelligimus vero eam (fi- 
dei Nicxn: expositionem) sicuti , qui ante. mos [ue- 
runt episcopi , in Occidente quidem Damasus , 1nno- 
centius ,| Ambrosius el alii, etc. Vid. Synod. adv. 
Tresgeed. Iren. esp. 197. Utraque ergo pars, Catlro- 
lici scilicet et Apollinariani ad Niceeuum Symbolum 
provocabant : Catholici, ut Deum nobis similem , 
meute scilicet et anima praeditum esse demonstra- 
rent. Vid. Leon. Magn. epist. 1324. Lugd. edit. &pol- 
lJinarius autem., suum iltam e elo descendentem , et 
carne, ut ei Yerbo compositam, celestem hominem 
confirmaret. Vid. Ambros. inter testimotiia Patrum 
allata a Leone Magno, epist. 154, Logd. edit. ; Nys- 
sen., Ànt. cap. 9, 10; Nazianzen. epist. ad Cled. 
n. 8et25. 

.f. Eusebius Vercellensis in epistola ad Antiochen- 


τίας, οἷος ὁ παλαιὸς ἡμῶν ἄνθρωπος συνέστηχε. Atha- 
nas. de Salut adv. Chr. lib. i1, cap. 10: ΕἸ animam 
et corpus, totumque primum Adamum didicimus se- 
cundum Adamum habuisse. lta etiam czeteri Graeci ac 
Latini Patres , quos afferre longum esset. 

& Hoc palmarium Apollinarii argumentum , Fabri- 
eius ex quodin Anglicano Greco codice, quod 
Apollinarii pseudoquastiones , et Basilii responsio- 
nes continet , hac profert : Sí Christus mentem δα - 
buit hominis, 'etiam oblivione laboravit , οἱ inscitia , et 
peccatum commitlere potuit. 

Bas. Sane quidem, ui divinitati esset. unitus. BD. 
Gr. tom. VIII, p. 10!. Sed ipse Athanasius sibi ex 
lizreticis accepta hiec objicit: Si enim hanc (men- 
(em) assumpsit , et principi nequilie subditus erit , et 

ccüti expers non erit : de Sal. adv. 2 , cap. 3. Sed 

xe leguntur in Dial. 6 advers. Apollinaristas Auct. 
Oper. Theodoret. tom. V, p. 588. 

b Athanasius iterum cap. 6 : Sed objicitis, Sá om- 
nia accepit , sane, et humanas cogitationes habuit ; im- 
possibile autem est. humanis cogitationibus non inesse 
peccatum. Vid. etiam Petav. de ]uc. liff. v, cap. 11 
et 19. Ceterum , ut Nyssenus respondit eleganter , 
nostras sordes in semetipso assumens , earum spurci- 
tiis non inquinatur , sed ih. sé ipso sordes purificat. 
Luz enim in tenebris lusit , et tenebre eam non com- 
prehenderuni. Ant. cap. 26. 

Hoc loco Vallicellanus codex n. 18 et codex S. 
Crucis post verbum peccato h:ec habent , quibus im- 
pressos carere dixi : Si quid illud est , quod de ho- 
mine Salvator foster suscipere timuit , non salvabit : 
aut si ita insuperabile malum fuit , quod ipse suscipere 
formidavit , quid ponit in homine , quem ipse condi- 
dit, 'et. suscipere ih suscepto liomine vitae? Ltaque 
Dominicus "onto rati is et intelligibilis , quod 
Greci dicunt. (νοερὸς), confltendus. Hiec ratio Pa- 


553 


EPISTOLAE. 


554 


necnon ^ et eos , qui duos in Salvatore (ilios eonfi- A licel et Vigilio, Ambrosio, antiguo auctore Sermon. 


tentur, id est , alium ante luearnationem , et aliai 
post assumptionem carnis ex Virgine, et non eum- 
dem Dei fium et ante et postea confitentur. Qui- 
cumque huie epistola subscribere voluerit , ila. ta» 
men utl in ecclesiasticis canonibus , quos optime 
nosti , et in Nicena fide ante subscripserit, hunc 
debehis absque aliqua ambiguitate suscipere. Non 
quod hzc ipsa, qu:e nos scribimus , non potueris 
convertentium susceptioni proponere ; sed quod tibi 
consensus noster liberum in suscipiendo tribuat 
exeuplum 5. 


EPISTOLA IV. 


CONFESSIO FIDE] CATHOLICAE QUAM PAPA DAMASUS MI- 
SIT AD PAULINUM ANTIOCHENUM EPISCOPUM. 


MONITUM. 

Hec altera est. Damasi epistola ex iis que ad Pau- 
linum Antiochenum exstant, cujus ab priori disjungen- 
de raiiones jam atluli. Hoc tamen adnotare iterum 
placet, Theodoreium scilicet eam Grece redditam His- 
torie sw atlexuisse , ac ab priori disjunctam retulisse 
lib. v, cap. 11. Cur vero non integram recitavit , si 
wiramque Dumasus sic junzerat , ut. una alterius pars 
esset. inseparabilis? An [orte nihil ad Ecclesie histo- 
riam perlinere posse censuit, que de Vilalis nomine 
scripta (uerunt ? Quis hoc ne auspicelur quidem ? An 
potius huic parcendum esse duxit ? At. illius. heresim 
lib. «, cap. δ, minime dissimulat. Reliquum igitue 
est ul truncala. jam et dissecla ad. eum. venerit. At 
cui bono μᾶς integre episiole laceratie et. corruptio? 
in lanta presertim vicinitate lemporis, οἱ exemplarium 
copia? Ralum igitur , certumque sit, non unam in 
duas seclam parles, sed duas inter se. disjuncias Da- 
masi (nisse ad Paulinum epistolas. Ceterum hanc po- 
lissimum, de qua agimus, celebrem perpetuo fuisse, 
ac sunmo plausu exzceptam colligimus ex Scriptoribus, 
qui eam memorant, ac pro lege habenti , Celestino sci- 


tribus famillaris est. Vid. Damasc. oper. tom. I, 
p. 238 et p. 240. | 
* Hic Arnobius ez priori ad Paulinum epistola 
accepta sic rccitat : Anathematizamus eos , qui. duos 
in Salvatore filios confitentur , unum ante incarnatio- 
wem , εἰ alterum post assumplam carnem ez Virgine ; 
et non eumdem Dei filium, εἰ antea. ef postea. ip- 
sum esse Christum verum Dei Filium , qui natus est 
ex Virgine, confitentur, huc etiam respicit, ni fallor, 
Ambrosius de lucarn. cap. 6 : Et illos condemnare 
us, πὶ non unum eundemque csse Filium Dei 
dicunt , et alium. esse , qui ex Deo natns sit , alium 
qui sit. generatus ez Virgine. Hxc conferas cam ana- 
thematismo 6 alterius epistole ad eumdem Pauli- 
num; ac teeum reputa , 8411 fleri possit, ut Dama- 
sus vno eodeni scripto, rem ipsam iisdemque verbis 
repetat, quód tamem concedant necesse est, qui 
uuícam ad Paulinum epistolam statuunt. Hinc Cor- 
beiensis codex , Coustantio teste, ut eam vitiosam 
repetitionetw caveat , alterum anathematisinunr omi- 
sit secus ac lfelsteriauus , ac Quesnellianas. 


5 Vallicefl. cod. facultatem. 

* Hauc Trithemius de S,E. cap. 73, librum de 
Fide vocat, contra hereticos. 

4 Hoc apud Trithemitm hujus dogmatice initium 
esl, Quoniam posi concilium Nicdnum, atque ita 


de Tempor. 129, olim. Augustiniano, nunc iu. appeu- 
dicem rejecto, tom. V, Serm. 225, ubi ez ejus ana- 
themutismis plures recitantur , Arnobio Juniore , si- 
doro in Godice canonum Ecclesie Hispang , Paulino 
Aquileiensi , Tricassino concilio , atque aliis deinceps ; 
ex Grecis vero, ul recentiores prateream ,. prater 
Theodoreium , concilio Constantinopolitano , ut. ego 
quidem puto , εἰ Nazianzeno. Cum igitur ob eam cau- 
sam sepe transcriberetur , fieri won potuit , quin varia 
"unc 4 mas. codicum lectio, sive casu , sive lemere , 
qc pro cujusque ingenio; cujus vel prater ea qua 
ego observavi , non unum exemplum aHulit Peirus 
Coustantius ex codicibus, quos ille pro exquisita sua 
diligentia inspezit. Ejus itaque exemplar in hac. edi- 


jj (ione ego secutus sum , tum. quod illud ad Grecum d 


1 ueodoreio ad nos. transmissum , tum vero ad Ques- 
nellianum magis accedat , qui duo rivi sun omnium, 
judicio meo, fonti proximiores, ac facile ob eam cau- 
sam puriores : si quis enim mss. codices consulere om- 
nes velit ae. referre, cum ingens eorum copia sit , vel 
improbum et non. hecessarium laborem sustineat ne- 
cesse est , vel incertus judicii sit , wrum ex iis eligat, 
quamquam Vallicellano codice aliquando usus sim, 
quod ille ad manus fuerat. 


CONFESSIO FIDEI CATHOLICA *. 


Post eoncilium Niczenum, ὁ qnod in urbe Roma 
eoncilium congregstum: est a eatholicis episcopis , 
addiderunt de Spirita sancto. Et quia postea is error 
inolevit, ut quidam ore sacrilego auderent dicere 
Spiritum Sanetum factum esse per Filium 8. 

l. Anathematizamus eos, qui non tota libertate 
proclamant , cum Paire et Filio unius potestatis esse 
atque substantise. 

1. Anathematizamus quoque eos, qui Sabellii se- 
quuntur errorem f, eumdem dicentes Patrem esse, 
quem Filiem. 


etiam apud Theodoretam legitus: exque lectio mihi 
verior videtur : ea enim quz in aliis impressis &€ 
mss. codicibus przemittuntur , exordium potius sa- 
piunt ab exscriptoribus adjectum ; siquidem hoe ip- 
sum Romanum concilium , quod anto 580 convoca- 


turn dixi, illud ipsum est Vigilio teste , qued Niezeno 


concilio addidit ea , quc. minus plene , ut Nazianze- 
nus ait im 2 ad Cledon., dicta faerant , et ad Spiri- 
tum sancitum attinent : in anteactis enim sub. Da- 
máso conciliis, ea 40:5 de saneto eodem Spire 
enuntiata sunt, uec adeo precisa , et plena , ut heec 
sunt, nee anathematismos adversus singulas oinnes 
Pneumatomachorum bfasphemias adjectos habest. 


e Hiec Eunomii in Apologetico a Fabricio BB. 
Grac. tom. ὙΠ|, pag. 297, primum edito verba : 
Jussu quidem Patris , operatione autem Filii factum. 
liuc spectas locus Simonis Constantinopolitani apud 
Aliat. contr. Hottinger. pag. 505 : Litteris ad. Pasli- 
num Antiochenum datis. scribit. Damasus additionem 
synodali tlecreto. (actam in S. Niceno Symbolo ad 
convellendam eorum blasphemiam qui asserebant Fí- 
lium quoque Patrem esse. 

f Nullos reipsa tunc temporis Sabeílanos fuisse 
legimus , mulios autem calumnia οἱ opitiione ab 
Orieatalibus sic dictos scimus ; qui de re qué£ebator 
Faustaus presbyter im libello Fidei , quem in Co- 


959 


SANCTI DAMASI PAPJE 


960 


. Wf. Anathematizamus Arium, atque Eunonium, A — VII. Anathematizamus eos, qui pro hominis ani- 


qui pari impietate, licet sermone dissimili Fi- 
lium et Spiritum sanclum asserunt esse creatu- 
ras. 

IV. Anathematizamus Macedonianos ἃ, qui de 
Arii stirpe venientes non perfidiam multavere, sed 
nomen. 

V. Anathematizamus Photinum, qui Hebionis hz- 
resim instaurans b, Dominum Jesum Christum tan- 
tum ex Maria confitetur, 

VI. Anathematizamus eos , qui duos Filios * as- 
Serunt, unum ante szecula, et alterum post assuimp- 
tionem carnis ex Virgine. 


dice canonum Quesnelliano legimus, cap. ὅδ, ac 
Gregorius ille, cujus est Orat. 49 inter Nazianzeni 
Opera. Ob eam quoque causam Paulinum Auntioche- 
num , ejusque asseclas,, ac omnes pene Oecidentales 
ob reticentiam trium hypostaseon ;vulgo traductos 
fuisse constat. Hauc igitur. calumniam hoc promul- 
gato anathemate Damasus forte destructum | ivit, 
qu:e etiam fuit ratio, cur Athanasius, aliique Alex- 
andrine synodi Patres decreverint, ut anathemate 
inureretur. Sabellii stoliditas : quod si ita fiat , omnis 
apud omnes cessabit suspicio. —. ] 

& Aute annum 380, quo hzc dogmatica promul- 
gata est, Macedonianorum nomen nuspiam usurpa- 
tum legas : illi siquidem nondum ab Ecclesia, ad 
quam sub Liberio rediisse visi sunt, aperto rursus 
schismate recesserant, nec concilium Nicznum rur- 
sus repudiaverant , quod anno duntaxat 579 factum 
fuisse dixi cap. 15. Hi vero duplicis erant geueris : 
alii enim recte de Filio sentiebaut, prave vero de 
Spiritu sancto; alii vero utramque Arianam b:eresim 
profitebautur. Posteriores igitur Damasus hoc loco 


ma rationali, οἱ intelligibili 4,. dicunt Dei Verbum 
in humana carne versatum, cum ipse Filius sit Ver- 
bum Dei , et non pro anima rationali , et intelligibili 
in suo corpore fuerit, sed nostram , id est intelli- 
gibilem sine peccato animam susceperit , atque sal- 
vaverit. 

Vlil. Anathematizamus eos, qui Verbum Filium 
Dei extensione , aut collectione, et a Patre separa- 
tum , insubstantivum , et finem liabiturum esse con- 
tendunt. 

IX. Eos quoque, qui de Ecclesiis ad Ecclesias 
migraverunt 5 tamdiu a communione nostra habe- 


Deo , et Patre, al'erum ex Matre, non autem unum, 
aique eumdem induzerit, is ab ea quoque filiorum adop- 
tione excidat , qu& recte credentibus promissa est. 
Et rursus in secunda ad eumdem Cledon. : Hoc quo- 
que omnibus de nobis affirma, nos Dei Filiun , qui 
ex Patre primum , ac deinde ex sancta. Maria Virgtne 
genitus est, in unum jungere, nec duos filios nomi- 
nare, sed unum , et eumdem in invisibili Deitate ado- 
rare, etc. llauc etiam ah Ecclesia catholica infa- 
miam repellunt , Athanasius , Epiphanius , Ambro- 
sius, csterique eorum temporum Patres : atque 
hinc intelligimus , quanto. studio vulgata illa ac re- 
caniata ab Apollinarianis fuerat. Ab Apollinario 
calumniam cum heresi accepit, atque iterum pro- 
duxit adversus Catholicos Eutyches, delirus seuex, 
et qui ab illo deinceps orti sunt Monophysit, Mo- 
nothelit:e , ac si quis alius ex virulenta radice sur- 
culus infecit Ecclesiam. Quamobrem Marcianus im- 
perater, scribens ad monachos Alexandriuos profite 
üür εἶναί τε Θεὸν xal ἄνθρωπον ἀληθῶς τὸν αὐτὸν, οὐχ 
ἄλλον xai ἄλλον, μὴ γένοιτο, ἀλλ᾽ ἕνα xad τὸν αὐτὸν. Τοὺς 


respicit, quos ideo ab Ariana stirpe venientes , ut ( δὲ λέγοντας xà εἰπόντας δύο Υἱοὺς ἤ δύο πρόσωπα, xai 


etiam Epiphanius vocat, et nomen, non perlidiam 
mutasse ait, Sed Epiphanium ipsum audiamus har. 
7À , n. 4 : Ab his Semiarianis et Orthodozis monstrum 
quoddam biformium hominum et semiferorum excita- 
tum esi ; alii quippe, ab Ariana stirpe profecti , Filium 
non absolute creaturam. esse. definiunt, sed. sine tem- 
pore esse genitum... Sed a priore illa sententia quam 
Arius evomuit, nequaquam recedunt... tum de. Spi- 
ritu sancto. contumeliose garriunt. Utramque etiam 
Macedonianorun) sectam distinguit Auctor in Dialo- 
is ἃ Garnerio iterum impressis in Auctario operum 
heodoreti , in quibus illum aliter cum prioribus , 
aliter cum aliis disputantem legimus. 
b Hilarius de Trin. lib. vn, cap. 5 et 7: Hebion, 
quod est Photinus. ME 
c Hunc anathematismum Celestinus recitat his ver- 
bis : Anathematisamus eos , qui duos Filios Dei asse- 
runt , alterum qui ex. Patre ante secula est. genitus, 
et alterum qui ex assumptione carnis nalus est ez. Vir- 
ine. Apollinarius hanc sententiam per suinmam ca- 
fumniam Catholicis affinxerat ob duas in Christo 
Jesu assertas naturas perfecte unitas, eoque prz- 
textu abutebatur , ut per speciem adeo absurd: opi- 
nionis h:eresim suam corroboraret. Hoc liquet ex 
locis a Petavio allatis de Iucarn. lib. vn , cap. 2, 
atque eam calumniam suis ipse auribus Damasus 
jactari audiverat, przsente Ácacio Beroeensi epi- 
scopo. Aiebat autem Apollinarius : Si homini per- 
fecto unitus est. per(ectus Deus, duo utique, non unum 
essent, Nyssen. Anlir., cap. 95 et 29, et cap. 42: 
Si homini copulatus est. Deus. perfectus ,. perfectus 
nempe perfecto, utique duo essent : alter quidem. na- 
tura Filius Dei, alter adoptione. Eam itaque a Catho- 
licis calumniam hoc promulgato anathematismo idem 
pontifex removendam censet , cujus deinde exem- 
plum Nazianzenus aperte imitatus est in 1 ad Cle- 
don., hzc scribens ; Si quis duos Filios, alterum ez 


ἡμεῖς ὡς θεομάχους βδελυσσόμεθα, xal ἀναθεματίζομεν. 

γιβοδι) illam epistolam, cujus major pars fugerat 
diligentiam summorum virorum, quibus collectio- 
nem conciliorum debemus , integram profero infe- 
rius ex Otthoboniano cod. 29, [0]. 415, nuper cum 
reliquis in Vaticanam translato, beneficio sanctissimi 

nuficis Benedieti XIV, sacris litteris juvandis et 
illustrandis nati. Ex eodem cod. exseriptum | est al- 
terius etiam epistole initium, ad Macarium scilicet 
episcopum οἱ Sinaitas monachos , quod in eadem 
collectione deest. Vid. tom. 1V, Ven. cdit. p. 4752 
et 1795. 

4 Damasi anathematismo rescissum , ac perfos- 
sum , captiosum fidei libellum Romz a Vitali obla- 
tum , omnesque qui in fraudulenta expositione per- 
starent, ab Ecclesia eodein tempore alienos factos 
scribit Nazianzenus in 2 ad Cledon, Sed utrum ille 
hunc locum designet, an alterum huic similem iu 


p Priori ad Paulinum Epistola expressum , vide ad au- 


num 375. 

* lunc, atque huic proximum anathematismum, 
quod a suo codice abessent , Quesnellus Damaso af- 
fictos putat fraude et dolo malo Paulini Antiocheni , 
ut illo mulum in episcopatu Meletium superare 
posset. At , oh ! pr:eceps et viro rigidioris disciplinze 
vindice indignum prorsus: judicium ! fraudem illam 
scilicet minime olfecit Theodoretus, cum eosdem 
anathematismos retinuit, quamquam Meletium ip- 
$um, ac ejus successorem tanti fecerit, ut omnes 
captet, qua certas, qua dubias utrumque laudandi 
vias , qui praterea , ab eo, quo res agebantur tein- 
pore , non ita distat , quin facile ludum videre, de- 

rehendere , et attrectare posset, si vellet, ut hac 
Duesnellus gloria tot szeculis posterior integra frue- 
retur. Caeterum si hzc dogmatica scripta et pro- 
mulgata est ab ea Romana synodo , quz initam jam 
Meletium inter et Paulinum concordiam confirma- 


501 


EPISTOL &.. 


962 


mus alienos , quamdiu ad eas civitates redierint , in A filius Dei, cum esset in terra, in cceelis€um Patre non 


quibus primum sunt constituti. Quod si alius alio 
transmigrante in locum viventis est ordinatus , tam- 
diu vacet sacerdotis dignitate, qui suam deseruit 
civitatem, quamdiu successor ejus quiescat in pace. 
X. Si quis non dixerit semper Filium et semper 
Spiritum sanctum esse, anathema sit. 
XI. Si quis nou dixerit Filium natum de Patre, 
id est de divina substantia ipsius , anathema sit. 
XII. Si quis non dixerit Verbum Domini Filium 
Dei Deum, sicut Deum Patrem ejus, et omnia posse, 
et omnia nosse et Patri zqualem , anathema sit. 
XII. Si quis dixerit, quod in carne constitutus 


verat, ut mihi cap. 15, visum est , jam vides , quo 

c Quesnelli somnia recidant. Nam nec anathema- 
tismi illi falsi , aut suspecti videri poterunt, sed pro 
constanti suo in rem ecclesiasticam studio a Damaso 
adjecii, ut. collapsau, Athanasio teste, aliisque, per 
Orientem in eo capite disciplinam restitueret , ac 
postremo hinc facile colliges , quam iniquo erga 
episcopum illum optime de religione meritum , sed 
apostolice sedis observantissimum, et exulcerato 
animo scriptor ille damnate memoriz fuerit. 


ἃ Gelasius hoc caput recitat inter testimonia Pa- 
trum de duab. Natur. his verbis : δὲ quis dixerit, quia 
in passione crucis dolorem pertulit Filius Dei Deus, et 
mon caro cum anima , quam induta est servi formam , 
quam sibimet assumpsit , sicut Scriptura dicit , anathe- 
ma sit. Theodoretus hoc idem caput iterum repetit 
Dial. 5, cujus loci verba, quam αὐ: in Historia re- 
citat, ad Latinum Damasi exemplum magis accedere 
. Valesina observat , ac tertio in epi-t. 144. ad Milit.: 


᾿ΑἈχουσάτωσαν xal τοῦ πολυθρυλλάτου Δαμάσου τοῦ τῆς () 


'Ῥώμης ἐπισχόπον βοῶντος : εἴ τις εἶποι ὅτι ἐν τῷ σταυ- 

p πόνον ὑπέμεινεν ἡ θεότης. xai οὐχὲ τὸ σῶμα μετὰ 
τῆς ψυχῆς. τοῦ δούλου μορφὴ, ἣν τελείαν ἀνέλαθεν, 
ἀνάθεμα ἔστω. 

Vallicellanus codex, num.18,sic videtur corrigere: 
Si quis dixerit, quod in passione crucis dolorem susti- 
nebat Filius Dei Deus, et non éaro cum anima, quam 
induerat in forma servi, quam sibi acceperat. Caeterum 
vepustus. Niczeno etiam Symbolo confirmatus Chris- 
tianorum sermo hic fuerat : Deum nostri causa pas- 
sum , crucifizum , mortuum : eo etiam Patres oinnes 
tum vivente Damaso, tum deinceps usi sunt, quos 
Petavius colligit de Incarn. lib. 1v, cap. 15, 16. Si 
itaque illud hominum genus, qui nuper vexarunt, et 
adhuc occulte vexant. Ecclesiam viiisset atate Da- 
mosi ; collectis inconditis, undequaque vocibus incla- 
masset, Romanum pontificem fidem destruere, Samo- 
sateui et Photini impietatem asserere, ac Neslorianz 


b:resi przeludere; at nec Damasus Patres. illos pro ἢ 


brreticis habuit, nec illi dicam dixerunt Damaso, 
quin potius ob eam causam laudarunt. Hinc vero in- 
telligis, sententias quamquam catholico sensu veras , 
habita tamen temporum , ac eorum, a quibus profe- 
Funtur ratione, nedum posse, sed etiam proscribi 
ab Ecclesia oportere, ne error, qui, ut ait. lrenaeus, 
lib. 1, in prefat., secundum. semetipsum non ostendi- 
tur, ac subdole adornatus , veriorem se ipsum prestat, 
rudiores decipiat exteriori phantasmate. Arius enim et 
Apollinarius eo dicto abutebantur, ac divinitatem 
ipsam perpessioni ebnoxiam blasphemaverant , prior 
ut Filium Patre minorem, ac creaturam esse confi- 
ceret llilar. de Trin., lib. x, cap. 9, alter ut illud suum 
Carnis et Verbi temperamentum asirueret, ut. ex 
Nys-eno in Antirretico, aliisque Trustra referendis 
constat. 


b Hoc videtar haud casu dictum. Apollinarius enim 
audire non poterat, quod Dominus noster Jesus pro no- 


PATROL. XIII. 


erat , anathema sit. 

t. XIV. Si quis dixerit quod in passione crucis ^ 
dolorem sustinebat Filius Dei Deus, et non caro cum 
anima , qua induerat formam servi 5, quam sibi ac- 
ceperat, sicut ait Scriptura, anathema sit. 

XV. Si quis non dixerit quod in carne, quam 
assumpsit, sedet * ad dexteram Patris, in qua ven- 
turus est judicare vivos et mortuos, anatliema sit. 

XVI. Si quis non dixerit Spiritum sanctum de 
Patre esse vere, ac proprie, sicut Filius de divina 
Substantia, et Deum verum, anathema sit 4. 

XVII. Si quis non dixerit omnia posse Spiritum 


B bis. servitutem susceperit in istius corporis susceptione, 


quia scilicet. Verbum et Carnem unius essc substantie 
asserebat. Ambros., epist. 4t ad Sabin. 

c Hunc auatliematismum aliis licet verbis repetit 
Nazi nzenus in 1 ad Cled. : Si quis sanctem Carnem 
nunc depositam esse, nudamque ac corpore vacuam 
Divinitatem esse, non autem cum assumpla parte, et 
esse, el venturam esse duzerit, presentem illius gloriam 
non cernat ; atque. hanc duplicem ejus yromwulgandi 
causam affert, primam scilicet ut suspicionem amo- 
veat, alleram vero, ut errorem ref-llat : [uerant siqui- 
dem nonnulli inter Catholicos, qui de human: na- 
tur in melius mutatione ita sentiebant maguiflce, 
ut hominem posita mortalitate in Deum quedammodo 
absorptum existimare , ac natnrarum discrimen post 
asceusionem tollere videreutur , atque iuter eos Na- 
zianzenus ipse, ac Nyssenus, quorum dicta legi pos- 
sunt apud Petav. de Incarn., lib. ni, cap. 4, et lib. x 
cap. 4, ac Zaccagnium in pref. ad Antirr., cap. 91. 
Nyssenum ab ea labe Zaceagnius egregie purgat 
cap. 94. Nazianzenus vero se ipsum ab ea suscipione 
liberat; error vero, cui chordam eo loco tendit, ac 
quem refellit, proprius Apollinarii fuerat, ac. neces- 
sarium ejus hzeresis consectorium, quis duas in 
Cliristo naturas perpetuo inficinta est. Hinc ille pri- 
nio Carnem Chri-ti Domini et celo allatam dixit ; eam 
deiude consubstantialem nostre [28:08 etiam ali- 
quaudo est, sed brutam, ac sensu vacuam. Cum pri- 
man sententiam asseruit , carnem illam peracto dis- 

ensationis mysterio in divinam, ex qua sumpta 
uerat, reincidisse naturam docuit : cum alteram ad- 
misit, aut carnem illam depositam, aut in Dei con- 
versam substantiam, nullamque ejus superfuisse figu- 
ram dixit. Hoc etiam commentum cum tota hazresi ἃ 
magistro suo Apollinario Eutyches posteriori szculo 
accepit. Vid. Harduin., oper Select. de Sacram. al. 
tar., cap. 6 et 7, hzc egregie explicantem. 

4 ]lunc Briennius apud Allatium contr. Hottinger., 
pag. 946, sic recitat: Εἴ τις μὴ εἴποι τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι ἀληθῶς x«i χυρίως, ὡς καὶ 
τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἐχ τῆς θείας οὐσίας. xai Θεοῦ Θεὸν 
λόγον, ἀνάθεμα. Quod a 'Theodoreto accepit, nam la- 
tina exemplaria loco Deum Verbum habent Deum Ve- 
rum. llic vero, ac sequentes amathematismi ies de 
Sancto Spiritu, oppositi sunt. impiis Pneumatoma- 
chorum thesibus, qui neque ex divina substantia 
neque omnia posse, aut ubique esse, neque omnia 
cum Filio fecisse asserebant. llinc Eunomius in Apo- 
logetico, cap. 25, apud Fab. BB. Grzc., tom. VIII: 
Tertio loco colitur, quia ordine et dignitate prestat 
aliis Unigeniti operibus , divinitate, et creandi potestate 
carens, sanctificandi autem , e« docendi potestate abun- 
dans. Vid. Athanasius, tom. I, pag. 794 et 884, edit 
BB. ac Basilius de Spir. sanct., cap. 16, ac sequenti- 
bus, nec non Theodoretus , seu quisquis ille sit in 
Dialogis adver-us Macedouianos singulas eas blas- 
phemias exsufflans in Auctario. 


12 


565 


SANCTI DAMASI PAP/E 


961 


sanctum, omnla noss:, et ubique esse, sicut Filium A sancto male sentientes, in perfidia Judaeorum et Gen 


et Patrem , avathema sit, 

ΧΥΠΙ. Siquis dixerit Spiritum sanctum facturam, 
aut per Filium factum, anathema 511. 

XIX. Sí quis non dixerit omnia per Filium et 
Spiritum sanctum Patrem, fecisse, id est visibilia, 
mvisibilia, anathema sit. 

XX. Siquis nondixerit Patris, et Filii, et Spiritus 
sancti unam diviuitatem, potestatem, niajestatem, po- 
tentiam, unam gloriam, dominationem, unum regnum, 
atque unam voluntatem et veritatem, anathema sit^. 

XXI. Si quis tres personas non. dixerit veras Pa- 
tris , ct Fili, et Spiritus sancii, xequales, semper vi- 
ventes, omnia continenles visibilia, et invisibilia, 
omni: potentes, omnia judícantes, omnia viviflcan- 
tes , omnía facientes, omnia qux sunt salvanda, sal- 
vantes, anathema sit. 

XXII. Si quis non dixerit adorandum Spiritum 
sanctum ab omni creatura, sicut Filium , et Patreui, 
anathema sit Ὁ. 

XXIII. Si quis de Patre et Filio bene senserit, de 
Spiritu autem sancto non recte liabuerit , hxereticus 
est : quod omnes hzretici de Filio Dei, et Spiritu 


* ljujus anathiematismi Aristenus meminit apud 
Allat. contr. Hotting., pag. 504 : 'ἱσαύτως ἀνιθιμάτισε 
τοὺς μὴ μετὰ πάσης παῤῥησίας κηρύττοντας αὐτὸ μετὰ 
πατρὸς xai νἱοῦ μιᾶς ἐξουσίας, καὶ οὐσίας ὑπάρχειν. 
Eunomius enim 411 Filii et Spiritus saneti cum 
l'ave poteutize, imperii, et essenti.e comparationem 
esse posse blaspheinabit, quem ideo xa0' ὑπεροχὴν 
ἀσύγχριτον οὐσίας x«i δυνάμεως, καὶ ἐξουσίας asse- 
ruit. C;eterui quos hoc ac sequens. caput pr;eterea 
respiciant, dixi cap. 18. | 

b fic et sequens anathematismus alterum illud 
perstringit M«acedonianorum genus, qui scilicet recte 
de Patre et Filio sentiebant, in sancto autem Spiritu 
a fide aberrabant, quorum haud exiguus erat. nu- 
merus, ut ex Ejpiphanio, Tlieodoreto, Socrate, ac 
Sozomeno iutelligimus, atque ex Athanasio op., t. I, 
p. 619. Hos etiam veluti ab alio Macedonianorum 
grege diversos , et separatos , ac non omnino mortuos 
el exstinctos, hlaudis verbis alloquitur Nazianzenus 
or. 37, uum. 28. At Damasus tandem eos anathema- 
tizandos ac pro h etericis habendos statuit hoc loco, 
et à Catholicis separat, quibus cum feederati, et com. 
mixti fuerant , quousque Valens per Orientem impe- 
rio potitus est, ut dixi cap. 15, qu: de re. videri 
etiam potest Basil. epist. 128. Hinc ills sequenti 
anno, πὸ ad. Coustantinopolitanum 1 concilium vo- 
cati sunt, jam pro hereticis liabitos fuisse legimus 
apud Socr., lib. vu, cap. 7. 


tilium inveniuntur ^. 

XXIV. Q'iod si quis patiatur, Deum Patrem dicens, 
et DeumFilium ejus, et DeumSpiritum sanctum, Deos 
dici, eL non Deum propter unam divinitatem et poten. 
tiam, quam credimus esse, et scimus, Patris,et Filii, et 
Spiritus sancti: Deum, subtrabens autem Filium, aut 
Spirituin sanctum, ita solum existimet esse Deum Pa- 
trem, dici, aut credi unum Deum : anathema sit. 
Nomen namque dcorum, et angelis, et sanctis omni- 
bus a Deo est impositum, et donatum ; de Patre au- 
tem, et Filio, et Spiritu sancto, propter unam aequa- 
lem divinitatem, non nomen deorum, sed Dei nobis 
ostenditur, atque indicatur : ut credamus , quia in 
Patre, et Filio, et Spiritu sancto solum baptizamur, 


B et non in archangelorum nominibus, aut angelorum, 


quomodo H:retici, aut Judzi, aut etiam Gentiles 
dementes faciunt. Hxc ergo est salus Christianorum, 
ut credentes Trinitati, id est Patri, et Filio, et Spi- 
ritui sancto, inea veram solamque unam divinitatem, 
et potentiam ac majestatem et substantiam. e&midem 
sine dubio credamus, ut zeternam attingere merea- 
mur ad vitam 4. 


sancto propler unam et &qualem divinitatem, non nomen 
deorum, sed Dei nobis ostenditur, atque iudicatur : et id- 
circo in solo nomine Patris, et l'ilii, et Spiritus sancti bap- 
tizxamur, et non in archangelorum nominibus et angelo- 
rum. quomodo Heretici et Judei aut etiam. Geniiles 
dementes. [lec est erqo salus Christianorum, u' credentes 
Trinituti, id est Pari, et Filio, et Spiritui sancto,iu eam 
veram solamqne unam divinitatem, et potentiam, majesta- 
tem, et substantiam sine dubio credamus. Porro eonstat 
ex Üasil. epist. 151 et 169, ac. ex Nazianz. or. 29 et 
31. Catholicos ab Arianis tritheitarum voce lraductos, 

uod unam in Trinitate divinitatem profiterentur ; ac 
Sacrates narrat Tripart. lib. x, cap. 8, eus, ut or- 
thodoxos vituperarert intra portas, per plateas etiam, 
et porticus, ac mediam civitatem cantare , et reso- 
nare solitos, Ubi sunt qui dicunt trina eirtute unum. 
Hac etiam. calumnia utuntur adversus recte seutien- 
tes Catholicos, recentes Ariani et Unitarii. Videatur 
Crelius inter epistolas Lacrozianas, tom. I, tag. 94. 
Fragmenta Grece epistole que desunt in actis Chal- 

cedonensis concilii. 

Ἐξέχοψε δὲ xai τὴν Νεστορίον δυσσέβειαν. Hactenus 
Griecum exemplar : desuut. vero, quie une seduun- 
tur. Τὸ δὲ σεπτὸν σύμθολον τῶντιη ἁγίων Πατέρων σῶον 
διὰ πάντων ἐφύλαξε μήτε μειώσει, μήτε προσθήχη 
βλαθέν xal οἴεται μὲν ἡ ἡμετέρα γαληνότης τὰ θεῖα 
ἡμῶν γράμματα, ἔτι μὴν καὶ τὰ διατάγματα τὰ ἐν τῇ 
᾿Αλιξανδρέων ἤδη προτεθέντα μεγαλοπόλει ἀρχεῖν εἰς 


* Alii codices, quia, quod magis placet ; sive enim ἢ πεῖσαι οὐχ οἵδ᾽ ὅπως ἔτι xxl. νῦν ἀμφιβάλλοντας. ὅτιπερ 


de Flio, sive de Spiritu saucto prave sentias, perinde 
est, abLque utro jue ca-u Ethlnicus, et Jud;eus. es, quia 
Trinitatem negas. 

4 Postremuin hoc caput obseurum. et. perplexum 
est tra sscripiorum incuria, aut iugenio : ego itaque 
tibi «isto quam es Vallicellano codice exscrlpsi lectio- 
nem nitidiorenm, ac meliorem, nisi correctoris manuum 
sapiat. 

Quod $i quis [riae Deum Patrem dici, et Deum 
Filium ejus, et Deum. Spiritiun sanctum, deos dici, et 
non Deum, ptopler unam divinitatem el potentiam , 
qnnm credimus esse, el scimus Putris, et Filii, et Spi. 
ritus sancti , vel qui subtrahens Filium aut. Spirium 
sanctum ita ut solum existimet esse Deum Patrem, dici, 
aut. credi, anathema sit. Nam pluraliter nomen deorum 
jm angelis et. sanctis hominibus a Deo esse positum , el 
donatum legimus : de Patre autem , et Filio, et Spiritu 


οὐδὲν χεκαινοτόμηται τῇ ἁγιωτάτη Συνόδῳ xal καϑθολιχῇ, 
xxl μηδένα λοιπὸν υπολελεῖφθαι τὸν ἀμφισβητοῦντα 
τούτου χάριν, οὐδὲ γὰρ ἐννοήθη (Sic) τινὰ τοσοῦτον εἶναι 
νομίζομεν ὡς ἐντυχοντα τοσούτοις δόγμασι σαφῶς 
οὕτως ἀπαγγέλλουσι τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, ἔτι τῇ αὐτή 
xxl νῦν ἐπιμένειν πλάνη. Εἰ δὲ ἄρα τινὲς εἶεν. ὅπερ οὐχ 
ἡγούμεθα τὸ τῆς ἐμφύτου ἡμῖν φιλανθρωπίας, μὴ ἀχο- 
λουθοῦντες σχοπῷ. βουλόμεθα πάλιν αὐτοὺς διὰ τῶν 
θείων ἡμῶν γραμμάτων πεισθῖναι ἀχριδῶς, ὡς ἅπαντα 
τοῖς τῶν ὁσίων Πατέρων ἀχολουθήσασα διδάγμασιν ἡ ἀγιω- 
τάτη xal χαθολικὴ Σύνοδος ἐτύπωσε, xal τὴν μὲν Εὐτυ- 
χοῦς ἀνεῖλε δυσσέθειαν, ἡ ὃ Διόδσχορος εἵπετο, καὶ ἔτε- 
poi τινὲς, οἱ μήτε τὰ ᾿Ακολλιν-ρίόν βιβλία ἀποκχινήσαν: 
τε; ἐγχατασπεῖραι τῶ πλήθει, Προσηγορίας ἁγιωτάτων 
ὀοθοδόξων Πατέρων ἑαντοῖς ἐπιγράψαντες , ὥστε εἰς 
τέλειον τὴν τῶν ἀπλουστέρων ἐπὶ τὸ ψεῦδος ἐξανδραπο - 
ἦσαι διάνοιαν " ἐδεθοβωσε δὲ τὸ τῶν τιη ἁγίων Πατέρων 


365 
EPISTOLA V. 


DAMAS) PAPAE AD ACHOLIUM ET ALIOS MACEDONI.E 
EPISCOPOS. 


Maximi Cynici ordinatione damnata, Damasus Mace- 
dones hortatur , ut in synodo proxime Conslantino- 
poli celebranda dignus huic civitati praficiatur epi- 
scopus; ac majorum adversus episcoporum iransla- 
tione siatuta serventur. 


Dilectissimis Fratribus * Acholio Eurydico, Severo, 
Uranio, Philippo et Johanni Damasus Ρ. 


᾿ Decursis litterisdilectionis vestrze, fratrescharissi- 
mi, satis sum contristatus *; eo temnore, quo Deo 
prestante h:eretici iverant abjecti 3, nescio quos ex 
AKgypto venientes 9 iu postulatione. contra regulam 
eccle-iastic:e di-ciplin:e alienum ἃ nostra professione 
iu Constantinopolitana civitate Cynieum ad sacerdo- 
tium vocare voluisse. Qui igitur is fuerit ardor animi, 
quam feeda przsiunptio, seire non possumus. Hinc 
apparet , iuquietos honiines, cum multa przsuimunt, 
quid agere debeant ignorare. Non legerant Apostolum 
scribentem : Vir autem si comam nutriat, ignominia 
e illi. Nesciehant philosophorum liabitum non con- 
venire f incessui christiano. Non audierant mouen- 


τῶν ἐν Νιχαία συνελθόντων σεπτὸν σύμθολον μηδὲν μήτε 
D 4 - 
ópehouca , μήτε προσθεῖσα. χαθὸ βαπτισθιῖσα. xal πι- 
στεύσασα ἡ ἡμετέρα γαληνότης ἐκ νέας ἡλιχίας φρονεῖ. 
Καὶ ἐν αὐτῷ διαμένειν εὔχεται, πιστεύουσα τὸν Δεσπό- 
τὴν ἡμῶν καὶ Σωτῆρα Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν 
- : . ’ - ' 4 
μονογενῆ. τὸν συναΐδιον x«i ὁμοούσιον τῷ Πατρὲ, δι 
ἡμᾶς. καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν. ἐνηνθρωπηχέναι 
γενηλέντα ἐγ Πνεύματος ἁγίου xxi Μαρίας τῆς θεοτήγον 
παρθένον, εἶναί τε Θεὸν xai ἀνύρωπον ἀληθῶς τὸν «uto», 
οὐχ ἄλλον καὶ ἄλλον, μὴ γένοιτο. ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν 
οὐδενὶ τρόπῳ μεριζόνενον ἡ χωριζόμενον Y) τρεπόμενον. 
Τοὺς δὲ λέγοντας ἢ εἰπόντας ὁύο Υἱούς. ἡ δύο πρόσωπα 
xoi ἡμεῖς ὡς θεομάχους βδελυσσομεθα xai ἀναθεματίζο- 
μεν. Ταῦτα τοίνυν xai αὐτοὶ χαταμαθόντες , εἴ τινες ἀρᾷ 
εἶεν ἐν ὑμῖν ἔτι τῷ ψεύδει χατεπιμένοντες. πρὸ; τὴν ἀλή- 
Éste» ἐπαναδραμεῖν σπουδάσατε. τῶν ἀθεμίτον ἑαυτούς 
ἀφιστῶντες παρασυνάξεων. ὥστε μὴ πρὸς τὸ τὰς ψυχὰς 
ὑμῶν ἀπολέσαι. x«i τοῖς ἀπὸ τῶν νόμων ἐπιτιμίοις 
ὑπαχθῆναι. Ἑνωτίσατε δὲ ἅπαντες ἑαυτοὺς τοῖς τῆς 
ἁγιωτάτης xal Καθολιχὴς Ἐχχλησίας τῶν ὀρθοδόξων , ἥτις 
μέα ὑπάρχει, xuÜ' ὃ xxi οἱ εὐαγεῖς ὁροι τῶν ἁγίων ΠΙα- 
τέρων ἡμᾶς διδάσχουσι. Τοῦτο γὰρ ποιοῦντες τῇ μὲν 
ἑαυτῶν ψυχῇ χαριεῖσθε σωτηρίαν. τῷ δὲ τῶν ὅλων Δε- 
σπότῃ Θεῷ τὰ ἀρίσχοντα πράξετε, χαὶ τῇ ἡμετέρα ἕαν- 
τοὺς παρατιθέμενοι γαληνότητι τῆς TD αὐτῆς ἀπϑλαν- 
σετε κκϑεμονίας. Διὰ τοῦτο xxi Ἰωάννην. τὸν aumpo- 
τατον Δεχουρίωνα ἐχλεξάμενοι ἀπεστείλαμεν, δυνάμενον 
ἀχριδῶς τὰ περὶ τῆς ἁγίας πίστεως παραστῆσαι Καὶ 
γὰρ τῇ τῶν ὁσίων Ἐπισκόπων οἰκουμενιχῇ καὶ καθολικῇ 
Συνούῳ παρῆν, καὶ πάντα τὰ παρανχολουθήσαντα σαφῶς 
ἐπίσταται. Ὥστε διὰ πάντων πληροφορηθέντας τοὺς ἔτι, 
ὅπερ οὐχ ὑκπκολαμθάνομεν, ἐνδιάξοντας. ὀψέ ποτε πρὸς 
τὰ» ἀληθῆ χαὶ ἀμώμητον πίστιν ἐπανελθεῖν. 

᾿Αντίτυπον θείων γραμμάτων πεμφθέντων παρὰ τοῦ 
αὐτοῦ Μαχαρίῳ Ἐπισχόπῳ καὶ Αρχιμανδρέτῃ καὶ λοιποῖς 
ἐν τῶ ἁγιῷ ὄρει Σινᾷ εὐλαιδεστάτοις Μοναχοῖς. — 

Οἷα κατὰ τῆς εὐαγοῦς θρησχείας x«i τῆς ρωμαϊκῆς 
πολιτείας ἐπικινδύνως νεωτερίζων Θεοδόσιος. οὐ ταῖς 
πρώξεσιν ἐὰν εὖροι τις τιμηρίαν, ἑάλω. οὐδένα μὲν 
λέληθε πάντων τι xal τὴν ὑμετέραν εὐλάδειαν τὸ μέγεθος 
πῶν παρ᾽ αὐτοῦ πλημμελημάτων. οὗτος γὰρ ἐλήλυθεν 
προλαθὼν, χαθὼς αἱ θεῖαι παραγορεύουσι γραφαὶ, τὴν 
τοῦ ᾿Δντιχρίστου προσδοχωμένην παρουσίαν. τὸ δὲ ἀλῃ- 
θέστερον εἰπεῖν. παρ᾽ ἐκείνου πεμφθεὶς πολεμῆσαι τῇ 
ἁγίᾳ καὶ ὀρθοδόξῳ πίστει, elc. 


EPISTOLAE. 


A tem Apostolum, ne per philosophiam et inanem se- 


906 


duciionem, quam diu crediderant, sepoliareutur sanae 
fidei indumento. Quanta igitur lizec festinatio fuerit 
nescio, ut cum Christianis hic habitus displiceret, 
lam insolenter totum quod non decuerat ageretur? 
Sed quid aliud facere debuit improbitas hominum 
levissimorum , quam ut expulsi € Ecclesia, intra h 
parietes alienos ! ambientem , quantum intelligi da- 
tur, inquietum hominem ordinarent? Sed hzc ini- 
mici intelliguntur esse eommenta , qui hxreticis 
subministrat materiam detrahendi. Impletum est, 
quod Evangelicus sermo dixerat: Omnis, iuquit , 
plantatio , quod non plantaverit pater meus celestis , 
eradicabitur. Moc est, quod «:pe dilectionem vesiram 
commonui, ne fieret aliquid incousiderate. Nescit 
sinceritas vestra, quod in s;ecularibus bellis ibi ma- 
jor eura nilitum excubat, ubi hostis insistit? Si ergo 
nobis episcopalibus armis semper est resisteudum ᾿ 
debemus sollicite agere, ne, quod Deus prohibeat, 
gregem Christi lupis rapacibus relinquamus. Philoso- 
phia sapieutia: szecularis amica, est inimica fidei, ve- 
nenum quoddam spei, bellum gravissimum cliarita- 
tis. Qui ergo cousensus templo Dei, et idolis? Quse 
participatio Christo, et Belial? 


? Eos episcopus Basnagius ann. $80, num. 4, 
AEgyptios fuisse censuit : quod. prorsus ridiculum , 
quid enim Acholi» cum ';Egvptis? At Ambrosius ex 
illis aliquet, ni fallor, memorat iu epistola ad Ani- 
sium Aecholii successorem. Vid. cap. 17. 

b []:ec et sequens epistola Damasi esse videntur ex 
earum minero, quas multas ad varios scripsisse Da- 


C masum Nicolaus ], epist. 8. vestatur, quibus allabo- 


rabat, ut Maximus Constantinopoti expelleretur. lias 
epistolas periisse delebat Baron. 3n5. 380, nuin / 5 
( Holsten.). Basnagii temeritatem quis igitur non. ini- 
retur Nicolamn de mendacio postulatis? 

c line facile teinpus colligas, quo. Maximus illegi- 
lime ordinatus, ac :eripti live epistola fuii. Neque 
euim ante Martium meusem, Gratiano. et. Theodosio 
c0s$., Cum scilicet promulgata ab eo est lex. Cunctos 
populos , de fid. cath. quar illos &cipoug esse jussit, 
lseretici abjecti videri , 2€ dei poterat, 

d £s Nazianzenus a Petro Alexandrino submissos 
asserit , cui Damasus hoc luco parcit. Videtur vero 
Alexaudrinus priesul consecrationem. Constantino- 
ΡΟ" λυ] ad se pertinere existimas-e. Eam. profecto 
sibi vindicabat Theophilus , ac Dioscoius aliquando 
obtinuit Auatolio consecrato. 

€ Constantius ex conjectura corrigit sine postula- 
tione. N»ziauzeuus liuic favet, qui detensum canem , 
in sede locatum ait, antequam gregi ac primoribus Ec- 
clesie hoc indicassent. 

f Assmnpto ad imperium Joviano, pbilosoplios 
pallium deposuisse, ac vulgarem habitum »uinpsisse 
scribit Socrat., lib. ur, cap. 23. 

8 Nazianzenus : Magisiratum. statim, multi. exte- 
rique confluunt etiam nothi , 


Ob hoc fueraut nam scelus cuncti. 


Quid multa ? referunt illico e templo pedem illud. do- 
lentes maxime coepta irrita cessisse. 

h Nazanzeuus : [n chorale sordidam ingressi do- 
mum : ac quosdam h «bentes [ace de vulgi infimi, ca- 
nem. resecta. praesulem signant. coma, Psendo-IDtaici 
concilii epistola, intra privatas. cedes Maximum ab 
O-dinatoribus secretum ait , quia Ariani basilicas te- 
nercn!. 

i|. Nazianzenus : Haud vi , nec ligatum , nam canis 
ad suma queque prompius et fervens erat. 


361 


Huic homini, qui in habitu * idoli incedit, numquam 
adscribendum nomen est Christiani : quia fieri non 
potest, ut qui hinc placere gentibus desiderat, ullum 
nobiscum consortium integra fidei possit habere. 
Non immerito autem, qui ex Zgyptoveneraut, notati 
ab omnibus 5 discesserunt , errorem suum condem- 
nantes : ut amputatis ejus postea capillis, qui tion 
recte fuerat ordinatus, et jacturam capitis sustineret, 
et quod ambierat esse non possit. Recte igitur fac- 
tum es!, ut id quod male coeptum erat, auctoritate * 
publica destrueretur. 

De c:zetero commoneo sanctitatem vestram, ut quia 


* Maximum intelligit philosophum Cynicum pal- 
liatun, et pallium vocat habitum idoli, forte quod 
dii gentium eo hab.tu piugerentur (Holst.). Cur Ma- 
ximum in habitu idoli incedentem Damasus ait, hec 
una est ratio, quia Cynicus fuer t, Eorum enim ho— 
minum genus aliud gestabat nihil , pr:zeter τριθόνιον, 
seu trirum pallio'um , ac interulam tunicam , unde 
seminuidi fere ; comam praeterea alebaut, et barbam, 

uo habiti Hercules pingebatur, quem sibi patronum 

ynici elegerant, ac. imitandum prop»suerant. Hoc 
ex Luciani Cynico discimus sic suam ageute causim: 
Ut autem de habitu discas, quam illum non. modo bo- 
nos , sed ipsos eliam deos decentem tu deinde derideas , 
simulacra deorum aspice utrum similiora videantur vo- 
bisne, an mihi : neque Grecorum modo, sed burbaro- 
rum eliam lempla conveniens dispice , utrum capillati 
sinl dii, el burbati, veluti ego, an sicut. vos. tonsi 
fingautur, pinganturque : verum etiam sine tunica ple- 
rosque uti ine videbis. Cap. 20, tom. IIl, Aimstel. edit. 
llinc de Diogene Ausonius : 


Inventor primus Cynices Ego. Quse ratio isthaec : 
Alciles multo uicitur esse prior. 

Alcida quondam fueraw doctore secundus; 
Nunc ego sum Cynices primus, et ille Deus. 


Qu:e est ratio, eur Naziauzenus eum laudet, or. 25, 
num. $, quod in alieno habitu nostra profiteretur. 

b Cousiantius Damasum agcre hoc loco. putat de 
discessu ab Ecclesia, ubi prier comedix pars acta 
fuit, ac de accessu ad choraulzx domutn, ubi deinde 
ordinato Maximo confecta est : ac suum  ordinatures 
episcopos errorem condemnasse ait, quad ilium in- 
tonsum dimiseraut iu Ecclesia, nec iucceptum. fa- 
cinus ad finem perduxerant. Αἱ quis error in iis fuit, 
si populi confluxus vetuit, ne quod incoeperant, pet- 
ficeve possent? Errorem itaque qui iis displicuit in 
eo collocandus , quod ausu temerario /ZEgyptii aliud 
nihil consecuti fuerant, quam ut cynicus , et coma ut 
Dainiasus ai, et spe fru-tratus essel , δῇ 06 ut ii ab 
omnibus notati discederent ἃ regia urbe : Nain, ob 
patratum scelus tantus. dolor invasit Urbem , nemo ut 
tunc foret qui non [ureret : eodem , quo Damasus, 
sarca-imo Gregorius utitur. 

Subiitque Cinnos Sectio cultos diu ; 

Mauuuin laborem non brevem solvens brevi; 
Ut factus autem pastor est canis improbus, 

Ex opilione fit cauis rursus (0 grave 

Probrum) cauisque solus, et pulchro carens 
Jaui crine sacruni uec tamen tioderans gregem. 

e Imperatoris scilicet tunc Thessalonica positi, a 
quo 


Rursum pulsus, ut foedus canis. 


4 Socrates, lib. v. cap. 8, ac Sozomenus, lib. vir, 
hoc conciliun a Theodosio convecatum. scribunt, 
po tquam Victor regiam. urbem ingressus est, anuo 
scilic-t 580 exeunte; Theodoretus vero. lib. v, c. 6, 
statim ac imperium consecutus est. Hoc profecto ma- 
gis videtur consentaneum veritati : neque enim tot 
episcopi ineunte auno illo convocati, in Martio adesse 


SANCTI DAMASI PAPJE - 
Sed fortasse dicturi sunt aliqui : Christianus erat. A cognovi 4 dispositum esse Constantinopoli concilium 


268 


fleri debere *, sinceritas vestra det operam, quem- 
madmodum przdicte civitatis episcopus eligatur, 
qui nullam habeat repreheusionem : ut Deo propitio 
cum integra f pax catholicorum sacerdotum fuerit 
confirmata, null: deinceps dissensiones in Ecclesia 
oriautur : ut prastante Deo, quod jam dudum op!a- 
vimus, cum Catholicis sacerdotibus possit pax per- 
petua perdurare. 


lllud przterea commoneo dilectionem vestram δ, ne 
patiamini aliquem contra statuta majorum nostrorum 
de civitate alia ad aliam transduci , et deserere ple- ' 
bem sibi commissam : et ad alium populum per am- 


Constantinopolim poterant , aut Damasus h*c scri- 
beret, si non fuisset diu antea de futuro coucilio cer- 
tior factus. 

* Ad hoc concilium episcopos dumtaxat Orientales 
a The»dosio convocatos ait Tueodoretus, lib. vn, c. 6 
et 7. Cum itaque Acholius, cxterique sub eo epi- 
scopi Occidentalibus accenserentur, qui fieri potuit, 
ut Damasus illos ita moneat, quibus null: in ea lec- 
tion» videbantur [ΛΓ partes? Quid mihi visum fit, 
dixi cap. 17. Verum cum Acholius, exterique Mace. 
dones episcoji pr;esentes in eo fuerint, non improbo 
Papsebrochii opinioneu existimantis illum pro sin- 
gulari sua. sanctiiate, ut cum suis adesset, pr:ema- 
ture a Theodosio monitum ; sero autem accessisse , 
ut Damssi , qui ea de re scripserat, mandata exspec- 
taret. Barouius e contra. illum post obitum Meletii 
voactum . putat, turc scilicet, cim exorta de Antio- 
cheno epi -copatu. contentio Orientales ipsos inter se 
distraxisset, atque in eam eliam sententiam Tille- 
montius, in Gregor. Naziauz., not. 4 propendet veluti 
Gregorii ipsius testimonio confirmatam hzc scri- 


C beutis. 


Ἦλθον, ἦλθον ἐξαπίνης κεκλημένοι 

ὡς δὲ τι συνοίσοντες εἰρήνης σκοπῷ 

Αἰγὐκπτιοὶ τε, xal Μακιδόνες. 
Verum obscurum est, ut Nazianzenus eo loco Mace- 
dones ex improviso vocatos, an vero ex improviso ve- 
nisse velit, ac preter jam exspectationem : hoc vero 
probabilius; siquidem tempus non patitur, ut Mace- 
dones, ace /Egyytii episcopi, si vocati post obitum 
Meleiii fuerant, ac contentione inter Paulinum et 
Flavianum fervente , adesse ante ejusdem Gregorii 
dimissionem potuerint. 

f Quo hiec teudant dixi cap. 17. 

& Translationem episcoporum Niczeni. concilii ca- 
none vetitam Romana quoque Ecclesia valde iinpro- 
bavit, nisi necessitas evgeret, aut magna, et eviden- 
tissima utilitas suaderet. Unde Nicephorus Callixtus, 
et alii, qui exempla ejus anxie congesserunt , uni- 
cum Perigenein Romano episcopo probante trans]a- 


p tum in Occidente. reperiunt. [π΄ Oriente quoque id 


vgre permittehant Romani pontifices nisi ex causis 
gravissimis. Gr:eci minus liac in re. fuere religiosi , 
ut exempla a Nicephoro conquisita ostendunt ( Hol- 
sten. ). Non itaque hic locus adversus Gregorium 
scriptus, ut Baluzius aliique suspicantur, sed adver- 
$us arbitrarias illas per Orieutem de Ecclesia ad Ec- 
clesiam migrationes, et ^d promovendam ejus ca- . 
nonis observantiam. Ceterum si Gregorius. nulli 
Ecclesi;e ut s:epe de se asserit , addictus, et aliisatua 
umquam fuerat, a Damaso perstringi nun potuit. Hoc 
tameu monito Macedones, et AEgyptii epi-copi. cum 
ad concilium accesserunt, usi sunt, ut ejusdem Gre- 
gorii inthronizitionem improbarent, sed ut ille ait: 
Odio quidem non iam mei, vel ut in throno alium [o- 
ca-eut , quam dolorem ut inurerent aliquem his, throno 
qui fixera«t me in presulis ; sallem remotis hoc. mihi 


interdum arbitris. ipsi asserebant. De Vit. sua Ver. 455 
et seq. 


EPISTOLAE. 


310 


biionem transire. Tunc enim contentiones oriuntur, A habeat prerogativam officii sui, quod Silentiarius 


tunc schismata graviora accip.unt ; cum et illi qui 
amiserint sacerdotem , sine dolore animi esse non 
possunt, et illi qui alterius civitatis acceperint epi- 
scopum , etiamsi gaudeant, invidiosum sibi intelli- 
gunt fore, sub alieno se agere sacerdote. 


EPISTOLA VI. 
DAMASI PAPAE AD ACHOLIUM THESSALONICENSEM 
EPISCOPUM. 


Rusticus Gratiani ^ Silentiarius commendatur, et con- 
firmatur quod de Maximi ordinatione deque. altero 
eligendo superiori epistola mandatur. 

Dilectissimo fratri Acholio Damasus. 


Ad meritum filii mei Rustici addi aliquid amplius 


sit (ilii nostri Graiiani augusti, huc accedit, quod 
gratiam b Dei Rom: consecutus est, ita ut. vellet 
muni:us ad illas partes missus venire. Hinc ergo in 
omuibus honorilicenti:t? (uz commodo, quasi. pro- 
prium pignus suscipere digneris : ut Deo propitio in 
peregrinatione constitutus intelligat se ἃ consacerdo- 
tibus Dei et diligi et honorari. 

ς Ad litteras sanctitatis tux plene rescripsi, non 
mihi placuisse quod uescio quem Maximum ex /£gy- 
pto venienles comatum, vel maxime cujus h.bitus, 
juxta Apostolum, ignominiosus esset, Constantino- 
poli episcopum ordinare voluissent. Rectius igitur 
fecerit sanctitas tua, si dederit operam ut de cetero 
catholicus constituatur, cum quo nobis, Dco propitio, 


non potest, domine frater honorabilis. Hic eniin cum B possit pax perpetua perdurare. 
EPISTOLA VII. 


EPISCOPIS ORIENTEM REGENTIBUS DAMASUS. 


Ὅτι τῇ ᾿Αποστολιχῇ καθέδρα τὴν ὀφειλομένην αἰδῶ καὶ 
ἀγάπη ὑμῶν ἀπονέμει, ἑαυτοῖς τὸ πλεῖστον παρέχετε, 
viol τιμιώτατοι. Καὶ γὰρ εἰ τὰ μάλιστα ἐν τῇ ἁγίᾳ ἐχχλη- 
cix, ἐν ἢ ὁ ἅγιος ᾿Απόστολος καθεζόμενος ἐδίδαξε πῶς 
προσήχει ἡμᾶς τούς οἴακας ἰθύνειν, οὺς ἀνεδεξάμεθα, 
ὅμως ὁμολογοῦμεν ἑαυτούς ἐλάττονας εἶναι τῆς τιμῆς. 
᾿Αλλὰ διὰ τοῦτο oto δή ποτε τρόπῳ σπουδάζομεν, εἴ πως 
δυνηθειήμεν πρὸς τὴν δόξαν τῆς μακαριότητος οὐτοῦ πα- 
ραγενέσθαι. Γινώσχετε τοίνυν ὅτι τὸν πάλαι Τιμόθεον τὸν 
βέθηλον, τὸν μαθητὴν ᾿Απολλιναρίον τοῦ αἱρετιχοῦ, μετὰ 
τοῦ ἀσεδοῦς αὐτοῦ δόγματος καθεΐλομεν᾽ xxi οὐδαμῶς 
πιστεύομεν αὐτοῦ τὰ λείψανα λόγῳ τοῦ λοιποῦ ἰσχύειν. 
Εἰ δ᾽ ἔτι ἐχεῖνος ὁ ὄφις ὁ παλαιὸς, ἅπαξ καὶ δεύτερον 
χαταδιυχθεὶς πρὸς ἰδίαν τιμωρίαν ἀναζῇ,, ὅστις ἐχτὸς 
τῆς ἐχκλησίας ὑπάρχει, ὃς σφῆλαι τοῖς ἑαντοῦ θανατη- 
φόροις φαρμάχοις τινάς πίστους διαπειράξων 09 παύεται, 
ταύτην ὥσπερ φθοράν τινα ἐχχλίνατε. ὅμως μεμνημένοι 
τῆς ἀποστολικῆς πίστεως, ταύτης μάλιστα ἥτις ἐν Νι- 
xmi παρὰ τῶν πατέρων ἐγγράφως ἐξετέθη, βεδαίῳ βαθ- 
p ἰσχυρῶς τῇ πίστει ἀμεταχίνητοι διαμείνατε, xol μὴ 
ματαιολογίας x«i ἠφανισμένας ζητήσεις, μετὰ τοῦτο 


4 Qui ad vela. excubabant, cum imperatores jus 
diccrent, aut legatos audirent. De horum officio est 
titulus in Cod. Theod. 

b Baptismum scilicet, qua de re plura Holstenius 
in notis, ac ex antlquis inscriptionibus vir. clar. P. 
Eduardus Corsi.us ad not. Grecorum erudite illus- 
(ratas dissert. 2. 


* Aliis etiam episcopis Damasus scripserat, ut vi- 
dimus : at hoc loco uni se Acholio scripsisse ait, 
quod is erat per lliyricum eorum caput. 


4 Quisquis hanc Dawasi synodicam in Grzcum 
sermonem transtulit, boc loco lapsus mihi videtur, 
cum in vitiosum codicem incidisset; scripserat enim 
proeul dubio Damasus : Nobis plurimum tribuitis, ut 
sensus, et orationis series postulat, ipse vero legit 
Vobis absque ullo sensu (Valesius). Ejus emendatio- 
nem, ea qua sequuntur , mihi profecto. approbant 
et commendant. Hanc Damaso sententiam. sarripwit, 
etin fundum suum Lanstulit pseudo-Anacletus epist. 
2, ex interpretatione Trip. llist., cap. 15, lib. ix. 


* Sic eam vocem τὰ μάλιστα Sigonius de Occid. 
linp. ad ann; $82, nut, 119, Mediol, edit., Laine 


Quod vestra charitas debitam sedi apostolice re- 
verentiam tribuit, filii honoratissimi 4, vobis ipsis 
quoque maximo sane honori est. Nam tametsi sancta 
Ecclesia, in qua sanctus Apostolus sedens nos docuit 
quo pacto illius gubernacula, quse suscepimus, tra- 
ctanda siut, nobis * prim:e partes deferuntur : tamen 
confitemur, nos. illo dignitatis gradu longe inuferio- 
res esse. Verum ob hanc causam omnibus modis la- 
boramus, uti ad gloriam beatitudinis ejus, si qua 
ratione possimus, tandem aliquando perveniamus. 
Sciatis velim, fratres, nos Timotheum | illum profa- 
num, Apollinaris hzeretici discipulum, cum impio 
suo dogmate jampridem abdicasse; et ob eamcausam 
credimus, reliquias ejus nihil in posterum momenti 
habituras. Quod si antiquus ille serpens, semel atque 
iterum ictus, ad suam ipsius pobuam . augendam re- 
vixerit, et extra Ecclesiam ejectus, nonnullos etiam- 
nuin fideles suis wortiferis venenis, quibus eos 
tentare aggreditur, ad. exitium trahere non cesset, 
vos hanc ejus astutia:n velut pestem quamdam  decli- 


'nàte, et recordamini sedulo tum (fidei ab apostolis 


reddit feliciter, et recte ut mihi videtur. Epiphanius 
et Cliristophorsonus cjus interpretationem omittunt, 
ac si nulla e-set illius dictionis hoc loco vis. Sirmun- 
dus vero : Etenim ut mazime in sancia Ecclesia, in 
qua sedens sanctus apostolus, docuit. quomodo nobis 
tractanda sint. gubernacula, que susceyimus : Vale- 


D sius denique, cujus versionem Ceustantius sequitur: 


Εἰ si enim mazime in sancta Ecclesia in qua sanctus 
apostolus sedens docuit, decet nos quodammodo cla- 
vum tenere, quem regendum suscepimus, eic.; sed uter- 
que inconcinne, ni fallor, et procul a vero sensu. 
Quid ipitur, si post τὰ μάλιστα subaudias ἔστιν" Hoc 
Si feceris, illud τὰ μάλιστα aliud. nihil exprimet, vi 
fallor, quam quod est τὸ πάντων μέγιστον, x«l Κυριώ- 
τατον; aC Sigonium et Sorazanium. vcram. Damasi 
mentem, ac sententiam expressisse dixeris, quam 
Veneta couciliorum collectio retinuit. Exemplum 
legas apud P:utarch.. de Puer. Inst., par. n. 8 15, 
πάντων δὲ μάλιστα τὴν μνημὴν τῶν παίδων ἀσχεῖν, xal 
συνεθίξειν. Sic apud. Euseb. Bist. Eccl ot μάλιστα τῇ ἡ 
xaÜólou κρατοῦντες, lmperatores : cum Sarazauio ita- 
que Sigonii interpretationem retinui. In reliquis vid. 
cap. 99. . 


o11 


SANCTI DAMÁSI PAPE 


$72 


. " . . 4 e 4 4 - * * & 7. - , 
waditze, tun litus vel maxime que est an sincts A υπομέεινατε C.XOUELV τους χληριχοὺς 7) τοὺς λαϊχοὺς ἡμῶν. 


Patribus in concilio Niezeno. scriptis prodita : inque 
ea gradum lirme  defigentes, immobiles perstate : et 
ne ypostliac sustinete, ut vel clerici vestri, vel laici 
inanes sermoues, quastionesque obscuras audiant. 
Jain. non semel formulam edidimus, ut qui se chri- 
stianum profiteatur, illud teneat, quod ab apostolis 
traditum est; quippe divinitus Paulus sic loquitur : 
Si quis vobis evangelizaverit pra'ter id quod acce- 
pistis, anatliema sit. Nam Chris!us Filius Dei, Domi- 
nus noster, generi humano per passionem suam ple- 
nissiman salutem reddidit, ut totum hominem pec- 
catis implicatum ab omni peccato liberaret. flunc si 
quis aut imperfectam humanitatem, aut imperfectam 
divinitateti habuisse dixerit, spiritu diaboli comple- 
uis, se filium gehliennx ostendit. Itaque quid est, cur 
abdicationem Timothei a me rursus requiratis, qui 
eiiam Lic judicio sedis apostolic:e, Petro quoque 
episcopo Alexandrie praesente, abdicatus est uua 
cum magistro Suo. Apollinare, qui item iu die judi- 
cii debitas poenas et. supplicia persolvet. Quod si 
ille, qui veram spem in Christum una cum fidei 
confessionc inutarit, velut spem quamdam salutis 
retinens, alios quosdam, qui sunt. leviores, ad suam 


ἤδη γὰρ ἅπαξ τύπον ἐδώχαμεν, ἵνα ὁ γινώσκων ἑαυτὸν 
χριστιανὸν ἐχεῖνο φυλάττοι ὅπερ παρὰ τῶν ἀποστόλων 
παρεδόθη. λέγοντος τοῦ ἁγίου Παύλον, Εἴ τις ὑμᾶς; 
εὐαγγελίζεται παρ᾽ ὃ παρελάδετε. ἀνάθεμα ἔστῳ. Ὃ γὰρ 
Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, 0 Κύριος ἡμῶν, τῷ γένει τῶν 
ἀνθρώπων διὰ τοῦ ἐδίου πάθους πληρεστάτην ἀπέδωκε 
τὴν σωτηρίαν, ἵνα ὅλον τὸν ἄνθρωπον ταῖς ἁμαρτίαις 
ἐνεχόμενον, πάσης ἁμαρτίας ἐλευθερώσῃ. Τοῦτον εἴ τις 
ἤτοι ἀνθρωπότητος c θεότητος ἔλαττον ἐσχηκέναι εἴποι, 
πνεύματος διαδόλον πεπληρωμένος, τῆς γεέννης υἱὸν 
ἑαυτὸν ἀποδείχνυσι. Τί τοίνυν πάλιν παρ᾽ ἐμοῦ ζητεῖτε 
τὴν καθαίρεσιν Τιμοθέου, ὁς χαὶ ἐνταῦθα χρίσει τῆς 'Δπο- 
στολικῆς καθέδρας. παρόντος xxi Πέτρου τοῦ Ἑπισχόπου 
tig ᾿Αλεξανδρέων πόλεως χαθηρέθη, ἅμα τῷ διδασχάλω 


B αὐτοῦ ᾿Απολλιναρίῳ, καὶ ἐν ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως τὰς ὀφειλο- 


μένας τιμωρίας καὶ βασάνους ὑπομένει. Εἰ δὲ τινας χουφο- 
τέρους πείθει ἐχεῖνος ὥς τινα ἐλπίδα ἔχων, ὅστις τὴν 
ἀληθῆ ἐλπίδα τὴν εἰς Χριστὸν τῇ ὁμολογίᾳ μετέβαλε, 
μετὰ τούτον ὁμοίως ἀπολεῖται ὅστις δήποτε βούληται 
τῷ κανόνι τῆς Ἐχχλησίας ἀντιπαλαῖσαι. Ὃ Θεὸς μας 
ὑγιαίνοντας διαφυλάττοι, viol τιμιώτατοι. 


perducat sententiam ; sciant illi, se propterea cum eo similiter perituros, quod auimum aliquando in- 
duxerint Ecclesi: canoui repugnare. Deus vos , filii honoratissimi, servet incolumes. 


EPISTOLA VIII. 


DAWASI PAPAE AD HIERONYMUM. 


Quid apud Hebraos sonet llosanna, perspicue sibi ex- 
plicari rogat. 


Dilectissimo filio Hieronymo Damasus episcopus in ( 


Domino salutem. 

Commentaria cum legerem Grzeco Latinoque ser- 
mne in Evangeliorum interpretatione a nostris, id 
est ^ orthodo»is viris, olim ac nuper scripta de co 
quod legitur: HJosauna. filio David ; non solum di- 
ver$a, sed etiam contraria sibimet proferunt. Dile- 
ctionis tuze est, ut ardenti illo strenuitatis ingenio, 
abscisis opinionibus , ambiguitatibusque supplosis , 
quid se habeat apud Hebraeos , vivo sensu scribas ut 
et de hoc sicut et de multis, tibi cur nostri in 
Christo Jesu gratias referant. 


EPISTOLA IX. 
DAMASI PAPA AD HIERONYMUM. 


Quanta aviditate Hieronymi scripta lectitet. Cur non 
pari studio legat ν Lactantii. libros. Ut subjectos 
questiones sibi Hierongmus paucis solvat. 

Dilectissimo filio llieronymo Damasus. 
Dormientem te, et longo jam tempore legentem 


* Non deerant Dainasi temporibus scripta hiereti- 
eorum, qui docirlua ingenioque abusi fuerant; at 
maluit ille ab eurum lectione cavere, secus ac nos, 
qui tam longe ab ejus sauctitate distamus , ac quibus 
mnirifivce sapiunt non hereticorum tantum, sed ca 
ipsa impus-imorum hominum scripta, quibus chri- 
sana religio ludibrio e-1, atque iu iis lgendi-, ac 
laudandis eruditionis gloriolau captamus, quauiquam 
eun pietatis ac fidei jactura coujunctaimn. 

» De hoe Damasi. loco. exspectamus qui disseret 


potius, quam scribentem , quiestiuriculis ad te missis 
excitare disposui : non quo et legere non debeas ; hoe 
euim veluti quotidiano cibo alitü* et. pinguescit orà- 
tío: sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. 
Itaqne quoniam et * beri tabellaríio ad me remisso, 
nulla, te jam epistolas habere dixisti , exceptis his , 
quas aliquando in. heremo dictaveras , quasque tota 
aviditate legi atque deseripsi ; et ultro pollicitus es 
te furtivis noctium operis aliquas, si vellem, posse 
dictare ; libenter accipio ab offerente, quod rugare 
volueram, etiam si negasses. Neque vero ullam puto 
digniorem disputationis nostra: conlabulationem fore, 
quam si de Scripturis sermocinemur inter nos ; id 
est, ut ego interrogem, tu respondeas. Qva vita nihil 
puto in hac luce jucundius ; quo anima pabulo on uia 
mella superantur. Quam dulcia , inquit Propheta, 
gutiuri meo eloquia tua, super mel ori meo. Nam cum 
idcirco, ut ait przcipuus orator, homines a bestiis 
differamus, quod' loqui possumus : qua laude dignus 
est, qui in ea re ceteros superat, in qua homines 
bestias antecellunt? 

Accingere igitur, el mihi qua subjecta sunt dis- 
sere, servans utrobique moderamen , ul nec propo- 
sita solutionem desiderent, nec epistola brevitatem. 


vir cl. P. Edovardus ἃ S. Francisco Xaverio, a quo 
novam , atque omniuni Lactantii operum  aecuratis- 
simam editionem adornatam jam, ac n.irifire illu- 
stratum scimus. 

* Baronius cum in animum suum induxisset epi- 
stolam hanc ab flieronymo Hieroselymis acceptam 
fuisse, hinc legendum exi-timavit, queniam Etárerio 
Tabellario, quod ct Marianus arripuit. Veram lectio- 
heim veterum codicum consensu acceptam non mue 


tandam esse, et qua in superiori mopilo asperuimut, 


275 


EPISTOLAE. 


o1) 


Fateor quippe tibi, eos quos mihi jam pridem Lactantii A agnus, quia p:ss8us ; lapis angularis, quia iustructio; 


dederas libros, ideo non libeuter lego, quia et plurimae 
epistolae hujus usque ad mille spatia versuum tendun- 
tur, et raro de nostro dogmate disputant : quo fit, ut 
el legenti fastidium generet longitudo ; et si qua bre- 
vía sunt, scholasticis magis sint apta, quam nobis, de 
metris, et regionum situ et philosophis di-putantia. 

I. Quid sihi vult quod in Genesi scriptum est: 
Ümnis qui occiderit Cain, septem vindictas exsolvet ἢ 

Il. Si omuia Deus fecit bona valde, quare Noe de 
mundis et immundis animalibus pr:cepit, cuin im- 
mundum niliil bonum esse possit ? et in Novo Testa- 
mento, post visionem, quas Petro fuerat ostensa 
dicenti: Absit Domine a me, quoniam commune et 
immundum numquam introivil in 0s meum, vox de 


coelo respouderit : Quod Deus mundavit, tu commune D 


ne dixeris? 

ll. Cur Deus loquitur ad Abrabam , quod quarta 
progevie filii Israel essent de Egypto reversuri, et 
postea Moyses scribit : Quinta autem progenie exierunt 
filii Israel de terra Egypti? quod. utique nisi expo- 
natur, videtur esse contrarium. 

IV. Cur Abraham (fidei sux signum in circumci-- 
Sione suscepit ? 

V. Cur 1s2ac, vir justus et Deo clarus, non illi cui 
voluit, sed cui noluit deceptus errore benedisit? 


UE EXPLANATIONE FIDEI. ^ 
Ez concilio urbis Rome sub Damaso papa. 
Dictum est: Prius agendum est de Spiritu septi- 


magister, quia ostensor vitz; sol, quia illuminaler ; 
verus, quia a Patre; vila, quia creator; panis, quia 
caro ; Samaritanus, quia custos et misericors ; Chri- . 
stus , quia unctus; Jesus, quia salvator; Deus, quia 
ex Deo; angelus, quia nuntius; sponsus, quia mcdia- 
lor; vitis, quia sanguine ejus redempti sumus; leo, 
quia rex; petra, quia firmamentum ; flos, quia clec- 
tus; propheta, quia futura revelat. Spiritus. enim 
sanctus non est Patris tantummodo, aut Filii tantum. 
modo Sj, iritus ; sed Patris et Filii Spiritus: scriptum 
e«t enim : Si quis dilexeril mundum , non est spiritus 
Patris in ilio. lem scriptum est: qui aulem spiritum 
Christi non habet , hic non est ejus. Nominato itaque 
Patre. et Filio, intelligitur Spiritus sauctus: de quo 
ipse Filius in Evangelio dicit : quia Spiritus sanctus a 
Patre. procedit ; et de meo. accipiet. εἰ annuntiabit 
vobis b. 


Ex Baronio ad ann. 389, num. 19. 


Post has omnes propheticss, et evangelicas, et 
apostolicas, quas superius deprompsimus Scripturas, 
quibus Ecclesia catbolica per gratiam Dei fundata 
est, etiam intimandum putavimus, quod quaimnvis per 
orbem catholicze diffuse Ecclesiz , quasi unus thala- 
mus Christi sit, sancta tamen Roinana Ecclesia non- 
nullis ὁ synodicis constitutis , e:teris Ecclesiis prze- 
lata est: sed et evangelica voce Domini Salvatoris 
nostri primatum obtinuit 4: Tu es Pe'rus, et super 
hanc petrum &dificabo Ecclesiam meum , et porte in- 


formi, qui in Christo requiescit. Spiritus sapienti: : C feri non pravalebunt adversus eam ; εἰ tibi dabo claves 


Christus Dei virtus εἰ Dei sapientia. Spiritus intelle- 
ctus : Jntellectum dabo tibi, e insiruam te in via, qua 
ingredieris. Spiritus consilii: et vocabitur nomen ejus 
magni consilii angelus. Spiritus virtutis , ut supra di- 
etum est : Chrisius Dei virtus et Dei sapientia. Spicitug 
scienti:e , propter eininentiam seienti:ze Jesu Christi, 
ut ait Apostolus. Spiritus veritatis: Ego vila, et ve- 
ritas. Spiritus timoris: Initium sapientie timor Do- 
mini. 

Multiformis autem nominum Christi dispensatio est. 
Dominus, quia Christus ; Verbum, quia Dei Filius, 
quia unigenitus ex Patre ; homo, quia natus ex Vir- 
gine; sacerdos, quia se obtulit holocaustum ; pastor 
quia custos; vermis, quia resurrexit ; mons, quia 


regni celorum ; et quecunque ligaveris super terram, 
erunt ligata et in colo : εἰ quecumque solveris super 
terram, erunt soluta el in celo. Addita * etiam est so- 
cietas beatissimi Pauli apostoli, vasis electionis , qui 
non diverso f, sicuti hxretici garriunt, sed uno tem- 
pore, uno, eodemque die, gloriosa morie cum f'etro 
in urbe Koma sub Cxsare Nerone agonizans , coro- 
natus est: el pariter supradictam Romanam Eccle- 
siam Christo Dunino consecrarunt, aliisque omnibus . 
8 universo mundo sua prasentia, et venerando 
triumpho przetulerunt. 

Est ergo h^ prima Petri apostoli sedes Romana 
Ecclesia, non habens maculam, neque rugam, neque 
aliud hujusmodi. 


fortis ; via, quia rectus per ipsum iugressus iu vitam ; D — Secunda autem sedes apud Alexandriam , beati 


et ipsa Hieronymi in epistolze sequentis exordio ver- 
ba demonstrant (Coustant. adnot. ad epistol. 16 et 4T). 
Sic etiam cl. Vallarsius, mss. omnium conseusum 
afferens. u 

^ Vallicellanus cod. A.V. pag. 254 : Incipit conci- 
lium wrbis Roma sub Damaso papa, de explanatione 
lidei. 

b Post hxc idem Vallicellanus codex sic prose- 
quitur. 

ltem dicium est: Nunc vere de Scripturis divinis 
agendum es, quid umversalis catholica recipiat Eccle- 
sia, et quid vitare debeut. 

Incipit ordo Veteris Testamenti : Genesis liber unus ; 
Ezodi liber unus , etc. Wunc cod. cum Scripturarum 


bpnMB. cen. memorat Baron. ad an, 69. 


c Quesnellianus codex in prafatione nullis syno- 
dicis decretis, sed evangelica voce prelata est, quod ma- 
gis placet; sic eiiam in decreto Gelasii de apocryphis 
Scripturis. 

d Quesnell. h:ec addit : &bi dizit beato Petro. 

e Quesnell. adhibita. 


f [[»c omittit Quesnellianus codex, scribitque qui 
uno die, unoque tempore gloriosa morte, eic. Gelasius 
vero ea habet, ui hic. 

€ Quesnell. addit : urbibus , quod minime necess&- 
rium. 


h Quesnellianus codex: Prima ergo sedes est cale- 
sti. beneficio Romana Ecclesia, quam beaiissimi ape- 
sloli Peirus. atque Paulus suo. martyrio. dedicarunt, 
Gelasius vero, ut hic. 


Ld 


515 


SANCTI DAMASI PAPJE 


916 


Petri nomine a Marco ejus discipulo atque evange- A quod illam primitus, quam Romam venisset, habita- 


lista consecrata est ^: ipseque in Egyptum directus 
a Petro apostolo, verbum veritatis praedicavit, et 
gloriosum consummavit martyrium. 

Tertia autem sedes est. apud Antiochiam b beatis- 
simi sui apostoli Petri , qux? habetur honorabilis, eo 


ἃ Quesnell. : Quia ipse in Agypto primus verbum 
veritatis a Petro directus pra dicat. 
b Quesnellus : Item beati Petri habitatione venerabi- 


verit , et illic primum nomen Christianorum novellie 
geutis exorditum est c. 

Huc usque etiam Gelasius: Quesnellianus codex 
aliquod habet priterea de Hierosolymitana et Ephe- 
siua sede. 


lis. Gelasius vero : Petri nomine habetur honorabilis. 
c Apud Quesnellum rectius exortum. 


CARMINA . 


CARMEN PRIMUM. 
! Jn laudem Davidis. 


Nunc Damasi monitis aures prebete benignas, 
Sordibus depositis purgant penetralia cordis, 
Curia cum renovant Christo servire parati. 
Proplietam ἃ Christi sanctum cognoscere debes : 
Pastorem puerum multis e fratribus unum, 
Angelus ex ovibus rapuit, regemque dicavit, 
Organa qui sciret manibus componere solus, 

b Psallere per citharam populo coelestia regna. 
]ngeutem, clypeoque gravi, frustraque minuantem, 
€ lmpium, maledicum, phaleras ac tela gerentem, 
Surdorum demens coleret qui templa deorum, 
Mactavit saxo tereti, truncumque reliquit, 
Judicioque Dei ingenti mox c:xede peracta, 
Monsira vit populis, tulerat qux ex hoste trophzea: 


CARMEN 1l. 
De Christo. 


Christe potens rerum, redeuntis conditor zvi, 
Vox summi sensusque Dci, quem fundit ab alta 
Mente Pater, tantique dedit consortia regni, 
Impia tu nostrz domuisti crimina viue, 

Passus corporea mundum vestire figura, 
Affarique palam populos, liomineimque fateri. 
Quem Verbo inclusum Marix: mox numine viso 
Virginci tumuere sinus, inuuptaque Maler 
Arcano obstupuit compleri viscera partu, 
Auctorem paritura suum, mortalia corda 
Arlificem texere poli mundique, sub imo 
Pectore, quo totum late compleciitur Orbem. 
Et qui non spatiis terrae, non zquoris undis, 
Nec capitur celo, parvos ? confluxit in artus, 


Nam Damasus ! scit, Sancte, tuos Deus, ipse trium- C Quin et supplicii nomen nexusque subisti : 


[phos. 


! Baronius hxc. przffatur aute hos versus : Acce- 
ptis his S. Hieronymi lucubrationibus in. Psalterium 
Davidis, Damasus laudem tanti regis atque prophete 
his. cecinit versibus , quos reperimus in bibliotheca ba- 
silice Sancti Petri, codice 1 sancii Hierougymi, qui 
concinet expositionem ejus in Psalmos, habei eosdem 
codex Vaticance bibliotheca», licet utrobique admodum 
depravati legantur. lec 1116. Quz. autem de Davide 
canit Damasus, habentur in sacris litteris Regum I, 
ldem Baronius : Hieronymi versus, quos recinens ad 
S. Damnasum misit, habent iidem codd. cum ejusmodi 
inscripiione. 

VERSUS DOMNI HIERONYMI PRESBYTERI. 

Psallere qui docuit dulci modulamine sanctos 

Noverat iste, decem legis qui vcrba dedisset, 

Quot digitis cithara cho: dis, totidemque dicavit 

Noiniua vel signum uumerum Crux ipsa notaret. 

Creder? quid dubites 7 virtus regit omnia Christi , 

qi varias junxit uno sub carmine linguas ; 

t pecudes, volucresque Deum cognoscere possint : 

His souus est fides, mentes qui mulcet aunaras; 

Sic creatura prior tanto de munere gaudet, 


^ llinc suspicor sumendum esse initium hujus car- 
minis, ac priores tres versiculos non huc pertinere, 
sed potius ad eos, qui in variis cod. mss. leguntur a 
Hieronymo ad Damasum cum suis in psalteriuu lu- 
eubrationibus : nau primo citra aliquod incoimmo- 
dum seyarari a cxteris possunt, qui iu laudem Da- 
vidis scripti sunt ; quin potius nitor orationis id pos- 
tulare videtur : deinde in Vat. cod. 4236, post prio- 
rem illum versiculum . Nunc Damasi monitis, etc., hi 
sequuntur uno statim contextu, qui ex iisdem ΗΪ6- 
' Fonymi versibus sumpti sunt: 


Ut nos surriperes letho, mortemque fugares 


Offerat ut Domino salvet quos gratia vocis ; 
Quisque sitit veniat cupiens haurire fluenta: 
Inveniet latices servant qui dulcia mella. 

Oret pro nobis Beatitudo tua, beatissime Papa. 
Penultimum versum : Quisque sitit, etc. incisum vidi 
in antiquo labro marmorco. pro fontibus, ante Ec. 
clesiam S. Bartholoma:i in Insula , charactere anti- 
quo, ut Damasi tempore scripius videatur. Exstant 
etiam plures S. Damasi ad S. Hieronymum et hujus 
ad illum epistol:& quas in lac nostra epistolarum S. 
Damasi collectione hic habes. 

* Antea legebatur confluzit; forte confulsit legendum 
a confulcio , si non, ct conflucit a confluo, ut Lucrc- 
tius lib. 1: 

Undique ponderibus solidis confluxit ad imum. 


Carmina tamen ipsa haberi cum Claudiani poematibus 


D reperi hoc titulo : De Christo servatore, apud quem 


verbum illud confuxit, confuxit legitur, et conjectu- 
ram meam confirmavit. Sed si forte non sunt Da- 
máàsi versus toti, neque Glaudiani cerle eruut, cum 
ἃ Christi nomine fuerit alienus, teste S. Augustino, 


Quisque sitit, veniat cupiens haurire fluenta, 
Inveuniet latices, servant qui dulcia mella, 
Sordibus expositis purgant penetralia cordis 
Cor quoque cum renovaut Christo servire parati. 


Quamobrem uuum omues antea eumdenique locum 
occupautes, confusi deiude, ac separati sunt. 


» [dem cod. per cylharam populi. 
ς Ibid. impia. Scribendum impiu. 
d [dem cod. 


^. Cit, Sancte, tuos monstrare triumplios. 


* Hic sicut duplex annotationum Series, ita οἱ duplex adeas lectorem remittendi modus : Sarazanii notas numerís ͵ 


Mereudee litterulis desighantibus. 


511 


Morte tua, mox :xthereas evectus in auras, 
Purgata reparans lxtum te luce, Parentem 
Augustum foveas, festis ul szepe diebus 
Annua sinceri celebret jejunia Sacri. 


CARMEN ΠῚ. 
De Ascensione Christi. 


Ad sedem propriam Deus exsule morte resurgit , 
! Dt vitam doceat credentibus esse futuram, 
Angelus hzec verba cecinit, quod uterque reportans 
Sic venturus erit, sic Christum credere fas est. 


CARMEN IV. 
* De Nomine Jesu. 


In rebus tantis Trina conjunctio mundi 
Erigit humanum sensum laudare venuste : 
Sola salus nobis, et mundi summa potestas 
Venit peccati nodum dissolvere fructu 
Summa salus cunctis nituit per sxcula terris. 


lib. v de Civitate Dei, cap. 26. et poeta paganus vo- 
cetur ab Orosio, lib. vit, cap. 37, et a l'aulo diacono, 
lib. xim, in additis ad Eutropium; sed Mamerti €lau- 
diani presbyteri potius erunt, qui christianus poeta 
fuit, de quo Sidonius Apollivaris epist., lib. 1v, 
epist. ὅ et 14, et lib. v, epist. 2, cL Gennadius, ac 
Honorius de Scriptoribus Ecclesissticis. Certe car- 
men istud cxteris longe est elegantius. 


! Jia emendavimus, cum antea legeretur : Ad vitam 
doceat credentibus esse futurum. In actis Apostolorum, 
cap. 1, legüur ab angelis dictum : Hic Jesus qui as- 
sumptus est a vobis in caelum, sic veniet quemadino- 
dum vidislis eum euntem in celum. 


* Habet hoc. et sequens epigramma nomen JESU 
scriptum in serie primarum litterarum versuum, qua 
acrostichis dicitur, ac ultitnarum etiam litterarum, 
qui telestichis, quales babentir. Erythrzeze sibyllze 
versus Greci, in oratione Constantin imp. ad sauc- 
torum catum, apud Eusebium post Vitam illius ; La- 
tineque redditi apud sanctum Augustinum, lib. xvii 
de Civitate Dei, cap. 25, et apud Eusebii interpretes 
Portesium , et Christophorsonium, ac Gyraldum de 
poetis, quam vero liabet Panvinius in libello de Si- 
byllis, prior est Portesii przedicti, altera Gyraldi : in 
quorum achrostichide legit ur, ut scribit S. Augustinus: 
IHZOYZ XPIZTOX ΘΕΟΥ͂ ΥἹΟΣ XOTHP, quod est Latine : 
Jesus Chrisius Dei Filius Salvator. In eademque oratione 
interpretes predicti addunt Crux. Gyraldus Crucifi- 
σας. Eusebius refert Ciceronem, iliud poema cum 
forte perlegisset, in Latinam convertisse orationem, 
suisque scriptis attexuisse; idemque Cicero, lib. de 
de Divinatione n, de Sibylle versibus ait: ea que 
ἀχροστιχὶς dicitur, quum deinceps ex primis versus lit- 
teris aliquid conneclitur, ul in quisbusdam £&nuiauis, at- 


CARMINA. 


518 
CARMEN V. 


De eodem. 


Jure pari regnat communis conditor zvi 
Et cum Patre pia regnat sublimis in arce 
Sidereo sanctis insidit numine regnis. 
Une mare et terras solo videt omnia nutu 
Suggerit humanis , et donat munera rebus. 


CARMEN VI. 
* De cognomentis* Salvatoris. 


Spes, Vita, Salus, Ratio, Sapientia, Lumen, 
Judex, Porta, Gigas, Rex, Gemma, Propheta, Sacer- 
Messias, Sabaoth, Rabbi, Sponsus, Mediator, [dos. 
Virga, Columna, Mauus, Petra, Filius, Emmanuelque, 
Vinea, Pastor, Ovis, Pax, Radix, Vitis, Oliva, 
Fons, Paries, Agnus, Vitulus, Leo, Propitiator, 
Verbum, Homo, Rete, Lapis, Domus, Omnia, Chris- 

[tus, Jesus. 


liram; quorum initiis versuum hoc nomen (Petrus 
Leonis) conficitur , qui aute aunos quingentos vixit. 
l'ater enim Anacleti II. pseudopontificis fuit. Inte- 
grum id exhibuit epigramma Baronius, toin. XII. auno 
11414. Imo et in sepulcro Eusebii episcopi Vercelleu- 
sis, habetur vetus memoria, in qua Eusebius episco- 
pus οἰ martyr inscribitur primis versuum littcris: in- 
tegram hasc edidit Jo. Stephanus. Ferrerius in lib. 
de episcopis Vercellensibus. Et in monumento san- 
cte Eugeni:e martyris Cordubeusis, apud Ambrosium 
Morales in Appendice ad Eulogium. Et in epitaphio 
Ugonis ducis, quod hahet Baronius 10m. Annal. II, 
anno Christi 1002 , in principiis, mediis, ac finibus 
versuum. Et B. Eugenius episcopus Toletanus junior 
in suo epitaphio, in quo Eusebius , initi Misellus ad 


C fines exprimitur. Et alio Eventii in quo Nicolao prin- 


cipiis Eventius, desinentibus litteris efficitur. ltem in 
epistola S. Columbani abbatis in. principio, quam 
edidit Sirmondus simul cum aliis opusculis, D. au- 
tem. Eugenii epitaphium protulit, et Baronius tom. 
VIII. Ac in epitaphio S. Florentini abbatis, quod re- 
fert et Baronius in Appendice tom. ΧΗ, ad annum 
595, cujus versuum capite liec. nomina leguntur : 
Florentinus Abbas in pace quiesc t, Amen. Exstat et 
Neapoli in ecclesia S. Januarii, Stephani ducis epi- 
tapbium, cujus prima versns litterze, ac etiam poste- 
riores Stephanus consul bis legitur ; refert integrum 
(;esar Caraeciolus in sua Neapeli Sacra, et Julius 
Cesar Cappaccius in Iistoria Neapoli. 

* |n. Grieecorum. Epigrammatum lib. 1, duo sunt 
poemata, in Bacchi uuum, alterum iu A; oftlinis lau- 
dem, diversa meudacium deorum nomina exprimen- 
tia : maguo studio, utraque. conciunata, juxta qua- 
tior et. viginti Gricarum litlerarum numerum, in 


que in Sibyllinis, cx primo versu. cujusque sententie D versibus totidem, ac singulis etiim verbis, carminis 


primis litteris illius sententie carmen omue prattexitur. 
Hzc Cicero; Eunii autem illa perierunt. Plauti ctiam 
comadiarum argumenta fabul:e nomen prima ver- 
suum litieri:e prz se ferunt, usus est hoc eodem gene: 
re, evPorpliyriusin Panegyrico, Constantino Augusto, 
dicto, in acrostichidibus; teleschidibus, ac mediis 
etiam versuum literis; digna lectu, qux: habes inter 
epigrammata οἱ poemala veterum poetarum, isus est 
et liabanus Maurus de laudibus sanct:e Crucis, figura 
secunda usi sunt, et posteriores, prout in sepulcro Pe- 
tri Leonis nobilissimi civis Romani ad D. Pauli basi- 


; * Bec omnia, aliaque Salvàteris cognomenta simili 
tarmine comple&us est, corumqne vim explicet 


cujusque eadem littera incipientibus, Gr::corum lioc 
artificium sanctus Damasus feliciter zmulatus est, 


vel etiam superavit, qui septem hisce versibus om. 


nia ferme nomina Christo Servatori , a prophetis at- 
que apostolis tributa, adeo artificiose, et concinne 
complexus est, ut nec syllaba redundet, Ciererum 
cum et sanctus Dionysius Areopagita libro'peculiari, 
et ex recentioribus nonnulli de divinis nominibus lu- 
culenter scripserint, neque ulla in his versibus sit 
difficultas , frustra multis congerendis tempus non 
perdimus. In 1 versu deest svllaba. 


Orientius, v sxculi poeta christianus, in Thesaur: 
Anecdot. Mart., tom. Y, pag. δ. 


319 


CARMEN VII. 
! De S. Paulo apostolo ἃ. 
Jamdudum » Saulus, procerum praecepta secutus , 
* Cum Domino pátrias velle( przeponere leges , 
Abnueret sanetos Christum * laudare prophetas, 
C:edibus assiduis * cuperet discerpere plebem , 
Cum lacerat sancte Matris pia foedera czecus 
Post tenebras verum ieruit cognoscere Lamen. 
Tentatus sensit posset quid gloria Cliristi , 
Auribus ut Domini vocem, lucemque recepit, 
Composuit mores , Christi precepta secutus. 
* Mutato plaeuit postquam de nomine Pauls , 


! Egregium carmen S. Damssi de conversione 
Pauli vocat. Baronius in. netationibus ad Martyro- 
logium, 25 Januarii; estque actionum illius index. 

* |psemet Paulus in epistola ad Gala'as, cap. t, 
ait : Et proficiebam in Judaismo supra multos comta- 
neos meos in genere meo, abundantius emulator. exi- 
&lens paternarum mearum traditionum. 

? Frequens in sacris Litteris hoc. plebis nomen, 
ideinque est ac populus. Paulus, epist. ad Rom., cap. 
IX : Sicut in Osea dicit : Vocabo non plebem mean, 
plebem meam. Porro Osee locus ita habet, cap. n, in 
(Ine: Ac dicam non populo meo : Populus meus es tu. 

* Sic et Walfridus Stribo de S. Paulo apostolo : 

Saulus qui sanctas mulciavit carcere turbas 

Credulus efficitur, mutato nowiue Paulus, etc. 

(n Actis Apostolorum a nece S. Stephani qui 
Scripta habetur cap. vi, semper Sauli nomen le- 
gitur: quo similiter nomine a Christo Domino in 
conversione illius Saulus appellatur, et ad Ananiam 
etiam in visu Dominus idem nomen dixit: et ab ipso 
Anania Saulus vocatus est , et a Spiritu saucto etiam 
slc dictus cap. xitt Actorum : Separate mihi Barnabam 
et Saulum in opvs ad quod assunpsi eos; et paulo 
post eodem cap. scribitur: Saulus autem qui οἱ Pau- 
u$, etc.. et deinceps seniper Paulus dicitur in iisdem 
Aciis ; et a se ipso semper, et ab aliis oinnibus Pauli 
nomine nüncupatur. De quo varie doctorum repe- 
riuntur opiniones. Nam a Deo impositum illi Pauli 
nomen volunt ; Chrysostomus in liomilia de conver- 
sione sancti Pauli, tom. lll, et OEcumenius in Acta 
Apostolorum. Sed ab Anania in bapiismate hoc no- 
mine vocatum scribit S. Ambrosius seri. 91, edit. 
Roman:e. A Sergio l'auto denominatum Paulum vult 
S. Hieronymus in epistola ad Philemonem , ob vic- 
toriam de ipso Sergio Paulo ad fidem converso, sed 
Baronius tom. 1 Annal. ab ipso Sergio Paulo tradi- 
tum nomen ob clientelam , et amorem erga illum 
existimat: quod inultis ejus xvi exemplis nititur. 
Duplex illi fui-se nomen Sauli, et Pault opinatur 

ulius , in epistolas Pauli , ex verbis illis Actorum 
Apostolorum : Saulus autem qui et Panlus , etc. ]tem 
Origenes in. pr:efatione epistol:e ad Romanos : Hoc 
est , apud Hebreos Sanlum vocatum , apud. Romanos 
Paulum. Non mutasse nomen, sed ex Saulo factum 
Paulum, ex superbo humilem , dicit S. Augustinus 
in traet. 2 in Psalmos, et S. Ambrosius in Pauli 
epi- tolas., 

* De tempore quo raptus fuit Paulus ad tertium 
celum variant eti:m. doctores. Sunt qui putent eo 
tempore raptum , quo mausit tribus diebus, et tribus 
noctibus non videns, neque manducans, neque 


8. At cod. Vatic. 5104 sic habet: Damasus. napa 
in proemium Epistolarum Pauli deejus mirificis prie. 
coniis. Veu. card. Thoinas. In Conversione 8. Panti 
Apostoli. 

b Alter Vat. cod. 1598, in modum. 

€ Id. laudasse. 

4 Eve iterum de 8, Saturnino, de SS. Nereo et 


Achill (0. 


SANCTI DAMASI PAP.E 
Α ' 3 Mira fides rerum, subito * trans cihera coeli 


oRü 


Noscere promeruit, possent quid pra»mia vitse 
Conscendit raptus martyr penetralia Christi , 

Tertía lux covli tenuit paradisus euntem; 

Colloquiis Domini fruitur, secreta reservat. 
Gentibus ac populis jussus prazdicere vera, 
l'rofundum penetrare maris, noctemque diemque 

* Visere !, cui magnum 5 satis est vixisse latentem, 
' Verbera, vincla, famem, lapides, rabiemque fera- 
Carceris illaviem, virgas, tetmenta, catenas, [rum 
δ Naufragium, Iaerymas, serpentis dira venena, 

* Stiguiata von. timuil ὃ portare in corpore Christi. 


bibens ; quam sententiam uon approbat Baronius 
d. tom. ] Anal. ad ann. Chri-ti 56. Nam cum ipse 
l'aulus in. cap. n ad Corinth. dicat: Ante annos qua- 
luordecim , a tempore quo eamdem epistolam seri- 
bebat, sese ad tertium caelum evectum ; certe non 
hoc, quo conversus, et baptizatus est anno, sed 
post octo annos id factum fuisse aflirmandum est. 
* Totus hic versus witercidit in cod. Feld. in. edi- 
tione Veneia ann. 1555 Epistolarum divi Pauli, sicut 
lotum prope carinen, ità el versus iste diverse : 


Vixit, at hunc tantum mirum est superasse laborein. 


Utraque lectio obscura : priori fortassis lux dari 
possit ex hoe lloratii versu: 


Nec vixit male, qui natus moriensque fefellit. 


ut. flat allusio ad Neoclis dictum. λάθε βιῶσας. 

' De rabie ferarum fatetur Paulus Coriuth., xv, 
se Ephesi puynasse cum bestiis; sed per bestias lio- 
mines feros e! pravos intellexisse, sentiunt Tertu!- 
li:»us, Chrysostomus, et alii. Sic legimus in ll ad 
Tiwmoth., 1v : Eum liberatum [uisse de ore leonis : quo 
loco ore leonis, Neronis crudelitatem significatam 
esse interpretes docent; sed hec fusius Baronius, 
ἰόν. {, ad aun. Cliristi 55, cap. v. Nam et sanctus 
Ignatius ad Romanos scribens ait: A Syria Romam 
usque cium bestiis depugno, per lerram et mare , die ac 
tocle vinclus cum decem leopardis , hoc est, cum mili- 
lari in custodia , qui ex bene[iciis priores sunt. 

* [lec,; liabentur in. Actorum Apostolorum, cap. 
xsvii et xxvii, Et quie acta. Arator subdiaconus 
hereico carmine expressit δ Vigilium pontilicew : 
pra»clareque Prudentius in prxfatione lib. primi cou- 
wa Symiachum describit naufragium , et serpen- 
tem, ele., cujus initum; Paulus pre&co Dei, elc. 
Qui , et Petrum etiam naufragaitem in fluctibus, ac 
ne emergeretur, erexit dextra Domini , in praefatione 
lib. i1 contra eundem Symmachum eleganter ceciuit : 


Simon quem vocitant Petrum, etc. 


Quod et Juveneus presbyter ex Evangeliis liezame- 
tris versibus transtulit lib. m. 

? [dem Pau!us δἰ}: Ego. stigmata Domini Jesu in 
corpore meo porto. Illud vero lectorem admonitum 
velim, earmen hoc ex duplici editione acceptum 
fui.se, altera est Aldi Manutii anni. 15010 , altera 
Christophori Broverii Societatis Jesu, quamplurimi 
sstiinavimus, cum hos S. Damasi versus depromp- 
serit ex codice manuscripto sacrarii Ecclesi: Fule 
densis autiquissimo, ul ipse testatur his verbis : 
Versus saucti Damasi pape descripti ex eo libro, 
quem gloriosus sanctus Bonifacius Germanice na- 
tionis apostolus circumtulit, cujus argumentum NOYI 


e Prior cod. sublimis ad ethera vectus ; alter, trans 
ethera vectus. 

! Prior cod, eun magnum, sed hzc alia obscurior. 

8 tà etiain apud Ven. Thomas. Oper., tom. Hl, pag. 
3582. Forte Damasus alludit ad verba ejusdem apos- 
toli, IF ad Corinth., xvet xir... 

b [terum de SS. Nereo ei Achilleo, et carmen de 
8. lutychio, 


331 


Credentes docuit possent quo vincere mortem. 
Dignus amore Dei ἃ vivit per szcla magister. 
Versibus his breviter fateor , sanctissime doctor 
Paule, tuos Damasus vo!ui monstrare triumptios. 


CARMEN VIII. 
! De S. Andrea Apostolo b. 
Decus sacrati nominis , 
Vitamque nomine * exprimens, 
Hoc te 4 decorum praedicat 
* Crucis beate gloria. 
Andrea, Christi apostole , 
- Moe ipso jam * vocabulo 
Siguaris isto nomine 
Decorus idem mystice. 
Quem Crus ad alta provehit, 


CARMINA. 


Α 


589 


Crux quem beata diligit , 
Cui Crux aimara praeparat 
Lucis futurze gaudia. 
In te crevit mysterium 
Cluit gemello stigmate 
Dum probra vincis per Crucem , 
Crucisque pandis ! ssnguiner. 
Jam nos foveto languidos , 
Curamque nostri suscipe, 
Qui pér Crucis victoriam 
Coli petamus patriam. 
CARMEN IX. 
* [n SS. Apostolorum Catacumbas Β. 
Hic habitasse prius sanctos cognoscere debes, 
Nomina quisque Petri pariter Paulique requiris. 


TESTAMENTI HARMON!A. (|nseriptus vero liber his p olive rectam. Adde sanctum Petrum Chrysologum , 


verbis erat: Sauctus Bonifacius prasenti. libro [m 
εἴπε est dum virit. Floruit autem 5. Bonifacius , 
Gregorio et Zacharia. Romm. pontificibus auno. sa- 
jutis humanze 7350. 1s. porro. titulis verbl. praci- 
gitur in eodem «odice : ircipiunt versus S. Damasi 
in S. Paulum apostolum, sub finem vero aliquot 
versus injuria temporum absumpti sunt, nonnulli 
aliter habentur ac in. Aldi editiene, faim tibi AI- 
dus habet : Dignus amore Dei vivit per s&cla ma- 
gister ; Broverius e citato ms. edidit: Dignus amore 
datus ... . . in secla magister. Si quis autem sup- 
pleverit (populis) haud absurde fecerit, cum gen- 
tium magister S. Paulus dictus fuerit, Versu. pe- 
nultimo legitur in Aldi, editione : Versibus his bre- 
viter fateor, sanctissime doctor. 1n ms. autem : Ver- 
sibus lis patrone . . . . . ter justissime noster. Quod 
magis probarem , absumptaque 5 llaba, facile res- 
tiui potest hoc modo : Versibus his, patrone Pater 
justissime noster. Neque a sensu aut a stylo S, 
pontificis abhorret. Versu ultimo apud Aldum: 
pse (uos Dumasus volui monstrare. triunplos ; apud 
Broverium : Suacte, tuos. Damasus. voluit. monstrare 
triumphos. 

! klegans carmen S. Damasi pape de Andrea cru- 
cem passo, Baronius in Martyrologium. ultima No- 
ven.brjs. Mihi vero non videtur esse Damasi, sed 
receutioris cujusdam. Et quod initio ait Damasus: 


Decus Sacrati Nominis, “ 
Vitaimque nomine exprimens, etc. 
Andrea, Christi apostole, 
Hoc ipso jam voeabulo 
Siguaris isto nomine. 
Alludit ad Andre:c nomen ; ἀνδρεῖος enim virilem, 
fortem significat. De S. Andrea S. Paulinus natali 
q. S. Felicis: 
llic Pater Andreas, bic qui piscator ad agros 
Missus, vaniloquas docuit mutescere linguas, 
Qui postquam jopulps ruptis crroris iniqui 
Retibus explicuit, traxitque ad retia Christi 
Thessalícas fuso damuavit sanguine Patras. 

* Justus Lipsius in lib. de Cruce, cap. 7, amhigit 
an vera fama sit de eruce decussata, in qua. fertur 
S. Andreas crucialus fuisse, nam Hippolytus scribit 
crucilixum Andreani Patris in. Achaia, ad arborem 


^ Sie Paulum Apostolum pr:e cseteris vocari solitum 
intelligimus ex Paulino, epist. 25, n. 11; epist. 20, 
n. 5; epist. 52, n. 25 ; epist. 57, num. 9 ,el poem. 
46, vers. 260, et poei. 24, vers. 555. 
Miluit ille tamen Verbum curare Magistri. 
Cuncta licent, non euucta juvant ; 
Hoc enim in Verbo Doniini docet ille Magister, 
Quo duce sidereas nitimur ire vias. 
b Ven. card, Thomasius non. liabet ; sed legitur in 


Mosarabo edito per cl. Dlanebinum es erchivio Y6- 


C 


b 


qui ili sermone 435, in sanctum Andream apostolum, 
suh fihem liec ait: Petrus ramque crucem , arboret 
conscendit Andreas. Qua de re Barorius ju. Martyro- 
logio, 30 Novembris , et Bosius lib. 1 de Cruce. 

* Exstibaut olim hi versus ad basilicam. sanetl 
Sebastisni, in quo loco savetorumn apostolorum Pe- 
tri et Pauli corpora jacuerunt, Plostoniamque eam 
dixere, ut apud Bedam , qui scribit: In quo loco 
Platoniam ipsam ubi jacuerunt corpora sancta versibus 
adornavit ; apud Anastasium, qui ait: Kt ecedificavit 
Platoniam , ubi corpora apostolorum jacuerunt , ideni 
Peri et Panli , quam et versibus ornavit ; spud Ado- 
nem, qui cadem dre Beda; lieviarium Romanum: 
Pla:oniam etiam ubi corpora sanctorum Petri et Pauli 
aliquandiu. jacuerunt. eedificavit , et exornavit. elegan- 
libus versibus; et apud alios, qui de his carminibus 
etiam mentionem fecere, quod et afflriat Barouius 
in appendice post tom. Xll, pag. 911, qui ex hac 
editione hos versus protulit in h:ee verba : Quod per: 
tinet ad epitaphium ibidem αὐ Catncumbas. inscriptum, 
idem in chartis hactenus conservutum , hic tibi in inte- 
grum. reddiunus. Platoniam vero. dictam puto a. fa- 
bricze et concamerationis latitudine , sic et l'latonem 
dictum refert. Laertius a. frontis latitudiue, sed el 
ob latitudinem pectoris, apud Suidam , seu ampli:u- 
dinem orationis. Bibliethecarius de Sixto MI scribit : 
Hic fecit Platoniam in. cemeterio Calixti via. Appia , 
etc., forte instouravit, vel ornavit. Vide tamen Ba- 
ronium, tom IV, alite? Platoniam interpretantem. Ad 
hujus vero epigrammatis intelligentiam, libet hue 
afferre verba epistole S. Gregorii papa, ltegistri lb. 
tt , cap. 90, ad Constiniinam Augustam : De corpo- 
ribus vero beatorum Apostolorum quid ego dicturus 
sum ; dum constel , quiu el tempore quo passi sust , ez 
Oriemie fideles venerunt , qui eorum corpora sicuti. ci. 
tium suorum. repeterent, qu& ducta usque ad secui.- 
dum Urbis milliurium , usque ad locum, qui dicitur ad 
Catacumbas , collocata sunt, sed cum ezinde levare 
omuis eorum multitudo conveniens niteretur, ita cos vt 
tonitrui atque. fulguris nimio impetu terruit atque dis- 
persit, ut alia denuo nullatenus attentare prasumerent, 
Tunc autem exeuntes [tomani, eorum corpora, qui hoc 
ex Domini pietate meruerunt , levarunt , ei in locis ubi 
nunc condita posuerunt. Qua de re audi Anastasium 


ronensis Ecclesi: oper. ,'lliouas., tom. L, p. cxLt. 
Additur doxoloug:a. 

c Ex Blanchiuo , nomenque vitam. exprimens. Scd 
corrigit vitam nomenque. 

d A.ud eumdem : Hinc. te, sed corrigit hocte hcc 
ipso jam. 

* lbid. hoc ipse, sed corrigit. 

t [bid. pendis ; sed corrigit cr&cisque pandis. 

ε Vid. Lin de hoc carmine observav] de Damasi 
Qum. c, 25, 2, n. 5, e Saragauius (fav ipsacol. n; (*1^ 


p 


983 


Discipulos Oriens misit , quod sponte fatemur, 
Sanguinis ob meritum * Christumque per astra secuti, 
b J&therios petiere sinus et regna piorum. 

Roma suos potius meruit defendere cives. 

Hc Damasus vestras referat nova sidera laudes. 


CARMEN X. 
De S. Stephano P. et M. 

Tempore , quo gladius secuit pia viscera Matris ^. 
Hic positus 4 Rector* coelestia jussa docebam f; 
Sed veniunt subito, rapiunt qui forte docentem : 
Militibus missis populi tunc colla dedere δ. 

Mox ubi cognovit Senior, qui tollere vellet 


bibliotliecarium , cujus liber de Rom. pontificibus ex 
ipso Damaso derivatus creditur, de sancto Cornelio 
papa sic loquentem : Hic temporibus suis rogatus a qua- 
dam matrona Lucina, corporaapostolorum Petri et Pauli 
de Catacunbis levavit noctu. Primum quidem corpus 
beat Pauli beata Lucina posuit in predio suo via Os- 
tiensi, ad latus ubi decollatus est; beatus vero Corne- 
lius episcopus accepit corpus Petri apostoli , et posuit 
juxta locum; ubi crucifixus est, inter corpora sanctorum 
episcoporum , in templo Apollinis in montem Aureum in 
Vaticano Palatii N eroniani, v1 kalend. Julii. Quid au- 
tem postea ad hac saucta Apostolorum corpora ro- 
gatu sancti Silvestri egerit Constantinus imperator, 
idem Anastasius ex eadem Damasi fonte lh:ec | scri- 
bit: ltem his temporibus fecit Aug. Constantinus. ex 
rogatu Silvestri episcopi basilicam b. Petri apostoli in 
templo. Apollinis, cujus loculum cum corpore S. Petri 
recondidit, ipsum loculum undique ex are Cyprio con- 
clusit, quod est immobile. Ad caput, pedes quinque, ad 

edes, pedes quinque, ad latus dextra pedes quinque. Sic 
inclusit corpus beati Petri apostoli . et recondidit et or- 
navit supra ex columnis porphyreticis, et alias columuas 
vitineas, quas de Gracia perduxit. Et infra: Eodem tem- 
pore fecit Augustus Constantinus basilicam beato Paulo 


apostolo, ex suggestione Sylvestri episcopi, cujus cor- (ἃ 


pus sanctum ita recondidit in ere, et conclusit, sicul 
e( D. Petri Constantinus Augustus. 

! Baronius, pag. 904, Christi auno 309 : Exstat 
de S. Marcello Damasi papa epitaphium una cum aliis 


^ Baronius legerat Christum per astra. 
b [n append. n. 2: 
/Etheream petiere domum, regnumque piorum. 

ς Hunc. Damasi versiculum legis iterum in carm. 
de S. Saturnino et in append. n. 2. 

4 Yen. card. Thomasius, Oper. tou n, pag. 506. iv. 
non. August., Natale S. Stephani P. et M. in Callixti. 

? |lac voce Damasus designare solet Romanos pon- 
tifices : ut in carin. 8 et. 9 et in not. Sarazanii (hac 
ipsa pag. not. Ll 

f Aet. apud. Baron. ad ann. 259, n. 22 , sequenti 
die convenit in eadem crypta, sedensque docebal om- 


nes de regno Dei el vitu eerua.. Observandum vero D 


hoc loco est, cryptam , seu coemeterium Lucin:e, quo 
Stephanus convenisse dicitur , esse Catacumbis fere 
conjunctum. Vid. Bold., lib. ni, cap. 48. 
€ Audiens hec Valerianus, misit ad eum capiendum 
milites. Carm. 2, in append. : 
Extemplo ducibus missis sua colla dedere. 


h Acta : Nos desideramus etiam et sanguinem prop- 
ter nomen D. N. Jesu Christi fundere. 

i Acla : qui intrepidus et consians in eodem loco in 
sua decollatus est sede. 

) Factus est maximus planctus Christinorum, qui ta- 
lem pastorem cum gloria mar!iyris promiserunt : sepelie- 
runt autem ejus corpus cum ipsa sede sanguine conspersa. 

k Cypriau. epist, 22. edit. Veron. : Denique hujus 
seditionis origo jam capit. Namque in. provincia nos- 
ira per aliquot civitates in pra'positos impetus per mul: 


SANCTI DAMASI PAPJE 


584 


A Palmam, seque suumque caput prior obtulit ipse 5, 


Impatiens feritas posset ne ledere quemquam i : 
Ostendit X P S reddit qui pr:emia vite, 
Pastoris meritum , numerum gregis ipse tuetur! . 


CARMEN XI. 
! De S. Marcello Martyre. 
3 Veridicus rector , lapsos quia crimina flere 
Prx»dixit miseris , fuit omnibus hostis amarus. 
k Hinc furor , binc odium sequitur , discordia, lites , 
Seditio, cxedes , solvuntur feedera pacis : 
! Crimen ob alterius Christum qui πὶ in pace negavit, 
Finibus expulsus patrix est feritate tyranni. 


luci redditum, quo alia de S. Marcello referatur histo- 
ria huctenus iucomperta, quod sic se habet, eic. fiume 
via Sulari natalis S. Marcelli papae et martyris, eic.; 
habetur. Romano in. Martyrologio, ac Usuardi, via 
Salaria veteri, 16 Januarii. In. veteri vero Romano 
Martyrologio, ac Ded:e, Adonis, Rhabani, Notkeri, 
ac Breviario Romano, ct apud Anastasium, Via Sa- 
laria in cemeterio Priscille. Et in gestis S. Marcelli, 
qu:? per ltom. Ecclest:e notarios conscripta eredun- 
tur apud Surium : In cemeterio Priscille via Salaria 
non longe ab urbe Roma milliario tertio, ubi sanctus 
Marcellus requiescit in pace. De hoc cemeterio Ána- 
stasius, ac de S. Marcello scribit : Hic rogavit quam- 
dam matronam nomine Priscillum, et fecit cemeterium 
via Salaria, etc. Apud quein de Vigilio paya legitur : 


, Cujus corpus ductum. est Romam, et. sepultum est ad 


S. Marcellum via Salaria, in cemeterio Priscilla. 

* Rectorem. vocat hie. Marcellum pontificem Da- 
màsus; seque ipsum hoc etiam nomine appellat su- 
pra, de Mauro Martyre: 


θυ Damasus rector longo post tempore plebis. 
Et in altero sequenti epigraminate : 
Ornavit Dainasus tumulum cognoscite rector. 

Et de S. Felice, et Adaucto : 

Presbyter is verus Damaso rectore jubente 

Et iufra de S. Tarsicio : 

Quis Damasus rector titulos post pr:emia reddit. 


titudinem factus est, et pacem sibi concessam reprasen- 
lari sibi coegerunt, etc. 

! Hoc versiculo Papebrochius Licinium designatum 
putat, quem primo specie saltem christianum , tum 
deinde apertum idolelatram , civilis belli auctorem , 
ac postremo victum ἃ Con-tantiuo in Gallias relega- 
tim. fuisse notat : Hiuc loco. tyranni, quod imperitia 
librarii positum | ait, tyrannus scribendum censet. 
Ratio vero cur sic opinetur , hiec una est, quod Mar- 
celliani hujus exsilii , nulla alibi, quam hoc carmine, 
mentio sit. Verum hec ratio. viro. illo doctissimo 
prorsus indigna : quid enim Licinianum bellum ad 
Marcellum ipsum, qui ante illud exortum, ac ne cegi- 
tatum quidein defunctus fuerat ? Ceterum in. genuino 
Dedi mortyrologio h;ec de Marcello legimus ad 16 
Januarii : Jubente Maximino imperatore fustibus cc- 
8us , εἰ a f(ucie ejus, quem corripuerat, exvulsus est. Si 
itaque loco Maximini, qui nec in Urbe fuit, nec cor- 
ripi a Marcello potuit , atque ab iimnperito librario ob- 
trusus est, Mazeutium legas, ut. hic, qui christianus 
aliquando videri voluit, sic corripi ab eo pontilice 
potuit, ac debuit, et aliud habemus Marcelliani hu- 
jus exsilii testimonium. 

m lx hoc loco discimus , aut mitiorem fuisse sem- 

r Komani Ecclesie disciplinam erga lapsos in 
idololatriam extra persecutiouuin tempus , et in pace 
aut ean , si durior fuerat, Marcelli :etate jam tempe- 
ratam. Hoc enim pro expiando voluntario crimine 
vix aliquis concedebaturcanouicz? poeuitentize Jocus. 
Vid. conc. Ποῦ, can, 4, et Cyprian, epist. δ, 


885 


^ H»c breviter Damasus voluit comperta referre , 
Marcelli ut populus meritum cognoscere posset. 
CARMEN XII. 
De S. Eusebio Papa. 

Heraclius 5 vetuit lapsos peccata dolere, 
Eusebius miseros docuit sua crimina flere. 
Scinditur in partes vulgus gliscente furore *. 
Seditio , cedes, bellum, discordia, lites : 


! Pro senulcro S. Marci pap: Baronius etiam ibid. 
pag. 909: Exstat ejusdem S. Marci epitaphium a Da- 


8 Videsne cur Damasus de uno observatam ab eo 
pontifice disciplinam, de tolerato vero ob fidem mar- 
tyrio nihil. Hoc enim palam omuibus, et manifestum ; 
aliud vero obscurum, incompertumque fuerat. 

b Boldettus lib. 1, c. 19, ex coemeterio Przetextati. 

EQ. HERACLIUS 
QUI FUIT IN SJECULUM 
AN. XVIII. M. VII. D. XX. 
LECTOR Hj. SEC. FECERUNT SIBI 
ET FILIO SUO BENEMERENTI IN P. 
DECESSIT VII. TRV. STER 
URSO , E POLEMIO 
COSS. ANN. 998......... 
An igitur hujus lleraclii Lectoris pater eo carmine 
indicatur? Tempora profecto satis conveniunt : at- 
que ille. qui iniquam pro lapsis causam tuendam 
$usceperat adversus episcopum , Christianus. aliquis, 
3lque ex illius przcipuus esse debuit. Sed iuiqua hzec 
tempora alicubi renovari nunc dolent optitni quique 
Christianorum. 

ς Aliis scilicet in. Ecclesiam per vim, ac nulla 
exacta poenitentia irrumpere obnitentibus , aliis vero 
disciplina tenacibus repellentibus. Sic. faetum καὶ} 
Cornelio, et Cypriano discimus, ex epist. 22 et 
epist. 55. Verou. edit. 

4 Marcelli papae scilicet. Tia Tillemontius , et Cou- 
$lantius, quibus subscribo. Confer cum antecedenti. 

e Maxentuii scilicet. Prud. lib. 1 contr. Symm. 


Milvius exceptum Tiberina iu stagna Tyrannum 
Praxcipitaus. 


Hnc etiam pertinet Bucherianum  kalendarium v 
kal. Nov. : 


Evictio tyranni. 


( |llas nimirum conditiones respuentibus lapsis , 
uas pro psce assequenda servari oportere anteacti 
Romani epi-copi jus-erant. Cyprian. ad Steph., 
epist. 67 : Servandus est enim antecessorum nostrorum 
beatorum martyrum Cornelii οἱ Lucii honor gloriosus. 
JHlii enim pleni Spiritu Dei dandam esse pacem censue- 
runt, et pouitentia peracia fructum communicationis et 
pacis negandum non esse, litteris suis significarunt, 

& Rationes aliquot, ob quas hoc carmine Eusebium 
papam laudatum censeo, Jam attuli de Damss. carm., 
cap. 25, $ 2, n. 6, et de Gestis Liberii exsulis, $ 9. 
Nunc vero martyrologia expendeuda a me sunt, quie 
de Eusebio agunt ad xix. kiendas Septemb. et vr 
kaleudas Octob. Hieronymianum itaque, quod c:ete- 
rorum omnium fous et origo est, πὸ habet ad 14 
Augusii : In Venbera Syrie , natalis sanctorum Euse- 
bii, Tituli Conditoris Prospolini, ete. [108 omnes 
Florentinus pro martyribus habet, at Venberam Syrie 
frustra se torquet ut γαῖ. Corbeiense pro Venbera 
Syrim scribit, Vinda Syri, Natalis S. Eusebii, Siculi 
Conditoris, loco Tituli; sic etiam aliud a Dachemo edi- 
tumin limine II toin., quo loco Basnagius illud Vinda 
Siri. nomen 6.86 martyrisinepte putat. Ant werpiense 
Vinderia Siri, Eusebii , Tituli Couditoris. Beda Euse- 
bium presbyterum nomiuat, at locum et socios prudens 
silentio pr:eterit, quamquam Bollaudiani unum tot 
inter mss. codices afferant , Barberinianum scilicet , 
jn quo locus ferre ut in Hieronymiano dicüur Viri- 
dena Siri : locum etiam pratervehuntur. Usuardus, 
et Notherus , qui tamen , quod notandum est, Euse- 


CARMINA. 


A Exemplo pariter pulsi 4 feritate tyranni *, 


Integra cum lector servaret feedera pacis f 
Pertulit exsilium omnino sub judice l:etus, 
Littore Trinacrio δ mundum vitamque reliquit. 
CARMEN XIII. 
! De S. Marco Papa 5. 
Vita fuit Marci, quam novimus omnes. 
Ore Dei posset qui temnere mundum 


maso papa conscriptum , quod nuper in lucem emissum 
ipsi reddendum curavimus, utcumque vindicatum ab in- 


bium hunc episcopum nomiuat. Vetus Vatican: ec- 
clesis kalendarium ἃ Ven. card. Thomasio editum 
tom. IV oper. ac Gellonense martyrologium Euse- 
bium memorat, at nihil addunt praeterea , an. episco- 
pus, an. presbyter, an martyr. fuerit. Nemo itaque , 
opinor, negaverit, quin idem Hieronymi martyrolo- 
gium , atque ea quz ab illo exscripta sunt , alum a 
Romano preshytero Eusebium exprimant : sed quia 
manifesto locus in mendo cubat , quis ille Eusebius 
sit, et quis ejusdem natafís diei locus ignorare cogi- 
mur ; neque enim recentiora hagiologia, qu: ftoma- 
num presbyterum Eusebium celebrant, fidem meren- 
tur, siquidem a fonte discedunt. At bic Damasi 
versicu!us facem praestat , qua vera, ni fallor , ger- 
mauaimque Hieronymiani martyrolagii lectionem as- 
sequamur. Suspicor itaque ex Bidi Sicilie, seu Βὶ- 
deno Syracusarum , imperitia scriptorum factum , ut 
nunc moustra hzc Vindera Syrie , Vinderia. Syri , 
Viuda Syri, Viridena Syri legamus. Quis enim iguo- 
rat, quam frequeus | fuerit litterarum B et V inier se 
commutatio? ac quis non videat, quam facile Sicilie 9 
aut Syracusiorum vox, forie decurtato seu compendio 
per notuiios «cripta, in Syrie, aut Syri per indocios 
librarios deinde converti. potuit ? Clerieus sane de 


C art. Critic., tom. II, part. πὶ, secl. 1, cap. 12. plura 


3tque huic similia exempla attulit, ortaque. deinde 
menda , vitiosasque interpretationes. Est autem  Bi- 
denum oppidum haud incelebre. olim, nunc. magna 
ex parte dirutum, quindecim passuum millibus Svra- 
cusis distans, quod patria liugua nunc Abidino dici- 
tur. Cicelo. vero ir in. Verr. Bidim vocat , ejusque 
cives Didenos , οἱ Bidinos. Cluverius przeterea Sicil. 
antiq. lib. n, cap. 4, arcem aliam, urbemque memo- 
rat Bidium scilicet, seu Bidinum, in agro Taurominio- 
rum positam. Quamobrem cum Eusebius papa exsul 
in Sici!ia defunctus sit, alterutro in loco vitam de- 
posuisse debuit, quamquam id ego libentius conti- 
gisse putem Bideui Syracusiorum , veluti maris pro- 
ximioris, aique euntibus , οἱ redeuntibus litteris 
opportunioris. Hinc véro intelligimus : 1» quid sibi 
velint verba hxc Tituli Conditoris, qu:e in antiquissi- 
mis maryrologiis, ac quibus nescio quos ejus nominis 
inauditos martyres memoratos a. nonnullis, et desi- 


p E''a!os legimus : aliud enim nihil exprimunt , quam 


uuum illum Eusebium, cujus hac die nata!is colitur, 
Romanum pontificem, tituli qui adhuc exstat, condito- 
ren fuisse ; 2v cur ejus natalis , obitus scilicet dies , 
referatur ad xiv. kalendas septembris , depositio vero 
vía Appia in cemeterio Callizti ad v1 kalendas Octo- 
bris : neque enim ante eam diem depoui potuit, non- 
dum delatus ad Urbem» minime itaque necesse est , 
ut cum Papebrochio aliisque, l-usebium ipsum ad eam 
usque depositionis diem, sedem tenuisse dicamus ; 
39 rationem habemus justissimam, cur Eusebius bic 
Romanus pontifex, cujus depositio v1 kalendas Ociobris 


. recolitur, in Vaticano, Barberino, et S. Cyriac:e, δι. 


que Adonis martyrologio, aliisque a Florentinis ; et 
Soleriu indicatis confessor dicitur : ἰ enim profecto 
meruerat ob toleraium pro disciplina exsiltiuni. 

h Nihil umquam occurrit, ex quo-carmen hoc , ut 
videtur corruptum , integritati suze restitui possit. 
; Praeter ea quz observavi de Dain. carin,, cap. 25, ὃ 2, 


n. 7, videri etiam poterit Sarazanius (liac ipsa : 
not. [1] ). 


581 

Oravit populus quod disceret omnis , 
Grandis lionor vite contemptus habendi; 
Virtus tenuit penetralia cordis 

Te custos Christi perfectus amicus, 

Et Damasus ^ tumulum cum reddit honorem , 
Aic Marcus , Marci vita, fide , nomine consors, 
Et meritis. 


juria temporis. Sic ille. Positum autem fuisse in cc- 
meterio Dalbino via Ardeatina dicendum, cum ibi 
sepultus fuerit teste Anastasio, ie quo ipse ait : Hic 
[ecit duas basilicas , unam via Ardeatina ubi requiescit, 
et alia in urbe Roma juria. Palatinas, et ad fiuem : 
Qui etiam sepultus est in coemeterio Balbine, via Ardea- 
tina. Et in Breviario legitur: sepultus est in cemeterio 


Balbine. lu Romano Martyrologio habetur : 7 Octobris B 


Home via Ardeatina depositio S. Marci pape et confesso- 
ris. Bed. »uiem sic: tome, via Appia nale S. Marci 
episcopi el confessoris, qui sedit in episcopatu annos, etc., 
. Qui etiam sepultus est in cemeterio Baibine via Ardea- 
lina, Qu:e lisdem verbis in Martyrologio Adonis, qni ad- 
dit: In ceaieterio Balbine via Ardeatina, quod ipse in- 
sistens fecit. Usuardus etiam, et Notkerus: Rome via 
Appia, ete. Appi: autem. via, et Árdeatina, ut aiias 
dixi, contiguz erant. Jacet vero hoc tempore sancti 
Marci corpus in ecclesia S. Marco Evangelist ab 
ipso saneto pontifice :edificati. Quo autem. tem- 
pore huc translatum fuerit. nou. reperi, antiqnissimo 
autem fuis:e scimus, forte à Gregorio IV, qui absi- 
dem ipsius ecclesi:e musivo ornavit opere, et quam 
tempore sacerdotii sui regendam susceperat, et qui 
plurima dona ilti obtulit, nt refert Ansstasius. 

! Et Bironius dicto tomo XIl in appendice, cum 
aliis tribus ex pag. 14164, ut «upra sunt, de ecclesia 
5. Laurentii titulo Damasi. Quo in loco. et sequens 
ex«t2bat, Damasique nostri esse non. dubitandum. 
Edidit iue Sirinondus in. no:is ad Synodum his ver- 
bis : Huc autem facit antiquum urbis epigramma, quod 
reliquis e bibliotheca Palutina vulgatis addi licet, ex 
codice S. Marie Virduueus. 

Attica uxor (vid. infra not. b) fuit Felicis Mami v. c. 
ad que;u Sidonius Apollinaris excusatorium Carmen 
Beripsit num. 9, incipit : 

Dic, dic quod peto, Magne dic amabo, 
Felix nomine, meute, honore, fanis, 
Natis conjuge, fratribus, pareute, etc. 

Suumque condiscipulum fuisse dicit ad finem. 

Quapropter facinus meum tuere 

Et coudiscipuli tibi obsequentis 

Incautum precor asseras pudorem, etc. 
Meminit el in Propemptico ad finem. 


Hinc ad consulis ampla tecta Magni 
Feliceuque tuum verius libellos, eic. 


^ Videtur legi oportere tumuli , ut jam monui : Ὁ 


vel si tumulum retines , lege honorat. Snbsiitit S. 
Marci sepuler&in cum titulo usque ad tempora Gre- 
gorii VIL, quo sedente detectuim cum sacris exuviis, 
quie alio translate fuerunt , narrat. cl. Maraugonus 
in Append. ad Chronol. Rom. Pont.,$28 : 


Uranio fratri suyremum frater honorem 
Martyris ad vam detulit Ambrosius. 


b Sarazanius aliud dedit de eodem S. Laurentio, 
carmen scilicet xix., quod valde dubitiri potest, 
an Damasi sit : eo tamen, ne lector careat , hic 
reddo. 


Non mirum est fallax nimium quod fíamma minatur, 
Martyris et corpus nil nocitura cremat. 

Naiique docet fidei maguam sine vindice poena 
Ad oclum mediis ignibus esse viam. 


SANCTI DAMASI PAPAE 


988 
CARMEN XIV." 
! De S. Laurentio b. 
Verbera , carnifices , (lammas , tormenta , catenas 
Vincere Laurenti sola fides potuit. 
Hxc Damasus cumulat supplex altaria douis, 
Martyris egregium suspicieus meritum. 
GARMEN XV. 
! De Sancio Felice *. 
Corpore, mente, animo, 4 pariter de nomine Felix , 


Epistolam ad eumdem Felicem scripsisse Faustum 
episcopum refert. Gennadius de Viris illustribus in 
Fausto, cap. 85, his verbis: Scripsit postea ad  Feli- 
cem praefectum praetorio, et p.triee dignitatis virum, fi- 
lium magni consulis jamreligtosum, eyistolamad timorem 
Domini horjatoriam, convententem personis pleno animo 
penitentiam. agere disponentium (forte. disponentibus). 

* Sancti Felicis presbyteri nat le habet Romanum 
martyrologium 414 Januarii , ubi notat Baronius , esse 
Damasi carmen quod de eo scripsit vota persolvens. Fue- 
ratque Roni celebris solem:iitas s: nct: Felicis confes- 
soris, in cujus dienatali, in ejus basilica homiliam ha- 
huit S. Gregorius, qu v est 15 in Evang. unde colligitur 
olim fuisse in ea Basilica siationem, ut tesiatur Pauvi- 
nius inlibello de stationibus urbis Romn:c. S. Felicis in 
Pincis eccleste meminit Anastasius bibliothecarius 
in Hadriano papa his verbis : f/asilica vero beati Fe- 
licis posita in Piucis, qua in ruina erat, et tectum ejus 
dis(acium | existebat, (ncto eodem tecto. noviter, ipsam 
ecclesiam renovavit, el vestem super altare ejusdem ec- 
clesie de quadruplo faciens obtulit. Et in Benedicto III : 
Pari modo et in ecclesia beati martyris Felicis, quae 
ponitur in Pincis fecit vestem de fundato, una cum gry- 
plis. Meminere Cencius camerarius, qui fnit Honorius 
Hl papa. in. suo Rituali, Martinus. Polonus in Chro- 
nico, Nicolaus Signerilis, qui Martino V pap: opus 
dicavi!, in. quo de ecclesiis Urbis; Andrea- Fulvius 
de antiquitatibus Urbis ad Clementem VII, et Luces 
Faunus sub Paulo IH, et Marlianu-, qui et locum iu- 
dicat ; sed Polonus clarius, qui loquens de portis 
Urbis, Porta, ait. Pinciana qu& est circa ecclesium 
S. Felicis in. Pincis. Et vetus liber Antiquitatum 
Urbis in nostr: bibliotheca ,  manuscriptus ante 
aunOos circiter 250, Urbano VI papa [ortam 
Pincianam prope ecclesiam S. Felicis in Pincis 
enumer:t, et his vetustior marmorea tabula ad S. Ma- 
γί in Cosmedin., inter alia donata a Georgio glorio- 
sissimo dicitur bineas qui sunt in. Pincis, in quibus 
conjicio portam et montem Pincium ab hac ecclesia 
nomen accepisse, non ut volunt. Antiquarii Blonduimn 
secuti auctorem, a Piucianorum domibus, quarum fit 
mentio apud Cassiodorum epist. 40, lib. 11 : marmora 
de domo Pinciniana, eic. Anastasius bibliothecarias 
in S. Silvestro Palatium Pincis vel in Pincis, vel Pin- 
cii ubi habitavit Belisarius, quia ab hac ecclesia no- 
men habuisse potest, quamquam, οἱ Pincix familiz 


Hunc etenim fruitur martyr Laurentius ignem, 
Et meritis summis ue moriatur agit. 
[luic preterea tertium addidit incerti t^men au- 
ctoris, in quo laudatur Attica Felicis Magni uxor, ob 
restauralam ejusdem martyris basilicam , notasque 


, liuic adjecit, n. 14. 


Videtur autem utrumque, ni fallor, ab eadem 
manu profectum ; veroque simile est , pro more ejus 
sseculi parietibus restauratx basilicae tunc ca. inscríi- 
pta fuisse , atque inde excepta, si non ex alia basi- 


lica in agro Verano. 


* In Latino Vatic. cod. 5087 hwc inscriptio le- 
gitur : Versus. Damasi pape ad. honorem S. Felicis 
pape de falsi criminis purgatione , et de salute sibi 
restituta in busilica ejusdem Felicis musivo mirifico de- 
scripti. 

4 ]dem cod. pariterque e nomine. 


ὅ89 


Sanctoram in numero Christi ^ sacrate triumphis, 

Qui ad te sollicite venientibus omnía praestas , 

P Nec quemquam pateris tristem * repedare * viai;- 
ten *, 

Te duce servatus moriis quod vincula rupi , 

Versibus his Damasus supplex 4 tibi vota rependo. 


meniío (iat in veteri inscriptione Probe Faltoni». 


Anicig. Faltonie. Probe. Anmnios, Pincios. Anicos- 
que. Decoravit. 
Nam sanctus Felix dictus ipse hoc nomine in Pincis 
apud S. Gregorium in Antiphonario, tali titulo : Nat. 
S. Felicis in Pincis, et in antiquis mauuseriptis, ét 
impressis missalibus ac breviariis, S. Felicis in Pin- 
cis presbyteri, et martyris nomine pa:sim vocatur, 
credo ut ab aliis dignosceretur. Nam supra sexaginta 
in martyrologiis fuisse Felices legimus, tresque cx 
his Nolanos unum episcopum , alterum martyrem 
cum svciis, tertium liunc nostrum preshyterum, quia 
ut habet lectio Romaui, S. Feliz sepultus. est prope 
NNolam, in loco quem in Pincis appellabant ; ct Ado in 
martyrologio de ipso : sepultusque juxta urbem (scili - 
cet Nolam) in loco qui dicitur in Pincis , etc., habe- 
turque in veteri Romano  marlyrologio ; et Ado ln 
capite sui operis : Nole Felicis presbyteri in Pincis 
sepulti. Beda etiam iu martyrologio scribit: Sepul- 
(nsque juxia urbem ab Helpidio sunclo presbytero ; in 
loco qui dicitur in Pincis; et Notkerii martyrologium : 
Sepultusque est non longe ab urbe Nola in loco qui 
dicitur in Pincis. Sepulcri S. Felicis meminit S. Au- 
gustinus epist. 187, tom. I, ad populum flipponen- 
δοίη, dum ail: Multis notissima est sanctitas. loci, 
wbi beati Felicis Nolensis corpus conditum est, ctc. 
Pincianam autem. portam a Procopii :vo sic dictam 
ipse docct lib. 1 de Bello Gothorum ; ante enim Col- 
]-Htinam voc:stam, et montem seu collem Horiutorum 
dictum scimus. Vitam S. Felicis carmine. sciipsit S. 
Paulus Nolanus. episcopus iu decem Natalibus, quo- 
rum primum ita inclioavit fere ut noster Damasus : 


Inclyte confessor meritis et noinine Felix ; 
et secundum natale sic : 
Felix hoc merito quod nomine nomine et idem, etc.; 


babcehs inter opera sancti Paulini, οἱ apud Lippoma- 
num, tom. Il. Et ex Paulino, Beda solutaoratione vi- 


. * [hid. Sociate. 
b Tum statim huic additur, scu potius assuitur hic 
versiculus ; 
Hostibus exstinctis fuerant qui falsa locuti, 


de quo vid. de Dam. carm., cap. 25, ὃ 2, n. 8. 

€ Prudentius in. Hispanias redux de S. Lauren- 

tio : 
EA tristis haud ullus redit. 
Et iterum de 8. Hippolyto, flymn. xi. 

4 Hilarius Papa Baptisterio Lateranensi a. se ex- 
Structo : Liberatori suo beato Joanni Evangelist Hila- 
rius epyiscopns (amulus XT. 

Ceterum in. eodem. ms. cod. hoc Damasi carmen 
immediate sequuntur veluti indivulsa ejusdem pars 
hi versiculi : 

Parvus erat lócus, et sacrís angustus agendis, 
Supplicibusque negans pandere posse manus : 

Hos autein , alioque iis conjunctos cuim legamus 
iuter opera Paulini Nolani, epist. 52, et iterum 
p. 568 hiuc suspicari licet, eosdem vere inscriptos 
fuisse parietibus basilieze S. Felicis Nolz sdificatee , 
hepiumque exscriptorem eos omnes uni Damaso tri- 
buisse. 

* Nomina, we numernm. Paulini nat. xuL : 


Hic martyres omnes 
Quos simul innumeros magnae tenet anibitus Urbis. 


CARMINA. 
A 


D 


$^0 
CÀRMEN XVI. 


* Votum S. Damasi. 

Sanctorum, quicumque legis, venerare sepulcrum, 
Nomina nec numeruin . poiuit retinere vetustas e. 
Ornavit Damasus tumulum, cognoscite, Rector, 

f Pro reditu cleri Christo prestante triumphans, 
Martyribus sauctis reddit 5 sua vota sacerdos. 


lam texuit, ut afíirmat ipse nd finem vitie, et in fiae 
historiz:: Anglorum, dicens : Librum vite et passionis 
S. Felicis confessoris de metrico Paulini opere in pro- 
sam transtuli. Quam ὙΠ} historian habes, et apud 
Surium. Plura Gregorius Turon. c. 104 miraculo- 
ium in gloria martyrum a Paulino etiau (ut affirmat) 
mutuatus ; martyremque eum vocat, qui a S. Pau- 
lino sine sanguine martyr non semel dicitur. Meminit 
et S. Augustinus in lib. de Cura pro mortuis agenda, 
cap. 16, apparitionis S. Felicis , cum a Barbaris 
Nola eppugnaretur, et S. Gregorii liber Sacramento- 
rum , Orationes et. prielaiiouem. liabet. Missz lioc 
titulo : à viii kal. Februarii, natali S. Felicis. Pewus 
de Natalibus in Catalogo sauetorum ex uno tures facit 
Felices, deque illis confusa scribit, nonuullaque per- 
peram radii. Mauibritius babet. tom. 1 Vitarum 
sanctorum : De Sancto Felice presbgtero Nolano, etc. 
Feliz autem sine diphtongo scribendum docent ve- 
téra nimisniata, et antiqua inscriptiones. 

! Repedare, Festis inquit, recedere, Pacuvius : 
Panlum repedare a vestibulo gradum. Et Nonius 
Marcellus : Hepedare ; Lucilins, lib. xxvi: Redisse, 
et repedasse, ut. fhoma vitet. glediatoribus. — Idemque 
Sanctum ego a Metello Romam repedubam munere. 

* Utitur hoc. vocabulo et Solinus, cap. 52. sive 43, 
Apuleitis, lib. vt, ac Floridorum | initio. Sidonius lib. 
1, epi-t. 5, iuitio, sed et Symmachus, lib. 1, epist. 74. 

* Baronius, pag. 909, sub anno Christi 262 : Re- 
peritur in antiquis inscriptionibus Damasus pro unione 
sancte Ecclesia nuncupasse vola martyribus , qu. et 
persolvit, nbi Romanus clerus relicto schismatico Ur- 
sicino, Damaso conjunctus est. Exstat de his. vetus: in- 
scriptio istis verbis, eic. In codice Palatino sequiwr 
hoe carmen : 


DE SS. MARTYRIBUS VITALI, MARTIALI, ET ALEXANDRO. 
Dum peritira Gethze posuissent castra sub Urbe, 
Moverunt sanctis bella nefanda prius. 
que sacrilego verterunt corde sepulcra. 


Vid. etiam Prudentii hyntn. xi, quorum ocalatorum 
testium fides Dodwelliani ingenii de paucitate Marty- 
rum commenta destruit, 

f Sic etiam Cornelius exsultabat in reditu Confes- 
sorem qui Novatiano adhsserant , apud Cyprian., 
epist. 46, edit. Pamel. 

5 Lapis Christianus ad S. Mari» ad angelos 
recenter effossus, atque utraque ex parte inscriptus ; 
in priori : 

SANCTIS MARTYRIBUS 
PAPRO ET MAUROLEON! 
DOM!NIS VOTUM REDD. 
CAMASIAS QUI ET ASCLEPIUS ET VICTORINA 
NAT. H. DIE IN X. KAL. OCTOR. 
PUER! QUI VOT. MH. VITALIS. MARANUS 
ABUNDANTIUS. TELESFOR. 
In alia vero parte : 
DOMNIS SANCTIS 
PAPRO ET MAURELONI 
MARTYRIBUS 
CAMASIUS QUI ET ASCLEPIUS ET VICTORINA VOT. 
NATAL. HAB. DMII. KEAL. OCTOB, 
.o 5. ARANE VITALIS 
. NTI. TELESPOS. 
, Utramque inscriptionem à viro clar. A. F. Go- 
rio nuper impressam fuisse nos monet auctor Veneti 
de hali:e Litt. commentarii , t. fl, pag. 5392, 593. 


$91 
CARMEN XVII. 


! De S. Eutychio 8. 


Eutychius martyr crudelia jussa tyranni 
Carnificumque vias pariter tunc mille nocendi 
b Vincere quod potuit , monstravit gloria Christi. 
Carceris illuvien: sequitur nova poena, per artus 
Testarum fragmenta parant, ne somnus adiret , 
Bis seni transiere dies , alimenta negantur, 
Mittitur in barathrum. Sanctus lavat omuia sanguis 
Vulnera qua intulerat mortis metuenda potestas, 
Nocte soporifera turbant insomnia mentem. 
Ostendit latebra insontis qux& membra teneret, 


Martyribus quondam rite sacrata piis, 

Quos moustrante Deo Damasus sibi papa probatos 
Affiro monuit carmine jure coli. 

Sed periit titulus confracto marinore sanctus, 
Nec tamen hís iterum posse latere fuit. 

Diruta Vigilius nam mox hsc papa gemiscens 
Hostibus expulsis omine novavit opus. 


Non est Damasi, sed inter Damasi carmina posui, 
quia de Damaso οἱ illius carminibus a Vigilio papa 
positum, habet et Baronius , qui credidit esse Da- 
inasi, his verbis : Sed el exstant ejusdem Damasi ver- 
sus, quibus alias exornavit sanctorum martyrum Eccle- 
sias (urore barbarico dissipatas, quas ipse restituit. Ac 
esse de memoriis martyrum in suburbiis notat ad 
oram libri. lli vero martyres quorum nomina legun- 
tur in titulo, videntur esse ex septem | filiis S. Felici- 
tatis, ex quibus hi tres capitali sententia puniti, ut 
in martyrologiis, 1v idus Julii legimus, cujus  Felici- 
tatis exstabat ceemeterium via Salaria. Anastasius in 
S. Bonifacio : Habitavit Boni[acius in. cemeterio S. 
Felicitatis martyris via Salaria. Et infra : Hic fecit 
Oratorium. iw Cometerio S. Felicitatis juxta corpus 
ejus, et ornavit sepulcrum 5. martyris Felicitatis, et 
$. Silvestri, ubi el posuit. hec ;. pa«enam. argenteam, 
elc., et rursus in flue : Qui etiam sepultus est in ceeme- 
terio S. Felicitatis martyris via Sularia. Et. in S. Ha- 
driano : Cemeterium vero S. Felicitatis via Salaria, 
una cum ecclesiis S. Silvani martyris, et S. Donifacii 
confessoris atque pontificis, uno coherentes. solo mire 
resiauracit magnitudinis. Et ibidem : Imo et ceme- 
terium Jordanorum, videlicet 85. Alexandri, et Vita- 
lis, et Martialis martyrum, seu. sanctorum septem Vir- 
ginum a novo restauravit. Et iu S. Symmacho : Hic 
reparavit basilicam S. Felicitatis, cut ruina. immine- 
. bat. Et paulo infra : Hic fecit cemeterium Jordanorum 
in melius propter corpus S. Alexandri. De alio S. 
Alexandro episcopo et martyre, martyrologium fto- 
manui. 24 Septembris : Rome via Claudia xx ab 
Urbe milliario, passio S. Alexandri Episcopi, etc., 
cujus corpus postea B. Damasus papa in Urbem tran- 
stulil, vi kal. Decembris, quo die festivitatem illius. ce- 
lebrandam instituit. Et in veteri Romano martyrologio 
apud Adonem 90 Novembris : Beati. Alexandri epi- 
scopi et marlgris passi x1 kal. Octobris a papa Damasovi 
kat. Decembris translati , quando festivitatem ei dicavit ; 
etPeirus deNatalibusin Catalugo Sanctorum, lib. viti, 
c. 101, de ipso: Sanctus autem martyr via Claudia xx 
ab Urbe milliario ducius est, elc. ; sed post modum papa 


^ Ven. card. Thomasius, Oper. tom, V, pag. 465, 
* x kalend. Junii : Natale S. 'Euthicii. In reliquis vid. 
Saraz. not. 
b Sic in carm. de sancto Paulo : sensit, posset quid 
gloria X PI. De SS. Nereo et Achileo : possit quid glo- 
ria XPI. De sancto Laurentio; Vincere Laurenti sola 
fides potuit. 
. € Vid. qu: ad hoc observavi de Damas. carm., cap. 
95, $ 2, n. 10. 


SANCTI DAMASI PAP,E 


992 


Quzritur, juventus colitur, fovet, omnia prestat. 
Expressit Damasus meritum venerare sepulcrum. 


CARMEN XVIII. 
c De S. Torsicio *. 

Par meritum quicumque legis cognosce duorum, 
Quisquis 4 Damasus Rector titulos? post praemia reddit. 
Judaicus populus, Stephanum meliora monentem 
Perculerat saxis f tulerat qui ex hoste tropzeum. 
Marlyrium primus rapuit levita fidelis. 

Tarsicium sanctum Christi sacramenta gereutem, 
Cum male sana manus peleret vulgare profanis, 
Ipse animam potius voluit dimittere czsus , 
Prodere quam canibus rabidis € ccelestia membra. 


B Damasus cryptam fabricavit , et ibidem ipsum deposuit. 


! Martyrologium. Romanum 10 Februarii, fiomc 
S. Eutychii martyris, qui illustre martyrium  consum- 
mavit, sepultusque in comeleiio Callisti, cujus sepul 
crum S. Damasus papa versibus exornavit. Et hoc epi- 
gramma ad hanc diem exsta! in marmorea tabula in- 
cisum in basilica S. Sebastiani, melius ac fidelius, ut 
in saxo, editum a Panvinioiu librode septem ecclesiis 
Urbis, et a Baronio in Martyrologio, tom. etiam 
XIL, i» Appendicibus ex hoc tamen inscriptionum li- 
bro, ac ut legitur in eo ; nos autem illud cum ar- 
chetypo contulimus, ac ut supra exscripsimus. Nam 
versu 5, Pam inius scribit, monstrante ; Daronius in 
Martyrologio monsirantis ; versu 8 lnscriptionum 
liber, tulerat ; lapis habet , intulerat ; ac sequitur 
versus, ac principium alterius , 1 superius babes, 

uod in co libro deficit, duorum enim versuum me- 

ietatem in unum transcripsit, ac ex duorum parte 
unum fecit. Corpus autem. sancti. Eutychii ex hoc 
loco translatum jacet in basilica S. Laurentii titulo 
Dainasi sub ara majori, ubi et Damasi ipsius exstant 
corporis reliquiz, legiturque : sub hoc altari condita sunt 
corpora S. Dumasi pape et confessoris, el sancti Christi 
martyris. Eutychii. 

* Accipe, et ejusdem Damasi epigramma de Tarsicio 
martyre sacram eucharistiam gestanie. ldem Baronius, 
qui versu antepenultimo, quod ex meinbranis Pa- 
laiinis pulgare perperam legitur, legendum credit pe- 
teret vulgare, qua dicendi furmula, et Ovidius, n, de 
Arte amandi utitur : 


Quis Cereris ritus audet vulgare profanis? 


Tropxum autem hoc loco sine aspiratione scriptuin 
veleri more, Cicero in Oratore, ad Brutum : Cum 
scirem ila majores locutos esse , ut nusquam nisi. in 
vocali, aspiratione uterentur ; loquebar sic ut pulcros, 
et Cetegos , triumpos , Cartaginem, etc., passim in 
antiquis inscriphonibus trop:eum legitur ; Graci 
τροπαῖον ; vide Nonium. Ad Epigrammatis intelligen- 
tiam. vide Martyrologium 19. Augusti, ubi et via 
Appia in cemeterio Calliats sepulium, quod et in mar- 
tyrio S. Stepliaui papz. apud. Metaphrastem 2 Au- 
gusti, qui est apud Lipoman. tom. Vlf, apud Surium, 
tom. IV, de quo et Peirus in Catalogo, lib. vn, c. 66. 
Vide et notationem Baronii in Martyrolog. ; ac uc 
mireris acolytum Christi Corpus gestantem. Hujus 
sancti corpus iu ecclesia S. Silvestri in Campo Mar- 
tio requiescere docet vetus marmorea inscriptio, cui 


d Forte Queis. 


€ Sic dictxe sepulcrales inscriptiones : locos habes 
frequentissimos apud Gruterum, et Muratorium. 

f Carm. de S. Paulo : tulerat que ex hoste tropea; 
carmen de sepulcro suo: portant qui ex hoste tropea ; 
et in append., n. ὁ. sumpsit qui ez hoste tropa. 

6 Videant heterodoxi eorum temporum fidem. 


995 


CARMEN XIX. 
! De sancto Gorgonio ^. 
Martyris hic tumulus magno sub vertice montis 
Gorgonium retinet 5, servat qui altaria Christi. 
Hic quicumque venit, sanctorum litnina qu:rat, 
Inveniet vicina in sede liabitare beatos, 
Ad colum pariter pietas quos vexit « euntes. 
᾿ CARMEN XX. 
3 De S. Saturnino martyre 3. 
Tempore quo gladius * secuil pia viscera Matris ἴ 


hic titulus : 1. In n. Domini hec est noticia natalicio- 
rum Sanclorum hic requiescentium ; deinde sequitur : 
Mense Julio die xxvi. n. Scor. Zeferini Papa, et Tar- 
sicii Martyris. Varielas est dierum festivitatis illius ; 
nam Martyrologium die 15 Augusti. In martyrio S. 
Stephani papz 2 die Augusti, in marmoreo Kalenda- 
rio S. Silvestri , 26 Julii : nasci potuit a die martyrii 
et translationum reliquiarum illius. Est et alius 
Tarsicius martyr Alexandrie passus, cum Zotico et 
Cyriaco, in Martyrologiis 54 Januarii. 

! Ex. alia etiam marmorea tabula olim pro sepul- 
ero sancti. Gorgonii martyris muro nunc affixa ad 
januam majorem basilicz? , uti et ex altera superius 
exscripta. Edidere Baronius tom. IV Annal. sub anno 
Domini 384, et tom. VIII in appendicibus , et Gru- 
terus in Romanarum luscriptionum appendicula. 
Gorgonius is esse videtur, qui cum Dorotheo passus 
est Nicomediz sub Diocletiano imperatore, apud 
Eusebium lib. vin, cap. 6, Histor. Ecclesiast. ; Ni- 
cephorus lib. vir, cap. 2; Breviarium, et Martyrolog. 
Romanum, ct Bed: , Usuardi, Adonis, Notkeri , die 
9 Septembris ; ac Petrum de Natalibus in Catalogo 
lib. vit, cap. 55. Cujus corpus postea Romain dela- 
tum affirmant; Breviarium Romanum, et Martyrol. 
ut et Bedze, Usuardi, Adonis, ac Petrus in Catalogo: 
viaque Latina 
ad basilicam S. Petri translatum Gregorio IV Pont. 
Breviarium et Anastasuis in ipso Gregorio. Ado addit 
via Latina inter duas lauros, unde emendandum puta- 
bem in Martyrologiis, et pro via Latina Lavicana 
reponendum , ubi erat locus inter duas lauros S. Ti- 
burtii, ac SS. Marcellini, et Petri, ac Helene, templis 
ac reliquiis olim clarissimus , ac Sanctorum xxx Mar- 
tyrum. natali 22 Decembris. Conlirmabat hanc no— 
stram sententiam lectio Romani Breviarii, Pii V 
auctoritate editl, deS. Gorgonio, qui inter duas lau- 
ros via Lavicana sepultum legitur, nec alibi reperie- 
bam viam Latinam inter duas lauros : quanquam in 
Breviariis recentioribus via Latina repositum fuerit. 
Vide qux de via Lavicana ad duas lauros supra an- 
notavimus. Gorgonii et aliorum corpora martyrum 


* Quis hic Gorgonius? Vid. de Damas. carminibus 
cap. 25, ὃ 2, n. 14. 
]ta rursus de Sepulcro suo de incerto Greco Mar- 


CARMINA. | 
Α Sanguine mutavit patriam , ὃ vitamque , genusque 


994 


Romanum civem Sanctorum fecit origo. 

Mira fides rerum docuit post exitus ingens. 

Cum lacerat pia membra , fremit Gratianus ut hosiis , 
Posteaquam fellis vomuit concepta venena, 

Cogere non potuit Christum te, sancte, negare , 

I pse tuis precibus meruit confessus abire. 

Supplicis hec Damasi vox est venerare sepulcrum , 
Solvere vota licet, castasque effundere preces, 

Sancli Saturini 5 tumulus quia martyris hic est. 


in Gallias postmodum translata his verbis scribit 
Sigebertus in Chronicosub anno Domini 764: « Chro- 
degundus episcopus corpora martyrum Gorgonii, 
Naboris, Nazarii, Roma ad Gallias transtulit, et Gor- 
onium quidem in Gorziz Monasterio, Naborem in 
illiariaco reposuit, etc.; » et Beda ex quo et Raba- 


B nus in Martyrologiis scribunt : m idus Junii, Naza- 


rium simul cum Gorgonio martyre transtulit a Roma 
in Galliam Chrodegundus (Rabanus autem habet Hu- 
rucegangus), Metensis episcopus, permittente Paulo 
papa fiomano , anno. Dominice Incarnationis pccLxv, 
et collocavit. predicius episcopus S. Gorgoneum in 
monasterio quod dicitur orzia. Notkerus in Marty- 
rologio, dicta die, iisdem fere verbis; ac Peirus 
eliam in Catalogo sic : Anuo autem. Domini 764 , epi- 
$Cco Metensis , nepos Pipini regis, ipsum transtulit 
in Gorgotiense monasterium. Intellige tamen de parte 
corporis reliquiarum, nam et in basilica Vaticana sunt 
adhuc hujus sancii reliquis, qu: in solemni feria 
secunda Paschatis populo exhibentur; ibidemque 
corpus illius servari affirmatur. Sed et in Ecclesia S. 
Silvestri ad campum Martium , in marmorea tabula 
natalitiorum sauctorum ibidem quiescentiun legitur: 
Mense Septembrio die 10, nat. S. Gorgonii et aliorum, 
quorum nomina Dominus scit ; et in Actis ejusdem S. 


itum. Et inde scribit Maryrologium (? G0rgouii, qu:e manuscripta servantur in bibliotheca 


congregationis Oratorii, cod. n. 7. Reliquias illius 
in Gallias translatas fuisse habetur, cum in transla- 
Lione facta Nicomedia Romam, corpus fuisset aspor- 
latum, ac de dictis reliquiis, in Saxoniam etiain 
aliquid transmissum postea fuerit. 

* Sed. et in tumulo S. Saturnini martyris via Sala- 
ria, hos versus incidendos curavit. Verba sunt Baronii, 
versus ex eo libro exscribeniis post superiores. In 
cod. Palat. et edit. Grut. principium hujus carminis 
ita legitur : 

Horum martyrum cultor Dainasus episcopus servus Dei 

Ola nunc Christi fuerit crarta..... cinis an. t... (sic). 


* [u codice legitur namque genusque; pro quo 
reposuimus eum Baronio, vitamque genusque. Satur- 
nini autem dies est natalis 29 Novembris in Romano, 


dicto? Ita creditur. Hujus enim Saturnini celebris 
memoria agebatur eo loco , ut constat ex Bucheriano 
Kalendario , aliisque veteribus monumentis ad diem 


tyre, atque alibi Damasus. Hinc Muratorius plura in Ὁ 29 Novembris ; quod ego verissimum puto , cum vi- 


ceemeteriis, ac super martyrum posita altaria putat 


ut etiam Aringhus. Vid. not. ad Paulin. poem. xix, 
ver. 598, Veron. edit. 

€ Eivsildensis monachus ovantes. 

4 Tillemontius jure queritur exscriptorum vitio 
factum , ut hoc carmen , atque alia etiam ssepe vix 
nunc intelligimus , frustraque fueruut industriae me:e, 
ut illud integritati suz restituerem. Vide etiam Sa- 
razan. not. 


* Versiculum hunc habes iterum repetitum in Carm. 
de S. Stephano , et in append. num. 3. 

f Romz scilicet : Saturninum siquidem : Origo Ro- 
manum civem , mira autem fídes Sanctorum civem fe- 
cit. Sensus tamen subobscurior. 

& Àn qui cum Sisinnio diacono passus est, ac no- 
men coemeterio dedit in via Salaria , Thrasonis etiam 


PATROL. XIII. 


deo eodem loco posita cxeterorum martyrum sepul- 
cra a Damaso reparata, et versibus exornata, Chris- 
anthi scilicet, et Darie , ev Mauri, et Hilarii , ac 
forte aliorum. Ordo certe Gelasianus Missam habet 
pro Saturnino, Chrissanto, Mauro, et Daria, uno 
eodemque loco , et die. Vid. cl. Blancbinum , Oper. 
Thom:s. p. 110. 

Cur igitur, qux idem Damasus hoc carmine scri- 
bit non omnino couveniunt cum 18, 4085 in Actis 
Marcelli de sancto Saturnino legimus? In iis enim , 
qui martyrem excruciari, et necari jussit, Laodicius 
est, lic vero Gratianus dicitur. Nulla przeterea in 
Actis iisdem de Judicis ejusdem , quisquis ille sit, 
christian: fidei confessione , quam Damasus memorat, 
mentio est. Verum, ut Baronius , ac Bollandus ad- 
vertunt , Acta illa non omni ex. parte difficultate ca- 
rent. 


13 


905 
CARMEN XXI. 
! De sancto Mauro ". 
* Marlyris hic. Mauri tumulus pia membra retenta , 
* (uem. Damasus rector longo posi tempore plebis 
Ornavit supplex , cultu meliore , decorans 
Insontem guerum oui pona nulla Ὁ dejecti. 


CARMEN XXII. 
* De incerto martyre Graco c. 
Jamdudum quod fama refer, te Grecia misit. 


Usuardi, et copiosius in Bedzx Martyrologiis. De 
basilica ubi exstabant reliquis S. Saturnini, Ana- 
slasius Bibliothecarius, qui eti:m hos versus in 
Felice IX refert : Hujus. temporibus consumpta est 
incendio. basilica S. Saturnini martyris via Salaria, 
ugm a aglo refecit. Ev in sancto. Hadriano : Sed et 
Lasilca S. Saturnini in pr&dicta via Salaria positam, 


SANCTI DAMASI PAPAE 


À. Sanguine mulasti patriam , civemque fratremque 4 
Fecit amor , legis sancto pro nomine passus. 
Incola nunc Domini servas qui altaría Christi , 


595 


Ut Damasi precibus (aveas , precor , inclyle martyr. 


CARMEN XXIII. 
ὃ De 8S. Marcellino et Petro. 


Marcelline* tuos, pariter Petre, * nosce triumphos. 
Percussor 8 retulit Damaso mihi cum puer essem , 


quam Catabarbara vocat Anastasius, S. Hilarii suc- 
cessor S. Simplicius his versibus in musivo : Plebs 
devola , veni perque hat commercia disce, eie.; integros 
adhuc videmus , quos οἱ refert Platina. Et S. Felix 
Ill, successor Joannis, ad S. Stephanum in Coelio 
monte, ubi erat iuscriptio musiva, ex membranis 
Pal.tinis rediviva apud Grnterum : ex quo Baronius 


Wna cum c&meterio sanciorum Chrysanthi et. Darim B in Appendicibus in tom. XII retulit ad annum Christi 


renovavit, auque camelerium saneta. [lilariae innovavit. 
Et in Gregorio IV : Nam eo tempore ecclesiam beati 
Saturnini martyris (oris portam Salariam constitutam, 
qua vetustate niinia , et longa jam senio a fundamentis 
ceciderat, navis fabricis edificari fecit, el picturis variis 
decoravit, ubi etiam obiulit vestem. de fuuduto unam. 
De qua basilica, et Baronius in Martyrologio. Reiatant 
adhuc templi parietes extra Salariam portam, et 
locus nomen retinet S. Saturnini, ubi et ceemeterium 
fuit nomine Thrasonis, de quo Cencius camerarius 
in libro Censuum Romane Ecclesie, Volaterranus, 
Alberiinus, Pauvinius, etc.; corpus vero S. Saturnini 
translatum. ad. Ecclesiam Sanctorum Joanuis et 
Pauli titulo Pammachii. 

! Baronius habet nt supra ex hoc loco pag. 912, 
his additis verbis : Exstant in. citato codice alia epi- 
taphia indita aliis sauciórum mariyrum memoriis, quas 
sive ornavit vel resiituit eodem volumine comprehensa , 
et inter alia de Mauro puero. Maurus puer hic ferme 
est Jasonis frater, Claudii Tribuni et. Hilarie (ilius : 
de quibus in omnibus Martyrologiis 3 Decembris, et 
in Historia sanctorum Chrysauthi et Darie, quain 
habet Meiaphrastes 19 Marti. apud Lippomanum 
tom. VII et Surium tom. V: Qui sanctus. puer ob 
Christi confessionem interfectus est cum Jusone [ratre, 
sub Numeriano iuperatore; exstal in eo loco ubi inter- 
fecti sunt vetus monumentum, in quo hemine. Christiani 
cum illum expurgassent , nocle omnia sanctorum mar- 
tyrum corpora posuerunt haud procul ab Urbe, juxia 
viam qug Mauri nuncupatur. Hiec iu illa historia. 
Quorum sanctorum fratrum corpora ad S. Praxedeimn 
ex ceineteriis translata sunt, sub Paschali papa , ut 
habetur in marmorea tabula Ecclesie illius. Qus 
postea ab A'exandro II papa Lucaw deportata ut ex 
veteribus monumentis Lucen. Ecclesi: refert. Daro- 
nius tom. Il, sub anuo Domini 1070. 

3 Simili modo supra de Sancto Gurgonio: 

Martyris hic tumulus magno sub vertice montis, 
Gorgouium retinet. 

δ᾽ [loc plebis verbo similiter usi sunt, et alii ve- 
teres sumuii poutilices Rouaüi, et ad Sauctam Ma- 
riom Majorem in Arcus summitate ex inusivo : Xystus 
episcopus plebi Dei. Qui est Xvstus hujus nominis 
tertius ; et ad Lateranum in marmorea ;ed.culie janua 
S. Jownnis B.ptisue: T Hilarius episcopus T sanctas 
plebi Dei. Et in. Ecclesia S. Andreze in Esquiliis, 


& Claudii Tribuni et Hilarize martyrum lii, ac Ja- 
sonis fratris , ut in Actis sancti Chárysanthi, et Darigs. 
Vid, Sarazau. not, 

b SicBaroniu» ex quo Sarazanius. Gruter., p. 11714, 
Delicti. 

* Ita desancto Saturnino : Sanguine muleasli patriam. 

4 Vid. Saraz. not. 

* [n veteribus martyrologiis ac monumentis Mar- 
celliuus Petro, et Petrus Marcellino preponityr , 


530, in cujus fine : Felix papa addito musico splen- 
dore sancte plebi Dei perfecit Et noster Damasus 
supra de sancto Paulo: Cuperet discerpere plebem, 
etc. Leo etiam quartus in versibus, qui ad portam 
Ali» arcis exstabant , et Joannes papa VHI in epi- 
grammate, quod in porta suburbii S. Pauli olim ex- 
$titisse apparet in veteri codice manuscripto, cui 
titulus, DEsCRiPTIO URBIS ROMA, eodem iitulo utitur; 
qui liber sub Urbano VI papa scriptus. fuit, quem 
nos habemus. Versus quales sunt bic apponimug, ut 
reviviscant , quandoquidem albi illos non legi : 


LEONIS QUARTI 
In Introitu Urbis Rome per Portam Elie areis : 


Romanus, Francus, Bardusque viator, et omnis 
Hoc qui inteudit opus, cantica digua canat. 
Quod bonus antistes quartus Leo rite novavit, 
l'ro patri ac plebis ecce salute suas. 
Principe cum summo gaudens haac cuncta Joaunes 
Perfecit, cujus emicat altus honor. 
Quos veneranda fides nimio devinxit amore 
Hos Deus oimnnipotens perferat arce poli. 
Civitas Leonina vocata. 


JOANNIS OCTAVI 
In Porta suburbii S. Pauli. 


Hic murus salvator adest, invictaque porta, 
Quz reprobos arcet, suscipit a«que pios. 
Hanc proceres iptrate senes, juveuesque togati , 

Plebsque sacrata Dei limina sancta petens. 
Quam praesul Domini patravit rite Joannes, 
Qui nitidis fluxit moribus et meritis. 
Presulis octavi de nomine facta Joannis 
Ecce Joaunipolis urbs veneranda clnit.. 
Angelus banc Domini Paulo cum priugcipe sanclus 
ustodiat portam sen:per ab hoste nequam, 
Insigne nimium muro quam coustruit amplo 
Sedis apostolic;e papa Joannes ovans, 
Ut sibi post obitum ccelestis Janua regni 
P'audatur, Christo sat miserante Deo. 


* Versusecundo fratremque reposui carminum legis 


D necessitate, fratrem enim solummodo est jn exem- 


plari; vel potius. civem. quoque fratrem. Hoc vero 
epigramma sicut csetera. alis, non fuit a Baronio 
exscriptum , credo quia incerti nominis martyr, licet 
patria Graecus. 

* Est carmen de. sanctis Marcellino et Petro, uno 
presbytero , altero exorcista , martyribus; de quibus 
ei hymnum scripsit Rhabanus Maurus episcopus 


nullo inter eos discrimine. Vid ven. Card. Thomasii 
Graduale Aniiphonarium , et Leciionarium S. Gregorii 
oper. tom. IT et V curante viro eruditissimo P. Vea- 
Ζ050 editorum. 

f Pakuious eodex Gruteri nosse, id est percussor 
se nosse retulit, atque ita seribendum censet cl. 
Mazochius ad Neapolitanum vetus marmoreum Ka. 
lendarium ἃ Juni. 


& Bine ἐνὶ εὶς nulla potuisso tupe temporis Acta 


397 


Hec tibi ^ carnificem rabidum mandata dedisse , 
Seniibus in mediis vestra ut tunc colla secaret , 


ante »nnos prope 800; iucipit : Claras laudes ac 
salubres posco , fratres, dicite; habetur num. 25, ac 
ost lhyunum alii versus num. seq. 24. Ad intel- 
igentiam , et ut locum, ubi hoc epigramma po- 
situm fuerat iudicemus , libet hic afferre verba , qux 
in mariyrio prefatorum sanctorum Marcelli et Pe- 
tri leguntur. Sunt autem hiec : Pis (Lucilie οἱ Fir- 
mine) vero in visu apparuit sanctus Tiburtius cum his 
duobus martyribus (Marcellino ei Petro) edocuitque 
eos , queiuudimodum corpora eorum e nigra sylva ab- 
sporlata , juxta ipsum in parte inferiori in crypta se- 
pelire deberent : [uerunt autem. eis. adjutorio acolythi 
duo Ecclesie Romane. Hec omnia Damasus, cum 
lector esset. puerulus , didicit ab eo, qui eos decolla- 
verat , et posiea (acius. episcopus , in eorum sepulcro 
his versibus decoravit. Marcelline , (uos pariter , etc. 
Quz omnia referuntur, et in historia Martyrum, qua 
versibus iambicis scripta babetur tomo VII Surii post 
historiam translationis corporuni ad finem. Ei Ro- 
manum Martyrelogium de iisdem sanctis eodein die 
2$ Juuii : Horum corpora in crypta juxta sanctum Ti- 
burtium sepulta sunt ; eorum sepulcrum. eauctus Da- 
fHasus μέρα versibus postea. exornavit. Et Àdo in suo 
Martyrologio ait : (uorum corpora revelantibus se 
beatis Martyribus tulerunt post modum Lucilla et Fir- 
mug, christianissimne ([eming , el juxia sancitum 
Tiburtium ἐπ inferiori parie crypig — sepelierunt. 
Porro ab omuibus fere Martyrologiis Roinauis , Be- 
dae, Usuardi, Adonis, et Notkeri, asseritur. istud 
Tiburtii sepulcrum 1uisse iu via Lavicaua dm ab 
Urbe milliario inter duas luuros , quo in loco Con- 
Slantinus inperator basilicam. construxit, ut Da- 
masus , sive is Anastasius Bibliothecarius, in. S. 
Silvestri Vita: Eodem tempore (scribit) Augustus Con- 
stantinus. fecit. busilicam beatis marigribus Marcellino 
presbytero , ei Petro. exorcistp, inter duas lauros , et 
mausoleum , ubi bealissima maler ipsius sepulta est 
Helena, iu sarcophugo porphyretico via Lavicana, 
milliario ab wrbe [ima leriio , in quo loco, et pro 
amore malris sug,et veneratione sanctorum, posuit voli 
sui dona, patenam ez auro purissimo pensantem libras 
δῦ. Et pergit reliqua. donaria explicare permulta , 
magnique pretii , el agros , etc. Eadem ferme Beda 
de Rat. temp. sic : Jtem basilica via Lavicana inter 
duas lauros beato Petro et. Marcellino martyribus , el 
mausoleum , ubi malrem suam posuit in sarcophago 
purpureo. Et Ado iisdem verbis in Chronico. Et Ni- 
cephorus lib. vir , cap. 91, Hist. Ecclesi»st. scribit 
de Helena mortua , ex Langii interpretatione : Ex- 
tra urbem Romam in templo rotundo marmorea urna 
deposita , atque biennio post una cum urna Constan- 
tinopolim deportata. EA Sigebertus in Chronico , sub 
anno Uomini 849 , scribit : Sancta. Helena. impera- 
triz Romae in Ecclesia sanciorum | Marcellini et Petri 
swariyrum , in mausoleo purpureo sepulta, ete. Ea- 
dem et Petrus de Natalibus lib. vii, cap. 73. Ana- 
$tasius autem. Bibliothecarius refert. de Honorio I 
Papa : Henovavit et cemeterium beatorum Martyrum 
Marcellini et Petri via Lavicana. Et de Hadriano I: 
Cameterium. uem. BB. Petri et Marcellini via Lawi- 
Cana , juxta basilicam B. Helena renovavit , el tectum 
ejus, id est S. Tiburtii, el eorundem SS. Petri el 

arcellini mower [fecit , quoniam nullus erat jam de- 
scensus ad ipsa sanctorum corpora. Quorum martyrum 


consularia Martyrum a Christianis excipi , aut si quse 
scripta fuerant , dilacerata fuisse , ne tenacibus libel- 
lis erudiia secula, tempus, modumque pas»ionis prodi- 
fum dulcibus linguis per auresposterorum proderent, ut 
Prudentius aid hymno de sauciis. Homneterio et Cke- 
ledonio. Vid. Acia S. Vincentii apud Ruinart. 


^ [ta Sarazanius et Henschenius, at sensus posts 


CARMINA. 


Α 


D 


598 


Nec tumulum vestrum quisquam cognoscere possel ; 
Vos alacres vesiris manibus mundasse sepulcra, 


corpora, in Gallias postea translata fuerunt, Ejus- 
que rei historiam scripsit Einardus, sive Eginartus, 
et Surius tom. VIll , ubi de loco hxc habet : Primo 
ad basilicam S. Tiburtii martyris in via Labicana 
tribus ub urbe. passuum millibus distantem venivnt , 
deinde in crypiam eidem basilice cantiquum , in qua 
BB. Christi martyrum. Marcellini et. Petri. corpora 
eraut. tumuala descendunt , eic. Re'erunt. trausla- 
lionem οἱ Sigebertus in Chronico anno 826 , ct An- 
nonius sive À monius de Gestis Francorum lib. 1v, 
cap. 114, ad fiuem, qui sub Grezorio IV fuisse re- 
fert , et alii. De qua re, et Rabanus Maurus in ver- 
sibus de iisdem inartyribus : 
Hus Christi testes Romana adscivit ab urbe 
Vir probus Ainardus constituitque locum, elc. 

Et in epitaphio E.nardi , ldem : 


Nam horum sanctorum condigno functus bonore 
Exquireus Roms corpora duxit, et huc, etc. 


In hac ba-ilica stationem fui-se refert Pauvinius in 
lihello de Siationibus Uibis : 1v. Non. Junii statio ad 
SS. Marcellinum et. Petrum via. Labicana. Nam S. 
Gregorius stationes per basilicas vel sanctorum  mar- 
tyrum cometeria sollicitus distribuit, quem morem la- 
bentibus temporibus plebs Romana quosi eo rivente 
certatim retinut. Eas. hasilicas ipse pontilex Grego- 
rius , simnl venerabuudus adieus, vigiuti homilias 
in Evangelia coram eccles:a diverso tempore habuit, 
ut scribit. Joanues Diaconus in Vita S. Gregorii lib. 
ii , num. 18. Meniionem postea fecerunt loci hujus , 
et Cencius Sabellus , qui fuit Honorius teriíius Papa, 
in libro Censuum MKoman:e Ecclesi», habuit s:uiem 
unam in ba-ilica SS. Mirceltini et Petri uatali eo- 
rum die : Cemeterium inter duas lauros ad S. Hele- 
nam; et Nicolaus Signorilis, «qui sub Martino V. 
pipa vixit, dum recenset. ecclesiis omnes Urbis , 
quà Suo tempore exstabant :. Extra Urbem (a1) ec^ 
clesia S. Pauli, S. Anastasii ad aquas salrias, S. 
Marie | Annuntiatg ,. S. Sebastiani ad Catacumbas, 
Sancte Helene, eic. Exstabaut tunc, οἱ adhuc ex- 
$iant vestigia liujus templi, ac Helenae mausclei, 
que, et jam nos olim. vidimus , ac se primum de- 
teMisse , atque lustrasse refert Bosius in. Notis ad 
Vitam S. Cecilie. Hc pluribus tractavimus, quia 
p»ueis ceoguila hcc erat basilica : imo vulgo ea 
credebatur. qu: prope Lateranum his est dicata 
maityribus , cum hanc uon esse a Constantino :xdi- 
ficatam ex praedictis cogn :scatur , quod et Ugonius 
de Siationibus aflirmavit. Verumtamen cum vostro 
tempore, Urbano VIII pont. Max. sedente , templum 
id in lucem est re-titutum, et. in-tauratum , clara 
cuilibet et perspicua qux diximus esse poterunt. 
Obiterque. hic notandum est, qued. dicitur ad duas 
lauros, forte ad duas lauras 6586 legendum , ex eo 
quod, ut ait Arnobius Iib. i, Greci vicos cogno- 
minant lauras, 'Teriullianus autem in Apologetco : 
Unde Cussii , οἱ Nigri , et Albini , unde qui inter duas 
lauros obsideut Cesarem , etc. , intelligit de Com- 
modo imperatore , qui st pestilentiam evitaret, Lau- 
relum secessit, quod frigidior ea regio sit , silvisque 
e lauro permultis opaca , a quo eiiam regioni indictum 
nomen, eic., ibique obsessus esti a Romanis Clean- 
drum ad necem deposcentibus ; de quibus Herodianus 
lib. 1 histor. 


lat, ut Acc sibi legamus , quod etiam notat. clariss. 
Mazochius. | 

b Hie punctum, quod Sarazanius οἱ Henschenius 
omittunt, idem M»zochius recte posuit: nec enim 
martyres p»stquam jacterunt , ipsi suis manibus si- 
bi mundaverunt. sepulcri locum, sed antequam — oc- 
cumberent. 


299 


Candiduloó occulte postquam jacuistis in antro , 
Postea commonitam vestra pietate Lucillam , 
Hic placuisse magis sanctissima condere membra. 


CARMEN XXIV. 
! De SS. martyribus Felice et Adaucto. 
* 0 semel atque. iterum vero de nomine Feliz 5 
Qui intemerata fide , contempto Principe mundi b 
Confessus Christum * celestia regna petisti. 
O vere pretiosa fides! cognoscite, fratres, 
Qui ad cocum victor pariter properavit Adauctus 4 
Presbyter his verus, Dainaso rectore * jubente, 
Composuit tumulum Sanctorum f Limina adorans. 
CARMEN XXV. 

* De SS martyribus Nereo εἰ Achilleo 8. 
Militis nomen dederant, ^ almumque gerebant 
Officium pariter spectantes jussa tyranni, 
Preceptis pulsante metu servire parati. 


! Jnsuper et de 58. martyribus Felice et Adaucto 
ejusdem Damasi ibidem. Refert Baronius pag. 9192, 
quorum natale 11. kal. Septembris habent. Martyro- 
logia. Eratque liorum sanctorum cecmieterium a S, 
Joanne papa renovatum , apud Anastasium Biblio- 
thecarium , qui de S. Leone {Π] scribit : Reuovarit 
sarta. tecta beati Felicis et Adaucti martyrum juxta S. 
Paulum Apostolum. Adancti autem nomen sancti 
proprium non est : nam br με no.:ien ignorantes Chri- 
&liani Adauctum eum appellaverunt , et quod. 5. l'e- 
lici auctus sit. ad, coronam : ut scribitur in Martyro- 
logiis Romano , Bed:e, Usuardi , Adonis, Noikeri , 
qui via Ostiensi passos referuut. Quin etiain sanc- 
tam Diguam et Emeritum , in persecutione  Vale- 
riani imperatoris , sub. Caio judice passas , in cc- 
meterio Comedill:e via Ostiensi ad sanctos Felicein 
et Adauctum sepultas ; eorum acta testari refert Ba- 
ronius in Martyrologium lRtomanum 22 Septeuibris. 

uo ex«titis-e loco hoc epigramma credi potest. S. 
C regorins Autiplionam liabet de horum sanctorum 
natali. 

* Eodem modo supra de S. Felice preshytero : 

Corpore, mente, animo pariter de nomine Felix. 


? Baronius pag. 909 exstimavit hoc epigramma 
compositum fuisse, cum furens populi Itomani pars, 
relicio Ursicino armato, conversa. est ad Damasum, 
tamquam legitimum pontilicem. Ego tamen crede- 
rem, potius SS, martyribus, el quidem militibus ap- 
tari posse, qui contempta bellica ktlinicorum trium- 
Ῥέα! gloria, nomenque Christianum professi, abjectis 
martialibus armis, gloriosiores Christi triumphos, 
Christum imperatorem sequendo duxere. 

*^ Baronius pag. 915, p, Appendicis : Et de Proto 


ὁ Hujus Felicis quem Marbodus , Home ortum, et 
nuiritum , et sacerdotem ait , basilicam in via O-tiensi 
ad S. Paulum, olim in Pineis dictam fuisse constat 
cx Papebroch. Paralipom. ad Conat. p. 42. Ex quo 
forte factum , ut clar. Mazochius in Pincis legerit , 
ac Felicem liunc , minime vero Nolensem , in. Pincis 
dictum fuisse conjecerit ad 14 Januarii. 

b [n append. n. 2: 


Superato Principe mundi. 


c Carm. de Nereo et Achille conjessi gaudent : de 
S. Saturnino : Meruit confessus abire; ev in Append. 
n. 9. Con'essi X P M., et nun. 5, confessa X P M. 

4 Nomen est beati hujus martyris proprium , se- 
cus ac alij olim censuerunt. Exstant horum warty- 
rum Acta italico sermoue scripta, et notis illustrata 
studio docti et religiusi viri Francisci Valesii elapsis 
annis defuucti, 

* Qui proinde minime dubito, quin Epitaphium 

'* 3€ compositum inscribendum dederit. 


SANCTI DAMASI PAPAE 
A Mira fides 1 rerum! subito posuere fororem , 


400 


Conver:i fugiunt, ducis impia castra relinquunt; 
Projiciunt clypeos, phaleras i et tela cruenta ; 
Confessi gaudent Christi portare triumphos. 
Credite per Damasum possit quid gloria Christi. 


CARMEN AX VI. 

* De SS. martyribus Proto et Hyacintho. 
Extremo tumulus latuit sub aggere Montis; 
Hunc Damasus monstrat, servat quod membra piorum. 
Te Protum retinet melior sibi Regia coeli. 
Sanguine purpureo sequeris, Ilyacinthe, probatus. 
Germani fratres animis ingentibus ambo: 
k Mic victor meruit palmam, prior ille coronam. 


CARMEN XXVII. 
5 De eodem. 


B Aspice descensum, cernes mirabile factum, 


Sanctorum monumenta vides patefacta sepulcris : 


εἰ Hyaciutho martyribus idem Damasus, eic. Exstat 
aliud epigramma de iisdem sanctis ex pag. 1175, 
n. 11, quod infra reponemus, quando οἱ Baronius cum 
superiori conjunxit : Ératque [tome illustris memoria 
horum martyrum , cujus. confessionem. Symmachus 
papa exornavil, apud Anastasium legimus. Exstitisse 
vero credibile est via Salaria veteri, in. caemeterio 
Basill;», ubi horum sanctorum natale ponunt die 4 
Septembris, Martyrologium Romanum, et Adonis, et 
Notkeri : Via Salaria in cemeterio Basille. Usuardus 
autem, Via Salaria, simphciter. Eorum sacra» reli- 
qui:e sub Clemente Papa VIII, ab ecclesia S. Salva- 
toris prope pontem S. Mari:e trans Tiberim posita, ad 
ecclesiam S. Josnnis Daptiste Florentin: nationis, 
solemni pompa fuere translate anno Domini 15992, 
die 21 Junii, refer. Baronius in Martyrologio, et nos 


C σου αι! testes sumus, eratque in dicta ecclesia , 4.18 


S. Salvatoris iu pede pontis dicta, monumentum 
tale : Sub hoc lapide requiescunt sanctorum corpora 
loriosissimorum Proti, ct Hiacynthi. Superioris vero 
inscriptionis Damasi, ac marmoris anterior pars ex- 
stat adliuc in. ecclesia sanctorum Quatuor Coronato- 
rum, reliqua parte recenter suppleta, hoc titulo prze- 
posito : Fragmentum Carminum S. Damasi pape, ex 
templi pavimento, hic repositum δὲ suppletum. Ex his 
niuirum — Palatinis membranis. De gestis horum 
sanctorum martyrum plura lhabeniur in Martyrio S. 
Eugenizx apud Metaphrastem, 41:0 et apud Lippoma- 
num tom. V, Surium tom. VI ct S. etiam Gregorius 
in Autiphouario, et libro Sacramentorum, de iisdem 
sanctis martyribus antiphonam et Missam habet. 


* Ex pag. 1172, num. 9, post aliud superius re- 


f Einsildensis monachus videtur legisse adormaus, 


D quod non disciplet. Cieterum alia etiam lectio. nihil 
h 


abet quod offendat, si sane intelligatur, Paulin. - 
poem. xix, vers. 305, Veron. edit.: . 
Εἰ magui solium Confessoris adorat. 

& Eorum martyrum sepulcro inscriptum fuisse tes- 
tatur Einsildensis Monachus, cui preter Ciampinum 
subscribit ven. card. Tliomasius, oper. tom. V, p. 463. 
Vid. de Damas. Carmin. 

h Mabillon. Vet. Anal. p. 365, Sevumque. 

i Cod. Palatin. apud Grut., Eorum. 

j Apud Mabillon., telaque cruenta. 

k Videas aliquando in sarcophagis altera parie 
insculptam palmam, altera vero coronam. Exempla 
labes apud Boldettum lib. it, cap. 9, et apud Mura- 
torium tom. IV luscript. An igitur, quo quisque ex 
sanctis fratribus loco positus fuerit, Damasus hoc 
versiculo indicare voluit? lta videtur. Huic carmini 
Einsildensis Monachus hsc addit : Leopardus pres- 
bgter ornavit. 


401 


Martyris bic Proti tumulus jacet atque Hyacinthi , 
Quem cum jamdudum tegeret mons, terra, caligo, 
8 [loc Theodorus opus construxit presbyter instans 
Ut domini plebem opera majora tenerent. 


CARMEN XXVIII. 


' De SS. martyribus Chrysantho et Daria Ὁ. 


Hic votis paribus tumulum duo nomina servant 
Clirysanthi , Dari, nunc venerandus honor. 


ponendum, eum et. Baronius tamquam Damasi cum 
ilo coujuuxerit; aního namque epigrammata sunt de 
SS. Pretoet Hyacintho, ac Damasum hoc etiam redolet. 

* Sunt Damasi versus, Gregorii Turon. testimo- 
nio in libro de Miraculis in gloriam martyrum cap. 
38, ad finem, dum loquitur de ba:ilica sanctorum 
Chrysanthi et Darie, his verbis : Damasus antistes 
sancte sedis apostolice jussit diligentius operire fenes- 
tram ubi el vers bus decoravit locum, cte. Non ex- 
scripsit Baronius ut alios; meminit tamen in Mar. 
lyrologio ex Gregorio dum ait : De eorum corporum 
inventione, et de epitaphio S. Damasi pape ad. sepul- 
trim eorum conscripto, etc. Colligimus eastitisse hanc 
bssilieam vel ecryptam via Salaria ; nam legitur ex 
vetustis manuscriptis codicibus apud Surium 17 Ja- 
nuarii de inventione sancti. Diodori, et aliorum liis 
verbis : Beatus igitur Chrysanthus et Daria virgo, etc. 
Imperatoris furia extra portam Romane urbis via 
Salaria in arenario depositi, terra, et lapidibus obrui 
jussi sunt vivi. Et lectio Romani Breviarii 25 Octo- 
bris h:ec habet : Deinde in arenariam que est via Sa- 
laria uterque. ductus, effossa terra lapidibus obruti, 
parem martyrii coronam adepti sunt. Et. Martyrolo- 
gium Romanum dicta 95 : Jussi sunt a. Numeriano 
imperatore via Salaria in arenario deponi, atque. illic 
vivertes terra οἱ lapidibus obrui. Eadem Usuardus ea- 
demque die. Beda vero, et Ado prima Decenibris; 
Greci etiam in Menologio, in vita apud Metaphrastem 
19 Martii; quie dierum festivitatis varietas a die 
martyrii aut. inventionis, aut translationis nasci po- 
tuit. Et Gregorius Turon. inquit : Etiam cryptam su- 
per eis miro opere fabricatam, que in arcum postea 
transvolutum — firmissima — stabilitate — subsistebat. Et 
Anastasius in Hadriano scribit : Sed, et basilicam S. 
Saturnini in predicta via Salaria positam una cum ce- 
meterio sanctorum Chrysanthi et Dari renovavit, 
Alio autem ordine scripta habes haec carmina eodem 
libro pag. 1174, sed de octo versibus quatuor poste- 
Tiores tantummodo, ac legitur : 


Pauper « xcessn melius nunc ista resurgunt. 
Propterea ex hoc libro addinus verbum illud, me- 


* Hoc etiam carmen Damasi esse stylus probat : 
allerum itaque eorumdem sanctorum martyrum tu- 
mulo, alteruin vero eorum cemeterio Theodori pres- 
byteri cura amplisto inscriptum fuisse puto. Coemne- 
terii locum descripsit Boldett. lib. 1, cap. 18. 

b Vid. de Damas. carmin. ne qux eo loco obser- 
vata a me sunt, iterum repetam. 

* ]ta nunc legitur lapidari , aut exsceriptoris vitio, 
cum forte scribi debuisset Effera que rabies ! 

4 Leyc tumulus. In lapidibus enim o pro u haud 
raro : Sic ozori pro uxori, avonclo pro avunculo, secos 
pro secus. : . 

* Damasi scilicet pecunia ; siquidem illum Mauri 
tumulum ornavisse legimus, eodem quo Chrysanthus 
et Paria, loco positum. Malmesburiensis apud Blan- 
chin. ad Anastas. opusc. 14 , Via Salaria in altera 
ecclesia sunt : Chrysanthus , et Daria , et Saturninus, 
el Maurus, et Jason. εἰ Mater Hilaria. Card. Thom. 

r. tom. |l, p. 518; πὶ Kalend. decemb. Natale 
55. MM. Saturnini, Chrysanthi, Mauri , Daric , et 
eliórun via Salaria in Thrasonis. . 

f ]n Vaticano cod. 5860, primo loco releruntu£ 


CARMINA. 


402 


À * Effera quem rabies , neglecto jure sepulcri 


B 


C 


D 


Sanctorum 4 tumulos przda furentis erat. 
* Pauperis ex censu melius nunc ista resurgunt, 
Divite sed voto plus placitura Deo. 
Plange tuum , Gens szva , nefas ; periere furores, 
Crevit in his templis per tua damna decus. 
CARMEN XXIX. 
* De S. Agnete. Martyre f. 
Fama refert Sanctos dudum retulisse parentes 


lius, ut integer sit versus; illic autem legitur excessu, 
hic vero ez censu. Num. etiam 14 ejusdem folii solum 
priora duo sunt carinina, et legitur versu secundo: 


Chrysantbi, Darie, nam venerandus honor; 


ac duo sequentia cum alio epigrammate etiam 
pag. 1071, uum. 15. Quorum sanctorum corpora 
à Stephano Papa Vl, anno Domini 886, pontifi- 
catus anno primo cum aliis reliquiis inventa ex 
eoque loco trauslata in Lateran. palatium, et ad ba- 
silicam SS. XIf Apostolorum, et alibi, condidit, ac 
largitus est, ut habetur in ἰδίου ἃ inventionis sanc- 
torum Diodori et aliorum. apud Surium tomo I, die 
11 mensis Januarii, de qua ciiam Petrus in Catalo- 
go lib. 1, cap. 12. Quorum eriam sanctorum Chry- 
santhi et Darie altare in basilica Lateran. sub ab- 
side fuit, in. quo ipsorum corpora recondita olün 
fuerant; sed cum tempore, quo Ecclesia corruit sub 
Stephano VI. pollutum, et dirutum fuisset, translata 
sunt in oratorium S. Marie , et S. Paucratii mariy- 
ris, quod erat in dextro latere basilic;ie, ubi nunc 
sacrarium est, ihique sub altare ipsius oratorii re- 
condita sunt, ut scribit Panvinius de septem Ecciesiis 
in sancti Joannis templo : refert tamen Sigonius de 
Regno lüliz lib vi, sub anuo 947, Adelandrum 
episcopum  Regiensem sancta martyrum corpora 
Chrysanthi et Dare 4 Berengario impetrata Regium 
deportasse, quae in banc usque diem Regienses reli- 
gione przcipua venerantur. Et in officiis sacris civi- 
tnis Regii habentur lectiones, et in translatione 
eorumdem sanctorum, ubi legitur anno Doniini 915, 
a Joanne X papa Berengarium horum sanc'orumn cor- 
pora impetrasse, ipsi vero Adelardi episcopi preci- 
bus concessa. 

* Duo hsc sequentia epigrammata Damasi esse 
ait Baronius in Martyrologio 241 Januarii, ac sub no- 
mine Damasi in corpore veterum poetarum edita 
sunt. Prius est de martyrio S. Agnetis, cujus pas- 
sionem et Prudentius hymno hoc pereleganti ce- 
cinil : 

Agnes sepulcrum est Romulea in domo, 
Fortis puelle martyris inclyue. . 


versus in abside basilic:ie olim inscripti hoc titulo: 
Versus Constantine Constantini filie scripti in abside 
basilic, quam condidit in honorem S. Agnes, ut etiam 
in Grutero : 


Constantina Deum venerans, Christoque dicata , 
Omnibus impensis devota mente paratis, 

Nurmnine diviuo multum, Christoque juvante, 
Sacravit templum victricis virginis Agnes, 
Templorum quod viueit opus, terrenaque juncta, 
Aurea * nani rutilant summi fastigia tecti ; 

Nomen euim Christi celebratur sedibus istis, 
Tartaream solus potuit qui viucere mortem, 
[nvectus celo, solusque inferre triumphum, 
Nomen adhuc referens, et corpus, et omnia membra 
A mortis tenebris, et czeca nocte levata. 

Dignum ** Agnes munus, martyr devotaque Christo, 
Ex opibus nostris per ss»cula longa tenebis , 

O felix virgo memorandi nominis Agnes! 


Tum statim , ac immediate legitur carmen S. Da- 
masi iis ferme verbis, quibus adhuc exstat lapidi in- 
cisum iu eadem Basilica, ubi illud iterum contuli. 


* Cod. qug. — ** Cod. igitur. 


403 


Agnem 8 cum lugubres cantus tuba ^ concrepuieset, À 


Nutricis * gremium subito liquisse puellam; 
Sponte trucis caleasse minas, rabiemque tyrauni : 
Urere 4 cum flammis voluisset nobile corpus, 
Viribus immensum parvis superasse timorem , 
* Nudaque perfusos crines, et membra dedisse, 
Ne Doinini templum facies peritura videret. 
* 0 veneranda 5 milii, sanctum decus alma pudoris, 
Ut Damasi precibus faveas precor, f inclyta Virgo. 
CARMEN XXX. 
* De S. Agatha martyre 8. 
Martyris ecce dies Agathae 
Virginis emicat eximi, 


De eadem hymnum composuit S. Ambrosius, qui 
inter ejus opera Rom: edita, hymnus est 55, cujus 
initium : . 

Agnes beatsze Virginis 

Natalis est quo spiritum, etc. 
Ejusque laudes idem S. Ambrosius in lib. 1 de Vir- 
ginibus scripsit, et in sermone de illius passione fu- 
sius, et lib. 1 de Officiis cap. 4. ltem S. Maximus 
Taurinensis episcopus, homiliam habuit in natali S. 
Aguetis, quam inter. Vitas sanctorum retulit Lippo- 
manus tom. f, in qua plene de viia et passione il- 
lius. ildebertus Cenomensis descripsit versu elegia- 


co mariyrium S. Agnetis; poema est satis longum. 


divisum in. undecim capita, edidit Gaspar Bartliius 
in Adversaris lib. xxxi, c. 1$. 

* S. Ambrosius in citato sermone: Ád μας in- 
sanus judex jussit eam exspoliari, et in lupanar duci 
sub voce praconis dicentis : Agnem sacrilegam virgi- 
nem Diis blasphemias inferentem, scorium lupanaribus 
datam. Statii. autem ut exspoliata est, crine resoluto 
tantam densitatem capillis ejus divina gratia concessit, 
u( melius videretur fimbriis eorum, quam vestibus tec- 
la, eic. ; et sanctus Maximus in. homilia de eadem : 
Nam spoliata Virgo tegitur. crinibus, εἰ nudata ab 
hominibus malis vestilur ab angelis bonis, et damnata in 
prostibulo turpitudinis, in. gremio apparuit castita- 
lis, elc. 

* 0 Agtues verum decus alma pudoris imago. 


Sanctus Hieronymus, epist. 8 ad Demetriadem : 
Omnium gentium líteris atque linguis precipue ín 
ecclesia Agnes vita laudata est, qua εἰ etatem vicit, 
et tyrannum, et titulum castitatis martyrio consecravit. 
Qus S. Hieronymi verba sunt relata et in Romano 
Martyrologio, in festo S. Agnetis. 

* Scripsit de ejus die natali sacrum liymnum 5. Da- 


masus papa. Hc Baronius in Martyrolog. 5. Februa- 


rii : qui de ipsa plurima annotavit. 

* Virginitatis et martyrii diademata sunt, candi- 
dum ex virginitate, ex martyrio purpureum ; dupli- 
cisque martyrii candidatam virginem et. purpuratam 


SANCTI DAMASI PAP/E 


104 


Christus ^ eam sibi qua sociat, 
* Et diadema duplex decorat. 

δ Stirpe decens, elcgans ! specie, 
Sed magis actibus, atque fide, 
Terrea prospera nil reputans, 
Jussa Dei sibi corde ligans. 

* Fortior hec trucibusque viris 
Exposuit sua membra flagris, 
Pectore quam fuerit valido 
Torta manmilla docet patulo. 

Τ Deliciz cui carcer erat 
* Pastor ovem Petrus hanc retreat, 
L:tior inde magisque flagrans 


ac deinde aliis tormentis necata. [ta Prudentius de 


sancia Agnete : 
B 


Duplex coropa est prsestita martyri: 
Intactum ab omni crimine virginali , 
Mortis deinde gloria libera. 


Kt ad finem: 


Intende nostris colluvionibus 
Vultum gemello cum diademate. 

Et S. Cyyrian. in epist. 9, ad Martyres, ait: O bea- 
tam Ecclesiam nostram , quam sic honor diving digni- 
tatis illuminat, quam lemporibus nostris gloriosus mar- 
tyrum sanguis illustrat; erat ante in operibus. fratrum 
candida, nunc (acta est in martyrum cruore purpurea. 
Floribus ejus nec lilia, nec rosa desunt ; cerent nunc 
singuli ad utriusque honoris amplissimam dignitaiem , 
ut accipiant coronas vel de opere candidas , vel de pas- 
sione purpureas. In calestibus castris, et pax , et acies 
habent flores suos , quibus miles Christi ob gloriam co- 
ronetur. 

* Nobilissimis orta natalibus. Ado in Martyrolog. 


Ο de festivitatibus Apostolorum. Metaphrastes in Vita 


illius: fngenua sum , el ez spectabili genere orta, ut 
omnis parentela mea testatur. 

* Apud 5. Gregorium in lib. Sacramentorum ac 
prisfatione Miss;e sancte Agathe legitur: Per Ghri- 
stum Dominum nostrum , pro cujus nomine penarum, 
mortisque coniemptum in utroque sexu fidelium , cunc- 
tis eiatibus contvlisti , ut inter (elicium martyrum pal- 
mas Agathen quoque bealissimam virginem, victrici pa- 
tientia coronares. Qua non minis territa, nec suppliciis 
superata , de diaboli sevitia triumphavit, Quia in tue 
Deitatis confessione permansit. Et ideo, etc. 

' Ado in Martyrologio, etc. : Agatha autem lortissi- 
me et glorianter ibat ad carcerem , et quasi ad epulas 
invitata , ita gaudens agonem suum Domino precibus 
commendabat. 

* Virgiuem vulneribus sauciam sanavit it carcere 
S. Petrus, qui dixit : Ego sum apostolus Christi; nil in 
me dubites, filia. Quem antecedebat (inquit Ado) puer 
luminis portitor, mamillu quoque virgini restituta, etc.; 


representat, vel quod sana reddita est post vulnera, D similiter, et Metaphrastes. 


Muratorius etiam sic retulit ex Clar. Marangono in 
IV. Inscript. tomo. Siciterum Marangonus ipse, Delle 
cose Gentilesche, p. 405, éx lapide adhuc exstante. 


^ CI. Mazocchius ad xxi Januarii disputat, an uo- 
men Agnes aspirandum sit , ut melioribus seculis. 
At lapis edhuc exstans sic habet. 


b Basil. oper. tom. I, orat. 5. Dies decidende cau- 
s ut advenit, en tibi preco ex nomine quemque ciebat, 
Uteb.ntur vero pr::cones tubo quodam argenteo, vel 
&reo, tauquam tuba, quo vox major et clarior au- 

iretur , ut ex Hesichio colligit adnotator ad Lucian. 
de Mort. Peregr. cap. 52. 


, * Nutrices grandioris etiam zetatis puellis adstitisse 
disciunus etiam ex Chrysestomeo torti. ἢ) hom. 51, Sic 


etiam de sancta Agnete Ambrosius : 


Solvit fines custodize 
Fides teneri nescia. 

4 Beda genuinus: Natale S. Agnetis, que sub Pra- 
fecto Urbis Sempronio ignibus injecta; sed his per ora- 
tionem exstincltis, gladio percussa est. 

e Cod. Vat., sed laud recte : 


O venerandum Agnes, tu mihi decus alma pudoris. 


! Prudent. : Agnes fortis puell& , Martyris inelyte. 

δ Ven. card. Thornasius oper. tom. Il, p. 581, ex 
veterum monumentis : In. natale S. Agalhe virginis 
et mariyris, S. Damasi paye. 

b Alit : quia sibi Christug edm sociíat. 

AL, (dcie, 


* Cuneta flagella cucurrit ovans. 
! Etlinica turba rogum fugiens, 
Hujus et ipsa meretur opem; 
3 Quos Fidei titulus decorat 
His venerem magis ipsa premat. 
Jam renidens quasi sponse polo, 
* Pro misero ἢ rogita Damaso. 
Sic tua festa coli faciat, 
Se celebrantibus ut faveat. 


CARMEN XXXI. 
* Epitaphium Irene Sororis. 
Hoe tumulto sacrata Deo nunc membra quiescunt. 
Hic soror est Damasi, nomen si qusris, lrene ; 
€ Voverat h:zec sese Christo, cum vita maneret, 
Virginis ut meritum sanctus pudor ipse probaret. 


! Ethnici, /Etna monte ignem vomente, ad virginis B 


templum ignem. [ugientes properant , acceplumque ejus 
amictum sepulcro timpositum. contra ignis impetum ad- 
hibuerunt, tgnis autem protinus Dei beneficio regressus 
est. Metaphirastes. 

* Hinc. imploratur Christi fidelibus auxilium Aga- 
thx» adversus Veneris ardores, sicut "ins ignem 
Ethinicis extinxit , ita. fidelibus flammas Venereas* 
s$timulosque reprimat. 

8 Nersu« hic ecclesiastico usui adapiatus fuit hoc 
modo : Pro miseris supplica Domino. Sie legitur in 
Elucidario ecclesiastico Clielitovei , qui hunc hym- 
num affert et interpretatur. 

* Baronius, pag. 9410 Appendicis, anno Christ 
584 : Porro aureas illus de Virginitate lucubrationes , 
ed sanciam sororem virginem lrenem nomine a Dama- 
40 scriptas (uisse putamus , quam et de(unctam prose- 
cutus est. epitcphio , quod diu latens. Dei beneficio his 
diebus lucem emersit, sic se habet. Mactenus ipse. Ex- 
stitisse autem h«c epitaphium .in basilica S. Seba- 


stiani ad Catacumbas crederem . cum Anastasius Di- C 


bliothecarius dicat de Damaso: Hic fecit basilicas duas, 
unam juxia lheatrum 5. Laurentio , et aliam via Ar- 
deatina, nbi requiescit in Catacumbis, elc. ; etin fine: 

wi sepultus est via Ardeatina in basilica swa wn idus 

ecembris , juxia matrem suam et. germanam. Viam 
Ardeatinam cum Appia szye conlundunt. ob vicini- 
tatem ; vel quia illuc protendebatur : sic et in Gestis 
S. Sebastiani legitur, quod SS. Marcus et Marcelli- 


« Sie Tertullianus ad Martyr. cap. 5: Alii inter 
tenatorum (aureas patientissimi inambulaveruni.. Sta- 
bant autem venatores flagris longo ordine di-positi, 
ante quos christiani martyres nudi incedere cogeban- 
lur, ut singulorum iaureas acerbe iuflictas excipe- 
rent. Vid. Euseb. lib. v, cap. 1, ibique Valesii alio- 
rumque notas etlib. vii, cap. 2. Iloc igitur poenze 
genus Damasum eo versiculo respexisse pull Mol- 
sienius in not. àd act. SS. Perpetuus. et Felicitatis 
v. 55. Czeterum. cum Acta Latina fortissimam hane 


CARMINA. 
A Bis denas hiémes necdum complevetát »tas, 


406 


Egregios mores vitz? przcesserat ztas. 

Propositum mentis pietas veneranda puellz, 
Magnificos fructus dederat melioribus annis. 

Te, germana soror, nostri nunc testis amoris, 

Cum fugeret mundum dederat mihi pignus honestum, 
Quam sibi 4 eum raperet melior tunc regia coeli, 
Non timui mortem, celos quod libera adiret, 

Sed dolui, fateor, * consortia perdere vit:c. 

Nunc veniente Deo nostri reminiscere, virgo, 

5 Ut tua per Dominum przstet mihi facula lumen. 


CARMEN XXXII. 
* Epitaphium | Projecta t. 
Quid loquar aut sileam, prohibet dolor ipse fateri. 
Hic tumulus lacrymas retinet: cognosce parentem 


nus sepulti sunt via Appia, milliario secundo ab Urbe, 
in loco qui vocatur ad arenas, quia crypte urenarum 
illic erant, ex quibus Urbis monia struebautur. ln. Mar- 
tyrologio ac Breviario legitur in via Ardeatina. 

! Per extensuii edidit Baronius, uam ex membra- 
nis D. M. liabet. 

* Exstat. marmorea tabula. in basilica SS. Martini 
et Silvestri titulo Equitii, ex qua hiec exscripsiinus , 
et Baronius etiam edidit tom. VIII Annalium | inter 
appendices. Estque prosepulero Projecte. filie Flori 
consulis in ea notati ; fui'que. aimo Christi 585 , &e- 
cundum Pauvinium, et in Fastis , et in Chronico, el 
Baronius tom. IV Annal. Darniasus vero sedit ab an- 
no 5606 , ad annum 384 , eritque pontificatus annus 
41. Quod ad finem scriptum ΠΕΡ, deposita bic εἰσηὶ- 
ficat ; et passim habentur hi notze iu antiquis Chri- 
stianorum inscriptionibus, ac depos., deposil, in Mar- 
Lvrologiis aliquando legitur depositio sancti. Et Ec- 
clesia in oratione pro mortuis, cujus deposilionis diem 
commemoramus. Prudentius inhywnoinex-equiis De- 
functorum : Nunc suscipe terra [ovendo. Et iufra : Tu 
depositum tege corpus. lmo, et S. Paulus, 1] ad 
T inoth. 1: Scio cuí credidi, et certus sum quia potent 
est. depositum meum servare in illam diem; et ἃ. Pe- 
trus epist. Il, cap. 1: Certus quod velox est depositio 
tabernaculi mei. Depositum autem. quasi ad teupus 
tantum, non iu perpetuum, ol spem videlicet restir- 
rectionis , uude et dormire pro mori , eti doraiienteg 
pro inortuis frequentissime iu sacra Scriptura usur- 


negaverit, quin ea saltem «ἰδία in usu fuerit. 
c Paulin. poem. 21 : 


ert . . /Eternis jam pacta virago 
In ccelo thalamis, quam matris ab ubere raptam. 
Festino placitam sibi Christus amore dicavit. 


Videant qui h:ec. vota aut improbant, aut impune 
fraugi posse existimant. 

ἃ £armen de Proto et Hyacintho, retinel melior 
tibi regia celi ; de sepulcro suo sublimes animas rapull 


virginem, colaphis, Graeca vero flagellis cesam expri- ἢ 5ibi regia coli ; etin Append. n. 4, rapuit sibi regia 


maut, Tillemontius loco ῥαδδίξεθαι, mallet. ῥαπίξεσθαι. 
At cum ῥαπίξω utrumque valeat , colaphis scilicet et 
virga, seu fuste cx dere, latinum interpretem eoruin- 
dem auctorum aliud pro alio reddidisse probat idem 
Damasus hoc loco. 
b Pro usu chori pro miseris supplica Domino. Quis 
vero hic Damasus? an noster? Tillemontiu. hoc :egre 
sibi persuaderi patitur : usum enim rhyihimorum , 
quibus liic bymnus constat , longe postertorem. esse 
tat wLte Romani hujus pontificis. At ego baud 
acile concesserim rhythnios 2ttate Damasi posterio- 
reg esse, cum potius longe antiquiores esse evincat 
marchio Maffeius vir. cl. Histor. diylom. p. 187. Si 
quis interim idéu metri genus ab Hilario, Ambrosio, 
Paulino, Prudentio, aliisque usurpatum legat, vix 


coli. 

e Erat itaque ex sacrarum virginum genere , qui 
vitam religiosam domni sum, ac cum suis profite- 
bantur, ut Marcellina, Eustochium, Principia , aliz- 


ue. 
Tt Projecta, an Prejecta ? Ex Marangono viro cla- 
rissimo : 
MAR 
PREJECTO 
IN REFRICER 
Atque iterum : 
PREJECTE 
QUAE VIMT ANNO 
UNO MENSES X. DIES VIII. 
QUIKSCET IN PACE 


407 


Projectze, fuerat primo quae juncta marito, 
Pulchra decore suo, solo contenta pudore; 
Heu dilecta satis miser: genitricis amore, 
Accipe quid multis thalami post federa prima 
Erepta ex oculis Flori genitoris * abivit, 
JEtheriam cupiens coeli conscendere lucem. 
Hzc ^ Damasus prestat cunctis solatia fletus. 


CARMEN XXXIII. 
! De sepulcro suo. 


VIXIT. AN, XVI. M. X. DIES. XXV. DEP. Ill KAL. JAN. FL. 
MEROBAUDE ET. FL. SATURNIN. CONSS. 


Hic congesta jacet quzris si turba Piorum, 
Corpora sauctorum retinent veneranda sepulcra, 


atur , quia vigilaturos , id est resurrecturos vult intel- 
igi , ut ait Augustinus in Psalmum Lxxxvu , inde et 
sepulcrum ccemeterium dictum quasi dormitorium. 
Juscriptionem autem hanc ex coemeterio Priscillze via 
Salaria huc translatam crederem ; cum Sergius Papa 
II transtulerit multa corpora Sanctorum ex eo cc- 
meterio in hanc basilicam , ut docet vetus marmorea 
tabula lioc loco. Unde etiam monumenta transferre 
potnit Sergius , qui et ecclesiam hanc sanctorum 
Silvestri et Martini in meiiorem pulchrioremque sta- 
tuin ἃ f(iudamentis erexit, ut scribit Anastasius. 

! Vidit Baronius, et ex hoc loco exscripsit pag. 
915, diceus : Rursum de loco sue sepulture apud. sun- 
ctos martyres collocande, nisi ipsum reverentia abster- 
ruissel, exstat ejusdem Damasi ejusmodi inscriptio, eic. 
Versu antepenultiio , pro quis reponit queis , id est 
quibus. Est et aliud epit»phium illius quod habuimus 
supra ex Baronii tom. VIII. Intellige hoc loco de cue- 
meterio Callisti ad Sanctum Sebastianum, ibidemque 
positum fuisse dicendum est; nam et superius, el se- 
quentia duo monumenta ex eodem loco sunt exserip- 
ta ; ex quo verisimile est et istud. Xysti tamen Il, 
pontificis socii, de quibus in epigrammate in caeme- 
terio Prietextati eadem via Appia sepulti leguntur , 
in Romano ac Usuardi Martyrologiis , et apud Ana- 
stasium Bibliothbecarium ; apud quos et Bejam uo- 
mina leguntur ipsorum Felicissimi et Agapiti diaco- 
norum, Vincentii , et Stepliaui subdiaconorum. Item 
et beatus Quartus , ex S. Cypriani relatione Martyro- 
log. ac ipse etiam Xystus in caemeterio Callisti, apud 
eumdem Anastasium Bibliothecarium , et Romanum, 
ac Bed:e , et Adonis Martyrologium. Coemeterium 
autem Pr»textati contiguum , et par coeineterii Cal- 
listi fuit, quod bene aflirmat et illorum gnarus Bosius 
in notis »d S. C:ecili:e passionem , et Parvinius de 
coemieteriis h:ec habet: Cemeterium S. Damasi pape 
inter vias Ardeutinam | ei. Appiam. De quo. Damasi 
ecmeterio , in Joanne VII. papa scribit Anastasius : 
Laboravit autem. ei in cemeteriis beatorum martyrum 
Marcellini εἰ Marci , Damasique sancii. Pontificis. 
Quod si idem non est cum Callisti cemeterio, erit 
contiguum , et pars etiam illius, nam el Athanasius 
scribit de Damaso , ut in superiori etiam retulimus : 
Hic fecit duas basilicas unam, etc. ; et aliam via Ar- 
deatina ubi requiescit in Catacumbis. Et paulo iufra : 


ἃ Lapis, abiit. 

b Muratorius post fata quibus nuper cessil, super- 
stes , Thes. Inscript. vom. IV, f. 4999, in schedis ad 
se missis scriptum reperitclamans, nullo tamen sensu 
ac repugnante archetypo. 


c Vides igitur Sixtum alios habuisse martyrii so- 
cios , eos scilicet, quos Pontificale memorat ; eaque 
de re immerito dubitasse Ruinartum in Monito ad 
Martyrium S. Laurentii. 


4 Dixi, qui sunt, de Damas. Carminibus; 


SANCTI DAMASI PAPJE 


408 


A Sublimes animas rapuit sibi regia cli, 


c Hic comites Xysti portant qui ex hoste tropza, 

* Hic numerus 4 procerum servat qui altaria Christi, 
Hic positus longa vixit qui in pace Sacerdos ; 

Ilic confessores sancti, quos Grxcia misit ; 

Hic juvenes, puerique, senes, castique nepotes, 
Quis mage virgineum placuit retinere pudorem. 
Hic fateor Damasus * volui mea condere membra, 
Sed cineres timui sanctos f vexare piorum. 


CARMEN XXXIV. 
* Epitaphium pape Damasi quod sibi edidit ipse. 


Qui gradiens pelagi fluctus compressit amaros, 
Vivere qui pr:sstet 6 morientia semina terra, 


Qui sepultus est via Ardeatina in basilica sua 1 Id. 
Decembris, juxta matrem suam el. germanam. Et Beda 
de temporibus iisdem verbis: Damasus llome epi- 
scopus fecit basilicam juxta Theatrum S. Laurentio, et 
aliam in. Catacumbis , ubi jacuerunt corpora sancta 
apostolorum Petri et Pauli, etc. Et Ado in Chronico 
eadem ad verbum qux Beda , et alii. Facit ad ea , 

u:e Daniasus in fine epigrammatis dixi, leg. 2, Cod. 

e Sacrosanctis Eeclesiis : /mperator Gratianus, Va- 
lentinianus et Theodosius AAA. , Pancratio P. V. Ne- 
mo apostolorum, vel ssariyrum | sedem humanis corpo- 
ribus existimet esse concessam. Et postmodum Carolus 
imperator Magnus in Capitular. Fraucix lib 1 , num. 
159, de Sepultura ubi non fiat sanxit, ut nullus dein- 
ceps in ecclesia mortuum sepeliat. Certe ob Ecclesize 
venerationem, nam in concilii Tiburcien. canone 17, - 
habetur : Nullus laicus in [:cclesia sepelitur , nisi in 
communi cemeterio. Corpora tamen antiquitus in Ec- ΄ 
clesia sepulia nequaquam projiciantur , sed pavimento 
desuper facto, nullo tumulorum vestigio apparente, Ec- 
clesig reverentia conservetur. 

* Sic supra : 


Gorgonium retinet servat qui altaria Christi. 


* Baronius; Ád postremum. autem. hic. subjicimus 
tibi ejusdem Damasi epitaphium , quod ipse vivens 
sibi conscripsit , pium valde; acceptum est ipsum ex 
pervetusto codice bibliothece Treverice ccclesie S. 
Petri ; exscripsit illud Christophorus Broverus', So- 
cietatis Jesu professor. Romam vero ad nos misit. Ni- 
colaus Serrarius , ejusdem Societatis professor. Vide 
infra S. Damasi epigramma de suo sepulcro collo- 
cando ex antiquarum luscriptionem libro, ac ex 
pagina 1172, uum. 11, a Daronio etiam notatum in 
Appendice xu Annal. tomo. Ex basilica vero S. Se- 
bastiani exscripuum fuisse hoc epigramma credi po- 
test; ubi S. Damasum sepultum ex Beda, Anasta- 
sio aliisque infra dicemus. Corporis autem reliquice 
beatissimi hujus pontificis , in basilicam S. Lauren- 
ui ab ipso conditam translatze post. modurn , anti- 
quis etiam temporibus fuere, nam Bibliothecarius 
Anastasius scribit de S. Hadriano papa I: Renovarit 
lectum basilice S. Laurentii , quum Damasi vocant , 
ubi et vestem super ejus altare destauracim (sic) simul- 
que et aliam vestem de post aliare fecit , ubi requiescit 


B 


C 


D 


* lloc erat antiquitus in Christianorum votis. Vid. 


Boldett. lib. 1, cap. 14, adnot. 239, ad Paulin. oper. 
Veron. edit. 


f Hinc videri potest hoc. carmen a Damaso com- 
positum jam fere octogenario, post legem scilicet 2, 
C. de Saer. Eccl., Gratiano, Valentiniano et Theo- 
dosio AAA. publicatam. Vid. Saraz. adnot. 


& Hac eadem comparatione utitur Prudent. contr. 


Symwacli. lib. wn, vers. $06 et seqq. Paulin. de Obit. 
Cel:i vers. 245 ei "644. 


409 

Solvere * qui potuit Lazaro ^ sua vincula, mortia 

Post tenebras, fratrem post tertia lumina solis 

Ad superos iterum * Mariz donare sorori, 

Post cineres Damasum faciet quia surgere credo. 
CARMEN XXXV. 

* f)e templo sancti Laurentii A. S. Damaso instaurato. 
Hac Pater, 4 exceptor, lector, levita, sacerdos 
corpus S. Damasi. Hzc Anastasius. Itaque illic re- 
periebatur a temporibus Hadriani, qui sedit ab anuo 
Christi 772, vel tempore ipsius Anastasii. Caput 
vero illius in basilica Vaticana servatur. Testes Pan- 
vinius, Serranus!, Ugonius, et ante ipsas Signori- 
lis, qui jam ante annos ducentos sacras reliquias 
Urbis retulit, cujus liber manuscriptus habetur in 


Vaticana bibliotheca. Quod venerandum caput po- 
pulo solemniter feria 2 Pasch:e ostenditur curn aliis 


CARMINA. 


Α 


410 
Creverat binc meritis, * quoniam melioribus actis : 
Hinc mihi provecto Cliristus cui summa potestas 
Sedis apostolice voluit concedere honorem. 

* f Archibis fateor volui nova condere tecta, 
Addere przxterea dextralzvaque 5 columnas, 

Qux Damasi teneant proprium per s$zcula nomen. 


rabilia vasa servantur. Prieter hoc et duo alia qu» 
sequuntur de basilica Sancti Laurentii epigrammata, 
habes infra aliud ejusdem Damasi. De ea Anasta- 
sius Bibliothecarius : Hic fecit basilicas duas , unam 
juxia Theatrum sancto Laurentio , et alteram via Ar- 
deatina , ubi requiescit in Catacumbis , etc. Et infra : ' 
Hic constituit titulum in urbe Roma scilicet basilicam , 
quam ipse construxit , ubi et donavit. patenam argen- 
teain pensantem libras , etc. ; reliqua dona leges apud 


reliquiis, brachium etiam illius ad S. Thoma» Pa- B ipsum. Beda de sex ZEtatibus , sive de Temporibus : 


vionis servari docel vetus marmorea tabula, in eo 
Joco , abanno Donini 1150, InnoceniioIl papa: Reli- 
quie hec sunt, Brachium S. Damasi pape, etc., el 
de reliquiis ipsius habentur in basilica S. Marix 
Transtiberinze , ac S. Marix ad Martyres , et aliis 
in ecclesiis Urbis. 

! De hoc carmine et duobus sequentibus Baro- 
nius pag. 911 Appendicis in dicto tom. XII, anno 
Christi 584 : Exstant adhuc de eadem basilica ejusdem 
Damasi insignia monimenta. nempe antiqua. inscri- 
ptiones ibidem ab eo tunc posite, que diu oblivione ε6- 
pulie veluti postliminioreverse suum recipiant locum. 

* Archibis, pro Archivis, nam v eL b sa»pius iuter 80 
commulantur. Árchium ex Graco factum est ἀρχεῖον, 
quod significat Palatium , regiam , magistratuum 
zedes , judiciale foruin , atque inde etiam eliartophy- 
lacium , quia ἀρχεῖα vicina sunt. chartophylacia sint 
illorum membra. Vulpianus leg. 9, ὃ de Ponis : Ne 
60 loco sedeant , quo in publico instrumenta deponun- 
tur , archivo forte, vel grammatophylacio. In Decret. 
s:epius lit mentio de ecclesiarum Archivis, ei Bur- 
chardus in tit. Quibus modis naturales effic. legit. 
$ lilud in (in. : Ecclesie Archivis, hoc est ubi venc- 


^ Cod. Vatic. 1578. 
Solvere qui potuit legalia vincula. 


b flac etiam voce Tertullianus utitur de Resurr. 
eap. 54, nt circumvolutas Lazaro institas exprimat. 

€ Cod. Vatic. Marihe , ut etiam apud Sirmondum, 
oper. tom. ll, p. 786. Ceterum Lazarum circuinvo- 
lutis instilis constrictum, atque a sororibus Martha 
et Maria Christo Salvatori oblatum s:epe repr:esen- 
tarunt veleres Christiani, aut sarcopliagis, aul cceine- 
teriorum. picturis, velut certun. future resur- 
rectionis argumentunr, ut apud Áringum, Busium, 
Boldettum, ac nuper apud cl. P. Thom. Mamachium 
antiquit. Christian. tom. 1, p. 272, 275 ei 282. 

d E«xceptoris ecclesiastici. ofticium sic describit 
Eun^dius in Vita Epiphanii Ticinensis : Annorum 
ferme octo lectoris suscepit offitium ....... Nota- 
rium in scribendo compendia , et figuras varias verbo- 
rum multitudinem compreheudentes brevi assecutus, in 
EXCEPTORUM numero dedicatus enituit, cepitque jam 
lalis excipere, qualis posset. sine bonorum oblocutione 
diciare. Sirmond. oper. tom. I, pag. 996, Ven. edit. 
Hinc causas errorum, qui szpe in mss. codicibus 
occurrunt, facile deprehendis. Vides etiam ex lec- 
toris ordine ad oflicium exceptoris gradum statui. 
Erantue vero exceptores in quolibet Urbis titulo? 
an potius septem dunitaxat, quot ἃ Clemente insti- 
tutos noiarios legimus pro Actis martyrum conscri- 
bendis? 1ta ego crederem : cui enim bono in quolibet 
titulo notarii singuli et exceptores ? Quanquam igitur 
Damasi nostri pater adscriptus fucrit S. Laurentii 
titalo, nibil obstat, quominus notarius et exceptor 
esse potuerit pro septima regione ecclesiastica , cui 
basilica illa accensebátür. E£stinctis vero persecutio 


^ 


C 


D 


Damasus episcopus fecit basilicam juxta Theatrum S. 
Laurentio , et aliain. in Catacumbas , etc. Eadem et 
Ado in Chronico. S. Hadrianus I papa ad Carolum 
regem de Imaginibus ; habetur post septimam syno- 
dum : /tem in sancto τὶ concilio S. Damasus elegantis- 
simus papa propriam suam fecit ecclesiam , cujus san- 
cius Gregorius papa meminit in dialogis, que ez no- 
mine conditoris Damasi vocatur : similiter a. tunc us- 
que hactenus historiis sacris et imaginibus pictam ha- 
bemus. Sancti Gregorii in Dialogis lizc suut verba 
lib. 1v, cap. 51 : Ad. Ecclesiam δ. Laurentii marty- 
ris, que ex nomine conditoris Damasi vocatur , ctc. 
De Hadriano papa scribit Anastasius Bibliotheca- 
rius : Renovavit etiam et tectum basilic& S. Laurentii, 
quam Damasi vocant , ubi et. vestem super altare de 
slauracim(sic) simulque, et etiam vestem de post alture 
fecit , ubi requiescit corpus S. Damasi. Titulum au- 
tem hujus ecclesi: fuisse antc pontificatum Damasi , 
innnit hoc epigramma , ipsumque Damasum cleri- 
cum, diaconum, sacerdotem inibi fuisse, dum scribit: 


Hinc Pater exceptor, lector, levita, sacerdos 
Creverat hinc meritis quoniam melioribus actis 
Hinc mihi provecto Christus, ctc. 


nibus, ac pace Ecclesix parta, adhihitos illos fuisse 
legunus ad excipiendas disputationes et orationes, 
que in synodis aliisque ecclesiasticis conventibus 
habebantur. Dingham. lib. nr. cap. 45, 8 5; Vales. 
ad Socr. lib. v, c. 22. Tenebantur prieterea. Acta 
omnia causarum, qux: ad Ecclesiam, ejusque res 
quoquomodo pertinebant, excipere, caque referre ju- 
bebantur primicerio notariorum, cui parebaut. Vid. 
Auastas. el Altaserrz aliorumque notas. 

€ Paulin. not. 5, Crevit meritis, qui crescere sede 
noluit. | 

f Si cl. Facciolato credimus , qui Vossium testem 
advocat, cum Archium , aliquando pro templo acci- 
pi«tur, sive adyto. templi, ea vox ferri posset. Quid 
vero si legamus Arcubus hec volui nova condere tecta? 
Suspicor igitur laterales basilicze naves, easque ar- 
cuatas, a Damaso :xedificatas : id enim indicare vi- 
dentur columna, quas praterea dextra levaque. parte 
a se additas ait. Arcuatis vero navibus, quie columnis 
illis fulciebantur superstructas cellas , et mansiones, 
a quibus esset pro viduis et virginibus in Ecclesiam 
prospectus. Nam qu;e de regiis aedibus , palatio, et 
Judiciali foro Sarazanius sffert, nugx sunt. 


8 Eas ipsas scilicet, qux» nunc ornant atrium ma- 
gnilici Cancellari: palatii; eo enim translatas aiunt 
ussu cardinalis Riarii, eum veterem fatiscentem 
basilicam a fundamentis diruit, novamque et amplio- 
rem, qux nunc exstat, Joco haud multum permutato, 
edificari curavit, substratis columnarum vice pilis 
lapideis. Vid. cl. Marangonium delle Cose gentilesche, 
cap. 64. 

Huic de Templo S. Laurentii jungendum esset car- 
men de Fontibus S. Laurentii, si Damasi fetus esset, 


411 


CARMEN ΧΧΧΥ͂Ι. 
! De fontibus Vaticanis. 
Cingebant latices montem, teheroque mestu 


Et pontifex factus novum templum exzsedificasse ibi : 


Archibis fateor volui nova condere teeta, 
Addere prseterea, etc. 


Mos erat pluribus hinc retro annis, in hac ecclesia 
pocula dari populo ad honorein S. Damasi , die illi 
sacro , et pro zgrotorum ac febricitantium salute, 
uti legitur in veteri libello mirabilium urbis Romz», 
et scribit Novidius in Sacris;lastis sub Paulo II] papa 
his Carininibus : 
Solvat aubelanti defeeta ut corpora morho 
Pocula dat plebi , sumit et eger,opem. 
Antiquissimum sigillum capituli hujus ecclesixw a me 
olin repertum pluribus annis in Museo nostro fuit , 
quod ne deperderetur, capitulo et canonicis ejus- 
dem basilicae dono dedi, et hoc loco reprasentan- 


CARMINA. SANGTI DAMASI PAPJE - 
A corpora multorum cineres atque ossa ροδδηϊ, . 


418 


* Non tulit hoc Damasus communi lege sepultos 
Post requiem tristes Iterum persolvere poenas. 


et Gregorium [IV ad S. Mareaum eodem modo, ubi 
et nomen illius legitur, SANCTISSIMUS D. N. GRÉ- 
GORIUS PP. et in hexasticho habetur : 
Hanc tibi proque tuo perfecit praesul houore, 
Gregorius, Mafce, eximio cum nomibe Quartus. 
Ét post illos Innocentius 1I ad S. M. trans Tibe- 
rim , ubi iu line epigrammatis legimus : 
Cum moles ruitura vetus foret, liinc oriundus 
Innocentius hanc renovavit Papa secundus. 

! Ex. tabula marmorea qus exstat in subterraneis 
cryptis Vaticanze basiliczte. Monumentum est de. fon- 
tibus Vaticanis S. Petri olim dilapsis, ἃ Daniaso 
papa, ne mortuorum corpora labefactarent, monte 
exciso, exsicceatis aquis, ac reperto fonte in. saluta» 
ris haptismi usum, curante Mercurio diacono. Edi- 


dum curavi : littere in eo hoc sibi volunt : SIGIL- B dit Baronius toin. Aunal. IV sub anno Christi 384 , 


LUM CAPITULARE SANCTI LAURENTIL IN DA- 
MASO (hic habetur in. ed. Sarazaniana Sigillum). 
Imagines in. illo sculptze «unt sanctus Daniasus , se- 
dens in solio eum pluviali eredo ac mitra sive regno, 
manibus tenens. ecclesiam , vel basilicam veteri ec- 
clesiastico niore, quo in antiquis picturis ae musi- 
vis pluribus videmus pontifices manibus gestantes 
ipsam l:cclesiam , quam vel xdiflcarunt, vel orna- 
runt; illamque porrigit S. Laureniio stanti dalmatica 
induto , illam sibi traditam recipienti. Ex pontifici- 
bus autem Ecclesixm manibus gerentes videinus flo- 
norium | in abside musiva S. Agnetis, via Nomen- 
lana, docent carmina ibidem adscripta : 

Presul Honorius hsec vota dicata dedit. 

Vestibus et factis signantur illius ora. 
Cujus Anastasius etium meminit. In Ecclesia S. Vin- 
centii ad Lateranum visitur Joannes IV papa. eodem 
modo cum Ecclesia ubi epigrainma sic incepit: 
Mar!yribus Christi Dominl pia vota Joannes 

Reddidit antistes, vivificante Deo, etc. 
De qua et Auastasius. Ad S. Praxedis, et ad S. C:c- 
cilie trans Tiberiin, videmus pontificem Paschalem 
cum Ecclesi». Carmina indicant in iis locis exstaniia; 


ut Sarazanius censuit : sed cum mihi aliud videatur, 


ut integrum lectori judicium sit, illud hoc loco im- 
pressum dabo: 


Iste salutaris Fons continet inclytus undas, 
Et solet humanam purificare luem. 
Munia sacrati quz sint vis scire liquoris ? 
Daut regnatricem flumina sancta (ldem. 
Ablue Fonte sacro veteris contagia vitze, 
O nünium felix, vive renatus aqua. 
Hunc fontem quicumque petit, terrena relinquit, 
Subjicit et pedibus czeca ministeria. 
C:eterum de fonte hoc mentio est in. Vita Damasi 
ἃ Benedicto presbytero conscripta, ex qua hzc tran- 
scribenda et huc afferenda duxi : Nuper res est haec 
gesta , quam (actam vidimus in ejus ecclesia in sacro 


Diunasi 18; sed male legitur apud. ipsum lacus, pro 
latices in primo versu: exscriptum euim fuerat ex 
manuscriptis hasilic.e illius. De eodem fonte bapti- 
sinali 5. Petri vide etiau Damasi carmen. infra ex 
Inscriptionum libro, et pag 1465, num. 40, de qui- 
bus fontibus, et Prudentius in Peristopliano, de 
lassione apostolorum Petri et Pauli : 

Dextra Petrum regio tectis tenet xreis receptum, 

Canens oliva, et murimurans fluento, 

Namque supercilio saxi liquor ortus excitavit 

. Fontem perennem Chrismatis feracem ; 

Nunc pretiosa ruit per murmura lubricatque clivum 

Donec virenti fluctu, et Colymbo 

Interior tumuli pars est ubi lapsibus souorls 

Stagnum nivali volvitur profundo, etc. 
Et sanctus Paulinus , epistola 31, ad Alithium epi- 
secpum, qui de fontibus iu atrio S. Petri, dum ele- 
gantissime describit hasilicam ipsam , ac fontes prze- 
dictos. His Damasi carminibus recens addita fuit me- 
moria talis ibidem : 

Paulus V. Pont. Max. Carmina a S. Damaso PP. 
1. cute annos MCCL. ob.exsiccatam ab se humiditatem 
in vetere liujus basilice pavimento multorum in Christo 
quiescentiun | memorias — labe[actuntem. edita suoque 


Ciampinio premonui, Caeterum Damasus primus 
auctor operis, aquas, ut videtur, collegit, et deriva- 
vit in fontem. At operi ipsi studio deinde et impensis 
Macrobii Longiniani P. U. accessionem factam colli- 
gimus ex alio hoc carmine, quod Sarszanius postremo 
numero cullacavit : 


Qui peccatorum sordes abolere priorum, 
Terrenisque optas maculis absolvere vitam, 

Huc ades ad Christi fontem sacrumque liquorem. 
Corpus ubi ac menteswariter sensusque lavautur. 
JEiernumque datur casto baptisurate munus. 
Hauc autem filei sedem construxit ab imo, 
Militis clarus titulis aulzeque fidelis 

Ronausque urbis prafectus Longinianus. 


Qua etiam de re, alia exstat inscriptio a Suaresio 


fonte. quem ipse venerandus Damasus construxit. Sab- D extra portam Portuensem exscripta, et a Muratorio 


buto Paschalis festivitatis, dum turbee sese comprime- 
rent ad baptismum , puerulus de manu sacerdotis 
elapsus est, atque in. uno fonte demerstus , et post spa- 
tium fere unius hore, dum sperant omnes jam m«r- 
(num, et quidam vir mansionarius ipsius ecclesie in 
fiduciam sancti Damasi se projiclens in fonlem, et 
absirahens eum , secum salvum. et. illesum reduxit : 
uod nos omnes videntes non. ambiguimus merita S. 
amasi fuisse. Quo vero loco fons ille positus (nerit 
nunc latet : solebant aqua plerumque derivari ad 
atria et vestibula ecclesiarum pro usu baptismi et ad 
lotionem cleri et plebis. Vid. adnot. 44 et adnot. 

469 2d Paulin. oper., Veron. edit. . 
* Vide ne dicia repeiam. oua cav. ultimo, $5, ex 


relaia Thes. Inscript. toin. IV, pag. 19814. 


HIC EST LONGINIANUS QUI FONTES BAPTISMATIS  CON- 
STRUXIT SANCTI PAPE DAMAS! YERSIBUS NOBII.ITATOS. 


Longinianus Urbanam przfecturam administrahat, 
eolem Muratorio adnotante, anno 394, decennio 
scilicet a morte Damasi ela;.so, atque idem ille est, 
quo curatore statuarum Arc»dio et Honorio simula- 
cra constituta legimus in inscriptione relata a Donat. 
lib. 1, cap. 45. Quamobrem Prudentii carinina , quae 
Baronius attulit, Fontes describunt uon solu corri- 
vatos pridem a Damaso, et exstructos, verum ctiam 
ab eodem Longiniauo novatos deinde, et elegantius 
ornalos. , 


413 
Protinus aggressus magnum superare laborem 
Aggeris immensi dejecit culmina montis. 
Intima sollicite scrutatus viscera terrae 
Siccavit totum quidquid madefecerat humor, 
Invenit fontem, przbet qui dona salutis. 

Hzc curavit Mercurius levita fidelis. 


jussu. hoc marmore incisa ad venerande antiquitatis 
monumentum pie servatum ez templi ejusdem ruinis hic 
reponi mandavit anno M. D. CVII. 

Ex Baronii tom. VIII, in addendis ad tomum quar- 
tum pag. 7*9 Appendicis cum sequentibus ; et dicto 
tom. IV , addita in secunda editione pag. 449. 

! Que sequuntur. carmina, edita sunt in libro In- 
scriptionum antiquarum Gruteri ad finem ; descripta 
autem ab eo fuere ex antiquo codice, in membranis 
bibliothecze Palatina, qui Romam postea translatus, 
nunc asservatur in bibliotheca Apostolica Vaticana , 
num. 552. Ex istoInscriptionum libro carmen lioc 17 
edidit Baron. tom. XII, in Appendice pag 912, sub 
anno Christi 384 , legiique versu ultimo tenent ; cum 
ibidem male legatur teneat. Primus versus est Virgi- 
lii in Aneid. Áliud de his fontibus epigramma ha- 
buimus supra ex basilica Vaticana, quu loco etiam 
h:rc exstitisse carmina docet titulus appositus primo 
epigrammati dicli codicis Palatini. Baptisterium 
etiam Lateranense S. Sixtus Hl papa. versibus exor- 
r.avit ut Scribit Anastasius : Hic fecit in basilica Con- 
sLintiniana ornamentum. super fontem , quod ante. ibi 
non erat; idem epistglia marmorea et. columnas. por- 
phyreticas erexil, quas Consiantinus. Augustus conqre- 
gatas dimisit , et jussit ut erigerentwr , quas et versibus 
exornavit, ete. Qui versus, et adhuc apparent bini 
per zoophorum distributi, quos primum cudit Pan- 
viuius libello de septem Ecclesiis; sed quia apud ip- 
sum variatus est ordo carminum, damus et uos suo 
ordine resiitutos, nam cum eorum initium sit ea 
parte, qua a porticu S. Venantii iu. baptisterium in- 
gredimur , deinde sequendum cst in gyrum usque ad 
linem. Carmina sunt hiec ut sequuntur : 

Gens sacranda polis hic semine nascitur almo, 

Quam fecundatis spiritus edit aquis. 
Mergere, peccator, sacro purgaude fluento ; 
Quem veterem accipiet, proferet nnda novum. 
Nulla renascentum est distantia, quos facit unum 
Unus fons, unus spiritus, una fides. 


AD ÜPERA SANCTI DAMASI PAPAE ADPNNDIX. 


41} 
CARMEN XXXVII. 
! Ad fontes. 

Non hxc humanis opibus, non arte magisira, 
Sed przstante Petro, cui tradita janua coli est, 
Autistes Christi composuit Damasus. 
Una Petri sedes, unum verumque lavacrum, 
Vincula nulla tenent , Acbathius votum solvit. 


ἀ 


Virgineo feetu genitrix Ecclesia natos. 
Quos spirante Deo concipit, amne parit. 
Insons esse volens isto mundare lavacro 
Seu patrio premeris crimine, seu proprio. 
Fons hic est vita, et qui totum deluit orbem, 
Sumens de Christi vulnere principium. 
Colorum regnum sperate, lioc fonte renati; 
Non recipit felix vita seme! genitos. 
Nec numerus quemquam scelerum, nec forma suorum 
Terreat ; hoc natus flumine sanctus erit. 


Habemus et de fontibus S. Ambrosii carmina qua 
B hic apponimus, edità cum non»ullis aliis cjusdem 
sancli , ex eodem codice Palatino apud Gruteruin hoc 
titulo : 
Verse Ambrosii ad Fontem S. Tecla. 
Octaeliorum sauctos templum surrexit iu usus; 
Üctagonus fons est munere dignus eo. 
Hoc numero decuit 5200} baptismatis aulam 
Surgere, quo populis vera &alus rediit —— 
Luce resurgeutis Christi, qui claustra r. solvit 
Mortis, οἱ e tumiilis suseitet exanimes. 
Confessosque reos maculoso crimine solvens, 
Fontis puriflui diluit irriguo. 
Hic quicuuique volet ptobrose crimina vite 
Ponere, corda lavent ; pectora munda gerant. 
Huc veuiant alacres; quamvis teunebrosus adire 
Audeat, abscedet candidior nivibus. 
Huc sancti proferent, non expers ullus aquarum 
Sanctus in his regnum est consiliumque Dei, 
Gloria justiti:e, nam quid divinius [510 
Ut puncto exiguo culpa cadat populi. 


Post hosce Ambrosii versus, sequuntur in codice Pa- 
latino alii de ecelesia S. Arastasie a Damaso olim 
exornat: , quos idcirco hic edendos censuimus. 


1n Sancte Anastasia. 


Antistes Damasus picturze ornavit honore 

"Tecta, quibus nunc dant pulehra metalla decus. 
Divite testatur jretiosior aula uitore, 

Quos rerum effectus possit habere fides. 
Pape Hilari meritis olim devota Severi 

Necnou Cassie meus dedit ista Deo. 


C 


APPENDIX 
AD OPERA SANCTI DAMASI PAPZ. 


(Carmina a Grutero ex eod. Palatin. edita.) 


I. 

Onmnia, quzque vides, proprio quzsita labore, 
Cum mihi gentilis jamdudum vita maneret, 
Institui, cultum cupiens cognoscere mundi. 
Judielo pàst nulia Dei meliora sequutus, 
Contemptis opibus, malui cognoscere XPM : 

Hzc mihi cura fuit, nudos vestire petentes, 
Fundere pauperibus, quidquid concesserat annus ; 
Psailere et in populis volui modulante Propheta: 
Sic merui plebem XPI retinere Sacerdos. 

II. 

Tempore, quo yladius secuit pia viscera matris ἡ, 
Sexaginta duo cati feritate Tyranni, 

Extemplo ducibus missis sua colla dedere 


D Confessi XPM, superato Principe mundi 
Atheriam petiere domum, regnumque piorum. 
1. 

Discite, quid meriti pr;estet pro rege feriri , 
Formina non timnit gladium, cum notus obivit ; 
Confessa XMP meruit per sccula nomen. 

IV. 

Stringe, dolor, lacrymas; quxris, plebssancta, re- 
Levitam, subito rapsit sibi Regia.celi. — [demytum 
Dulcia nectareo promebat mella canore, 

Prophetam eelelirans sacro modulamine senem ; 
Hxc fuit insontis vita laudata juventus: 

Invidia infelix tandem compresso quiescit ; 

Nunc Paradi-us habet, sumpsit qui ex hosle tropea. 


* Quidquid ἃ precedenübus carminibus hic repetitum est italico chaerectete seroeuN$. Yxo. 


415 


V. 
THEODORA , QUA VIXIT ANNOS XXI. 
MENSES Vll. DIES XXIV. IN PACE. 

(Ex Spon. Itiner. tom I. pag. 517.) 

Amplificam sequitur vitam dum casta Aphrodite 
Fecit ad astra viam, XPI modo gaudet in aula: 
Restitit h:»c mundo semper, coelestia quzerens, 
Optima servatrix legis, fideique magistra ; 


! Grut, p. 4177, Edidit. 


SANCTI DAMASI PAPAE CARMINA INEDITA. ' 


416 


A Dedit * egregiam sanctis per sxcula mentem 


Inter * eximios paradisi regnat odores , 

Tempore continuo vernant ubi gramina quzvis : 
Expectatque Deum, superas quo surgat ad auras. 
Hoc posuit corpus tumulo, mortalia linquens, 
Fundavitque locum conjux Eva. . .. A. N. S. 


DEP. DIE e b e 0 
ANTONIO ET SUAGRIO CONS. 


* Gruter. [nde per. 


CARMINA INEDITA. 


(Ex Anecdot. sac. D. de Levis, pag. 17, 20.) 


OBSERVATIO. 


Certum indubilatumque est primum omnium  scrip- 
torum, qui notavit complura ex Damasi carminibus in- 
tercidisse, εἰ quidem potiora , (uisse eminentissimum 
cardinalem Baronium ad annum $84, ὃ 21 et 51. Et 
quamquam Martius Milezius Sarazanius vulgatis Pa- 
latinis membranis a Grutero opera collegerit, primusque 
illustraverit , que absoluta anno 1058 Federicus Ubal- 
dinus typis edidit : hoc tamen cum Baronio ín novis- 
sima sua S. Damasi operum editione aucta , atque ad- 
jectis opusculis eidem beatissimo pape falso attributis 
vulgata Rome 1154, εἰ clariss. Antonius Maria Me- 
renda de carminibus loquens cum S. Hieronymo, Ca- 
tlalogo de Viris illustribus cap. 5, simili modo conclu- 
serunt. Nam ez S. Hieronymo edocemur, in versibus 


CARMEN |I. 
In Epistolas D. Pauli apostoli. 


Sunt hic plura sacra, sunt hic mundalia plura; 
Ex liis, si 4085 placent, carmina tolle, lege. 
Prata vides plena spinis, et copia florum ; 
Si vis tu spinas sumere, sume rosas. 
lic gemin:z radiaut veneranda volumina legis, 
Condita suut pariter hic nova cum veteri. 
CARMEN 1l. 
Jn laudem B. Pauli apostoli. 
Saulus erat ^ quondam cognomen rite tenendo , 
Nam velut einerito dogmata vera premit. 
Quis tandem penitus traductus lumine vero, 
Paulus ut emeruit, nomine dignus erat? 
Lumiue privatus mentis, jam sacra vetabat; 


coinponeudis ingenium habuit, atque mulia brevia C Visum ^ dum recipit, deserit omne nefas. 


edidit, qu& omnia non habere fatentur. Cum igitur 
mihi ad manus devenerit codex membranaceus biblio- 
thece  Novaliciensis, signatus A. B., seculo forsan 1x 
vel x conscriptus, continens Epistolas B. Pauli Apostoli 
cum pra[ationibus B. Hieronymi, carmina nonnulla in 
priucipio D. Damaso inscripta reperi, inter qua ade- 
rant ista; ne autem hec, que mature cum editione ope- 
rum S. Damasi, tum Merende, tum clarissimi Gal- 
landii tom. VI Biblioth. PP. N. V. perpensa (uere, 
inedita, et stylo simillima , deperderentur , edi curavi- 
nius, ul gratum cupidis rei ecclesiastice faceremus , ut 
quisque possit hiec, que lucidamus perpendere cum 
editis : pauca adnotare contenti fuimus. 


Eisi hec carmina pluribus scateant mendis in vete- 


Gentibus hic tradit vera ^ precepta magistri, 
' Convocat et cunctos dogmate mellifluo, 
Cordibus obtunsis reserat arcana beata, 
Qua tandem tenebris fulgure plena parat. 
Solis more micat radios spargendo per orbem, 
Lucet et in cunctis clarius * eloquiis. 
Alta petit 4 raptus celestia verba secutus 
Quas * minus humano ore referre licet. 
Fluctibus obruitur pro Christi nomine mersus, 
Cxditur iunocuus verbere niultiplici. 
Hzc patitur Christi per carnem * stigmata portans 
Victor, et ascendit culmina clara poli. 
Si tu quique legas * perquiras jusserat esse 
Ista quis expedient prospice qu:e remanent. 


ribus codicibus , tamen hec emendare non duxi , ut ge- D Atte colens cultu per thus hzrebit in aula 


 muina appareat horum vetustas. 


'* Codex noster legit splendidius. 
* Alio in codice sic legitur hic versus : 


Quse non mortales ore referre valent. 


^ [n carmine vir ejusdem S. Damasi pape de S. 
Paulo apostolo, supra col. 379, versu 10, hzc ha- 
eutur : 


Mutato placuit postquam de nomine Paulus. 


P Visum sic se explicat in versu octavo : 
Auribus ut Domini vocem, lucemque recepit. 


. € Vera pre . In ibus 9, 15 et 16, eadem 
libet precepta versibus 9, , 


Teter ubi nunquam zabulus esse valet. 


* Si iu. quique. Hxc et sequentia valde obscura 
sunt. 


Composuit mores Christi precepta secutus, 
Colloquiis Domini fruitur, secreta reservat 
Gentibus ac populis jussus praedicere vera. 


4 Alta petit ut in versu 16. 

Conscendit raptus martyr penetralia Christi. 

e Hec patitur ad versum 22 respondit : 
Stigmata non timuit portare in corpore Christi. 


41] ADDENDA. 418 


Totus erat ! pulsus de summo culmine (irmanti A Impetus horroris, et myrra saporis, 
Eligimur sociis gratis honorifice. Spin terroris, fel, clavi, palor, et doloris 
Pasqua * lanigerii florent sine limine morea Clamor, mororis acqua, lancea, gutta cruoris : 
Ecce quies dubito non ibi plena fore. Cor peccatoris frangit pia signa amoris. 
Rumor celsus erit regno cum nos gradiamur; 
. Terror erit lapsis, ut bonus alta petit. . Nota. Hoc erutum fuit ex codice nostro qoriaceo 
; : *à ἡἹ in quarto, ut communiter di , . N. " 
Volverequis poterit eaiorum premia dicta in quo adsunt Meditationes B. Bermardi abbatis de 
, , pe quodque petis. passione Christi super septem horis canonicis s:eculo 
CARMEN Ill. XIV COonSCfipto. 
- De pana Redemptoris. Consulant eruditi carmen vi. de cognomeniis Sal- 
Poena fedemptoris fuit hxc via plena doloris : Varoris pag. 546 apud Gallandium superius lauda- 


Sputa, flagella, foris, crux , spongia furoris. 


* Totus erat Desiftiit versus verbo firmanti, credo — bus versibus desint aliqua carmina incuria amanuen- 
firmamenti ; adeoque corrige coli. B sis. Nam obscurissimus est sensus. 
! Pasqua lanigerii. Vereor ne hic, et in sequenti- 


| | ADDENDA. 


MONITUM. Ursinus, Romanz Ecclesizx diaconus, Damasum sibi 
Absoluta jam impressione communicate mihi fuerunt — przelatui non ferens, in tantum furoris erupit , ut 
annotationes aliquot. el observationes studio atque hu- — persuaso quodam imperito ac agresti episcopo , col- 
manitate viri clar. D. abbatis Terribilini, quas hoc loco — lecta turbulentorum et seditiosorum liominum manu, 
adjiciendas operi censui, ne leclores earum beneficio — in basilica, quie Sicinini appellatur, episcopum se 
[raudarem. fieri extorqueret : legibus, ordine, et traditione per- 
Existimat igitur. vir ille eruditus primo loco, Dama- — versis. Itaque cum non tantum suffragiis, sed etiam 
sum Rome ortum fuisse, utiturque ad hanc confirman-— vi et armis res ageretur : mulii utrimque ceciderunt. 
dam opinionem rationibus iis, quas ego attigi. Observat ^ Ammianus Marcellinus ejus temporis historicus, re- 
etiam plures esse veteres scriptores a Saraziano , εἰ feri centum triginta septem uno die, in basilica Sici- 
Coustantio memoratos, qui de eo pontifice agunt, illum- C nini peremptorum reperta fuisse cadavera. Denique 
que laudant : at ex eis ne tinum quidem, qui eum Hispa- — Sacerdotum et populi consensu , Damasus confirma- 
num dixerit ante. Catalogum. Romanorum pontificum, [08 cst : οἱ Ursicinus ejectus ab Urbe, atque ad Nea- 
quem sub Felice 1V conscriptum aiunt , aut Anasta- — politanam Ecclesiam traductus. T. 
sium, a quo Catalogum illum. exscriptum putant. sed Lect. III. — Damasus autem de adulterio per in- 
utriusque hujus scriptoris hnaud magnam esse auctori- vidiam accusatus, facta synodo coram quadraginta 
tatem censet. Affert deinde recentiores ex inclyta gente — Quatuor ejiscopis se purgavit: a quibus innocens 
illa auctores, ac eos ait nullo solido fundamento niti, — 9bsolutus est, et accusatores ejus Concordius et Cal- 
prelereaque de loco digladiari inter se; postremo ex — lixtus diaconi, damnati rejectique ab Ecclesia. Certe 
Breviario Eboreusi anno 1518 impresso exscribit ora- — beatus Hieronymus, in epistola ad Pammachium, 
tionem , et lectiones Festo S. Damasi accommodatas. — hon solum virum egregium , et in Scripturis erudi- 
En vero hoc lococollecta omnia. tum, sed virginem etiam virginis Ecclesi: doctorem 
appellat. T. 07 
Lect. 1V. — Tandem pacata Ecclesia , Damasus 
otio litterario delectatus, Vitas Pontificum omnium, 
IN FESTO SANCTI DAMASI D qui ante se fuere, conscripsit, easque ad Hierony- 
PAPA ET CONFESSORIS. mum misit : et cum multa corpora Sanctorum per- 
Oratio. — Misericordiam tuam, Domine, quz:su- —quirens invenisset, eorum tumbas carminibus ador- 
inus, nobis interveniente beato confessore tuo atque — navit. Elegans enim in componendis carminibus 
pontilice Damaso, clementer impende: nostrisque — ingenium habuit. Multa brevia opuscula heroicis 
delictis ipsius propitiare suffragiis. P. versibus composuit : Epistolas item multas. T. 
Lect. I. — Beatus Damasus , huius nominis pri- Lect. V .— Templa cultumque divinum auxit magno- 
mus, natione Hispanus, patria Vimaranensis, ex — perc. Duas enim basilicas zdificavit, alteram juxta 
Bracarensi provincia, patre Antonio, secundum theatrum, alteram via Ardeatina, ad catacumbas, 
Hieronymum in ecclesias!ica Historia Liberio, se- — dedicavit: et Platoniam, ubi corpora apostolorum 
cnndum vero alios Felici lE in pontificatu successit, — Petri et Pauli aliquando jacuerant , et corpora sanc- 
anno Domini 369, sub Valentiniano et Valente impe- — torum eo loci sepulta , versibus exornavit, ad pos- 
ratoribus. Sedit annis decem et octo, mensibus  teritatis memoriam. T. 
duobus, diebus decem. T. Lect. VI.— Basilicam vero, quam in lionorem 
Lect. 11. — Ursicinus autem, vel, ut alii legunt, — sancti Laurentii non longe a theatro Pompeiano coa- 


Ex Breviario Eborensis Ecclesiz in Lusitania, typis 
impressu anno 1548, pag. 837. 


ἐ19 


ADDENDA. 


499 


diderat , maximis muneribus ornavit : patina argen- A RITANUS fuisse perhibetur a wmltis. Habet etiam 


tea pondo librarum viginti , hama argentea librarum 
quindecim , seypho argenteo anaglypho librarum de- 
cein : ealicibus argenteis quinque , coronis argenteis 
quinque. Domos quoque circa basilicam positas , fun- 
duin etiam Papyrianum agri Ferentinatis , fundum- 
que Antonianum , et balnea non longe a templo po- 
Sita , dono delit. T. 

Lect. VI].— Mic celebrato Rom: coueilio , Apol- 
linarem Laodicensem et Timotheum discipulum ejus 
hzreseos damnavit: quemadinodum legimus in Epi. 
δίυ] ad episcopos Orientales ab eo missa. Legimus 
et alias ejus synodales epistolas : ut ad episcopos per 
Illyrium , et ad Paulinum Thessalonicensem episco- 
pum , contra diversas haereses. Hic instituit ut psal- 
mi die noctuque alternis vicibusin Ecclesia caneren- 
tur , choro ia duas paries diviso , et ut in fine psal- 
" morum acciueretur , Gloria Patri. et Filio, et Spiri- 
tui sancto. Mandavit eiiam , ut iu principio celebra- 
tionis missarum , confessio diceretur. T. 

Lect. V11I. — Ad ejus quoque iustantiam , Hie- 
rTonymus psalterium juxta septuaginta interpretes 
emendavit, et per vigilias di-tinxit : cujus scriptis 
Damasus primus auctoritatem dedit. Tunc enim Bi- 
blia llieronymi legi cepta sunt, cum prius septua- 
ginta. interpretum scripta, tantummodo in. pretio es- 
geut. Tu. 

Lect. IX.—  Ordinationes quinquies fecit, ex 
quibus presbyteros triginta et uuum , diaconos uu- 
decim , episcopos per diversa loca uuimero sexagin- 
ta duos creavit. Mortuus est octogenarius, tertio idus 
Decembris : anno secundo Arcadii Augusti. Sepultus 
est in basilica sua, via Ardeatina, juxta matrem 
suam, et germanam , el cessavit pontificatus dies 
unum et triginta. Tu. 


In fne hujus Breviarii hoc leguntur : 


AD LAUDEM OMNIPOTENTIS DEI 
ET ILLIBATAE SEMPER VIRGINIS MARLE , EXPLICIT 
Breviarium divinorum officiorum, juxta ritum 
sancte Eborensis Ecclesie , denuo emendatum, 
correctum , immutatum , ac longe jam ordiuatius 


elegantiusque factum , jussu et auctoritate rceverern- 


dissimi in Christo Patris, illustrissimique principis 

ác domiui D. Ilenrici S. R. E. cardinalis tituli San- 

ctorum Quatuor Coronatorum, Portugalliai Infantis , 

ac primi ejusdem Ecclesi archiepiscopi. 

Orisieoxg , apud Lupovicux Roroniciua bibliepolam, 
(ypographum regium, anno a Christo nata, millesimo 
quingentesimo quadragesimo octavo, mense Aprili. 


VARIA DE PATRIA S. DAMASI TESTIMONIA. 


Lucius Marineus Siculus de rebus Hisqani:e lib. i, 
pag. 509, typis Francofurti. 16035 (edit. 2, nam 
prima prodiit anno 19553), hzc habet de Matritensi 
oppido : 

Quod a noxnullis Madritum , ab aliis Majoritum ap- 


pellatur. 1n cujus circuitu turres numeravimus octo 


Nei supra centum. Est, praterea. [elicissimum 
po ordi sununi poniificis meritis, qui MAJO- 


C 


D 


nunc alumnum virum sanctissimum nowine locorum, 

qui fuit agricola. 

Ex Chronico Hispanis Joannis Vsssi Brugensis, 
quod uua cum Marinaeo inipressum est iisdem Ly. 
pis Francofurti , baec exscripsi pag. 683 : 

Sanctus Damasua ordinetur Romanus pontifes , otc. 
Fuit hic natus VIMARANIS oppido: Portugalliae , 
inter Durium et Minium, tribua leucis a Bracora Augu- 
sta , sicul Bracarensis canta! Ecelesia.: Vide BakviA - 
RUM Eborense a REsENDIO nitori suo restituiuwm. 


Ibid., pag. 650 : 


Damasus papa, etc. Petrus Antonius Beuter TAR- 
RACONENSEM fuisse dicit, Maringus Siculus MA- 
DHITIO civem adscribit. Sed multe, ut diximus, His- 
panig Ecclesie VIMARANENSEHM  (uisse a[firmant. 
In tomo Il Hispaniz illustratz? edit. cit. Franco- 

furti 1605, babetur. narratio apologetica de Aca- 

demiis et doctis viris Hispani:e , auctore Alfonso 

Garzia, matamoro [lispalensi, qui primum opellam 

liane edidit auno 1533: ibique, pag. 809, legitur : 

Antecesserunt etate Osius Cordubensis ; et illa unica 


Hieronymi lux, Damasus MADRITENSIS si qua 
tamen fides Lucio Siculo citra pudorem debetur, qui 


ez MANTUA CARPETANUM appellat. 

ln eodem tomo Il Hispaniz lllustratse prostat Res- 
ponsio 1 Audresx Reseudii (is. est auctor Lectio- 
num Breviarii Eborensis) ad Bartholomeum Ke- 
hedium Toletanx Ecclesi: sacerdotem, in qua sic 
lego, pag. 1004 : 

Viscella fluvius, Lusitane VtzguLA, dictus, in Avum 
majoris [ame fluvium, paulo infra Nerve Trajani Ce- 
saris wemoriam, in ipsa Avi ripa perdurantem | ingre- 
ditur. Intra quorum fluviorum. confluentes ViuaRA- 
NENSIS esl civitas, sancli pontificis Damasi quondam 
patria , si. per vestros liceret. Tametsi nondum decen- 
nium est, cum prodiit Ouuphrii Veronensis viri dili- 
gentissimi , de Pontificibus Romanis liber , omnibus 
Urbis templis , archivis , bibliothecis perquisitis , accu - 
ratissime compositus. Is penitus Lusitanum , ac Icor- 
TANUIM eum facit. SaNcTUS, inquit, DauAsUS, ANTONII 
FiLIUS , EcrTANENsIs, LosiTANOS. llisPANUS. Sed ego 
EBORENSIS Ecclesie velustum Codicem sum secutus, 
cum ejus vilam BagviARIO inserui, 
Petrus Antonius Beuter , patria Valentinus , edidit 

Chronicon flispaniz, Valentino idiomate lucubra- 

tuin , quod haetenus non vidi; anno vero 1604 ite- 

rum recudit suum Chronicon, et Valentino in Cas- 
tellauum sermonem translatum , cum titulo hoc : 

Primera parte de la Cronica General de toda Espana 

g especialmente del reyno de Valencia, ew. )mpressa 

en Valencia 1604. lbi, cap. 25, lib. 1, pag. 1406, le- 

gitur : | 

Despues [ue Juliano. Apostata. treynta y seys. em- 
perador, aiio trezienlos sesenta y cinco, y movio perse- 
cucion a la Yglesia : mas muriendo el, presto cesso. 
Era PAPA DAMASO, NATURAL DE TARRA- 
GONA. Siguieron Valentiniano, y Valente , despues 
Graciano y Valente. Y siguio el gran Theodosio nas- 
cido y criado en Espaiia. 


Henricus Florea Hispages , Augustiniane familia 


421 


ADDENDA. 


493 


Alumnus et magister, tomo IV operis, eni titulus A Εἰ solers Virtus tenuit penetralia cordis 


Espana Sagrada, traci. 6, cap. ult., fol. 508, edit. 
Matritensis, anno 1751, agens de Sanctis Tole- 
tauis, hiec habet ; 

XII. S. Dauaso, a quien algunos. hacen natural de 
Madrid ; y por tanto de la diecesi de Toledo : pero le 
reservamos para otro sitio que juzgamos muy proprio, 
por no pender de ninguna opinion particular : y en- 
Lonces se vera, εἰ (ue EsPAKOL. 


Ex Vita B. Gonsalvi Amaranthi Ordinis Przdicato- 
rum scripta a Fr. Didaco de Rosario , de mandato 
Fr. Bartholomzi de Martyribus archiepiscopi Bra- 
chareusis,apud DBollandistas, ad diem 10 Januarii, 
n. $, pag. 641, edit. Venet. ; 


In hujus ergo metropolitane sedis ( Bracharensis ) 


districto..... in quo olim divus etiam Damasus ex V]- 
MARANENSI oppido ortus, etc. 


QUARUMDAM ABBATIS TERRIDILINI 
SENTENTIARUM ANALYSIS. 


Ad carm. ix, de SS. AA. Catacumbis, non dubitat 
bea!os Apostolos in iis aliquando Aabitasse, ut Dama- 
sus ait, id est collocatos fisse : sed eo delatos con- 
jicit ab ipso stutim mr. atque ibi depositos, 
secus ac alii sentiunt qui B. Petrum ad Vaticani ra- 
dices, B. vero Paulum iu Ostiensi sepulium scribunt. 
A Catacumbis vero ad pass-ionis locum  trauslatos 
puit diu aute Cornelii et Xysti poutiflcatum, quia 


jus Romanus presbyter, secundo nondum elapso : 


s:eculo, Apostolorum tropea Christianorum religioni, 
ín Vaticani, et in Ostiensi occurrisse scribit. Equidem 
quastionem hanc, quam viri longe doctissimi vix 
hactenus extricarunt, non attiugam.. Hoc. adjiciam 
dumtaxat, nullain perspicere tme rationem posse, ob 
quam versiculus ille Daimasianus, de quo in uotis mo- 
nui, exprimere non debeat mirabile illud factum, 
quod Gregorius Magnus narrat. Si quis igitur est, 
qui sic nou sentiat, aliam eidem loco sententiam as- 
signel, rogo, τὰ apt2m. Édicat etiam cui bono 
priori alio versiculo nos sic monuit : 
Discipulos Oriens misit, quod sponte fatemur, 


An forte hoc ignorari unquam potuit? Si vero bea- 
torum Apostolorum tropa ad se rapere Orientales, 
et vindicare non. studuerunt, proferat rationem ali- 
quam ob quam 

Βοιηᾶ suos potius meruit defendere cives; 


ostendatque etiam, 411" sit alia ejusdem verbi defen- 
dere vis. Scio Pearsonum ad ann. 258, n. 2, temere 
$cripsise Historium, quam Gregorius narrat, nulla 
fide dignam esse. Seu hoc illi liceat dumtaxat, ejus- 
que similibus. 

Ad carm. x. Carmen quod ego ex Palatino Gru- 
teriauo codice eo loco receusui, ac S. Stephano P. 
et M. aptari posse existimavi, Damasi esse foetum 
censet etiam vir eruditus , sed in eo Xystum P. et M. 
laudari conjicit, quem iu cemeterio animadversum ex 
Cypriano scimus. Sed huic conjecture repugnat car- 
men ipsum, quo constat unum Stephanum tunc mar- 
tyrem occubuisse, c:teris omnibus cum. eudem in 
cemeterio deprehensis, salvis dimissis. Contra 
vero cun Xysto diacones quatuor czesi sunt, et furte 
alii, quod vir ipse eruditus observat ad Carm. xxxur. 
Hoe igitur, de quo agitur, priori magis, quam alteri 
martyri sanctissimo et pontifici convenit. 

Carien xui, de Sancto Marco papa, sic ex iugenio 
supplet : 

Insonms — Vita fuit Marci, quod novimus omnes 

Blandus | Amore Dei posset qui temnere mundum 

Exemplo Oravit Populus quod disceret omnis 

Perws Yitze, grandis contemptus liabeudi 


' Sic in Carm. xxui : condere membra. |. 
* Sic Carm. xii : servaret federa pacis. Vixerat igi- 


3B hee a 


Justiti 4 custos, Christi perlectus amicus 
ἵναν Et Damasus tumulum, cum reddit bouorem, etc. 
Sic in epitapliio Sisinnii presbyteri, quod 5b codem 
Damaso non sine probabili ratione scriptum putat 
apud Gruter. pag. ucrxxur, n. 9: 
Presbyter hic voluit Sisinnus ponere membra ! 
Omnibus acceptus populis , diznusque Sacerdos 
Qui sciret Sanctae servare fo«dera matris *. 
Blandus Amore Dei seuper qui vivere nosset , 
Conteutusque suo nesciret divitis aulam. 
Ad Carm. xx, deS. Saturnino. lu carminis hujus prin- 
cipio Palatinus codex apud Gruter. p. mwcLxai, sic 
abet : 


Horum martyrum. cultorum. Damasus episcopus 
servus Dei. 
OLA NUNC FUERAT CRARTA..... CINIS AN.. 


Sic etiam apud Sarazanium Vid. col. 59& huj. edit., 
not y! not. 20. Deinde ex codeim codice p. MCLXXVI, 
ert : 

NUNC XPI FUERAT CHARTAGINIS ANUS 
Supplet igitur ac legit : 


Horum martyrum eultor Damasus 
IncOLA nunc ΧΡῚ FUERAS Carthayinis, aute. 


Sic idein Dainasus, carm. xx : 


Sanguiue mutasti patriam, etc. 
Ineola nunc Domini. 
Verosimilis conjectura, ac lectio, qu:e si retineatur, 
Saiurninus de quo agitur hoc carmipe, idem ille erit, 
qui Roinze detentus sub Decio fuerat, laudatus apud 
ypriau. ep. 20, 21, ac deinde martyr. Observat 
prieteeca. in Martyrologio Hieronymi, ac Sacramen- 
tario Gelasiano ad m kal. Decembris Home Thraso- 
nis, caemeterio scilicet legi. Saturninum Chrysanthum 
el Daria, Maurum, et alios uxxn. Cum igitur Dama- 
$us eos omnes laudasset beatos martyres, an illau- 
datos pr;eterisset illos xxu? Quia vero facilis est in 
numeris exscribendis lapsus, hincVir clar. jure conjicit 
ad illos pertinere versiculos quos, num. 2, in Appen- 
dice retili, eorumque Damasumipsum auctorem esse. 

Ob eumdem rationem ad 5. Hermetem pcrüinere 
putat carmen xxu, de incerto martyre Greco, quem 
constat depositum fuisse in cemeterio Dassille, ller- 
metis eiiam dicto, atque, ut videtur, eodem fere, quo 
Protus οἱ Hiacynihus loco. Sic enim Anonymus Ma- 
billoniauus ín via Pincia Pamphilus, Bassilla, Pro- 
tus, Hiucynthus, Hermes : ac Gelasiauum Sacramen- 
tarium ad v kal. Septembris. 

Ad Carm. xxxi, de. Sepulere suo, scripserat Cy- 
prianus epistol. 82 Ver. edit., Xystum iu coemeterio 
animadversum , et cum eo diacones quatuor. Sic Ba- 
luzius et Viynolius ex mss. codicibus. Contra Fellus 
legit , et eum eodem Quartum ; sigillatque Martyro- 
logia, quod eidem Spit plures socios adjungant, 
Felicem scilicet, seu Felicissimun, Agapitum, Dona- 
tianum ,. Faustinum , Prateziatum , 3liosque ; eaque 
lectio placuit etiam. Ruinarto , et Castellano. Obser- 
vat igitur vir accuratus priorem lectionem Damasi 
testimonio conlirmari, plures Sixto comites attribueu- 
tis, quo etiam argumento pest Baronum usi sunt 
Bullandiani ad diem 6 Augusti. Huic profecto «enten- 
ti:e major eiiam vis ex eo accedit, quod Quarti bujus 
nullam ante Adonem et Usuardum mentionem lieri 
observarunt Flurentinius et. Sollerius. Quidquid igi- 
tur de illo sit, quod asseri pro certo potest, illud est, 
beatuin illum pontificem non siue injuria , diuturna 
Sociorumsuorum possessione exepoliari posee, quos, 
ut ait Sacramentarium Leoniauum dictum in eju& 
Missa, doctrine sue filios ad eamdem gloriam prome- 
rendam inciiabat : quamquam cum eodem viro dlaris- 
simo ex eorum nimnero excluserim Preuezietum, qui 
inspectis Martyrologiis exteris 80 Sacramentariis , 


tur ile Mareelli, Eugobii et Marci setate, sub quibus 
controversi:e de lapsis agitabantur. 


425 


SANCTI DAMASI PAP/E 


434 


anemoratur in Martyrologio Florentini, non ut ex- A . Ad Carm. xxxii, Epitaph. Projecte. Cur Saraza- 


primat martyrem aliquem , sed celebre ab eo dictum 
coemeterium, in quo Martyrum illorum memoria age- 
batur. Qui vero, et quot fuerint Sixti in martyrio 
comites, disquirunt diligenter Bollandiani socii , quos 
8i quis consulat, opera pretium fecerit. 

Laborat etiam vir clarissimus , ut ceteros conjec- 
tura assequatur, quos Damasus eodem loco sepultos 
ait, sed ut videtur frustra: Equidem si quis hoc 
idem a me scire vellet, respondeam cum Prudentio 
hymu. xi, de Coron : 

e... c7 5. 5. 5 . e. lu singula queris 

Nomina ? difficile es!, ut replicare queam, 

Tantos justorum populos furor impius hausit ! 


nius Florum Projectz: patrem , consulem dixerit in 
notis, causam non attulit : forte ex Fl. quod est Fía- 
vio in eo lapide , Florum fecit, ut ait vir eruditus. 
Suspicatur autem Florum hunc illum esse, cujus 
exstat carmen ad Sepulcrum S. Liberalis martyris 
apud Gruter. p. ucLxxr, n. 9, quod affert : 


Martyris hic sancti Liberalis membra quiescunt 
Qui quondam in terris consul honore fuit. 

Obtulit hec Domitio componens atria Florus 

Ut sanctos venerans przmia justa ferat. 


OPERA APOCRYPHA SANCTI DAMASI. 


LECTORI. 


Decreveram Apoerypha missa facere : verum cum ali- 
quis ez. Epistolis fructus, atque usus aliquando esse 
possit, ac librarius id a me optaret , passus sum, ut 
ille genuinis Damasi opusculis adjiciantur. Nam que 
ad Stephanum et episcopos Mauritanie , ad Prospe- 
rum et ad episcopos Numidize, ad Aurelium Cartba- 
ginensem , et ad. episcopos Italiae inscripte sunt, ex 
officina Isidori Mercatoris prodiisse jam demonstra- 
runt , ut alios omittam, Labbeus in Collectione Conci- 
liorum , ac Coustantius jn Praefatione ad Romanorum 
Pontificum Epistolas nun. 145. Eas autem ad Hiero- 
nymum merito queritur Erasmus esse hominem potuisse 
sic impudentem , ut Damaso attribuere ausus sit , qua 
de re videri poterit Schelestratus dissertat. 2 , cap. 5. 


B futuris temporibus diligenter venerentur : quia * vio- 


latores voluntarii canonum graviter a sanctis Patri - 
bus judicantur, et a Spiritu sancto ( cujus instinctu 
ac dono dictati sunt) damnantur : quoniam blasphe- 
mare Spiritum sanctum non incongrue videntur , 
qui contra eosdem sanctos canones non necessitate 
compulsi , sed libenter ( ut przfixum est) aliqoid aut 
proterve agunt, aut loqui presumunt, aut faccre 
volentibus sponte consentiunt. Talis enim  prz- 
sumptio mauifeste unum genus est blasphewantium 
Spiritum sanctuin : quoniam (ut jam prxlibatum 
6851} cortra eum agit , cujus inpulsu et gratia iidem 
sancti editi sunt. canones. Diabolica vero nequitia 
plerosque subtiliter fallere solet ; et ita quorumdam 
imprudentiam per similitudinem pictatis szpissime 


Non potui tamen adduci , ut que ejus numine circum- C illudit, ut pro salutaribus nocitura persuadeat. ld- 


feruntur, decreta retinerem : nam cum ea post Sara- 
sanium, et Grabbeum Coustantius diligenter omnia itc- 
rum collegerit in ea, quam Decretorum Damaso ads- 
criptorum Censura inscripsit , ac ratioues sane gra- 
vissimas altulerit, ob quas illa ejus pontificis nomen 
et auctoritatem | mentiantur , Lector , quam mecum lu- 
deret, in viro illodocto potius consulendo operam quam 
optime collocabit. * 


EPISTOLA PRIMA. 
! Reverendissimo fratri et coepiscopo Aurelio 
Damasus. 

Scripta Sanctitatis tu: debita veneratione susce- 
pimus , in quibus sitire venerationem ac prudentiam 
tuam Apostolica instituta (ut dignum erat) cogno- 
vimus. Qua de re quzdam ex his qux petisti, ni- 
simus : et quzedam adhuc, cum iterum miseris, mit- 
tere cupimus. Nullum tamen a beati Petri principis 
apostolorum fine, predecessorum nostrorum prz- 
termisimus, de quorum statutis aliquid tibi per Am- 
monium presbyterum et Felicem diaconum, sub certis 
signaculis non mitteremus. Quz te et custodire opta- 
mus, et aliis przedicanda ac publicanda mandamus , 
: ut ab omnibus inviolate debita veneratione custo. 
diantur , et inviolate serventur , atque ab omnibus 

! [n Collect. Isidori, Beatissimo fratri. 


* 5, xxv, qu. 4: Violatores. 
* Vide S. Leonis Epistolas 25 ct 84. 


circo norma sanctorum canonum qui sunt * Spiritu 
Dei conditi , et totius mundi reverentia consecrati , 
fideliter a nobis est scienda et diligenter tractanda ; 
ne quovis modo sanctorum Patrum statuta absque 
inevitabili necessitate, quod absit , transgrediamur : 
sed fidelissime per ea gradientes, cum eis qui eos 
instinetu condiderunt divino, mercedis gloriam ct 
laboris cumulum, eorum meritis, auxiliante Domino, 
habere mereamur. fis itaque rite deliberatis , ct ad 
Ecclesiarum vestrarum notitiam deliberatione per- 
latis, parere vos eorumdem sanctorum canonum re- 
gulis summopere convenit , ne in aliquo eis obviare 
quorumdam ignavia faciat : sed vestra sapiens et sana 
doctrina, quz cupit vos per omnia placere Deo , illis 


D cohzredes et comparticipes celestis regni, in se- 


dibus fideles cooperatores ostendat. δια decimo 
sexto kalendas Junii , Gratiano et " Cyricio VV. CC. 
Consulibus. 


EPISTOLA 1l. 

Danasus servus servorum Dei *, atque per gratiam 
ejus episcopus sancte catholicae Ecclesiam urbis 
Romz , Stephano 2rchiepiscopo concilii Maurita- 
tanie, et universis episcopis Africanz provincia. 
Lectis fraternitatis vestra litteris, primo gratias 


* Non sunt in Fastis hi consules. 
* Vide Jo. Diac lib. i1 Vite S. Gregorii Papa. 


* Non, ne quid editioni nostrse desit, in appendice ad calcem hujus tomi seposito quod a Merenda prztermissum est 


exbibehbimus. 


425 


OPERA APOCRYPIIA. 


496 


ago, quod tantorum íraurum merui! benedictione 4 damnari potest: neque ulla umquam concilia rata 


frui ; deinde quod circa fratres sollicitos vos reperi , 
et cum eis crucem Domini deferre, qui ait : Qui vult 
venire post me , abneget semetipsum ,. et tollut crucem 
suam , ei sequatur me, οἱ reliqua ad. hunc modum 
pertinentia. Igitur, quoniam in przsenti opportune 
gestorum consultatione apostolicis vestra beatitudo 
visceribus * commota , nos hortaia est, tuitionem 
fratrum apostolica impendere auctoritate, et eorum 
injuriis subvenire, dum constet, eadem vos cum 
Apostolo compassibiliter dicere : Quis infirmatur , el 
ego non infirmor ? quis scandalizatur, et ego non uror? 
satagentes, ne aliquis de liis, qui vobis crediti sunt, 
a scvis bestiis laceretur aut capiatur : pro qua re? 
oportet, juxta vestram prudentem commonitionem , 
magis autem secundum Domini divinam preceptio- 
nem, nos, qui supra domum ejus, hoc est univer- 
salem Ecclesiam catholicam, episcopale suscepimus 
ministerium , sollicite vigilare; ne de sacris ejus 
muneribus, id est, apostolicis viris, apostolorumque 
successoribus, atque ministris, quisquam, nobis dor- 
mitautibus, valeat supprimi, atque injuste, nobisque 
inconsultis, damnari. 

I. Scitis, fratres charissimi, firmamentum * a Deo 
fixum et immobile, atque titulum lucidissimum suo- 
rum sacerdotum, id est , omnium episcoporum, apo- 
stolicam sedem esse constitutam, et verticem Eccle- 
siarum. Tu es enim (sicut divinum pronuntiat Ver- 
bum veraciter) Petrus, et super firmamentum iuum 
Ecclesie columnae , qui episcopi intelliguntur, com- 


atque ligare et solvere potestatem qug in colis sunt , 
el qug in terris, promulgavi. Tu profanorum homi- 
num, et membrorum wmeorun , maximeque discipu- 
lorum meorum existis ut princeps et doctor ortho- 
doxz et imniaculatz fidei, cujus vice hodie gratia 
Dei, legatione pro Cliristo fungimur, et omnes hujus 
sancte sedis praesules ejus vicem gesserunt, ge- 
runt, et gerent. [deo omnia, qui inuotuistis, non 
licere mandarem, nisi vos tam pleniter instructos 
esse scirem, quod cuncta, super quibus consulitis , 
illicita esse non dubitetis. 

Il. Discutere namque episcopos *, et summas ec- 
clesiasticorum negotiorum causas metropolitano , 
una cum omnibus suis comprovincialibus, ita ut ne- 


leguutur, qu» non sunt fulta apostolica auctoritate. 

lil. Accusatores autem episcoporum, et testes, 
super quibus rogitastis , absque ulla infamia *, aut 
suspicione, vel manifesta macula, et veraz fidei ple- 
niter instructi esse debent, et tales, quales ad sacer- 
dotium eligere jubet divina auctoritas : quoniam 88- 
cerdotes (ut antiqua tradit auctoritas) criminari non 
possunt, nec in eos testificari , qui ad eumdem non 
debent, nec possunt provehi honorem. 

IV. Vocatio euim ad " synodum (juxia decreta 
Patrum) canonica ejus , qui impelitur, tai sua pra- 
sentia, quam, et scriptis atque apocrisariis, per spa- 
tium fieri debet congruum atque canonicum: quia 
nisi canonice vocatus fuerit suo tempore, et cauo- 


B nica ordinatione , licet venerit ad conventum , qua- 


cumque necessitate, nisi sponte voluerit, nullatenus 
suis respondebit insidiatoribus quoniam nec sxculi 
leges hoc permittunt fieri, quanto magis divina. 

V. De ejectis vero * atque suis rebus exspoliatis, 
nihil vobis verius significare queo , quam sancti 
Patres definierunt, et nostri praedecessores aposto- 
lica auctoritate roboraveruut. lta euim hac se ha- 
bent: episcopos ejectos atque suis rebus exspoliatos, 
Ecclesias proprias primo recipere, et sua eis omnia 
legaliter reddi, sancti canones decreverunt : et post- 
ea si quis eos accusare voluerit , 400 periculo fa- 
cere sanciveruni, judices esse decernentes episcopo- 
rum , episcopos recle sapientes et juste volentes , ad 


. tempus diuque illis , resumptis viribus , et suis pote- 
firmate sunt : εἰ tibi claves regni celorum comnisi , ( 


stalive fruentibus rebua ; amicisque et Dei servis sa- 
pientibus consulentibus viris, in Ecclesia convenien- 
tes, ubi testes essent singulorum , qui oppressi esse 
videntur. Et reliqua, ad hunc * ordinem pertinentia : 
qui prolixitatem vitantes, hic non inseruimus, quia 
hzc suflicere credimus. Si quis autem his non est 
contentus , legat ea , et satiabitur. Sciinüs enim ko- 
mines ivermes ncn posse cum armatis rite pugnare : 
sic nec illi, qui ejecti vel suis bonis sunt exspoliaii , ' 
cum illis, qui in suo stant gradu, et suis fruuntur 
amicis atque bonis, litigare rite possunt. Nec s:eculi 
quoque leges hzc secularibus fieri permittunt : sed 
prius ejectos vel oppressos, aut exspoliatos cum suis 
omnibus restitui jubent, et postea suo tempore, sicut 
lex eorum continet, ad placita venire praecipiunt nec 


mo ex iis desit, οἱ omnes in singulorum concordent ἢ) ulla carceris custodia appellantem arceri permittunt. 


negotiis , licet : sed definire eorum , atque ecclesia- 
sticarum summas querelas causarum , vel damnare 
episcopos, absque hujus sancta sedis aucloritale, 
minime licet; quam omnes appellare, si necesse 
fuerit, et ejus fulciri auxilio oportet. Nam (ut nostis) 
synodum sine ejus auctoritate fleri , non est catho- 
licum : nec episcopus, nisi in legitima synodo, et suo 
tempore apostolica vocatione congregata, definite 

* Atticus episc. C. P. epist. ad PP. Conc. Cartha- 
ginensis. 

* Deus dedit Caralit. episc. consult. 2. 

* Maximo Aquileiensi epist. in eodem concilio. 

* Sergius episc. Cypri ad Theodorum Papam, ibid. 

* 6, nu, qu. 6, Discutere episcopos. 

ParmoL. XIII. 


Docent enim ex parte (sicut nostis) terrena, qu:e sunt 
coelestia. 

VI. Accusatores vero et accusationes, quas s:xculi 
leges non adsciscunt, nullatenus sunt in horum ad- 
mittendze causis, quia omne quod irreprehensibile 
est, catholica 5 defendit Ecclesia. Et huc a majoribus 
definitum esse propter pravorum hominum insidias, 
non dubitatur. Decet enim Domini sacerdotes fra- 

* u, qu. 7, Testes absque ulla. 

' 64, vu, qu. 7, Sacerdotes ut antiqua. 

5 4, v, qu. 2, Vocatio ad synodum. 


9. 5 ΑΙ. modum. 
19. Niezni conc. cap. 9. 


1^ 


421 


SANCTI DAMASI PAPJE 


488 


trum causas pie tractare , et venerabiliter intendere, A melius est ut suspendatur mola asinaria in colle ejus, et 


atque eorum judicia super sncrificia ordinare ; nec 
proterve aut. Lyrannica dominatione, ut de quibus- 
dam refertur, sed charitative pro Deo οἱ fraterno 
amore cuncta peragere : ei quod sibi quis fieri, secun- 
dum dojninicam vocem, man vult, alii inferre non 
presumal : et in qua mensura mensi fueritis, remetie- 
lur vobis. Ea vero, qu: Apostolorum praedicatione 
et Patrum instructione percepimus, semper tenere 
debemus; ne ajiqua nova cudere, aut ad noxam 
fratrum intendere videamur : sed alterutrorum onera 
portemus, ut juxta Apostolum, legem Domini adim- 
plere valeamus. 

Vil. Tempus enim congruum przvideri oportet 
quando uniuscujusque accusat:e person: causa rectis. 


demergalur in profundum maris. Et item : Beaius qui 
non fuerit scaudalizatus in me. lile procul dubio sean- 
dalizatus est in Deum , qui ejus ecandalizat episeo- 
pum vel sacerdotem. Et multa talia, quse hie non 
iuferuntur, ne nimis prolixa efficiatur epistola. Mo- 
nentes quoque instruere. debetis memoratos vieinos 
vestros, uL a talibus se subtrabant, et que illicite 
contra pr.efixos fratres egerunt, cito corrigant. Et 
quos nobis incousultis laserunt, plena satisfactione 
sanent, et cito sibi eos reconcilient, si noluerint 
apostolicee sedis suscipere censuram. Nam si quid 
fortasse in eos aut contra eos emerserat, nostrum 
[uerat exspectandum examen , ut nostra (uti sempee 
huie fuit sedi concessum privilegium) condemnaren- 


sjme in median producatur, quatenus gravitatem ejus B tur auctoritate , aut fulcirentur auxilio, Neque enim 


consonantiamque contra Patruin decreta , vel &yno- 
dorum confessionem , prodi minime cognoscatur. 
Quam ordinabiliter omnes intendant , ut ad eam in 
omnibus rationabiliter respondeant, et juste se velle 
manifeste ostendant. Nullus autem introducatur ! 
personaliter : sed accusatores et aceusati equa au- 
diantur ratione, juxia quod gestorum ordo exigit. 
Accusatores verq ei judices non iidem sint , sed per 
se accusatores , per se judices, per ee testes , per se 
accusati, unusquisque in suo ordimabiliter ordine. 
Nam inscriptio primo semper fiat , uL talionem ca- 
lumniator recipiat; quia ante inscriptionem nemo 
debei judicari vel damnari, cum et s:zeculi leges hzc 
eadem retineant. De quibus omnibus vera setuper 


800 pro libitu nostra debuerant jura pervadere, abs- 
que apostolicae sedis dispositione mandante. Α talibus 
deinceps omnes se abstineant * sacerdotes , qui no- 
luerint ab Apostoliez Petre (super quam Christus, ut 
preedictum est, unlversalem construxit Ecclesiam, eul 
episcoporum summa judicia atque majores cause, sicut 
paulo superius memora!um est, reservatee sunt atquo 
solidatze ) censura ac sacerdotali lionore secludi. 
VI. Inducit& enim accusatis 9 in eriminalibus 
episcopis sex mensium, vel eo amplius si mecesse 
fuerit, eoncedeundic sunt : quoniam et laicis hoe 
permissum nullus sseularibus imbutum di:ciplinig 
iguorat : quanto magis sacerdotibus, qui. superiores 
esse eis non dubitantur. Habetur quoque * in decre- 


fiat 2quitas , quatenus accusationis et judicii ae te- C Us sanctorum Patrum sancitum, noa fore canonicum 


stimonii * mercedem per veritateni gestorum conse- 
qni valeant. Scriptum est enim : Abominabitur Do- 
minus labia mendacia , et lestem fallacem — profe- 
rentem mendacia, ei. seminantem inter. (rairee scan- 
daa atque liligia , ipso monente atque dicente : 
Non facies calumniam proximo tuo, nec vi opprimes 
eum. Non [acies quod iniquum es nec injuste judica- 
bis. Non considerabis personam pauperis , nec honores 
vultum potentis. Juste judica proximo tuo. Et tibi quod 
non vis fieri, alteri ne facias: et reliqua. Et maxime 
* preceptum. habentes. Ápostolicui attendere. nobis 
ipsis et gregi , in quu nos Spiritus sanctus posnit cpi- 
scopos, regere Dei Ecclesiam, quam acquisivit per san- 
gunem suum proprium, convenit. Et iterum : At- 


quemquam sacerdotum judieare vel dawunare, ante- 
quam accusatores, canonice examina!os, presentes 
habeat, locumque defendendi accipiat, id est, indu- 
eias ecclesiasticas ad abluenda eriimiua et scelera. 
IX. Ne cextra propriam ' fiat. provinciam primo 
discussionis accusatio, sine apostoliea proeeptione, 
cui in omnibus causis debet reverentiz custodiri, 
quoniam et antiqua docel hoc Patrum regula, in quae 
et imperialia pariter statuta coancipunt. Criminum, 
inquiunt, discussio ibi ageuda eet, ubi erimen ad- 
missum est. Nam alibi crimiuum reus prohibetur 
audiri. Et alibi in canonibus praecipitur : Quxum- 
que negotia suis locis *, ubi orta sunt, finienda sunt : 
et reliqua talia et his similia : salva tamea in ouni- 


tendere lupos , attendere malos operarios , qui per- D bus apostolica auctoritate, ut. nihil in his definiatur, 


versa faciunt e! adversa loquuntur, ut detrahere 
semper diseipulis Domiui , et infamare queant: quo& 
corrigere, vos et omnes Domini sacerdotes summo 
studio oportet: quia pejus malum nog egt, quam ut 
cives civibus invideant, et sacerdotes vel clerici, 
sacerdotibus vel pontificibus iusidientur, testante 
etiam veritalis voce : Qui vos tangil, taugit pupillam 
oculi mei ; el qui scandglizaverit unum de pusillis istis, 


! Qu. 4, Nullus introducatur. 

3 Martinus papa, cousult. 5 conc. Later. 
* Ejusdem Martini, consult. 4. 

* Siricus, epist. r, cap. 2. 

* 4, ur, qu. ὅ, [nduci& accusatis. 


priusquam ei placere cognoscatur, qua omoes suí- 
fultos esse eporiet. Et si quid eis grave iatoleran- 
dumque acciderit, ejus semper exspcetanda * eeneura. 
Neque enim proterve, aut stimulo sux cogitatiouis 
iropulsus, et (ut &epe actum coguovimus) detrabere 
aut accusare przsumat quemquam sacerdotum :quia 
injuria eorum δὰ Christum pertine!, cujus vice-le- 
gatione pro populo, Christi sanguine redempto, fun- 


* ju, qu. 9, Habetur quoque. 

7 wi, qu. 9, Nec exára propriam. 
* A[ricani Patres in epist. ed 

* S. Loo, epiai. vxxyv. 


a. 


429 


OPERA APOCRYPBHA. . 


450 


guntur. Causa. enim eorum, quia Dei causze. sunt, A dividentes corpus Ecclesie bonum et integrum in 


ejus esse ! judicio scimus reservandas, qui valet. cor- 
pus occidere, et animam mittere. in gehennam. Qui di- 
cit : Mihi vindictam , et ego. retribuam. Apud quem 
conscientia muda est, cui non absconduntur. occulta. 
Instruendi etjam omnes sunt, quoniam per nos$ illi 
Christus iutonuit, non esse ovium [ΠΡ] insidias pra- 
videre, sed pastoris. MonelL* ergo beatus apostolus 
Paulus , ne de his temere leviterque pr:sumatur 
judicium, de quibus nemo potest verius vel melius 
judicare, quam Deus : Tw autem, inquit, quare judicas 
fratrem (uum ? aut cur spernis eum ? Omnes enim sta- 
bimus ante. tribunal Christi. Scriptum est enim : vivo 
ego , dicii. Dominus, quoniam mihi flectelur. omne 
genu , el omnis lingua confitebitur. Domino. liaque 
enusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo. 
In hoc ergo non sibi quis:juam temerarios ausus usur- 
pet, ut. preter quod ad concordiam pertinet, aliud 
agat, unde unitas Ecclesix dissipetur. Non ergo le- 
viter quisquam as«entia! in detractione vel judicatione 
vel damnatione fratrum , maximeque sacerdotum, 
qui proximiores sunt. Deo, ct qui proprio ore corpus 
Christi conticiunt : Quia ob hoc venit ira Dei in filios 
dissidentio, qui Christum persequuntur in suis membris. 
Nolite, [raires, nolite effici participes * eorum, nec 
communiceris peccatis talium , aut. infructuosis verbis 
tllerum. Magis autem redarguite talium cetus, qui ex- 
tendere moliuntur, quasi arcum,in fratres linguas suas. 
Defendite ergo fratres. et omnes monete, ut armentur 
contra fratrum persecutores. Confidimus uutem de vc- 
bis meliora et viciniora szlulti : quia neque mors, quia ne- 
que rita, neque angeli, nequeprincipatus, neque Virtutes, 
meque instantia, neque futura, neque fortitudo, neque 
altitudo, neque profundum, neque creatura alia, ma- 
gistro gentes docente, poterit nos separare a charitate 
Domini nostri Jesu Christi, quz maxime in. sacerdo- 
tibus et reliquis perficitur membris ejus. .Volite itaque 
amittere. confidentiam — vestram , que magnam habet 
remunerationem. Ecce enim judex ante januam  assi- 
stit, coronas hilariter promittens his, qui pro eo 
fratribus auxilium ferunt, et oppressis succurrun£ 
atque in charitate collaborant. Quod si subtraxerit se 
quis, non placebit Deo, sed cadit, quia non. sublevaeit 
cadentem, sed emarcuit. Non autem simms subtractionis 
in. oppressionem, sed. adminiculi in. acquisitionem, et 


C 


tortuosas novitates. Monet ergo apostolus, non am- 
plius nos invicem temere judicare. Temere enim 
judicat, si quis. episcopum absque sedis apostolice 
auctoritate condemnat : cum ei (nt paulo superius 
prelibatum est) hoc specialiter privilegium reser- 
vatum sit. Sed hoc judicate magís, inquit, ne ponatis 
offendieulum fratri vel scandulum. Patenter enim his 
et aliis innumerabilibus decretotnm testimoniis , 
omnibus manifestum est, non debere episcopum 
damnari, licet ejus perscrutetur opinio, donec judi- 
cium de eo nostre apostolicze auctoritatis, loc est, 
principis apostolorum Petri, cognoscatur ; utpote 
quoniam solus et prx» omuibus creditus est, atque 
percipere meruit a Rege regum Cliristo 00 claves 
regni celorum, ad aperiendum fidelibus et benevo- 
lis hominibus in eumdem Dominum nostrum, et 
claudendum infidelibus et malevolis , atque* suis 
sacerdotibus, et sanct: Ecclesi, suo pretioso $an- 
guine redemptze, impuguatoribus sive nocentibus. 
Quod utique et nos facere postulavit. Non * quod 
novi aliquid nunc imperatur: sed illud quod per 
desidiam aliquorum aut scienter aut negligenter 
transgreditur, deinceps observetur ab omnibus : ut 
jlla semper, quas ap:stolica et Patrum traditione 
constituta sunt, sub metu. irrefragabili auctoritate 
teneantur. Scriptum namque est in secunda ad 
Thessalonicenses Epistola, et ad Timotheum, apostolo 
monen'e : διαί, οἱ (enete traditiones vestras, quas 
didicistis, seu per verbum, seu per epistolam : Item 
alibi per prophetam : Exzspectavi quoque, sicut beatus 
I5aia intonuit, ut facerent judicinm : fecerunt autem 
iniquitatem , et non. justitiam , sed. clamorem, omnes 
pios conturbantes. Et hoc scire debeant*, quoni»m 
judicium Dei est secenndum veritatem in eos qui 
talia agunt : licet divitias bonitatis Dei. et. sustenta- 
tionis, el patientize contemnant, ignorantes. quoniam 
benignitas Uei ad panitentiam eos. adducit, secundum 
duritiem autem eorum et cor impcnitens, thesaurisant 
sibi iram in die ir et revelationis justi judicii Dei, qui 
reddet unicuique secundum opera. ejus. Et alibi scrip- 
tum est : Ego sum Dominus Deus vester : non facie- 
tis iniquitatem in judicio. Non accipies personam ho- 
minis, neque mireris vultum potentis. Ab omni iniquo 
verbo recedes. Innocentem et. justum non oppuguabis, 


snpplementum fratrum. Propter quod assumite arma- D neque interficies. We procul dubio facit iniquitatem 


turam Dei, ut. possitis resistere omnibus taliter prasu- 
meulibus : el induite vos loricam justitic, calceati pe- 
des in preparationem Evangelii pacis ; in omnibus su- 
mentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequis- 
simi ignea. exstinguere. Et galeam salutis. assumite, et 
gladium spirius, quod est Verbum Dei, per omnem 
orationem , οἱ obsecrationem  radicati εἰ [fundaii, ut 
idipsum dicatis omnes, el non sint in vobis schismata, 


! Conc. Ree. 11, sub Symmacho, 

* Anast. papa ad. Anast. Aug. 

8 Martini synodica, e conc. Lateran. 
* Forte, suorum sacerdotibus. 


in judicio, qui e: sibi vindicat, qu:e ei vindicare non 
licet. Ideo, qu:e liuic sanete sedi" concessa. sunt, 
nullus usurpare sine ejus consultu przsumat, qui 
non vult honore ecclesiastico indignus, ut contemp- 
tor, judicari. Itaque oportet negligeutes * propulsare, 
sed it», uL nocentes non roborentur : et bonos impro- 
bis aut insidiatoribus fratrum resistere, ne torpore 
desidi: oppressi, taciturpitatis teneautur obnoxii. 


5 Innoc. I, ep. 11. 

* Martin. papa. consult. ὦ. conc. lateran. 
1 5, disi. A7, Huic li aedi. 

* Victor. Carthag. ad Theodorum papam. 


4 


431 


SANCTI DAMASI PAPJE 


4s 


Itaque qui potest obviare !, et perturbare perversos, A mur, qui et id ipsum fieri prxcipiunt. Non ut vobis 


et non facit , nihil aliud cst *, quam favere eoruin 
impietati. Nec enim caret scrupulo societatis occultz, 
qui mauifesto facinori desinit obviare. Sitis autem 
perfecti et. integri in eodem sensu, el in eadem scientia 
firmati : ut per eam vias vestras dirigentes in eumdem 
inflexibiliter, omnibus occurratis oppressis *, quia 
vobis ereditur Dominus, ad quem lapidem accedentes 
vivum, ab hominibus quidem reprobatum propter (a- 
lium impietatem, a Deo autem clectum et honorificatum, 
super quem vos, tamquam lapides vivi, edificamiui in 


Dominum spiritualem, in sacerdotium. sanclum, offe-. 


rentes spirituales hostias. ipsi in odorem suavilutis. 
Gratum enim admodum est saciiticium Domino 
oppressis omnibus subvenire : quanto magis illis de 
quibus ait : Qui vos audit, me audit ; et qui vos spernit, 
me spernit, et csetera. Libat * quidem Doniino pros- 
pera, qui ab afflictis et oppressis pellit adversa. Sed 
εἰ nunc, fratres, commendamus vos Deo et verbo gratie 
ejus, qui potesl perficere et dure hereditatem in omni- 
bus sanctificutis. Ipse autem Deus pacis et consolatio- 
nis dei vobis idipsum sapere in alterutrum, et in ipso 
semper et in omnibus, ul unanimes uno ore el uno corde 
honorificelis eum in concordiam et auxilium fratrum, 
qui polens est confirmare omnes, el consolari secundum 
Evangelium ejus, εἰ juxta revelationem mysterii tem- 
poribus &lerni laciti, patefacti autem. per Scripturas " 
sanctas et Patrum ortliodoxorum doctrinas, secun- 
dum praeceptum zterni Dei, ad obediendum fidei, in 
omnibus cognitis nobis, soli sapienti Deo, Domino 


nostro Jesu Cliristo, cum quo Patri et Spiritui sancto C 


gloria, honor, et imperium et potestas in szcula sz- 
culorum. Amen. Domiuus vos custodiat, dilectissimi 
fraires, incolumes semper. Data octavo kalendas 
Novembris, * Flaviano et Stilicone viris clarissimis 
consulibus. 

' EPISTOLA il. 


De Chorepiscopis, et qui iidem sint, aut si aliquid sint, 
aut nihil. 


Dominis venerabiiibus fratribus *, Prospero Numidiae 
primz sedis episcopo, Leoni , Reparato, Alexan- 
dro, Benedicto, Rufo, et omnibus c:eteris , ubi- 
que in recta , sancta , el apostolica fide consisten- 
ibus, orthodoxis episcopis, Damasus episcopus. 


scienti;e ecclesiastic:e regul;e aliquid desit, sed ut 
auctoritae sedis apostoliex fulti , in nullo ab ejus 
devietis regulis. Igitur de chorepiscopis, de quibus 
nos consulere voluistis, quale sit eorum  ministe- 
rium , aut quid eis agere liceat, aut quam auctori- 
tatem habeant , vel si liceat eos fieri , an non, quia 
audivimus eos jam esse prohibitos ; aut quid de his , 
qui jam ordinati reperiuntur , agendum sit , nil vobis 
certius respondere uobis videtur , quam olim a prz- 
decessoribus nostris decretum reperimus ; ut eis ad 
veniam nihil prorsus aliud reservetur quam privatio 
sacri ministerii, quod illicite assumpserunt ; quia 
prohibiti tam ab hac sacra sede , quam a totius or- 
bis fuerant episcopis. Nimis ergo eorum insiitutio im- 


B proba , nimis est prava : quia ut hi de summo sacer- 


dotii iniuistlerio aliquid pr:ssumant, omni auctoritate 
caret , et sacris canonibus invenitur esse corntra- 
rium , atque ad totius '* Ecclesie perturbationem 
superba et superflua tendit elatio : et vacuum est et 
inane, quidquid in pr:iedicto sacerdotii summi ege- 
runt ininisterio. Quod ipsi iidem siut !!, qui et pre- 
sbyteri sufficienter invenitur: quia ad formam et 
exemplum septuagiuta inveniuntur prius instituti. 
Sed quia (Deo gratias) modo necessarii, sicut in 
primitiva -Ecclesia , propter studium , quod erga 
pauperes exigebant , non sunt : et quia illicita prze- 
sumebaut; et quod agebant, actum non erat ; ct 
propterea mulli in securitatem lapsi , ecclesiastico 
frustrabantur οἱ fraudabantur ministerio : et ideo ^ 
tài) ab hac S. sede, ut superius memoravimus , 
quam et ab omnibus totius orbis episcopis, a ponti- 
ficalibus sunt remoti officiis. Nam (ut nobis relatum 
est) quidam episcoporum, propter suam quietem, 
eis plebes suas committere. non formidabant : et ut 
ilicita atque prohibita agant, iidem ea qui solis 
pontificis debentur, sibi usurpant ; et ipsi in sua 
quiete torpent , et curam sibi a Deo commissam ne- 
gliguut, cum Dominus dicat : Bonus pastor animam 
suam ponit pro ovibus suis, el vocat eas nomina- 
lim , el cognoscit. suas, εἰ sud cognoscunt. eum. ἘΠ 
idem : Sicut novit me Pater , et ego agnosco Pa- 
trem , et. animam meam pono pro ovibus meis. De 
mercenario autem quid dicat, bene nostis , quia υἱ- 
del lupum venientem , el dimillit oves, el fugit, et lu- 


.. Licet, fratres charissimi , vobis sunt nota patrum D) pus rapit , et dispergit oves, et reliqua. Pro talibus 


decreta , mirari tamen non possumus vestram 50- 
lertiam circa instituta majorum ?, ut cuncta quz 
possunt aliquam recipere dubitationem , ad nos, 
quasi ad caput , ut semper fuit consuetudo, deferre 
pon desinatis : ut. inde capiatis responsa, unde ac- 
cepistis institutionem et norinam recte vivendi. Un- 
de ei vos non immemores canonum esse recorda- 


! 2, xxiri , qu. 5, Qui potest obviare. 
* Felix lil , epist. 4. 
? Marüini 1 papz , synodica cit. 
* Concil. Tolet. vin. 
5 [dem Martin. papa , ibidem. 
* Non sunt in Fastis hi consules. 
* [fanc suiptam esse ex can. 7 Hispal. Conc. it, 


vero negligitur cura Ecclesi€, et ejus status per- 
turbatur, Et ideo sunt prohibiti ; in tantuin. ut si 
aliqui ex his reperti fuerint, a proprio decidant 
gradu. llli namque episcopi, qui talia sibi przsu- 
inuut , videntur mihi esse meretricibus similes , quxe 
8tatiu ut. pariunt, infantes suos aliis nutricibus tra- 
duut educandos, ut suam citius libidinem explere 


ut etiam Leonis epist. 88 in veter. edit. monet Que- 
snell. dissert. 11. 

* Falsa et hzc epistola , judice Petavio, in Epi- 
plian. pag. 278. Est in collectione Isidori. 

* [nnoc. 1 , epist. 4. 

!* Leo, epist. 99. 


—. !! [n Conc. Neoczsareensi. 


4338 


OPERA APOCRYPHA. - AA 


valeant. Sic et isti infantes suos, id est, populos A in nos , Dei gratia , manifeste coruscat, de his qux» 


sibi commissos, aliis educandos tradunt, ut suas 
libidines expleant, id est ut pro suo libitu szculari- 
bus curis inh ent, et quod unicuique visum fuerit , 
liberius agant. Pro talibus enim anima negliguntur, 
oves pereunt, morbi crescunt, hareses et schi- 
$m!à prodeunt, Ecclesie destruuntur , sacerdotes 


vitiantur, el reliqua mala proveniunt. Non taliter 


Dominus docuit, nec Apo:toli instituerunt : sed ipsi 
qui curam suscipiunt , ipsi peragant , et ipsi proprios 
inanipulos Domino reprzsentent. Nam ipse ovem 
perditam diligenter qu:e-ivit, ipse invenit , ipse pro- 
priis humeris reportavit, nosque idipsum facere 
perdocuit. Si ipse pro ovibus tantam curam habuit , 
' ipse doeuit, ipse curavit, ipse sanavit, ipse pro- 
priis humeris reportavit, atque in tautum dilexit , 
ut etiam animam suam (multas sustinens injurias , 
multa opprobria, multasque passiones) pro nobis 
traderet : quid nos miseri et desides dicturi sumus, 
qui etiam pro ovibus nobis commissis curam im- 
pendere negligimus, et aliis eas educandas tradi- 
mus? Corrigantur hzc, fratres, necesse: quia qui 
plus laborat, majorem mercedem accipiet *. Nam non 
amplius quam duos ordines inter discipulos Domini 
esse cognovimus , id est, duodecim Apostolorum, 
et septuagiuta Discipulorum : uude iste tertius pro- 
cesserit , funditus ignoramus. Et quod ratione caret, 
exstirpare necesse est. Quod enim episcopi non sint, 
qui Àninus quam a tribus sunt ordinati episcopis , 
omnibus patet : quoniam (ut bene nostis) prohibitum 


in summis sacerdotibus , id est, episcopis sunt, quo- 
rum figuram Mcses et Aaron tenuerunt , illi qui se- 
ptuaginta Discipulorum formam gestant, in quorum 
videlicet typo filii Aaron erant, n hil praesumere 
debent , sicut nec illi quidquam de summi sacerdotii 
ministerio attingebant. Nam quod chorepiscopi an- 
tequam przefato. prohiberentur tenore, ad formam 
septuaginta instituti erant , canon sufficienter mani- 
festat , ubi ait : Chorepiscopi quoque ad exemplum et 
[ormam Septuaginta videntur esse * : et reliqua. Nec 
illud prittereundum nobis videtur, quod alibi in ca- 
nonibus expressum est : * Qui in vicis et possessioni- 
bus chorepiscopi nominantur , quamvis manus imposi- 
lionem episcoporum perceperint , et ut episcopi conse- 


B crati fuerint , et cztera. Nec ab re dictum jerpendo, 


quamquam manus impositionem episcoporum pere 
ceperint ; cum episcoporum nomen pluralem in se 
contineat numerum , et apud grammoticos pluralis 
sit genilivus : videtur enim mihi, quod tunc, non 
ab uno , sed a pluribus ordinabantur; quia nullate- 
nus diceret , episcoporum, si ab uno fieret talium 
ordinatio , cum episcoporum, pluraliter dictum sit , 
cum autem dixit chorepiscopurm , profecto villanum 
voluit intelligi episcopurm, et si villanus, quid agit in 
civitate cum in una civitate duo omnino prohibeantur 
esse episcopi ? Et si in villa et in eo loco ubi antea 
episcopi non fuerunt , cum et in modica civitate, ὅ vel 
iu villa , aut castello episcopus fieri prohibeatur, et 
in omnibus omniuo locis , ubi antea episcopi non fue- 


a sacris est Patribus, ut qui ab uno vel 4 duobus C ruut, ne vilescat auctoritas * et nomen episcopi , fue- 


sunt ordinati episcopis, nec nominentur episcopi. Si 
nomen non habent, qualiter officium habebunt? Quid- 
quid enim inter episcopos, aut de rebus ad eos so- 
lummodo pertinentibus egerint, necesse est (ut supe- 
rius jam przlibatum 651} ut. irritum fiat : quia quod 
non habent, dare nequaquam possunt : presertim 
cum nullum ex septuaginta Discipulis , quorum spe- 
ciem isti antequam  prohiberentur (ut superius me- 
moratum est) iu Ecclesia gerebant , nil de lioc, quod 
Apostolis eorumque successoribus specialiter debe- 
batur, legitur assumpsisse. * Nec iu lege Domini , 
qu:e Mosi ab ipso Domino lezitur dictata, de his, 
qui? summis sacerdotibus, id est, Mosi et Aaron 
erant specialiter concessa , filii Aaron quidquam prz- 


sumebant. Nulli enim. dubium est, quod Moses et D 


Aarcn soli ; przecipiente Domino, in Tabernaculo 
Dei erigebant altare, soli ungebant, soli sacerdotes 
sicra unctione instituebant, et alia, qu: ad sum- 
mum sacerdotium pertinebant, de quibus sufficien- 
ter in divinis legitur Litteris, agebant : quoniam 
summi Domini sacerdótes erant , sicut de iis scri- 
ptum est : Moses et Aaron in sacerdotibus ejus. Sic et 
modo, quia umbra legis transiit, el lux Evangelii 

! 5, dist. 86, Chorepiscopi tam ab hac. 

* Hispal. n. 

3 [n concilio Neoczsareensi , cap. 15, ex versione 
Dion. Exigui. | | 

* [n concilio Antioch,, c. 10, ex ejusdem interpre- 
tatione. ες . 


rint constituti, quid, rogo, erunt? Ecce nec locus 
cum ordinatione concordat , nec ordinatio cum loco : 
quoniam δὶ episcoporum manus inpositionem per- 
ceperunt, el ut ep:scopi sunt. consecrati, ubi sunt 
consecrati ? Ad villam, quia χώρα, villa est apud 
Gracos. Et qualiter ad villam, si nec in castello 
aut in modica civitate licet fieri, rogo ut promatis : 
et si promere non potestis , quis (scio) per rationem 
aut. plenam auctoritatem minime potestis, digitum 
ori imponite , et eos omni auctoritate carere non du- 
bitate , scilicet quia tria obstant, quibus eorum cas- 
satur actio vel institutio. Unum , quod ab uno e;í- 
scopo ordinari solent, in quo eorum ordinatio a ca- 
nonibus discordat , qui per manus episcoporum eos 
institui jubent. Aliud, si a pluribus episcopis sunt , 
ordinati , et aut in villa, aut in castello, seu in mo- 
dica civitate, aut omnino non in eo loco praífbi, 
quo juste episcoyi fieri debent, aut dudum non fue- 
runt," ubi vilescat auctoritas et nomen episcopi , 
aut si in civitate cum altero episcopo : cum (ut prz- 
dictum est) in una civitate duo non debeant * con- 
sistere episcopi. Tertium , si absolute? fuerint insti- 
tuti, Sicut de quibusdam audivimus, qua ompía 

5 Concil. Laodic., cap. 57. 

* Cart. 11, c. 2; Tolet. xii, 4. 

? Sardic. conc., c. 6. 


* Nic. conc., c. 8. 
. * Chalced., c. 6. 


435 


SANCTI DAMASI PAPE 


476 


episcopaii omuing careat. 2uctoritate : et illud adhuc A ut per hoc et discretio graduum *, et dignitalis fa- 


restat , quod eorum ordo non habet in divinis litte- 
rís auctoritatem : quia (ut prafixum est) ordines 
sunt duo tantum primi io Ecclesia, id ext, Aposto- 
lorum et septuaginta Disci,ulorum. Sane $i nec epi- 
scopi sunt, quia pro praefatis cau-is episcopi esse 
non possunt : nec presbyteros se nomi»ari volunt, 
quia amplius esse ambiunt ; atque plus quam se- 
ptuaginta Piscipuli fecisseut (ad quorun formam, 
ut paulo superius pralibavimus , hi, antequam pro- 
hiberentur , a quibusdam stultis et sua quxrentibus, 
et non qu:e Cbristi Jesu, iustituebantur), przsumere 
tentant , ei illicita atque prohibita agere praesumunt ; 
nec hoc dici se volunt , quod sunt ; rogo ut mani- 
feste prodatis, quid sint : quoniam aut aliquid «unt , 
aut nibil. Nam manuifesie patet, quoniam episcopi 
non 8unt. Et si episcopi non suDt , et pre»byteri esse 
despiciuut , quid erunt ? Aut aliquid prorsus erunt , 
aut nihil : quia niliil pote-t esse, nisi habeat unde 
sit. Εἰ si non habet unde sit, aut unde originem du. 
Cat ; nec auctoritatem habet , nec stare rite poterit , 
quia inane est, el ul destruatur et cadat necesse 
est , quoriam nilil est, et in nihilum reputabitur. 
$i vero uihil ex hif sunt , qus superius merora- 
vimus : tuuc necesse est , ut nihil siut ex lis qua 
sacerdotibus debentur. Et ideo nec in sacerdotali 
catalogo habeantur , nisi. tantuin (ut primo comme- 
ravimus) ut pro misericordia illis, qui humiliter hoc 
ferre voluerint, nec amylius ambierint , et per scri- 
ptum propria manu subter corroboratum , idipsum 


conlirmaverint, hoc solummodo concedatur, ut in- C 


ter s:cerdotes locum habeant, οἱ ministerio pre- 
sbyterorum contenti sint , aque mensie Domini. t3n- 
tuniodo. participes existant. Amplius autem qui 
ambire voluerint, nec hoe retiseaut, ut sacerdotes 
sint, sed omui ecclesiastico funditus priventur ho- 
nore. Quod vero eis nou liceat sacerdotes consecra- 
re , nec diaconos aut subdiaconos, nec virgines, nec 

altare erigere , nec ungere aut sacrare, nec occle- 
sias dedicare, nec. chrisma * conficere, nec chris- 
mate baptizatorum frontes signare , nec publice qui- 
dem in missa quemquam in paenitentem reconcl- 
liare, nec formatas epistolas mittere, nec populum 
benedicere, nec ante episcopum in baptisterio aut 
in sacrario introire, nec prasente episcopo iufan- 


stigium summorum pontificum demonstretur. Siui- 
liter et de presbyteris haec habeantur , ut sine jussu 
! proprii episcopi nil agant : quia quod rarem est , 
hoc et pulchrius esse videtur. Et si nomen vilescit 
pontificum , omnis status perturbatur Eeelesize. Tri- 
plex itaque in hac parte reatus est , quod et probi- 
bita agunt , et quod sacrum ministerium (alis con- 
sorüii vilitate polluitur, et episcoporum (quautum 
ad illicitae usurpationis temeritatem perüiget) jura 
solvuntur. 

Quod autem solis * Apostolis eorumque successo- 
ribus proprii sit officii tradere Spiritum sanotum, 
liber Áctuum Apostolorum docet : prxseriüim cum 
nullus ex septuaginta Discipulis, quorum isti in Ec- 


B clesia speciem gerunt, legatur donum ὃ. Spiritus 


per manus impositionem (ut pr:vdictum | est) tradi- 
disse. lliec ergo, quia omui carent ratione, nullus 
deinceps usur;.et aut consentiat sacerdotum, qui no- 
lueiit a nostro sacerdotali collegio separari. Nec 
quod a nobis extinguitur, et 3 pradecessoribus no- 
stris ac reliquis, ut dictum est, toiius orbis episcopis 
jin extinctum est, apud aliquos tenebrosis * semine- 
tur radicibus : sed qua» male pullulasse noscuntur, 
radicitus evellantur, ne messem dominieam ulla 
oorrumpant zizania. lta enim [fructum uberem 
Domini sacerdotes prestabunt, si ea, qua natam 
seyetem enecare consueverunt, radicitus amputen- 
tur. Cessel ergo, cesset tot vicibus prohibita et dam- 
nata przsuimnptio : nec imitentur summi sacerdotes 
mulieres meretrices, qu: infantes suos prefata vo- 
lupiate aliis ad nutriendum tribuunt :sed ipsi nu- 
Lriaut, ipsi Doinino suo fructum cum usura reddaut, 
fruciuososque manipulos ei cum gloria repraesentent. 
Nam οἱ Dominus leprosos, inter e:eteras ovium sua- 
rim curas, tetigit etl mundavit, cur nos eadein agere 
dedignamur? Aut cur nos ipsi, qui pastorale offi- 
cium suscepimus, aliis alend»s iradimus? maxime 
eum Dominus Peirg przceptori nostro dixerit : Si 
diligis me, pasce oves meus : el mulia alia, et his si- 
milia. Nain benedictio, quam praedicti δ chorepiscopi 
ante suam prohibitionem, per manus impositionem 
dabant, magis nobis videtur vulnus inferre, quam 
salutem. Et illi qui pontificatus apicem non habe- 
bant, quomodo ea, quie non habebant, dare pote- 


tem tingere aut signare, nec peenitentem sine prz- D rant? quoniam nihil in* dante erat, quod ille posset 


ceptione episcopi sui recouciliaro; nec eo prxsente, 
nisi illo * jubente, sacramentum corporis et sangui- 
uis Christi conficere, nec eo coram posito populum 
docere aut salutare, nec plebem exhorlori ; ὃ qus 
omnia »olis pontiücibus deberi, tam ex superiori- 
bus, quam ex aliis Patrum constitutis, aut sacris 
canonibus , edocti estis. Et si uecesse est quibusdam 


minus scientibus , doceri pleniter et instrui possunt , 


! Hispalensis 11, cap. 7. 

* Gelas., epist. 9, cáp. 7. 

* Apud S. Leonem epist. 88. 
* Hispal. iu, 7. 

* Laodic. 57; Tolet. i, 98. 


accipere. Àut quis hominum, licet et more humano 
loquamur, dare potest quod non habet? Priesertim 
cum ponülices non erant, ea qus solis pontificibus 
debentur, dare non poterant. Et propterea magis 
vulnerabant capita, qua per manus impositionem 
tangebant ; cum ea, quie eis collata. non erant, per 
aliquam benedictionem darent. Et ideo, quidquid ex 
supradielis ministeriis pontificalibus praesumebant, 


*[nnoc. L, epist. 1, cap. 5; Áctor. γε: Cenc. 
Paris. vi, an. 859. 
Leo, epist. 2 et 4, cap. 2. 
ὃ Cayiiul. lib. vu, esp. 181. 
* [nnoc., epist. 29, cap. $. 


4917 


OPERA APOCRYPHA. 


458 


irriuimn erat, et nihil tactis proficiebat : sed magis, A tri et summl apostoli dilectio, qua se amatorem Dei 


juxta prophetam, | maledictionem pro benedictione (si 
ratum est dicere) conferebant. Quapropter per illam 
illicitam manus* impositionem, uL paulo superius 
przlibavimus, vulneratum * caput illi qui videbantur 
aliquid accepisse, habebant. Et ubi vulnus infixum 
est, necesse est medicinam adhibere , qua infixa sane- 
tür macula : id est, reiterari necessum est quod ἰ6- 
gitime actum aut coliatum minime approbatur, δὶ 
perfectum esse debebit. Nam quomodo honorem 
possit retinere, qui ab illo acceperit, qui potestatem 
dare legitime non habuit, invenire non possum : 
cum ille, qui bonorem poutificalem non hahuit, pon- 
tificalia non potest jura tribuere : nce hoc sibi pote- 
rant vindicare, cujus capaces per hoc quod illis ob- 
stiterat, non fuerunt. llujus ergo discussionis * cu- 
ram nobis specialiter viudicantes, ita misericordiam 
irrogamus, ut si qua forsitan de his commissa sunt, 
corrigantur, ne talia liceat ultra committi, et ne qua 
excusatio de ignoratione nascatur: quia ut nobis 
gratulationem facit Ecclesiarum status, salubri dis- 
positione attributus vel adornatus; ita non levi nos 
moerore contristat, quoties aliqua centra instituta 
cinonum vel ecclesiasticam disciplinam praesumpta 
aut commissa cognoscimus. Quas si non qua debe- 
mus vigilantia resecemus, illi, qui nos speculatores 
esse voluit, nos excusare non possumus ; si ejus Ee- 
clesiam, qux nobis generaliter. commissa est, in 
quantum przvalemus, puram ἃ tam illicitis super- 
stiionibus non custodiamus : quia nou * aliter unus 
grex et unus pastor sumus, nisi, quemadmodum 
Apostolus docet, /dipsum dicamus omnes : Simus au- 
tem perfecti iu eodem sensu el in. eadem sapientia. Nec 
aliter veri discipuli Domini erimus, nisi radicem ἢ 
amaritudinis sursum germiuantem (sicut lioc, ut as- 
seritis, modo facit), ne nocere valeat, aut episcopale 
ministerium vilescere faciat per eorum negligentiam, 
id est omnium sacerdotum, qui evelleremala, et me- 
liora plantare sunt ab eo przpositi, unusquisque pro 
viribus exsiirpare festinet : et ipse qui pro suis ovibus 
est zterno judici rationem redditurus, eas fovere el 
edueare decertet. Si Domini desideramus esse di- 
scipuli, ipsius imitemur vestigia, ut de nobis dicatur: 
Ego sum Pastor bonus, et cognosco oves meas, el voco 
eas nominatim, el cognoscunt me mea ; et reliqua. Et 
iterum monente* Dominicze vocis imperio, quo bea- 
tissimus apostolus Petrus trina repeti;ioue mysticae 
sanctificationis imbuitur, is Christi oves, qui Chris- 
tum amat, diligenter et cum magua cura pascat: 
quoniam ipsius sancte sedis, cui per abundantiam 
divinz gratie presumus, amore et reverentia coarc- 
laimur ; ut tant superstitionis, 4018 n'llius (ut szepe 
dictum est) fuleitur auctoritate, periculum, quantum 
possumus, deelinemus ; ne beati magistri nostri Pe- 

! 25, 1, qu. 7 ; et 5, ix, qu. 1, Per illicitam manus. 

* [dem Innocent, loco cit. 

5 S. Leo, epist. 1, cap. 2. 

* S. Leo, epist. 4, cap. 2. 


* Martinus papa, cousult. 1, conc. Later. 
* S. Leo, epist. 4. . 


esse testatus est, vana inveniatur in nobis : quoniam 
omnis negligenter pascens totjes sibi commendatum 
Dominieum gregem, convincitur summum non amare 
Pastorem, nec ejus se velle discipulum fieri, cujus 
exemple negligit imitari. Nam 1 gratia. prorsus ma- 
jor acquiritur, si de commissis ovibus lucrum offe- 
rat Domino sollicitudo pastoris. Nam et beatum Ja- 
cob *, qui yro uxoribus diu servierat, dixisse inemi- 
niinus : Viginti annis fui tecum : oves tug el capre 
steriles non fuerunt : arietes gregis tui non comedi, 
nec captum a bestia ostendi tibi. Ego damnum omne 
reddebam : et quidquid [urto perierat, a me exigebas : 
die nocleque astu urebar el gelu : fugiebat. somnus ab 
oculis meis. Si ergo sic laborat et vigilat qui pascit 


B oves Laban, quanto labore, quantisque vigiliis de- 


C 


b 


bet intendere, qui pascit oves Dei. Sed in his omni- 
bus ipse nos iustruat, qui pro suis dedit ovibus ani- 
mam ; et adjuvet nos, ut. de liis qui nobis commissi 
sunt ?*, (fructum multiplicem ac mensuram super- 
fluentem ad xierna gaudia reportare concedat. Tan. 
tusque vos beati 15 Petri Apostolorum principis amor 
incendat, ut in ovifi ipsius, cui omnes creaturz sunt 
tradite, omnes taliter errantes et illicita atque pro- 
hibita przsumentes, sanctis vestris stadiis summo 
redintegrare cum desiderio festinelis : qualiter aui- 
mze pretioso Christi sanguine redemptze, eorum non - 
pereaut deceptione. Restat. etiam, quod per ostium 
hi nequaquam subintrarunt, quia non habebant os- 
tium per quod ingrederentur : quia (ut dictum est) 
sj nec epi.copi sunt, et plusquam presbyteri esse 
ambiuut : per quod ostium intrabunt, cum hi tartum 
duo ordines in Ecclesia leguntur, nec amplius ad 
pastorale officium aliquod patet ostium, per qued 
pastor intret ? Audite, fratres, non uie, sed ipsam di- 
centem Veritatem : Qui non intrat per ostium in ovile 
ovium, sed ascendit aliunde, hic fur est el laire , 
et reliqua. Cum etiam egregius predicator di- 
cat : Fundamentum aliud. nemo potest. ponere, pre- 
ter id. quod. positum est : cum praedicta. duo fun- 
damenta in Ecclesia tantum — inveniantur: posita , 
quidquid amplins positum in his inveniatur, stare 
nullatenus poterit. Et ideo, cum omnibus suis fun- 
dameptis , et actionibus , atque radicibus ut evellatur 
necesse est , ita ut amplius pullulare nec germinare 
valeat. Non ergo generet, et ron facial vobis, fratres, 
toties repetita locutio fastidium: quia summa neces- 
sitas est sa»pius prohiberi, quod toties, ut a vobis 
cognovimus, illicite usurpatur : et quoniam veritas '! 
ssepius exagilala, magis splendescit in lucem : et 
quod 10oties repetendo admouetur , minus usurpatur. 
Super his enim multa jam ab antecessoribus nostris 
dicla sunt : a quibus ipsi, sicut nunc ἃ nébis, ita 
olim ab eis damnati et prohibiti sunt. Ideo szpius re- 
- S. Greg.. epist. 45, lib. vn. 
5 [dem , epist. 48, lib. vn. 
? |dein Gregor., ibidem. 


10 [dem, epist. 97 ejusdem lib. vn. 
* Zozimus , epist. 4, cap. 2. 


459 


SANCTI DAMASI PAPJE OPERA APOCRYPTIA. 


410 


petentes, omnes monemus, ut vitent hujusmodi, et a À quatenus ita cum operatione cooperante inveniamus 


talibus se abstineant, qui noluerint una cum eis a 
Sacerdotali ministerio, ut rebelles, fieri alieni. Quod 
ita demum probare poterimus, si tales extirpare, et 
non eis favere decerlaveritis: et ita in postmodum 
de tali re querela cessabit, quia ! contumeliz studio 
fit, quidquid interdictum toties usurpatur. Omnia ? 
hzc decretalia, et cunctorum prxdecessorum nostro- 
rum constituta, qux de ecclesiasticis ordinibus et 
canonum promulgata sunt disciplinis, ita a vobis et 
omnibus episcopis, ac cunctis generaliter sacerdoti- 
bus custodiri debere mandamus, ut si quis in illa 
commiserit , veniam sibi deinceps noverit denegari : 
quoniam occurreret veritas, si falsitas displiceret. 
Et merito nos, qui summa Ecclesiz tenere debemus 


et confessorem l'eum, qui dicit : Ubi duo sunt vel 
ires congregati in nomine meo, ibi sum in medio eo- 
rum. Nam et Dominus noster Jesus Christus Judam '* 
furem esse sciebat : sed quoniam non est przesentia- 
liter accus»tus, ideo non est ejectus. Nec vos ullo 
modo agere oportet, quod ille noluit facere. Leges 
enim s:zculi accusatores pr:wesentes exigunt, et non 
per scripta absentes. Unde canonica patrum consti- 
tuta *! nofi semel, sed sepissime clamant, nec accu- 
sationes nec testimonia ullum per scripta posse pro- 
ferre : nec de aliis negotiis quicumque testimonium 
dicant, nisi de his qux sub praesentia eorum acta 
esse noscuntur. Similiter et qui alium accusare !* ele- 
gerit, przsens ὃ, per sc, cet non per alium accuset , 


gubernacula, causa respicit, si silentio faveamus B inscriptione videlicet premissa. Neque ullus umquam 


errori. Datum kalendis Junii, ? Libio et Theodosio 
viris clarissimis consulibus. 


EPISTOLA IV. 


Jubet ne per scripla in. poserum, sed per legitimum 
accusalorem , quis ab eis judicetur : el cause etiam 
judicande omnes ad apostolicam sedem deferantur. 


Universis episcopis per Italiz? provincias constitutis , 
Damasus episcopus, in Domino salutem. 


Optaveram, dilectissimi *, pro nostri cliaritate col- 
legii, omnes Domini sacerdotes (sicut in primitiva 
fuit Ecclesia) unum esse cor et animam unam, atque 
in una devotione persistere, nec quemquam sacerdo- 
tum, gratia aut formidine szecularium depravari, aut 
a via veritatis quoquo modo abscedere. Sed quia 
multa que corrigi possunt, proveniunt, et superat 
culpa delinquentium misericordia Dei : atque ideo 
suspenditur ultio, ut' possit locum habere correctio. 
Relatum est enim ad sedem " apostolicam, vos accusa- 
tiones fratrum perscripta suscipere absque legitimo ac- 
cusatore. Quod deinceps in omni orbe terrarum fieri 
apostolica auctoritate prohibemus, et quod nuper fac- 
tumest,absque nulla retardatione corrigi rogamus : nec 
umquam prius per scripta, eorum qui accusantur δ, 
causam discutere liceat, quam " per querulantium " 
institutiones vocati canonice ad synodum veniant, et 
presens per prisentem agnoscat veraciter et intelli- 
gat, qu: ei objiciuntur. Quod bene et per sapientiam 
Salomonis dicitur : Antequam  scruteris , ne reprehen- 


judicetur, antequam legitimos accusatores prxsentes 
habeat, locumque defendendi accipiat ad abluenda 
crimina. Curandum namque est, ne ira quemquam 
subripiat, faciatque citius omne, quod non licet. Om- 
nipotens Deus hzc vos et cuncta divina mandata οἱ 
apostolica prz:cepta custodientes, in cunctis actibus 
vestris ccelestis brachii extensione protegat, atque ad 
ccelestis remunerationem patri:e cum multiplici ani- 
marum fructu perducat. Amen. Data tertio idus apri- 
lis, ** Siricio et Ardabure viris clarissimis consu- 
libus 5, 
EPISTOLA V, 
AD HIERONYMUM PRESBYTERUM. 


C Damasus episcopus fratri οἱ compresbytero Hieronymo 


iu Domino salutem. 


Dum multa corpora librorum in meo arbitrio al- 
lata fuissent, contigit, ut in librum Psalmorum in 
mco animo festinus cognoscerem detineri, et memo- 
riam capacitatis meze imbuere. Cogitavi, frater aman- 
tissime et in Christo semper sacerdos, ut secundum 
Septuaginta interpretes et presbyteros, id est, Mat- 


. thiam et Ptolomzum, Muchium, Sacreum, IHlydro- 


nium, Pamphylum, Zoastiten, Didymum, Sanium, 
Epiphanium, Ciatrem, Simonem, et exteros, in 
quantum nostra recurrit conscientia, de Septuaginta 
invenire vestigia. Peto etiam tuam charitatem, ut 
Sicut a rectore tuo Alexandro episcopo nostro didi- 
cisti , Grecorum psallentiam ad nos dirigere ta fra- 


das : intellige prius, et tunc increpa. Antequam audie- D terniias delectetur : qui tan!ze apud nos simplicitatis 


ris , ne respondeas. Et licet apertissima sit contrario - 
rum reprehensio: verumtamen oportet his, qui dati 
suut ad eorum examinationem, ordinem servari ab 
his *, qui secundum Deum perscrutari deputati sunt, 


!* S. Leo, epist, 4, cap. 5. 

* S. Coelest. , epist. 4, cap. 4. 

8. Non sunt in fastis hi consules. 

* S. Leo, epist. 47. 

5 5, qu. 2, Relaium est ad sedem. 

* 16, qu. 9, Eorum qui accusantur. 

* ἃ Ms. querelantium ; a!. querelarum. 

5 Martinus I papa, censult. 2 conc, Lateran. 
* δ, qu. 9, Relatum est ad sedem, 

'^ Ambrosia«ster in lad Cor. v. 


indago est, ut tantum in die Dominica Apostoli epi- 
stola una recitctur , et Evangelii capitulum unum di- 


catur : et. nec psallentium mos tenetur , nec hymni 


decus in ore nostro cognoscitur. Peto ergo per fra- 


5! 5, qu. 1, Relatum est ad sedem. 

13.3 , qu. 6, Qui accusare alium. 

!5 Ex Aniano. ipsa sententia, inquit Hincmarus ad- 
versus nepotem , cap. 45, de antiquis Romanis legibus 


: (uit assumpta. 


** Non sunt in Fastis hi consules. 

'5 Damasi pap» nomine affert przeterea. Gratianus 
decreta ista duo, 2, quist. $, Calumniator ; 45, x, 
quist. 1, Hanc consuetudinem. 


4Η 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


42. 


trem et compresbyterum nostrum Bonifacium, ut A nostris sedis studio, ad tuam charitatem gaudentes 


lubeat Fraternitas tua rei hujus nobis aperire vesti- 
gia. Missa v kalendas Novembris, per Bonifacium 
preshyterum Hierosolymam. 


EPISTOLA VI. 


Damasus episcopus urbis Rom: Hieronymo - 
Presbytero. 


Gaudet Ecclesia tuo fonte jam satiata, et amplius 
sitit curiositas temporum sacerdotalium, ut quod 
dignum est, cognoscatur , quod indignum respuatur. 
Verum gesta pontificum , qux» potuimus reperire 


direximus. Ora pro nobis ad sanctam resurrectionem 
frater, et compresbyter. Vale in Christo Deo et Do- 
mino nostro. Data x kal. Junii, et accepta vi kal. 
Üctobris missa de Roma Hierosolymam. 


[n nomine Domini incipit series pontificum Romanorum, 
qui in sede beali Petri apostoli ab ipso usque ad hoc 
tempus sederunt. 


Beatus Petrus princeps Ápostolorum, natione Ga- 
lileus, de vico Beihsarda, filius Jobii , frater An- 
dree, etc. 


ANNO DOMINI CCLVIJI. 


CATALOGUS ROMANORUM PONTIFICUM 


SUB LIBERIO DESCRIPTUS; 


CUI ACCEDUNT IN CONFIRMATIONIS VICEM DUO MARTYROLOGIA ECCLESIE ROMAN/E NEC 
NON CALENDARIUM ANTIQUISSIMUM ECCLESLE£ CARTHAGINENSIS. 


(Ex opere paucis abhinc annis cdito, cui titulus : Origines de l'Eglise romaine, par les membres de la communauté 


de S 


olesmes. 


— án can 


PROOEMIUM 


Ex capite quarto citati operis excerptum, nolionesque 
previas gallico sermone concinnatas exhibens. 


Exploratis anterioribus de successione Romano- 
rum pontificum monumentis, catalogum de quo agi- 
wr illustrandum in hunc modum aggrediuntur doc- 
tissimi auctores. 

Jusqu'ici nous n'avons pu consulter les archives 
de l'É;lise Romaine elle-méme sur la succession des 
pontifes. Les ravages des persécuiions et plus encore 
l'injure des temps nous ont privés de tous les docu- 
ments antérieurs au quatriéme siécle, mais non sans 
un dessein profond de la divine Providence. Il était 
beau que la premiére page des annales du Siége 
Apostolique, manquant en ses. propres archives , se 


retronvat dans les traditions de tontes les Églises, et (t 


qu'avant méme que Rome clirétienne ett trouvé le 
loisir de rédiger ses chroniques domestiques, les 
histoires ecclésiastiques rendissent témoignage de sa 
haute action durant trois siécles «ur les églises. 

La paix donnée au Christianisme par Constantin, 
entre autres avantages, apporta celui d'une stabilité 
tranquille à l'aide de laquelle il devint possible de 
dresser des mémoires et de recueillir mille traditions 
dont la persécution de Dioclétien avait fait périr les 
titres, ou qui du moins, faute d'étre enregistrées dans 
les chroniques plus générales, couraient risque de 
disparaftre avec les monuments isolés sur lesquels 
elles reposaient. L'existence des chrétiens n'était 
plus furtive ct précipitée; ils habitaient désormais en 


B l'idée qu'Eusébe voulut rendre dans sa Chronique οὰ 


il groupe autour de l'histoire sacrée et ecclésiastique 
les éres, les olympiades, les royaumes, les dynasties, 
en sorte que c'est merveille de voir tous les fastes 
de la terre $'épuiser les uns aprés les autres , tandis 
que l'Église judaique, puis l'Église chrétienne, tra- 
versent majestueusement les Àges. 

De toutes parts on se livrait à la recherche des 
origines et des antiquités, et, comine nous l'avons vu 
précédemment , l'Occident voulut avoir sa version 
latine de 1a Chronique d'Eusébe, en attendant qu'il 
pàt lni-méme explorer cn grand lascience des temps. 
Une raison qui poriait non moins puissamment les 
chrétiens en ce genre de travaux élait la supputation 
de la féte de Pàques, question du plus haut intérét 
religieux dans tous les temps, mais surtout alors oü 
elle avait été l'objet de vives controverses, et qui 
nécessitail pour sa solution de pro'ondes investiga- 
tions dans la ehronologie aussi hien que de doctes 
observations astronomiques. C'est ainsi que , dés le 
siécle précédent, Saint Hippolyte, en composant son 
Cycle Pascal, avait été conduit à consigner ses re- 
cherches dans une véritable Chronique. Tout se 
réunissait donc à cette époque pour engager les chré- 
tiens à recueillir leurs monuments priniufs ; c'est 
aussi celle οὐ fut dressée la Chronique qui fait le 
sujet de ce chapitre. 

En 1054, le P. Gilles Doucher, savant Jésuite, 
publia à Anvers un célébre commentaire sur le 
Cycle Pascal de Victorius d'Aqunitaine (a), ct parmi 


repos un monde que jusqu'alors i's n'avaient fait que D les monuments qu'il inséra dans cet ouvrage, on 


traverser en toute háte : l'Église avait une place , et 
. ]a premiére, dans les annales de l'humanité. Ce fut 


remarque surtout cind opuscules chronologiques du 
plus haut intérét, et quo l'auteur attestait avoir ex- 


(a) &Egidii Bucherii direbutis e Societate Jesu de doctrina. temporum. commentarius in. Viciorium Aqui 


tanum. Ántverpie , 16 


45 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


“4 


traits d'un méme manuscrit. Le premier était une A l'attention des savants qui s'étaient trouvés à portée 


suite de Fastes Gonsulaires depuis Antonin secundo, 
ei Géta, jusqu'à Constance Auguste septimo et Con- 
stance César tertio. Le second était une liste des 
Préfeis de Rome depuis Lollianus, en. charge sous 
le consulat de Valérien secundo. et Gallien, jusqu'à 
Vitrasius Orfitus sous celui des deux Coustance ci- 
dessus nommés; ce qui revient à l'an 254. Le troi- 
siéme, un ancien Calendrier Ecc!ésisstique contenant 
la féte et le jour mortuaire de plusieurs saints mar- 
tyrs et évéques de Rome dont le dernier est le Pape 
saint Jules, mort l'an 352. Le quatriéme estla Chro- 
nique des Papes qui fait le sujet de ce chapitre, 
laquelle va jusqu'à Libére, dontelleannonce l'avéne- 
meni sous les consuls Constance quinto et Constance 
César, sans marquer sa mort, arrivée l'an 366, parce 
que sans doute il vivait encore. Le cinquiéme enfin 
est un ancien Calendrier civil qui warque les nais- 
sances des principaux Césars, et s'arréte à Constance, 
qui s'y trouve qualifié non Divus comme les autres, 
mais Dominus , comme vivant encore au moment οἱ 
fut dressé ce calendrier. On sait que Constance 
mourut en 561. Ainsi donc, ces cinq monuments 
onL dà étre écrits dans l'espace d'environ dix ans, 
savoir, de l'an 354 à l'an 364. Il est clair qu'ils se 
prétent un mutuel appui, et que, si on ne peut dé- 
terminer l'auteur qui les a. composés, il faut du 
moins reconnaftre, avec le P. Boucher et l'aniver- 
salité des doctes, que leur époque est iucontestable- 
ment fixée au milieu du quatriéme siéele. 


de le consulter. Le premier que l'on trouve en avoir 
fait usage est Spiesshammer, plus connu dans le 
monde de la science sous le nom de Cuspinien. Dans 
son commentaire sur 14 Chronique de Cassiodore , il 
s'en servit à cause des fastes consulaires qu'il ren- 
ferme, et l'inséra presque en entier, mais par parties, 
daus son cominentaire à mesure qu'il en avait besoin. 
li le qualifie d'opuscule trés-ancien (5), et parle en 
divers endroits des quatre autres qui lui étaient joints, 
et qu'a publiés pareillement le P. Boueler. Le ma- 
nuscrit de Cuspinien, qui semble avoir été l'original 
des diverses copies dont nous parlerons, aurait, à ce 
qu'il parait, éié primitivement entre les mains d'un 
conseiller privé du roi catholique que le P. Boucher 


[5 nomme en latin. Assonvillius, lequel l'avait recu de 


Jean Brenner, secrétaire du méme prince, et membre 
du sénat de Luxembourg (c). Quoi qu'il en £o:t, ce 
manuscrit original n'existe plus depuis longtemps (d). 

Henschenius (e) a prétendu qu'Onaphre  Panvini 
avait cu aussi entre les mains le catalogue de Libére 
lorsqu'il travaillait à Rome sur les Fastes consulaires, 
vers le milieu du seiziéme siécle; Pagi ἃ cru la 
méme chose, ainsi qu'il s'en explique dans sa. Cri- 
tique de Daronius (f) , mais ils se sont trompés l'un 
et l'autre. Emmanuel de Schelstrate atieste dans son 
grand ouvrage sur l'Antiquité Ecclé-iastique avoir 
trouvé dans la Bibliothéque Vaticane à laquelle il se 
trouvait préposé vers la. fin. du dix-septiéme siécle , 
un index des livres et manuscrits dont s'était servi 


De ces cinq monuments , le quatriéme est Je seul C Panvini dans son. travail sur les fastes consulaires , 


qui doive nous occuper spécialement. ll contient les 
noms des Papes depuis saint Pierre jusqu'à Libére, 
s$vec leurs années distinguées par les consuls et 
quelques autres particularités dont nous diseuterons 
plus tard l'authenticité. En un mot , ce monament 
est d'une importance véritablement grave, ct mérite 
toute notre attention ; car, de l'aveu de Pearson, t si 
l'on peut trouver quelque certitude de ces teups 
chez les chronologistes latins, c'est dans cet ancien 
catalogue qu'il Ja faut aller chercher » (ἃ). 
Toutefois avant d'examiner quel. degré de con- 
flance nous devons donuer à cette fameuse chronique 
que nous appellerons désormais le Catalogue de 
Libére , par la raison qu'elle s'arréte à ce Pape, nous 


et il déclare qu'il n'y est fait mention d'autre cata- 
logue des Papes que du Liber pontificalis (g). 

Voici maintenant quelque chose de plus certain. 
Vers l'an 1620, Nicolas Fabry de Peiresc, conseiller 
au parlement d'Aix, homme d'une véritable érudi- 
tion, recut d'un magistrat d'Arras la communication 
d'an manuscrit précieux sur lequel se trouvait le 
catalogue de Libére, avec les quatre autres opus- 
eules , monuments dont. Peirese vante l'importance 
dans une lettre que Pagi a inserée eti substance à 
l'endroit de sa Critique que nous avons déjà cité. 
Peirese qui, d'aprés l'intention expresse de som cor- 
respondant d'Arras , devait seulement prendre copie 
du manuscrit et le renvoyer ensuite , remplit fidéle- 


consacrerons quelques pages à faire l'histoire de sa D ment. cette double condition , mais i! ne fit point 


découverte et de sa publication. 

Ce monument précieux , qui était demeuré manos- 
crit jusqu'en 1654, que le P. Boucher le pub!ia pour 
M preiniére fois, avait déjà avant cette époque attiré 


(4) De successione primorum Roma Episcoporum , 
cap. xu, p. 165. Si qua apud latinos chronologos cer- 
titudo istorum temporam haberi posse videatur, non 
aliunde quam ex isto vetustiori catalogo petenda erit. 

(0) Pr.eterea oblatum est mihi perveius opusculum 
anonymi authoris quo Pontifices maximi sub quibus 
Coss. fuerint enumerantur. In eo ita scribitur : 1m- 
perante. Tiberio, etc. (Joaunis Cuspiniani de Consuli- 
bas Romanorum Commentarii, ex optimis vetnstissi- 

misque autlioribus collecti. In Chronica magni Au- 


jouir le public du fruit de cette découverte. 

Pagi parle encore de deux autres copies du. cata- 
logue de Libére qui auraient existé manuserites à 
Paris, dans le courant du dix-septióme siécle : l'ane 


relii Cassiodori Commentarius. Basile:x, 1555. Ad an- 
mum urbis condite 181, pag. 569.) 

c) Bucherius, De doctrina temporum, pag. 245. 

"i Noris, Epistola Consularis. Bononie , 1675, 
pag. 7.— Pagi, Critica Baronii, ad amm Christi, 67. 

(e Acta Sanctorum. April., tom. 1. — Diatriba in 
catalog. Rom. Pont. 

(f) Pagi, Ad annnm. Christi, 67. | 

(9) Antiauitas Ecclesie ilbustrata, ton. | dissertat. 5, 
càp. il 


4i 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DÉMORIPTUS. 


440 


à la bibliothéque des Clhanoines Réguliers de Saint- A Antiquitas illustrata, et l'onnesaurait manquer d'étre 


Victor, inscrite au catalogue sous ce titre : Clironica 
Damasi ; mais elle avait disparu depuis, sans qu'àn 
süt ce qu'elle était. devenue ; l'autre, dans la biblio- 
tliéque des Jésuites du eollége Louis-le-Grand , oü 
elle avait é:é déposée par le P. Sirmond. Elle était 
d'ailleurs conforme en tout à celle publiée par les 
Bollandistes, suivant l'attestation qu'en fit le P. 
Hlardouin lui-téme au P. Pagi. 

Le P. Boucher est donc le preinier qui, non con- 
tent de se servir du précieux monumert qui nous oc- 
cupe, ait. songé à admettre le public dans sa confl- 
dence, en publiant à part et en entier le fameux ca- 
taloge dont Cuspinien n'avait inséré que des lam- 
beaux détachés dans l'ouvrage que vous avons eité. 
En octobre 1632, étant veuu de Liége à Anvers pour 
traiter avec la imaison Plantin de l'impression de son 
traité de Doctrina temporum, il se trouva. naturelle- 
ment en rapport avec le P. Bollandus. Celui-ci, dans 
l'intention d'aider son confrére dans l'explication du 
cycle de Victorius , qui faisait l'objet de cette publi- 
cation, lui communiqua une copie prise autrelois par 
le P. [ἴο -weid sur le manuscrit que Cuspinien avait 
eu eutre les mains, et cette copie renfermait précisé. 
ment les cinq opuscules chronologiques qui nous oc- 
cupent (a). L'original était dés lors égaré : mais le 
P. Boucher n'en erut pa» moius devoir donner eu en- 
tier, dans soi travail sur Victorius, ces diverses pié- 
ces, et ce fut par lui que le monde savant en entra 
véritablement en possession. 

En 1675, on vit parafire à Anvers une nouvelle 
édition, du catalogue de Libére, par les soins du P. 
llenschenius , en téte du premier tome d'avril. des 
Acta Sanctorum. On remarqua dans cette. nouvelle 
édition qui fut répétée de mot à mot par le P. Pape. 
brock, dans son Conatus chronologico-historicus nd 
catalogum Pontificum Ramanorum, quelques variantes 
2s3e2 graves avec le texte publié par le P. Boucher. 
Pagi semble vouloir les attribuer à des corrections 
qu'Heuschenius se serait permis de faire à la lecon 
du inanuscrit ; mais cette conjeeture part perdre 
beaucoup de son importance, s'il est déinontié que 
le P. Boucher aurait établi son texie. non-seulement 
d'aprés le manuscrit des Bollandistes, mais aussi 
d'aprés un autre qui se Conserve à la bibliothéque 
impériale de Vienne. Dans ce cas, Henschenius et 
Papebrock publiant leur manuserit d'Anvers avec 
exaciitnde, devaient par cela méme présenter dans 
leur lecon quelques différeuces avec celle qui aurait 
été dressée sur deux manuscrits au lieu d'un. 

Quant au imnanuscrit da catslogae. de Libére con- 
servé à la bibliothéque de Vienne, entreles mss. la- 
tias, n^ 56, il a éié publié par Schelstrate daus son 


o De Doctrina temporum, p. 2435. 
(b) Commentar. de Augwstissima Dibliotheca Vinde- 


fray pé de l'identité qui régne entre son texte et celui 
du P. Boucher. Iis out aussi cela de commun. qu'ils 
suppléent de la méme maniére à plusieurs lacunes 
qui se rencontrent daus l'édition d'Heuschenius. Il 
est douc impossible que le P. Boucher , dont les re- 
ialions scientifiques étaient trés-étendues, n'ait pas 
eu communication du manuscrit de Vienne : autre- 
ment, comment ses divergences avec celui d'Anvers 
se retrouveraient-elles reproduire les propres paroles 
du premier? Lambecius avait prétendu que le ma- 
nuscrit de Vienne éiait le plus ancien de tous, el que 
celui dont Cuspinien s'éiail servi n'en était qu'une 
copie (δ). Schelstrate, aidé du P. Conrad Janning, 
l'un des Bollandistes, ἃ renver:é l'assertion. de l'il- 


B lusire bibliographe. Ces deux savants ont prouvé que 


le manuscrit de Vienne n'avait pas eu 1688 plus de 
trois àti Quatre centsans , et qu'il était, aussi bien 
que celui d'Anvers, une copie d'un original plus an- 
cien (c). Maintenant ce manuscrit original , source 
de ceux d'Anvers et de Vienne , est-ce. bien celul 
qu'ont eu entre les mains Cuspinien et Peiresc ? Nous 
ne pouvons guére en douter. Le P. Boucher lvi- 
méme ne l'a-t.il pas eu à sa disposition, plutót que 
Ja copie de la bibliothéque de Vienne ? Nous ne sa- 
vons trop que répondre à cette question. Tout ce 
quil y a de certain, c'est que ces diverses copies, 
divergentes, il est vrai, en quelques détails non e-seri- 
tiels, et d'accord sur la presque tot;lité de l'ensem- 
ble, en méme temps qu'elles démontrent l'existence 
d'un original coumun, font voir clairement qu'on ne 
les doit p: int croire l'aeuvre. d'un. faussaire. Aussi 
n'est-il janais venu dans l'esprit. de personne de 
croire qu'on eüt fabriqué à plaisir 1a. Chronique de 
Libére. 

Outre Sehelstrate, qui a reproduit le texte de cet 
opuscule, suivant le manuscrit de Vienne, eu 801) 
premier tome de l'Antiquitas illustrata, et Hensche- 
nius en téte du premier tome d'Avril des Acta Sanc- 
torum, nous ne connaissous plu- que du Cange, dans 
les piéces justificatives du Chronicon pasclale, et 
Bianchini, à la iéte du deuxiéme volume de l'édition 
d'Anastase, qui se soient faits éditeurs du caialogue 
de Libére ; encore ces deux derriiers se sont-ils con- 
tentés de reproduire simplement le texte, tel qu'il 
est donné par le P. Boucher. 

Nous réduisons donc à trois les éditions propre- 
ment dites, satoir : celle du P. Boucher, celle du P. 
Henschenius et celle de Schelsirate, et pour que le 
lecteur soit à méme d'en balancer l'autorité , nous 
les établissons ci-aprés toutes le» trois sous un méme 
coup d'ail avec les notes dont les ont. enrichies les 
trois savauts éditeurs auxquels nous les devons. 


bonensi, lib. 1v. 
(c) Antiquit. illustrat. dissertat. n1, cap. i1, n. 2. 


"Em. 


4}1 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


418 


CATALOGUS ROMANORUM PONTIFICUM. 


LECTIO JEGIDII BOUCHERII. 


Commentar. in Victorii Aquitani Ca- 
nonem Paschalem, pag. 269, Ant- 
verpi:e. Plantin. 1634. 


Catalogus hic ad Callistum usque 
con(usior et vitiosus est : post il- 
lum paulo  disinctior, maxime 
fos Lucium. 

MPERANTE TiBERIO C:esare, pas- 
sus est Dominus noster Jesus Chri- 
stus, duobus Geminis Consulibus, 
viri Kalendas Aprilis, el post ad- 
scensum ejus, Beatissimus Petrus 
Episcopatum suscepit. Ex quo tem- 
pore per successionem dispositum, 
quis Episcopus, eL quot annis pre- 
fuit, vel quo imperante. 

PETRUS, annis viginti quinque, 
mense uno, diebus novem. Fuit 
temporibus Tiberii Czsaris, et Caii, 
et Tiberii Claudii, et Neronis, a 
Consulatu Vinicii et Longini usque 
Neronis οἱ Veteris !*. Passus autem 
cum Paulo die tertia Kalendas Ju- 
lias, consulibus SS. imperante Ne- 
rone. 

LiNuUs annis duodecim, mensibus 
quatuor, diebus duodecim. Fuit 
temporibus Neronis a Cousulatu 
Saturniui et Scipionis usque Capi- 
tone et Rufo. 

CLEMENS annis novem, mensibus 
undecim, diebus duodecim. Fuit 
temporibus Galbx et Vespasiani, a 
Cousulatu Trachali et Italici, usque 
Vespasiano VI et Tito. 


. (Clementem. Eusebius et Baronius 
Gleto postponunt.) 


CLETUS annis sex, mensibus duo- 
bu:, diebus decem. Fuit tempori- 
bus Vespasiani et Titi, et iuitio Do- 
mitiani, a Consulibus Vespasiano 
VIII et Domitiano V, usque Dorni- 
tiano IX et Rufo. 

ANACLETUS annis duodecim, men. 
sibus decem, diebus tribus. Fuit 
temporibus Domitiani, a Consuli- 
bus Doinitiano X, et Sabino, usque 
Domitiano XVII et Clemente. 

EvaRISTUS * annis tredecim, men- 
sibus septem, diebus duobus. Fuit 
temporibus novissimis Domitiani, 
et Nerve, et Trajani; a Consulatu 
Valentis et Veri, usque Gallo et 
Bradua. 

ALEXANDER annis septem , men- 
sibus duobus, dieuno. Fuit tempo- 
ribus Trajani, a Consulatu. Palinze 
et Tulli usque Veliapo * et Vetere, 

SixTUS aniis decem, mensibus 
tribus, diebus viginti uno. Fuit 
temporibus Hadriani, a Consulatu 
Nigri et Aproniani, usque Vero Ill, 
et Ambibulo. 

TrLEsPHORUS annis undecim ; 


Ms. meus habet No i. 
M$. γόνα erve et Veri 


LECTIO P. GOTOFREDI 
HENSCHENII. 


Acta Sanctor. Aprilis, tom. 1. — 
Diatriba preliminaris in Catalo- 
gos veteres liom. Pontificum , ex 
aniiquissimis codicibus Mss. ac- 


ceptos, pag. 4. 


Imperante Tiberio Cz»sare pas. 
sus est Dominus noster Jesus Chri- 
stus , duobus Geminis Consulibus , 
vin Kalendas Aprilis, et post as: 
censum ejus, Beatissimus Petrus 
Episcopatum suscepit. Ex quo tem. 
pore per successionem dispositum, 

uis Episcopus, et quot annis pra- 
uit, vel quo imperante. 

Petrus annis viginti quinque, 
mense uno, diebus novem. Fuit 
temporibus Tiberii C:esaris, et Caii, 
et Tiberii Claudii , et Neronis ; a 
Consulatu Vinicii et Longini, us- 
que Nerv:e et Vestini. Passus au- 
tem cum Paulo die tertia Kalendas 
Julias, Consulibus supradictis, im- 
perante Nerone. 

Linus annis duodecim, mensibus 
quatuor, diebus decem. Fuit tem- 
poribus Neronis a Consulatu Sa- 
turnini et Scipionis usque Capitone 
et Rufo. 

Clemens annis novem, mensibus 
undecim, diebus duodecim. Fuit 
temporibus Galb: et Vespasiani, a 
Consulatu Trachali et ltalici, usque 
Vespasiano VII et Tito. 


Cletus annis sex, mensibus duo- 
hus, diebus septem. Fuit tempori- 
bus Vespasiani ct Titi, et initio 
Domitiani, a Consulibus Vesp:..- 
siano VIII et Domitiano M, usque 
Domitiano IX et Rufo. 

Anacletus annis duodecim, men- 
sibus decem, diebus tribus. Fuit 
temporibus Domitiani , ἃ Consuli- 
bus Domitiano X et 5abino, usque 
Doinitiano XVII et Clemente. 

Evaristus anuis tredecim , men- 
sibus septem, dicbus duobus. Fuit 
temporibus novissimis Domitiani, 
et Nerve et Trajani ; a Consulatu 
Valentis et Veri, usque Gallo et 
Bradua. 

Alexander annis octo, mensibus 
duobus, die uno. Fuit temporibus 
Trajani, a Consulatu. lPaline. et 
Tulli, usque /£liano et Vetere. 

Sixtus. annis decem, mensibus 
tribus, diebus viginti uno. Fuit 
temporibus Hadriani, a Consulatu 
Nigri et Aproniani, usque Vero Ill, 
et Ambibulo. 

Telesphorus annis 


3 Forte δυο. 


undecim , 


LECTIO EMMANUELIS 
SCHELSTRATII. 


AntiquitasEcclesimillustrata, Vom. 1, 
pag. 402. 


Juxia antiquiorem catalogum. Bi- 
blioth. Cesare , ad us. exem- 
plar et editionem Cuspiniani. 


Imperante Tiberio Cesare , pas- 
sus est Dominus noster Jesus Chri- 
stus duobus Geminis Consulibus, 
vii Καὶ. Aprilis, et post ascensum 
ejus Beati-simus Petrus E, iscopa- 
tum Susciyit. Ex quo tempore per 
Successionem dispositum, quis Epi- 
scopus, quot annis prafuit, vel quo 
imperaute. 

Petrus annis 25, mense 1, die- 
bus 9. Fuit temporibus Tiberii Cce- 
saris, et Caii, et Tiberii Claudii, 
et Neronis a Consulatu Vinicii et 
Longini, usque Neronis et Veteris : 
passus autem cum Paulo die 3. 
Kal. Julias, Consulibus suprascri- 
ptis, imperante Nerone. 


Linus annis duodecim, mensi- 
bus 4, diebus 12. Fuit temporibus 
Neronis a Consulatu Saturnini , et 
Scipionis, usque Capitone et Rufo. 


Clemens annis 1x, mensibus ΧΙ, 
diebus xi. Fuit temporibus Galbze 
et Vespasiani, à Consulatu Tra- 
chali et Italici, usque Vespasiano 
VII οἱ Tito. 

(Clemens tertio, Cletus | quarto 
loco ponuntur, qua vero ralione 
ignoratur : cum. canon. Misse Tra- 
ditionem Ecclesie Romane his verbis 
exhibeat : Lini , Cleti, Clementis.) 

Cletus annis 6. mensibus 2. die- 
bus 10. Fuit temporibus Vespa- 
siani et Titi, et initio Domiiiani a 
Consulibus Vespasiano VII et Do- 
miiano V, usque Domi:iano IX et 
Rufo. 

Anacletus annis 12. mensibus 10. 
diebus 3. Fuit temporibus Domi- 
tiani, a Consulibus Domitiano X et 
Sabino, usque Domitiano XVII et 
Clemente. 

Evaristus annis 45. mensibus 7. 
diebus 9. Fuit temporibus novissi- 
mis Domitiani, et Nervze, et Tra- 
jani, a Consulatu Valentis et Veri, 
usque Gallo et Dradua. 


Alexander annis septem, mensi - 
bus duobus , die uno. Fuit tempo- 
ribus Trajani, a Consulatu Palm: 
et Tulli, usque /Eliano et Vetere. 

Sixtus aunis decem, mensibus 
tribus, di-bus viginti uno. Fuit 
temporibus Hadriani, a Consulatu 
Nigri et Aproniani, usque Veronio 
et Anibibulo. 

Telesphorus 23hnis undecim 


49 


BOUCIIERIUS. 


mensibus tribus, diebus tribus. 
Fuit temporibus Antonini Macrini, 
a Consulatu Titiani et Gallicani, 
usque Cesare et Balbino. 

lHiyciNus annuis duodecim, mensi- 
bus tribus, diebus sex. Fuit tem- 
poribus Veri, 4 Consulatu Galli- 
cani et Veteris , usque Przsente et 
Rufiuo. 

(Deest hic Anicetus cui dant annos 


pene octo.) 


* Dis annis viginti, mensibus qua- 
wor, diebus viginti uno. Fuit tem- 
poribus Antonini Pii, a Consulatu 
Clari οἱ Severi, usque duobus Au- 
gustis. Sub hujus Episcopatu frater 
cjus Heruies librum scripsit, in quo 
mandatur, contineturque quod ei 
precepit Angelus, cum veuil ad 
cum in habitu pastoris. 

SoTER annis novem, mensibus 
tribus, diebus duobus. Fuit tem- 
poribus Antonini et Coinmodi,' a 
Consulatu Veri et Erenniani, usque 
Paterno et Bradua. 


(Deest. rursus ' Eleutherius. quem 
volunt. sedisse annos quindecim.) 


VicTOR annis novem, mensibus 
duobus, diebus decem. A Counsu- 
latu Saturiini et Galli, usque Prz- 
se.te et Extric:to. 

(Deest item. Zephyrinus cui dant 
annos decem el octo.) 


ÜALLISTUS :0n0S quinque, men- 
ses duos, dies decem. Fuit tempo- 
ribus Macrini et lleliosabali, a 
Consulatu Antonini οἱ Adventi, 
usque Antonino Ifl et Alexandro. 

URBANUS anuos octo, meuses un- 
decim, dies duodecim. Fuit teinpo- 
ribus Alexandri a Coisulatu Maxi- 
mi et /Eliani, usque Agricola et 
Clementioo, 

PoNTiANUS annis quinque, men- 
sibus duobus, diebus septem. Fuit 
temporibus Alexandri, a Consulatu 
Pompeiani ct Pelignianni. Eo tem- 
pore Nepotianus * Episcopus - οἱ 
Hippolitus Presbyter exules sunt 
deportati in insulam nocivam Sar- 
diniam, Severo et Quintiano Con- 
sulibus. In eadem insula discinctus 
est 1v Kalendas Deceinbris, Cousu- 
libus SS. 


ANTEROS immense uno, diebus de- 
cem. Dorinit 11. Nonas. Januarii , 
Maximo et Africano Consulibus. 

FaABiANUS annuos quatuordecim , 
men-eii unum, dies decein. Fuit 


temporibus Maximini, et Gordiani, : 


et Philippi. A Cousu'atu Maximini 
el Alricani, usque Decio II, et Gra- 
to. Passus xu. Kaleudas februarii. 


! Cuspinianus legit : Pontianus : credo melius. 


3 Andefunctus? ὁ 


* Loco Antonini Macrini legunt Henschen. et. Papebro- 
chius : Hadriaui ; cwn tamen in ms. Codice habeatur ul nos 


hic edimus. 


* Lucume in Hygino el Anicelo reperiuntur in ms. Casa- 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. ' 


IIENSCHENIUS. 


mensibus iribus, diebus tribus. 
Fuit temporibus Hadriani, a Con- 
sulatu. Titiani et Gallicani , usque 
Cesare et Balbino. 

llyginus, annis duodecim , men- 
sibus tribus, diebus sex. Fuit tem- 
poribus. . . . . . . « «. 


Anicetus annis. . . . . a Consu- 
latu Gallicani et Veteris, usque 
l'rzesente et Rufino. 

Pius annis xv, meusibus iv, die- 
bus xx. Fuit temporibus Antonini 
Pii, a Consulatu Clari et Severi us- 


que duobus Augustis. Sub hujus ἡ 


Episcopatu frater ejus Hermes li- 
brum scripsit, in quo maudatur 
conlineturuue. quod ei priecepit 
Angelus, cum venit ad eum in ha- 
bitu pastoris. 

Soter annis novem, mensibus 
tribus, diebus duobus. Fuit tempo- 
ribus. . . . . . . φως 


Eleutherius annis. . . Fuittem- 
poribus Antonini et Commodi, a 
Consulatu Veri et Erenniani, usque 
Paterno et Bradua. 

Victor annis novem, mensibus 
duobus, diebus decem. . . . 


Lcphyrinus annis. . . . À Con- 
sulaiu Saturnini et Galli, usque 
Presente et Extricato. 

Callistus annos quinque, tnenses 
duos, dies decem. Fuit temporibus 
Macrini et Heliogabali, a Consulatu 
Antonini el Adventi, usque Anto- 
nino III et Alexandro. 

Urbanus aunos octo, menses un- 
decim, dies duodecim. Fuit tem- 
poribus Alexandri a Consulatu 
Maximi et /Eliani, usque Agricola 
el Clementino. 

Pontianus annos quinque, men- 
ses duos, dies septem. Fuit tempo- 
ribus Alexandri, a Consulatu Pom- 
peiaui et Peligniani. Eo temporc 
Pontianus Episcopus el Hippolitus 
Presbyter exules sunt deportati in 
insulam nocivam Sardiniam, Se- 
vero et Quintiano Consulibus. In 
eadem insula discinctus ? est 1v 
Kalendas Octobris, et loco ejus or- 
dinatus est Anteros. xi Kalendas 
Decemb. Consulibus suprascriptis. 

Anteros mense uno, diebus de- 
cem, Dormit m Nonas Januarii, 
Maximino οἱ Africano Consulibus. 

Fabianus annos quatuordecim , 
menses undecim, dies decem. Fuit 
temporibus Maximini et Gordiani 
οἱ Philippi, a Consulatu Maximini 
et Africani, usque Decio I et Gra- 
to. Passus xii. Kalend. Februarii. 


450 
SCHELSTRATIUS. 


mensibus tribus, diebus tribus. 
Fuit temporibus Antonini Macrini?, 
a Consulatu Titiani ,et Gallicani, 
usque Cxsare et Albino. 

Hyginus annis duodecim , men- 
sibus tribus, diebus sex. Fuit tei- 
poribus*. . . . . . . . & 


Anicetus annis. . . . . a Con- 
sulatu Gallicani et Veteris , usque 
Prisente et Rufino. 

Pius annis viginti , mensibus 
quatuor, diebus viginti uno. Fuit 
temporibus Antonini Pii, a Consu- 
latu Clari et Severi,"usque duobus 
Augustis. Sub hujus Episcopatu 
frater ejus Hermes librum scripsit, 
in quo mandatum. continetur quod 
ei pr:ecepit Angelus, cum venit ad 
eun iu habitu pastoris. 

Soter aunis novem , mensibus 
tribus. Fuit temporibus *. . . . 


Eleutherius annis. . . . . Fuit 
temporibus Antonini Commodi a 
Consulatu Veri et £reniani, usque 
Paterno et Bradua. 

Victor annis decem, mensibus 
duobus, diebusdecem. . . . . 


Lephyrinus annis. . . . a Con- 
sulatu Saturnini et Galli, usque 
Prxsente et Extricato. 

Callistus anuos 5. menses 2. 
dies 10. Fuit teinporibus Macrini 
et Heliogabali, a Consulatu Anto- ὁ 
nini ct Adventi, usque Antonino Ill 
et Alexandro. 

Urbanus annos octo, menses 11, 
dies 12. Fuit temporibus Alexandri 
a Consulatu Maximi et liani , us- 
que Agricola et Clementiuo. 


Pontianus annos quinque, men- 
ses duos, dies septem. Fuit tempo- 
ribus Alexaudri, a Consulatu Poin- 
peiani οἱ Peligniani. Eo tempore 
Pontianus Episcopus et llippolitus 
Presbyter exules sunt. deportati in 
insulam nocivam Sardiniam, Se- 
vero οἱ Quiutino Consulibus : in 
eadem insula discinetus est iv. Kal. 
Octobris, et loco ejus ordinatus est 
Aunteros xi. Kal. Pecembris Consu- 
libus suprascriptis. 

Anteros meuse uno, diebus de- 
cem. Dormit in Nonas Januarii, 
Maximino et Africano Consulibus. 

Fabianus annos quatuordecim, 
mensem unum, dies decem. Fuit 
temporibus Maximini, et Goriiani, 
et Philippi, a Consulatu Maximini 
et Africani, usque Decio II et Grato. 
Passus xi. Kal. Februarias. Hic 


pote cujus auctoris temporibus in ms. Cod. exstabanl, ex quo 


Imperalorum οἱ consulutuum notas colligere licel. 


* Lacuna Catalogi in. Sotere suppleri posset ez. ms. Ca- 
sareo, in quo habelur : Temporibus Antouini εἰ Commodi , 


ἃ Cousulatu Veri et Herenntani , usque Paterno et Bradua. 


reo, qug. tamen ex secundo catalogo suppleri possunt , ut- 


Verwun vitio librarii, Consulutus hic aliunde in ms. irrepsit, 


A51 

BOUCHERIUS. 
Hie regiones divisit Diaconibus : et 
multas fabricas per caemeteria fieri 
jussit. Post passionem ejus, Moyses 
ei Maximus. Presbyteri , et. Nico- 
stratus Diaconus compreheunsi sunt, 
el in earcerein missi. Eo tempore 
supervenit Novatus ex. Africa; el 
separavit de Ecclesia Novatianum, 
et quosdam confessores, postquam 
Moyses in. carcere delunctus est, 
qui fuit ibi menses undecim , dies 
undecim. 

CogNELIUS annos duos, meuses 
tres, die» decem. A Consulibus 
Decio IV. et Decio Il. usque Gallo 
et Volu-iano. Sub Episcopatu ejus 
Novatus extra. Ecelesiam ordinavit 
Novatiauum in. urbe Roma, et Ni- 
costratum in. Africa. loc facto, 
Coufessores qui se separaverunt a 
Cornelio, cum Maximo Presbytero. 
qui cum Moyse fuit, ad Ecclesiam 
Sunt reversi ; post lioc Centumcellis 
expulsi, Ibi cum gloria dormitio- 
nen accepit. 

LuciUs aunos tres, menses ucto, 
dies decem. Fuit temporibus Galli 
ei Volu-iani , usque Valeriano lll, 
ei Gallieno 1. Hic exul fuit, et 
postea nutu. Dei iucolumis ad. Ec- 
clesiam reversus est *, tertio Nouas 
Martias, Consulibus SS. 

STEPHANUS animos quatuor, men- 
865 duos, dies. vigiuti unum. Fuil 
temporibus Valeriaui et Gallieni, a 
Consulatu Volusiani et Maximini, 
usque Valeriano {Π| et Gallieno IF. 

*ixTUS annis duobus , mensibas 
undeciin, diebus sex. Cepit 2 Con- 
sulatu Maxini et Glabriouis, usque 
Tusco et Basso, et passus e-t. vin 
Idus Augusti, a Consulatu Tusci οἱ 
Bassi, u-que in. die xit. Kalendas 
Augusti, Zumniliano et. Basso Cou- 
sulibus. 


Dioxvsius aunis octo, mensibus 
duobus , diebus quatuor. Fuit tem- 
poribus Gallieni, ex dig undecimo 
Kalendarum Augusti , Emiliano et 
Basso Consulibus, usque in diem 
septimum Kalendas Januarii, Con- 
sulibus Claudio et Paterno. 

Fguix annis quiuque, mensibus 
undecim, diebus viginti. quinque. 
Fuit temporibus Claudii et ÁAure- 
liani : a Cousulatu Claudii et Pa- 
terii , usque in Consulatum Aure- 
liam IH. et Capitolini. 

EuTYCHIANUS annis octo, mensi- 
bus undecim, diebus tribus. Fuit 
temporibus Aureliani, a Cousulatu 
Aureliani ΠῚ et Marcellini, usque 
in diem vii. Idus Decembris, Caro 
Jl ei Carino Consulibus. 

CAiUS &inis duodecim, mensibus 
quatuor, diebus septem. Fuit tem- 
poribus Cari et Carini, ex die xvi 
Kalendas Januarii, Consulibus Ca- 
ro li et Carino, usque 1n x. Ka- 
Jlendis Maii, Diocletiano VI et 
Constantio IE Consulibus. 

MARCELLINUS annis octo, mensi- 


1 Videtur hic deesse Decessit. 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


IIENSCHENIUS. 


Hic regiones divisit Diaconibus, et 
multas fabricas per coemeteria fieri 
jussit. Pust passionem ejus, Moyses 
et Maxi:nus Presbyteri et Nicostra- 
tu$ Diaconus comprehen»i sant , et 
in carcerem missi. Eo tempore su- 
pervenit Novatus ex Afric , el se- 
paravit de Eccle-ia. Novationum et 
quo-dam — confessores, postquam 
Moyses in carcere defuuctus est : 
qui fuit ibi menses uudecim, dies 
undecim. 

Cornelius annos duos, menses 
tres, dies decem, a Consulibus De- 
cio Il et Decio, usque Gallo et Vo- 
lusi«no. Sub Episcopatu ejus No- 
valus extra Ecclesiam — ocdivavit 
Novatianum in urbe Iltoma , et Ni- 
costratum in. Afriea. Hoc facto, 
Confes-ores qui se separaverunt a 
Cornelio, cum Maximo Presbytero, 
qui cui Moyse fuit, ad Ecclesiain 
sunt reversi. Post hoc Centumncellis 
expulsus , ibi cum gloria dornitio- 
nem aceepit. 

Lucius aunos tres, menses oeto, 
dies decem. Fuit temporibus Galli 
et Volusiani, u-que Valeriano lll et 
Gallieno II. Hic exul fitit et postea 
nutu. Dei ad Ecclesiwuu reversu;. 
(Decessit) Tertio. nonas. Martii , 
Consulibus suprascriptis. 

Stephanus aunos quatuor, men- 
808 duos, dies vigisti unum. Fuit 
teinporibus Valeriani et Gallieni, a 
Consul:tu. Volusgiani οἱ Maximini, 
usque Valeriano. ΕΠ} ei Gallieno Hl. 

Sixtus annis duobus, meusibus 
undecim, diebus sex. Coepit a Con- 
sulatu Maximi et Glabrionis, usque 
Tusco el Dasso, et passus est vii 
Idus Augusti (et presbyteri pra- 
fueruni) a Consulatu Tusci et Dassi 
usque in diem xii. Kalendas. Àu- 
gusti, Zunliano et Basso Coisu- 
libus. 

Dionysius annis octo, mensibus 
duobus, diebus quatuor. Fuit tem- 
poribus G.llieni ex die undecimo 
Kalendarum Augusti, ZEiniliano et 
Basso Consu:ibus, usque in. diem 
septimum Καὶ endas Januarii, Con- 
sulibu. Claudio et Paterno. 

Felix annis quinque, mensibus 
undecim, diebus vigiuti quinque. 
Fuit temporibus Claudii et Aure- 
liaui, a Consulatu Claudii et Pa- 
terni, us$4ue in Cousulatum Aure- 
liani Il et Capitolini. 

Eutyclianus annis octo, mensi- 
bus undecim, diebus tribus. Fuit 
temporibus Aureliani, a Consulatu 
Aureliani Ill et Marcellini, usque 
in diem vit Idus Decembris, Caro Il 
et Carino Consulibus. 

Caius annos duodecim, mensi- 
bus quatuor, diebus septem. Fuit 
temporibus Cari et Carini, ex die 
xvi Kaleudas Januarii , Consulibus 
Caro ll ex Carino, usque iu x Ka- 
lendas Maii, Diocletiano VI et Con- 
stantio Il Consulibus. 

Marcellinus annis octo, mensi- 


459 


SCHELSTRATIUS. 


regiones divisit Diaconibus, et mul- 
tas. fabricas per coemeteria. fleri 
jussit. Post passionem ejus, Moyses 
et Maximus Presbyter] ei Nicostra- 
tus Diaconus eomprchens] sunt. et 
iu carcerem δύ! missi. Eo tcm- 
pore supervenit Novatus ex. Africa, 
et separavit de Kcelesia Novatia- 
num, et quosdam Confessores , 
postquam Moyses defunetus est, 
qui fuit ibi menses undecim, dies 
undecim. 

Cornelius annos duos, menses 
tres, dies decem, » Consulibus Dc- 
cie IV et Decio ll usque Gallo et 
Volusiano, Sub Episcopatu. ejus 
Novatus extra Ecclesium ordinavit 
Novatianum in. urbe Roma, et Ni- 
costratum in. Africa. Hoc facto, 
coufessores qui $e separaverunt a 
Cornelio cum Masimo Presbytero, 
qui cum M.yse fuit, ad Ecelesiam 
sunt reversi. Post hoc Centuincel- 
lis expulsus, ibi cum gloria dor- 
mitionem accepit. 

Lucius anuos tres, menses octo, 
dies decem. Fuit temporibus Galli 
et Volusiani, usque Valeriano 1l 
el Gailieno [l. Hie exul fuit, et 
postea nutu Dei , incolumis ad Ec- 
clesiam reversus est. Deeessit 3 
Nonus Martii, Coss. suprascriptis. 

Steplianus annos quatuor, men- 
ses duos, dies viginti unum, Fuit 
temporibus Valeriani et Gallieni, a 


Consulatu. Volusiani et Mazimini ,, 


usque Valeriano IIl et. Gallieno HI. 

Sixtus annis duobus, mensibus 
undecim, diebus sex. Coepit a Con- 
sulatu Maximi et Glabriouis, usque 
Tusco et Basso, et passus est viui 
Idus Augusti. .. . .. . ἃ 
Cousulaiu Tusci et Bassi, usque in 
diem xn Kalendas. Augusti, /Euwi- 
liuto et Basso Consulibus. 


Dionysius annis ceto, mensibus 
duobus , diebus quatuor. Fuit tein- 
poribus Gallieni ex die x1 Kalen- 
darum Augusti, /miliano «t Basso 
Consulibus, usque in diem septi- 
mum Kalendar. Januarii, Consuli- 
bus Claudio et Paterno. 

Felix a: nis v, mensibus xi, die- 
bus xxv. Fuit temporibus Claudii ct 
Aureliani, 2 Consulatu Claudii et 
Paterni, usque in Consulatum Au- 
reliaui HI, et Capitolini. 


Eutychianus annis octo , mensi- 
bus undecim, diebus tibus. Fuit 
temporibus Aureliani Hl, et Mar- 
cellini, usque in diem ιν Idus De- 
cembris, Caro Il et Carino Consu- 
libus. 

Caius annis xi, mensibus iv, 
diebus viui. Fuit temporibus Cari et 
Carini ex die xvi Kalendas Janua- 
rii, Consulibus Caro II et Carino, 
usque in. x Kalendas Maii, Diocle- 
tiano VI et Goustautio 1I Consu- 
libus. . 

Marcellinus annis octo, meusibus 


455 
BOUCHERIUS. ͵ 
bus tribus, diebus viginti quinque. 
Fuit temporibus Diocletiani et Maxi- 
miani , ex die pridie Kalendas Ju- 
lias, a Consulibus Diocletiano Vf, 
el Constaniio Il, usque in Consula- 
Ium Dieccletjani IX, et Maximianj 
VIH. Quo tempore fuit persecutio 
et cessavit Episcopatus annis vii ἢ, 
mensibus vi, diebus xxv. 


MARCELLUS anno uno, mensibus 
septem. diebus viginti. Fuit tem- 
poribus Maxentii, a Consulatu X 
et Maximiano *, usque post Con- 
sulatum X, et septimum. 


EusEBiUS menses quatuor, dies 
sedecitn, a xiv. Kalendas Maias, us- 
que in diein xvi. Kalendas Septem- 
bris. 

MirTupES annis tribus, mensi- 
bus sex, diebus novem, ex die 
sexio Nonas Julias, a Consulatu 
Maximiano ΥἹ solo; quod fuit 
mense septembri, Volu-jauo et 
Rulino, usque in im. ldus Januarii, 
Volusiano et Anniano Consulibus. 

SyLvESTER annis vigiuti. uno, 
men*sibus undecim. Fuit teinpori- 
bus Constautini, a Consul«tu Volu- 
siani el ÀAuuiani, ex die pridie Ka- 
lendas Februarii, usque in dicm 
K4lendarum Januariarum, Con- 
stantio et Albino Consulibus. 

Mamcus meuses Octo, dies vi- 
ginij. Et hic fuit temporibus Con- 
δίδηι πὶ, Nepotiano et F.cundo 
Consulibus ex die xv Kaleudas 
Februaris, usque in die Nonarimn 
Uctobriuin, Cousulibus 58. 

JuLiUs annos quindecim, mensem 
unum , dies undecim. Fuit tempo- 
ribus Coustantiui, a Consulatu Fe- 
lici.ni ei Titiani, ex die viri. [dus 
Februarii, in diem pridie ldus Apri- 
lis, Constantio V, οἱ Constantio 
C:xsare Consulibus, Hic multas fa- 
bricas feci! : Basilicam in «ia Por- 
tense, milliario im. Basilicam iu 
via Flaminia , milliario 11. πὰ ap- 
pellatur Valentini. Basilicam Ju- 
liam, qu;e egt regione vin, juxta fo- 
rum Divi Trajani : Basilicam tans 
Tiberim, regione xiv juxta Cal- 
listum : Basilicam in via Aurelia, 
silliario iu ad Callistum. 

Lisggius fuit temporibus Con- 
Stantii, ex die xi. Kal. Junias, in 
diem. . . . .. a consulibus Con- 
stantio V, et Coustantio Cesare. 

(Ümnia pene hec opuscula. desi- 
munt his Coss. unde apparet. anno 
isto, Christi 554, scriptaault circiter.) 


! Videtur. hic legendum lil, ἐς consulum serie, que 


tamen hic confusa. 


* Videtur f d de esse vu. Al leguu. 1x , e4 Maximiano. 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


WBENSCHENIUS. 


hus tribus , diebus viginti quinque. 
Fveit temporibus | Diocletiani et 
Maximiani, ex die pridie Kalendas 
Julias, a Consulibus Diocletiano VI 
et Constantio II, usque in Consu 
latum — Diocletiani ΙΧ οἱ Mazi- 
miani VII. Quo tempore fuit per- 
secutio ei eessavit Episcopatus an- 
nos iv, meBsibus sex , diebus vi- 
ginti quinque. 

Marcellus anno uuo, mensibus 
septem, dies vigintl. Fuft tempori- 
bus M»xentii ὁ Consu'atu ( Maxi- 
miani Hereulei) X et Maximiani (Ga- 
lerii) VII, usque post GConsula- 
tum X et VII. 

Eusebius menses qua!uor, dies 
sedecim, ἃ xiv. Kalend. Maias us- 
que in diem xvi Kalendas Sepiein- 

ris. 

Miltisdes annis tribus, mensibus 
sex, diebus novem ?, et die sexto 
Nonas Julia$, a Consulatu. Maxi- 
miano Vlil solo, quod fuit mense 
Septembri, Volusiano et ltutino, 
usque in Ill Idus Janusrii, Vulu- 
siano el Aniauo Coss. 

Silvesjer annis viginti uno, men- 
sibus uudecim. Fuit temporibus 
Counstantini, ἃ Consulatu Volusiani 
et Anniani , ex die pridie Kaiendas 
Fehruaiii, usque in diem (pridie) 
Ralendarum Januariarum, Constan- 
tino et Albino Coss. 

Marcus ineuses vip, dies xx. 
Fuit temporibus Coustantini , Ne- 
potiano et Facundo Cousulibus ; ex 
die xv Kalendas Fe'ruarii, usque 
in diem Nouarum Octobrium, Con- 
Sulibus supradictis. 

Julianus annos quindecim, men- 
ses duos, dies sex. Fuit temporibus 
Constantis, a. Consulatu. Feliciani 
ei Titiani, ex die vin Idus Februa- 
ri, in diem pridie Idus Aprilis, 
Constantio V ct Constantio Gisare 
Consulibus. Hic multa« — fabricas 
fecit, basilicam in via Portuensi , 
milliario 111; basilicam in via Fia- 
minia, milliario n, qux vocatur 
Valentini; basilicam Juliam, qu:e 
est regione vir, juxta forum Divi 
Trajani; basilicam trans Tiberim, 
regione xiv, juxta Callistuin; basi- 
licam in via Aureliu, milliario ri 
ad Callistum. 

Liberius fuit. temporibus Con- 
siantii, ex die x1 Kalendas Junias, 
a Consulibus 
Coustantio V et Constantio Cesare. 


5 Al. Octo 
* Papebrochius 


434 
SC: 1ELSTRATIUS. 

tribus, diebus viginti quinque. Fuit 
leimporibus Dioclenani οἱ Moxi- 
miani, ex die pridie Kalendas Ju- 
lias, a Consulibus Diocletiano Vl, 
et Constan:io Il, usque in Consula- 
tim. Diocletiani IX. et Maximiani 
VIHI. Quo tempore fuit persecutio 
et cessavit Episcopatus annos vi *, 
mens, vi, dies xxv. 


Marcellus anuo r, mensibus vi, 
diebus xx. Fuit temporibus Maxen- 
ti à Consulatu Maximiani llercu- 
lei X et Maximiani Galerii VIL, us- 
que post Consulatum X et VII. 


Enscbius menses iv, dies xvi, a 
xiv. Kalend3s Maii, usque in diem 
xv1 Kalendas Septembris. 


Miltiades annis tribus, mensibus 
sex, diebus octo, a die sexto Nonas 
Julias, a Consulatu Maximiano VII 
solo, quod fuit men-e Septembri, 
Volusiano et. Rufino, usque in. m 
Idus Januarii, Volusiano et Auíiano 
Consulibus, 

Sylvester anis viginti uno, men- 
sibus undecim. Fuit. temporibus 
Constantini, ἃ Consulatu V^losiani 
ej Aniani, ex die pridie Kalendag 
Februarii, usque in diem pridie 
Kalendarum Jauuariarum Constan- 
tino et Albino Consulibus. 

Marcus ienses vin, dies xx. 
Fuit temporibus Constantini, Ne- 
potiano et Facundo Cousulibus , ex 
die xv Kalend. Februarii usque in 
diem Nouaruni Octobrium, Consu- 
libus supradictis. 

Julius aunos quindecim, niensem 
unum, dies undeciu. Fuit tempori- 
bus Constantini, ἃ Consulatu Feli- 
ciani et Titiani ex die vi. [dus Fe- 
bruarii, in diem pridie Idus Apri- 
lis, Constantio V, οἱ Constantio 
Czsare Cousutibus. Hie multas fa- 
bricas fecit. — Basilicam in via 
Portueusi milliario ni. Basilicam in 
via Flaminia inilliario n, que vo- 
catur Valeutini ; Basilicam Juliam, 
quae est regione vri, juxta forum 
D. Tr.jani, Basilicam trans Tibe- 
rim, regione xiv, juxta Calistum, 
Basilicam iu via Aurelia, milliario 
tertio ad Calistum. 

Liberius fuit temporibus Con- 
slantini, ex die x1 Kaleud. Junias, 
in diem. . . . a Consulibus Con- 
stantio V, et Constantio Cesare. 


verum in Co. Caesareo habetur ut nos edidimus. 
legit : aun. 1v, meuses vi, dies xxv; 


DISQUISITIO GALLICE ADORNATA, 


DE PRJECEDENTIS CATALOG! EPOCHA, AUCTORE ET AUCTORITATE, 


Postquam hunc catalogum sub oculos lectoris po- 
euere, sequentia subjungunt eruditi Benedictini : 


Telle est la Chronique des Pontifes Romains con- 
nue sous le nom de catalogue de Libéze. Avant d'en 


455 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


456 


établir l'autorité, nous avons d'abord à examiner A qu'en diminuant, comme on le voit par expérience (d). 


l'époque à laquelle elle aura été rédigée, et l'auteur 
à qui il serait possible de l'attribuer. 

De tous les savants qui se s0:t occupés de ce mo- 
nument, nous ne connaissons que Dodwel qui l'ait 
voulu faire plus récent que l'époque de Libere, et il 
a été refuté par Tillemont lui-méme. Sans parler 
de l'argument qu'on doit naturellement tirer de la 
coincidence de date de ce monument avec les quatre 
autres opuscules qui l'accompagnent sur les divers 
mauuscrits, circonstance qui suffit à elle seule pour 
en préciser l'époque, n'y ayant dans le texte du ca- 
talogue rien qui coniredise cette antiquité , cette 


chronique ne porte-t-elle pas irrécusablement la: 


date de sa rédaction daus ces derniéres lignes : Li- 


La question de savoir quel est l'auteur du catalogue 
de Libére est loin d'étre aussi facile à éclaircir. Hens- 
chenius a prétendu que la premiére partie de la 
Chronique qui va de saint Pierre à saint Urbain ou- 
rait été rédigée par saint Anteros et le reste jusqu'à 
Libére par saint Damase. Papebrock, dans son Cona- 
tus Chronico-historicus ad Catalogos Romanorum Pon- 
tificum, a méme été plus loin, chercliant à prouver 
que la seconde partie de ce Catalogue offredes traces 
de quatre mains différentes. Schelstrate combat. vi- 
goureusement ce systéine (e), qui nous semble, à 
nous aussi, donner beaucoup trop à la conjecture ; 
mais si nous sommes portés à suivre cet auteur lors- 
qu'il fait voir qu'on ne saurait nommer avec préci- 


 berius. fuit temporibus Constantii, ex die x1 Kalend. B sion les rédacteurs de ce Catalogue, ni les raultiplier 


Junias, in diem... a consulibus Constantio V . et Cesare. 
᾿ς Cette fin , comme le dit Tillemont, convient 
bien moins à un copiste arrété par quelque accident, 
qu'à un auteur qui savait le commencement de Li- 
bére, mais qui n'en savait pas la fin parce qu'elle 
n'était pas encore arrivée » (a). 

Maisil est un autre argument plus invincible en- 
core. Outre le catalogue des Papes dit de Libére, il 
en existe un autre composé au sixiéme siécle et s'ar- 
rétant à Félix IV. Or, ce secoud catalogue, que Dod- 
wel voudrait faire passer pour le plus ancien , tan- 
dis que celui de Libéré n'en serait que l'abrégé (ὁ), 
le second, disons-nous, insére textuellement les fas- 
tes consulaires établis dans le premier pour les an- 


nées de chaque Pape, et, arrivé à l'époque de Libére, C 


il cesse de les donner, il n'y supplée en aucune fa- 
con et ne les reprend que plus d'un siécle aprés l'é- 
poque οὐ s'arréte la Chronique Libérienne. Pour- 
quoi , sinon parce que le monument qu'il transcrivait 
n'allait pas au delà du consulat de Constance quinto 
et Constance César ? Or, quel peut étre ce monument, 
si ce n'est celui qui fait l'objet de la présente dis- 
cussion ? ll est donc antérieur à la Chronique de Fé- 
lix IV, dont lui seul peut méme expliquer l'étrange 
lacune. Pearson n'a pas craint d'en faire la remar- 
que (c) , et Tillemont, presque aussi sévére dans 
l'examen des traditions catholiques , observe judi- 
cieusement que les conjectures de Dodwel pour faire 
du catalogue de Libére un simple abrégé de monu- 
ments du sixiéine siécle, sont renversées par l'expé- 
riencedes critiques, qui, dit-il, ont toujours observé 
que ces sortes d'ouvrages vont. μίμιδί en. augmentant 


(a) Mémoires sur l'Hist. Ecclés., tom. 1l. Notes sur 


S. Clément, pag. 55t. 
(b) De Romanorum Pontificum primava successione, 


cap. xv, pag. 224. 
(c) De successione. primorum Rome, Episcoporum, 


cap. xn, pag. 150. 
d) Tillemont. Jbid., tom. Ij, pag. 551. 
t6 Antiquit. Eccles. illustrat. , tom. I, dissertat. 5, 


cap. 2, no* 6, 1, 8, . 
(f) bEATISSIMO PAPAE DANASO HIERONYMUS. 
Gloriam Sanctitas Tue noswa humilitas de- 


ainsi à fantaisie, sans courir le rísque de procéder 
un peu au hasard, il nous parait que ses arguments, 
pour prouver l'identité de style dans toutes les par- 
ties de cette Chronique, sont loin d'étre concluants. 
Quand on y regarde de prés, il est difficile de ne pas 
apercevoir dans les différentes parties une grande 
diversité de forme ; mais ne serait-il pas possible de 
l'expliquer en considérant ce monument comme l'as- 
semblage, la compilation de notes ou mémoires ré- 
digés à plusieurs époques? Rien ne ressemble mieux 
àuneserie d'inscriptionsenregistréesà lasuite les unes 
des autres, que ce Catalogue qui ne présente d'unité 
que dans la pensée qui a présidé à son arrangement 
en maniére de Chronique. 

Maintenant quel aurait été le rédacteur, le com- 
pilateur de cet ensemble? Tillemont et Pagi en attri- 
bueraient volontiers l'honneur à saint Damase , et 
nous sommes trés-poriés à nous ranger nous-méines 
de ce parti. Toutefois nous n'appuyons pas moitre 
sentiment sur les deux fameuses letires, dont l'une 
est attribuée à ce saint Pape et l'autre à saint Jéróme , 
el qui ont agité en sens divers les savants qui les out 
jugées. Elles paraissent abandonuées aujourd'hui de 
tout le monde, et cependant , suivant nous , les ar- 
guments que produit en leur faveur Ciampini dans 
son Examen Libri Pontificalis, sont loin d'étre mé- 
prisables. Quoi qu'il en soit, nous nous abstenons 
de les citer dans cette discussion , nous contentant 
de les placer en note sous les yeux du lecteur, afin 
de ne rien omettre de tout; ce qui peut rendre plus 
complet notre travail sur les origines de la Pa- 


pauté (f). 


precatur, ut secundum Apostolice Sedis authorita- 
tem, quam cognovimus per tuam Sanctitatem guber- 
nari, actus gestorum a Beati Petri Anostoli Princi- 
patu usque ad vestra tempora , quz scilicet in Sede 
tua gesta sunt, nobis per ordinem paucis enarrare 
digneris, quatenus nostra humilitas sentiens reco- 
Enoscat Quis meruerit de Episcopis supradict: Se- 
Is martyrio coronari, vel si quis contra Canones 
Apostolorum excessisse cognoscatur. Ora pro nobis 
Beatissime Papa. 
(Vid. sup. col. 441, Sancti Damasi rescriptionem.) 


451 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


458 


, Si donc nous attribnons a saint Damase la rédac- A tout ce que nous avons prouvé dans les précédents 


tion du catalogue de Libére, ce n'est point sur la 
foi de ces deux lettres, mais sur le témoignage de 
nombre d'auteurs qui, depuis le septiéme ou hui- 
liéme siécle environ, n'out cessé de considérer ce 
Pape comme auteur d'une Chronique des Pontifes 
Romains. Comme nous ne pouvons faire saint Da- 
mase auteur du Liber Pontificalis, ni méme du Cata- 
logue de Félix IV, monuments d'un style trop dif- 
férent du sien, on est essentiellement conduit à lui 
laisser la Chronique de Libére. Ici encore, quoique 
par une route totalement différente, nous nous ren- 
contrerons avec Tillemont, qui s'exprime ainsi, dans 
le passage que nous avons cité plus haut : « Je ne 
vois pas pourquoi on dit que c'est faussement qu'on 
attribue à saint Damase ce catalugue, et pourquoi il 
ne l'aura pas pu dresser, étant diacre en255, lorsque 
le pape Libére fut banni, et le catalogue paratt fait 
l'an 354, sous le pape Libére » (a). 

C'est en vain que dom Ceilier objecte que , dans 
la notice des éerits de saint Damase, saint Jéróme 
ne nomme point ce Catalogue (b) ; car ce Catalogue, 
qui ne senible d'ailleurs rédigé que dans un intérét 
de localité, n'est pas véritablement un livre, et il est 
naiurel de supposer qu'il n'a pas péuétré jusqu'en 
Orient, oà éciivait saint Jéróme, quand ou voit qu'en 
ÜOecident niéme on n'a commencé à s'en occuper 
qu'au seiziéme siécle. L'autre difficulté de dom Cei- 
lier, que saint Damase n'a pas mis son nom à cet 
opuscule, ainsi qu'il l'a mis à presque toutes ses épi- 
grammes et ses inscriptions, n'est pas plus sérieuse. 
D'abord, c'est déjà convenir qu'il ne l'a pas mis 
ἃ tout ce qui et sorti de sa plume; ensuite, com- 
thent saint Damase aurait-il songé à mettre s$0n nom 
en téte d'une Chronique qui n'est outre chose que 
18 compilation en deux pages d'une svite de notes 
et d'inscriptions ? Concluons donc que le sentiment 
qui fait ce saint Pape auteur de Ja Chronique de Li- 
bére est appuyé sur de solides fondements. Une autre 
queition bien autrement grave, celle de la vérité 
des faits contenus dans ce catalogue, réclame main- 
tenant toute notre attention. 

Les faits contenus dans le Catalogue de Libére 
sont simplement les fastes consulaires correspon- 
dants à l'avénement et à la mort de chaque Pape, le 
compie des années, des mois et des jours de son 
pontificat , enfin quelques détails historiques, en 
petit nombre et fort succincts, ainsi qu'on a pu le 
remarquer ci-dessus. Nous allons examiner *uccessi- 


vement quel degré d'autorité nous devous donner 


à ces différents détails. Commencons par les fastes 
Con-ulaires. 

L'antiquité du Catalogue de Libére une fois éta- 
blie, il nous semble évident que l'on doit recon- 
naltre une véritable autorité aux indications de 
consuls qu'il renferme, à moins que l'on ne puisse 
démontrer deux choses, savoir: que les Chrétiens 
de Home, qui , comme on ne peut en douter d'aprés 

(s) Pag. 550. ΄ 

PATROL. XIII. 


chapitres, avaient couservé les noms de leurs évé- 
ques, ne se servaient point des fastes consulaires 
pour marquer les aunées de leur siége; et, en se- 
cond lieu , que, s'ils en usaieut airsi, il eüt été im- 
possible en 354 de recueillir les monumentis de ce 
genre dressés par eux durant les trois premiers 
siécles. Or nous défions qui que, ce soit d'administrer 
la plus légére preuve à l'appui de ces deux asser- 
tions, et il faudrait pourtant commencer par les dé» 
montrer, avant d'attaquer l'autorité du Catalogue de 
Libére sur la vérité des supputations consulaires 
qu'il contient. En attendant, nous espérons prouver 
que les deux tléses opposées sont certaines. 
Premiérement, les chréiieus de Rome se servaient 
des fastes consulaires pour conipter les aunées des 
Papes. Nos lecteurs ne peuvent ignorer que pendant 
toute la durée de l'empire romain, la maniére la 
plus usitée et la plus nationale de mesurer le temps 
et de classer les événements historiques était de le 
faire par les cousuls. Nou-seulement cet usage était 
recu pour les faits intéressant l'ordre public, mais 
les circonstances de la vie privée y étaieut sou- 
mises ; les contrats entre particuliers , tout, jus- 
qu'aux détails du ménage les plus familiers, rece- 
vaient cette sanction aussi bien que les actes niémes 
du. pouvoir gouvernant. Ainsi l'avaient établi de 
concert les lois et la coutume; et peut-étre cet 
usage éiait-il d'autant plus volontiers observé, 
qu'en méme 1emys qu'il offrait un moyen de se 
rappeler les faits, moins abstrait que la :upputation 


c Pa les chiffres, il flattait l'orgueil des particuliers, 


en associant en quelque sorte les faits de leur cxi- 
stence avec les destinées de l'empire. 

Le christiauisine trouva cette pratique établie 
lorsqu'il parut en ce inonde ; et comme elle ne pré- 
sentail rien de contraire à ses dogines ni à sa 
morale, les premiers fidéles, qui étaient dans l'usage 
de l'employer daus la vie civile pour donner autorité 
à leurs actes, durent naturellement la trausporter 
avec tous ses avantages dans les supputatious de la 
religion. Que pouvait-il en effet y avoir pour eux 
de plus important, de plus digne de mémoire, que 
lasuite et les années des successeurs de saint Pierre, 
dans lesquels cet apótre eontinuait toujours d'eu- 
seigner et de régir l'Église? Y avait-il un sujet 


p Plus digne d'émeuvoir ce sentiment de nationalité 


qu'éprouve toujours davantage une sociéié, en pro- 
portion du degré de spiritualisme dunt eile fait 
profession, que le désir de conserver pures et 
certaines les annales de ces Poutifes si humbles, 
si obscurs , οἱ pourtant dépositaires d'une autorité 
dont les effets, comme on peut en voir plusieurs 
exemples dans Eusébe, reientissaient jusqu'aux ex- 
trémités de l'Orient , et dont la puissance , tout en- 
fouie qu'elle éiait sous les arceaux de Rome souter- 
raine , s'élevait , dés le troisiéme siécle, assez rivale 
des Césars pour qu'un Décius la redoutát à l'éyal 


(b) Hist, des Aut. Ecclés., tom. VI, pag. 477. 
15 


4} 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


* 
^ 


460 


. d'un compétiteur à l'empire (a) * N'en doutons pas, A terre de Benjamin. Lay parole du Seigneur fut sur [mi 


les chrétiens firent bien pour conserver la mémoire 
des chefs de l'Eglise ce qu'ils faisaient chaque jour 
daus l'iutérót de leurs affaires domestiques; et quand 
bien méme les dernióres traces en. seraient aujour- 
Q'hui effacées, ne soyons pvint si ignorants de la 
nature humaine pour cfolre que les premiers chré- 
tiens auront laissó passer tant de gloire, et d'une 
gloire si pure, sans rien faire pour en conserver 
le sosvenir. 

Dira-t-on que cette maniére de compter par les 
eonsuls leur aura semblé trop profane, trop sécu- 
liàre, contraire móme à l'austére dignité d'une reli- 
gion qui ne prenait acte des particularités de la vie 
présente que pour les mépriser ? Α cela nous répon- 


en les jours de Josias fils d'Amon roi de Juda, en la 
treisióme anu£e de son ràgne (d). Parole qui fut donnée 
à Jérémie, touchant le peuple de Juda, en la quatrióme 
année de Joakim fils de Josias roi de Juda, laquelle esi 
la premiére année de Nabuchodonosor τοὶ de Baby- 
lone (e). En la premiére année de Baltasar roi de Ba- 
bylone, Daniel vit un songe , etc. (f). En la troisióme 
année du ràgne de Baltasar (9). En la premiére année 
de Darius fils d'Assuérus, dela race des Médes, qui 
fégna sur l'empire des Choldéens, etc. (h). En l'annde 
troisiàóme de Cyrus roi des Perses, la parole fut rétéléc 
d Daniel, etc. (i). C'est assez sans doute et. nous 
pouvons nous dispenser de citer les petits Prophétes, 
qui fournissent un bien plus grand nombre d'exem- 


érons que bien loin de là, le Christianisme leur fai- B ples de cette particularité. Passons au Nouveau Tes- 


seit une sorte de devoir d'employer ce mode de 
sapputation. Personne sans doute n'ignore le respect 
souverain quavaient les premiers fidéles pour les 
Ecritures saintes, le zéle qu'ils mettaient à en re- 
produire Je génie et let circonstances dans leurs 
habitudes, dans leur langage. Non-sealement les 
cérémo»ies du culte y preuaient leur origine, mais 
les usages de la vie privée en étaient comme impré- 
gné: : ils ne peusaient, ils ne s'exprimalent qne par 
ees livres divins. Leur style, leurs Images embellis- 
saient les écrits des Teriullieu et des Origéne, en 
méine temps que leurs sentences renforcaient les 
réponses déjà si sublimes des martyrs. Or, ces 
livres eux-mémes , tout célestes, tout surmaturels, 


80 dédaignaient poiut de se servir, dans la supputa- C 


tion des événements divins, du mode en usage pour 
les calceis terrestres. lis procédaient à l'uide des 
fastes de l'hsmanité comme à ia lueur d'un flam- 
beau , et la parole de Dieu empruntait en. quelque 
sorte sa certitude de fait aux événements de cette 
demeure mortelle. 

Pour a'en rappeler ici que quelques exemples, ou- 
vres d'abord l'Anciea Testament, à l'article des pro- 
phéties, ces phénomóénes toat spiritwels de l'infusion 
premiéredu Verbe divin par l'Esprit-BSaint dans l'hu- 
nianité, vous y trouverez les anuées passagéres des 
reis de la terre accolées conume un ecean nécessaire 
sux orscles de la Segesse éternelle. Clioisissons eu- 
ue mille exemyles : « La viséen d'isaie fils d'Amos 
sur Juda εἰ Jérusalam, en les jours d'Osias, Joathan , 
Arches οἱ Eaéchius , rois de Juda (b). Plus loin : En 
l'année que mourut le roi sias, je via le Seigneur assis 
sut un tróne , etc. (c). Paroles de Jérémie A's d'Hel- 
eias , l'un. des práüires qui (mrent en Anatloth, en la 


(a) (Coruelium) sedisse intrepidum Rom: in sa- 
cerdotali cathedra , eo tempore cum tyrannus in- 
festes sscerdotibus Dei fanda et nefanda commina- 
retur , cum multo gstientius et tolerabilius audiret 
levari adver-us se mulum priucipey quam con- 
stitui Roma Dei sacerdotem. (Cyprian. Epist. ad 
Antonianim. Edit. Rigalt. 1066, pag. 68.) 


b) Isaim , c. s, v. 1. 
j Jbid., v1, 1. 


tament. 


Auz jours d'Hérode, roi de Juda, il y eut un préire 
nommé Zacharie , etc. (j). Ainsi commence le récit 
de l'histoire évavgélique dans saiot Luc. Àu chapitre 
snivant : En ces joure-là il sortit un édu de César Au- 
guste pour le dénombremeni de tout l'univers. Ce dé- 
nombrement (ut fait, Cyrinus étant. gouverneur de 
Syrie 44). Saint Matthieu. parlant de la. venue des 
mages : Jésus étant né en. Beihiéem de Juda, en les 
jours du roi Hérode, voici que des Mages vinrent d'O- 
rieu à Jérusalem (I). Saint Luc voulant annoncer la 
prédication de saint Jean, solennel prélude de cellg 
du Christ , en délermine aussi l'époque par celle des 
princes du temps : En l'année quinsióme de l'empire 
de Tibére César, Pouce Pilaie étaut gowoerneur de δὼ» 
déc, Philippe son fràre iétrarque de l'lturde «à de la 
région de T hrachonite, et Lysanias d'Abilàne, sowa les 
princes des prétres Anne ei Caiphe, la parole du διῶ» 
gueur (ut sur Jean fis de Zacharie, deus (e déoeri, 
etc. (wm). | 

Voilà certes plus qu'il ne falleit peur exeuser Jes 
premiers chrétiens à leurs propres yeus, lorsqu'ils 
86 servaieat des fastes consulaires pour ázer les an- 
nées des Pouifes Romsins; ei afia que l'en ne 
pense pas que ces observations soiem le fret d'une 
rechercho systématique plus ingénieuse que con- 
cluante, nous ne résistons pas au désir de citer icl 
le pass»ge suivant de saint Ambroise, qui a vu [8 


Ὁ ebose du méme point de vue, et qui eommente de 


la maniére suivante l'un des textes que. nous. ve- 
nous de citer : « Le dénombrement dont parie sint 
Lue eut lieu. Cyrinus. étant gouserneur. de. Syrie, 
comme si l'Evangéliste e&t voulu metre à son livre, 


(e) Ibid., xxv, 1. 

) Daniel, vn, d. - 
1 Jbid. , vin, 4. “ 
i 


461 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


463 


comme un sccau, une sorte d'indication cousulaire. A seul coup d'eeil sur les débris qui nous sont restés 


En effet, si l'on marque les consuls sur les contrats 
d'achat, quoi de plus juste que d'em,loyer cette sup- 
putition de temps pour fixer l'époque du rachat uii- 
versel * Vousavez ici tout ce que l'on a coutume de 
placer sur les contrats: d'ordinaire, on y met le nora 
du dépesitaire de l'autorité souveraiue, le jour, le 
Heu, [a cause, les témoins. Le Christ a voulu aussi 
faire servir ces différents marques à certifler sa ua- 
tivité et sa génératilon suivant la. chair, lui qui a dit 
à ses apóires : Soyez-moi témoins en présence de έ- 
ruselem » (a). 

ll n'y a donc pas lieu de s'étonner que les pre- 
miers fidéles transportassent daus les faits dela re- 
ligion une maniére de compter que le génie des livres 


suffira pour wontrer aux moins clairvoyanis, qu'à 
l'époque de Lihére, on pouvait bien mieux encore 
constater, à l'aide du flambeau con:-ulaire, les actes 
ecclésiastiques des trois siécles précédents. Nous ne 
citerons point ici les actes des martyrs, jugés authen- 
tiques par les Bollandistes dans leur inimense com- 
pilation, ni daus plusieurs autres recueils posté- 
rieurs à celui de dom Ruiuart : arrétons-nous simple- 
ment à la collection de cefui- ci comme la plus 
répandue, et. Il-ons-y tout aussitót ce qu'on pouvait 
bien mieux encore lire au quatriéme siécle sur tant 
de monuments que le temps et l'incurie de ceux qui 
les devaient mieux conserver, joints aux ravages des 
barbares, ont fait disparaitre de la terre. Preuons à 


saints leur rendait sacrée, en méme temps que les B livre ouvert dans les Acta sincera du savant el trés- 


usages du temps n'en laissaient pas méme une autre 
à leur disposition. Ainsi s'explique ce passage de 
Teriullien, dans ie livre de la Couronne du Soldat : 
« Le vulgaire ἃ ses fétes et ses couronnes, tantót en 
l'honneur de la fortune des princes, tantót pour les 
solennités particuliéres de la cité, et Ia luxure fait 
le fond de toutes ces joies publiques. Toi, chrétien, 
tu es étranger à ce monde, citoyen de la céleste Jé- 
rusalem , eomme dit l'Apótre : Notre ci'é est. le ciel. 
Meis n'is-tu pas aussi tes li-tes? N'as-tu. pas aussi 
tes festes (5)? » 

Aprés avoir montré que l'existence de fastes ehré- 
tiens, durant les trois premiers siécles, ne présente 
rien que de trás-nalurel, nous n'aurona pas de peine 


impartial bénédictin. 

En l'an de Jésus-Christ cvia, les actes de saint 
Ignace d'Antioche: Facta autem sunt hec. die ante. xut 
Kalendas J anuarias, presidentibus apud Romanos Sy- 
rio ei Senecio secundo. En l'an CC, les actes precon- 
sulaires des martyrs Scillitains : In diebus illis pre- 
sidente bis Claudiano consule xvi Kal. August. Er 
l'an CCL, le mortyre de S. Pionius : Acta sunt hec 
sub Proconsule Julio Proclo et (Quintiliano consule, 
Imperatore Gaio , mense quinto, Traiano Decio et Vi- 
zelo Grato , et, ut Romani dicunt, uu Idus Martii, et, 
ut Asiani dicunt, mense sexto, die sabbati, hora  deci- 
ma. En l'an CCLVIIL, les actes proconusulaires de 
saint Cyprien : I/mperutore Valeriano quartum et Gal- 


à faire voir qu'on pouvait lire encore en 354 ceux C feno tertium Consulibus , tertio Kalendarum Septem- 


que les chréüens de Rome eussent rédigés sur les 
années des papes. Une seule raison eüt reudu cette 
Jecture impossible: ce serait le cas oü ils eussent 
tous péri avant. cette époque, mais cette supposition 
est inadmissible. Sans doute les persécutions, la der- 
Diére surtout, détruisirent unc grande quantité de 
monuments ; mais le petit nombre qui nous en est 
resté, et qui devait étre nécessairement plus consi- 
dérable encore au quatriéme siécle, suffit pour prou- 
ver que tout. n'avait pas péri : nous allons fortifier 
par des faits ces conjectures inattaquables — d'ail- 
leurs. 

Prenons pour exemple les Actes des Martyrs, mo- 
numenis si imporiauts dans les moeurs de l'Eglisc 


brium, etc. Enl'au CCLIX, les actes des saints martyrs 
Fructuosus, Augurius et Eulogius: Valeriano et G«l- 
lieno imperatoribus , A miliano et Basso coss. xvi 
Kal. Februarii, die Dominico, eic. Enl'an CCLXXXV, 
les actes des saints martyrs Claude et Asterius : Ha« 
bita est passio hec in civitate «Egea, sub Lysia preside. 
x Kalendas Septembris, Augusto et Aristobolo consu- 
libus , etc. En l'an CCXCV, les actes de S. Maximi« 
lien : Tusco et. Anulino consulibus, 1v Id. Martii, 
Teveste, etc... En l'an CCCIII. les actes de S. Félix 
éváque : Diocletiano octies εἰ Muzimiano septies con- 
sulibus , Augustis, etc. En l'an CCCIV, les actes des 
saintes Agape , Chionie , lréne, etc. , ἐπ consulatu 
Diocletiani Augusti nono , Murimiani autem. August. 


primitive, ct sur lesquels naturellement les chrétiens D octavo, Kalendis Aprilis, etc. Méme année , les actes 


devaient inscrire les consuls pour fixer l'époque de 
1 glorieuse coufe-sion. Tout le monde sait que la 
plus grande partie de ces actes précieux s'est perdue; 
mais telle est la. certitude de notre assertion, qu'un 


(a) Preside Cyrino facta est hzec prima professio : 
ut quasi consulem. quemdam signi gratia huic libro 
evangelista. adscripsi-se videatur. Nam δὶ consules 
adscribastur tobulis emptionis, qnanto. mavis re- 
demptionj ommum. debuit tempus adscribi ? Hihes 
erga one qua in. envtraciibus esse. consueverunt ; 
vocabulum summam illic potestatem gerentis, diem, 
locum, causam, testes quoque adhibere solent. Hos 
quoquo nativitati δι et generationi seeundum car. 
nem Christus adhibuit qui signarent evangelium di- 


de S. Euplus, diacre: Diocletiano novies, et Mazxi- 
miano ociies. consulibus, pridie Idus Augusti, in Ca- 
tanensium civilate, etc. 

Nous nous arrétons enfin; mais nous voulions 


cens : Vos eritis mihi testes in Hierusalem (Ambros. 
in Luc., cap. 9). 

(b) €oronatur et vulgus nunc. ex. principslium 
pro-peritatem exsultatione , nuee ex municipalium 
soleunitatuim proprietate : et est omni8 publice. [88 
titi:e luxuria. captatrix. Sed. tu. peregrinus muudl 
hujus, civis superna: Jerusalem. Noster, inquit, mua 
nicipatus in ccelis. Habes (uos. census, tuos fastos 
(Tertuti. De. Corona. milit., edit. Rigslt., pag. 109). 


465 


CATALOGUS ROM. PONT. SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 


464 


mettre le lecteur à portée de juger par lui-méme que A nous réunissions tous en l'honneur d'un si généreux 


Ja critique la. plus exigeante ne saurait rejeter la 
chronologie consulaire du Catalogue de Lihé:e, pour 
ceite raison seule que cet opuseule n'a. 6.6 rédigé 
qu'au quatriéme siécle. Or, le Catlogue de Libére 
ne se borue pas à iudiquer les consuls correspondants 
à l'avénement et à la mort des Pountifes Romains , il 
donne aussi les anuées , les mois et les jours de leur 
Siége. Examinons mainteuant la certitude de ces 
détails. 

Aprés avoir fait observer au lecteur que ces assi- 
gnations d'anuées, de mois et de jours, ont dà préter 
aux erreurs des copi-1es,à travers les siécles, plus en- 
core que les fastes consuldires eux-méimes , et que 
par conséquent nous n'entendons point répondre de 
tous les chiffres dont est rempli le Catalogue de Libére, 
nous disous que rien n'est moius étonnant en soi 
que la conservation de ces détails chronologiques à 
Roine, au quatriéme siécle. Les monuments de lhis- 
toire, et Dodwel en est lui-imnéme convenu (a), n'ont- 
ils pas conservé , malgré la distauce des temps , les 
années , les mois et les jours des empereurs ? Pour 
faire la méme chose dans la chronique des Popes, 
dont les anuées étaient déjà déterminées parles con- 
suls , fallait-il douc de si grands efforts? et lorsque 
Jes volumineux écrits des Clément d'Alexandrie et 
des Origéue traversaient sains et saufs de si désas- 
treuses temypétes, avait-il été si impraticable de sau- 
ver la page sur laquelle ou avait écrit les années , 
les jours et les mois qu'avaient s:égé environ trente 


évéques, surtout quand le coutenu de cette page était C 


8i populaire, qu'il était, parlà méme, impossible qu'ii 
Se perdit ? 

Car les faits viennent encore ici à l'appui de ce 
qu'on pourrait appeler nos conjec[ures , et voici de 
quelle maniére. N'est-il pas vrai que si nous pouvons 
prouver que les chrétiens connaissaient naturellement 
le jour du décés de la plupart des anciens Papes , il 
leur était, parlà méme, facile de supputer non-seule- 
ment les années de leur Pontificat déjà désignées par 
Jes consuls , mais méme d'une certaine mauiére les 
mois et les jours, indépendammeut des mémoires 
que l'Église devait conserver sur toutes ces choses ? 
Or c'est ce que personne ne peut révoquer en doute, 
avec la plus légére teinture de l'antiquité ecclésias- 


tique. Dés l'origine du cliristianisme , le jour de la D 


mort des saints fut. consacré par une féte en leur 
honneur sous le beau nom de naissauce , Natalis, 
conservé dans la liturgie romaine. Ainsi, dés l'an 
407, dans la circulaire partie de Rome pour annoncer 
Ja confessiou de saint lgnace d'Autioche , on. disait 
aux Églises: «Nous vous indiquons le jour et le 
temps, afin qu'à l'anniversaire de son inartyre, nous 


(a) De Romanorum Pontificum primeva successione, 
cap. xv. p. 225. 

(b) Vobi-que diem et tempus indicavimus, ut tem- 
pore ejus martyrii convenientes, atlileGe et generoso 
Christi martyri communicemus. 

(c) 3: de bono et pacifico pastore, ac propterea 
beatissimo martyre ab urbe nuntius venerat ( Pon- 


athléte et témoin du Christ (b). » Telle était la. tra- 
dition apostolique. Lorsque l'Église Romaine adres- 
sait un message aux autres Églises pour leur notifier 
le trépas sublime de son Pontife (c) , elle n'oubliait 
jamais de transmettre en méme temps, pour qu'on 
l'enregistrát , le jour οὐ le sacrifice avait été offert. 
«Vous saurez , écrit saiut Cyprien à Successus , un 
des évéques de sa province; vous saurez que Sixte a 
été mis à mort dans le cimetiére , le huit des ides 
d'aoüt » (d). 

On conservait donc à Rome, au moyen des mé- 
moires et cominémorations des martyrs, le jour pré- 
cis οὐ chaque Pape avait terminé sa carriére; et 
c'est ici le lieu de meure sous les yeux du lecteur 


B le fameux calendrier ecclésiastique de l'Église Ro- 


maine, qui, rédigé aussi vers l'an 354 , faisait partie 
des quatre opuscules que Cu-pinien et le P. Boucher 
trouvérent sur le méme manuscrit à cóté du Catalogue 
de Libére. On y verra. les anniversaires des divers 
martyrs dont. Rome chréienue célébrait 12 féte au 
quatriéme siécle , et l'inspection de ce monument ne 
servira pas peu à faire toucher au doigt la vérité de 
nos asseriious. Nous donnons ce calendrier, non 
d'aprés Dom Ruinart, qui n'a fait que reproduire la 
lecos du P. Boucher, mais d'aprés le P. Conrad 
Janning, qui l'a publié en 1717 (e), sans rien changer 
à la lecon originale, comme l'avait fait le P. Boucher 
en quelques endroits. 


DEPOSITIO EPISCOPORUM. 


vt Kal. Januar. Dionisi, in Calisti. 

τι Καί. Jan. Felicis, in Calisti. 

Prid. Kal. Jan. Sil vester, in Priscilla. 

iv Idus Jan. Miltiades, in Calisti. 

xviii Kal. Febr. Marcellini, in Priscille (f). 

in Non. Mart. Luci, in Calisti. 

x Kal. Mai. Gai, in Calisti. ὁ 

iv Non. Aug. Steffini, in Calisti. 

vi Kal. Octobr. Eusebii, in Calisij. 

vi Idus Decembr. Eutichiani, in Calisü. 

Non. Octobr. Marci, in Balbinz. 

Prid. idus April. Julii, in via Aurelia, milliario 
ii, in Calisti. 


DEPOSITIO MARTYRUM. 
viii. Kal. Jan. Natus Christus in Betleem Judez. 


MENSE JANUARIO. 
xut Καί. Febr. Fabiani, in. Calisti; et Sebastiani 
in Catacumbis. 
xiu Kal. Feb. Agnetis, in Nomentana. 


MENSE FEBRUARIO. 
viri. Kal. Mart. Natale Petri de Catedrs. 


tius, Iu vita Cypriani, n. xiv). 

(d) *ystum autem in coemeterio aríimadversum 
scia:is, Octavo. lduum — Augustarum ( Cyprian. ad 
Success., edit. Rig»]t., pag. 160). 

e) Acta Sanctorum, tom. vii. Junii, pag. 185. 

n ll faut lire : xvrt Kal. Febr. Marcelli, in Pris- 

88. 


“26 CATALOGUS ROM. PONT. 
MENSE MARTIO. 
Non. Martii. Perpetu:e et Felicitatis, Africa. 
MENSE MAIO. 

xiv Kal. Jun. Partheni et Culoceri, in Calisti, Dio- 

cletiano vii et Maximiano vri Coss. 
MENSE JUNIO. 

Jt Kal. Julii. Pewí, in Catacumbas; et Pauli, 

Ostense; Tusco et Basso. Coss. 
MENSE JULIO. 

vi Idus. Felicis et Filippi, in Priscille ; et in Jor- 
danorum, Martialis, Vitalis, Alexandri : et in Maximi, 
Silani ; hunc Silanum martyrem  Novati (a) furati 
sunt : et in Pratexiati, Januari. 

i: Kal. Aug. Abdos et. Semnes, in Poniiani, quod 
est ad Ursum Piliatuimn. 

MENSE AUGUSTO. 


vin Idus Aug. Xysti, in. Calisti ; et in Przteytati, — 


Agapiti et Felicissimi. 

vu Idus Aug. Secundi , Carpoferi , Victorini et Se- 
veriani, Albano et Ostense. 

vi Ballistaria (b) Cyriaci , Largi, Crescentiani, 
Memmise, Julianetis et Ixmaracdi. 

mi Jdus Aug. Laurentii, in Tiburtina. 

19. Aug. Ypoliti, in Tiburtina ; et Pontiani, in Cal. 


a) Lisez : Novatiani. 
b) Lisez : Via Salaria. 
c) Lisez : Claudi. 
» (d) Hic continentur dies nataliciorum Martyrum εἴ 
* depositiones Episcoporum, quos Ecclesia Curtagenis 
aniversaria celebrant. 
xiij Kalend. Maias martyris Mappalici. 
jij Kal. Mai. martyris Pudentis. 
ij Kal. Mai. martyris Claud. 
ij Non. Mai. depositio Grati Episcopi. 
ij Non. M3i. Marini et Jacobi martyris. 
onas Mai. depositio Genecli Episcopi. 
v [dus Mi. sancti Majuli. 
ijj Idus Mai. martyris Secundiani. 
; Idus Mai. sauctze Felicis, Cecili, et comitum. 
ἢ Kil. Junias s»netorum Casti et Emili. 
x Kal. Jun. sanctorum Luci et Montani. 
viij Kal. Jun. saucti Flaviani et Septimize. 
ijj Kal. Jun. sanctorum Timidensium. 
ij Non. Jun. sancti Perseveranti martyris. 
onas Jun. sancti Systi. 
iij Idus Jun. sancti Galloni. 
xiij Kal. Julias sancti Gervasi et Protasi martyrum. 
viitj Kalend, Jul. saucti Johannis Baptiste sancti... 
et lKogaii mar!yris. 
... Jul. sancti E 
... Jul. sanetorum 
T u *epe 
Idus Julias sancti Catulini martyris.! 
xv... Kal. Agusias sanctorum Sceilitanorum. 
xiij Kal. Ag. depo»itio sancii Aurili Episcopi. 
xj Kal. Ag. sanctorum Maxulitanorum. 
... Καὶ. Ag. depositio sancti Capreoli Episcopi. 
dij Kal. Ag. sanctarum Tuburbitanarum, et Septi- 
miw. 
Kal. Ag. sanctorum Macchabeorum. 
viij Idus Ag. sancti Sysüi Episcopi et martyris 
Roniz. 
iv fus Ag. sancti Laurenti. 
ij Idus Ag. de sanctos Marinus. 
Idus Ag. sancii Hippoliti. 
... Kal. Sept. sanctorum Masse Candida. 
... Kal. Sept. sancti Quadrati. 


martyris. 
Apostolorum. 


€ 


SUB LIBERIO DESCRIPTUS. 408 


À σι Kal. Sept. Timothei, Ostense. 
v Kul. Sept. Hermetis, in Basille, Salaria vetere. 
MENSE SEPTEMBRE. 
Non Sept. Aconti, in Porto, et Nonni et Herculani 
et Taurini. 
v ]dus Sept. Gorgoni, in Labicana. 
it. 1dus Sept. Proii e! Jacincti, in Basillz. 
xvii Kul. Octob. Cypriani, Africa ; Roma cele- 
bratur in Calisti. 
X Kal. Octob. Basill:, Salaria vetere; Diocletiano 
vini, Maximiano vin Coss. 
MENSE OCTOBRE. 
Prid. idus Octobr.Cali-ii, in via Aurelia milliario nr. 
MENSE NOVEMBRE. 
vi ]dus Novemb. Clementis, Semproniani, Claui 
B (c), Nitrati, in comitatum. 
μι Kal. Dec. Saturnini, in Trasonis. 
MENSE DECEMBRE. 
Idus Decemb. Ariston, in Pontum. 
Dom Mabillon a publié au troisiéme volume de ses 
Analecta uu calendrier du méme geure et presque du 
méine áge, ἃ l'usage de l'Église de Carlhage. Nous 
le reproduisons ci-dessous dans une note comme 
conipléuent de cclui de Rome (d). Le lecteur sera 


» 


... Kal. Sept. sancti Timothei. 
.. Κι]. Sept. sancti Genesi mimi. 
iv Kal. Sept. depositio Re-tituti et Agustini Epi- 
8Ccopli. 
iij Kal. Sept. sancti Felicis, Eva et Regiolx 
mart. 
... Idus Sept. sancti Ampeli. 
xviij Kal. Octo. saucti Cypriani Episcopi et marty- 
ris Cartag. 
xvj Kal. Oct. sancte Eufimi:. 
... Kal. Oct. sancti Januarii martyris. 
.. KA. Oct. sancii Sossi. 
vj ld. Oct. sancti Quintasi. 
ijj (d. Oct. sancti Luce Evangelist et martyris. 
xvj Kal. Nov. sauctorum Voliianorum. 
. . Kal. Nov. sancii. Leuci ei Victurici martyr. 
... Ka!. Nov. sancte Victuriz. 
iv Kal. Nov. sancti Feliciani et Vogensium. 
Kal. Nov. sancti Octavi. 
- ... ld. Nov. sanctorum Capitanorum. 
Idus sancti V»lentini. 
.. Kal. Dec. sancti Clementis. 
... Kal. Dec. saucti Cry-goni martyris. 
.. Kl. Dec. sancii Andrew Ap 810}} et martyris. 
Nonas Dec. sauctorum martyrum Bili, Felicis, 
D Potamizx . Crispin:e et comitum. 
iv Id. Dec. sancte Eulali;v. 
ijj 1d. Dec. sanctorum martyrum Eronensium. 
xvj Kal. Jan. sanctorum mariyruin. Felicis, Cle- 
mentiaue , Honorate, et Massiria. 
x... Kal. Jan. saucti Nemessiaui. 
viij Kal. Jan. Domiui nostri Jesu-Christi, filii 
Dei. 
vij Kal. Jan. sancti Stefani primi martyris. 
vj Kal. Jan. sancti Johannis Baptisiz , οἱ Jacobi 
Apostoli , quem Herodes occidit. 
v Kal. Jan. sanctorum Iniantum , quos llerodes 
occidii. 
Nouas Jan. depositio sancti Deogratias et Eugeni 
Epi-coporum. 
viij Id. Jau. sanctum Epefania. 
vj llus Jan. depositio Quedvuldeus Episcopi. 
iij Idus Jan. sancti inariyris Salvi. — 


Carthaginensem hunc Catalogum videsis in appendice hujus tomi ex integro expressum , cum uberioribus Ma- 


δέ ον noris.) 


EU 


CATALOGUS ROM. FONT. SUB. LIBERIO DESCRIPTUS. 


48 


par là à méine de juger comment, au moyen de la A.saires des marlyrs , fait tous scs efforts pour échap- 


conirontation des calendriers des diverses églises , il 
devint aisé de rédiger ce fameux martyrologe de l'É- 
glise ltomaine dont parle saint Grégoire le Grand à 
Euloglus, et daus lequel il dit. expressément. qu'on 
trouvait le jour précis auquel claque. martyr avoit 
souffert (a). Eufin tous ces détails que nous nous 
plaisons à accumuler auront. abondaminent servi à 
prouver que l'on ne saurait sans ténmérité prétendre 
qu'il était impossible au quatriéme siécle de déter- 
miner dans le détail les menues circonstances du 
temps de chaque portificat : nous allons maintenant 
répondre à nos adversaires protestauts. 

La premiére objection, qui est commune à Dod- 
wel (b) et à Pearson (c), est que saint lrenée et saint 


per aux conséquences que nous en tirons (d). ll re- 
garde comme nous 6 calendrier romain que 'nous 
venons de citer comme un monument fort respec- 
table et trés-important pour la chronologie des Papes 
dont il renferme les jours de Déposition; mais il se 
jette dans une assertion toute gratuite, lorsqu'il pré- 
tend que l'auteur du Catalogue de Libére n'a pas eu 
d'autres mémvires pour dresser le compte des; moi3 
et des jours qu'il a assignés aux différents Papes, et 
que , comme ce calendrier , suivant Pearson , ne ren- 
ferme la Déposition que de douze P:pes, de saint 
Lucius à saint Jules , le rédacteur du Catalogue a dà 
prendre nécessairement dans son imagination les cir- 
coustances de temps qu'il ἃ attribuées aux poptificats 


Epiplane qui ont cité la succession des Pontifes Ro- B précédents. 


maius dans leurs traités contre les héréiiques , Eu- 
sébe, Rufin, saint Prosper et les autres historiens 
et chroniqueurs qui l'ont insérée dans leurs récits, 
n'ont point, ni les uns ni les autres , déterminé dans 
le méme détail que le Catalogue de Libére les fan- 
nées, les mois et les jours du siége de ces évéques 
de Rome. Rien n'est plus aisé à résoudre que cette 
difficulté. Pourquoi les saints docteurs Irénée et Epi- 
phane , auxquels on eüt pu joindre encore saint Op- 
tat et saint Augustin , eussent-ils eité si minutieuse- 
ment aux hérétiques les mols et les jours des Pun- 
tifes Romains, tandis qu'ils n'avaient besoin qua 
d'en montrer simplement la succession pour fermer 
la bouche à tous les novateurs ? Quant aux chroni- 
queurs, qui nue voit que ce déiail si multiplié de 
mois et de jours les eüt fait sortir du genre de leur 
travail, qui consiste uniquement ἃ tracer les princi- 
pales lignes chronologiques e£ non point à souder ces 
particularités iudifférentes ? Enfln , quand hien méme 
Ja naturo. du travail historique que »'étalent imposé 
Socrate, Sozoméne, Théodore!, eüt exigé qu'ils en- 
trassent dans ces minuties que doit négliger la chro- 
nique , quoi d'étonnant que ces auteurs les eusseut 
ignorées dans l'Orieut οὐ ils écrivaient , tandis que 
Rome gardait en toute certitude ces traditions do- 
mestiques ? 

Pearson, qui a été frappé comme nous de l'argu- 
ment qu'on pent former en faveur des auppultatigus 
de mois et de jours dans le Catalogue de Libére, par 
Ja considération des usages de l'ancienne Eglise qui 
congervait soigneusement les mémoires apniver- 

xviiij Kal. Feb. saneti Felicis Nolensis. 

x*j Kal. Feb. sanctorum Rubrensium. 


Σὶν Kal. Feb. sanetorum Tertullensium et Fica- 
riensium. 
xiij Kal, Feb. sancti martyris Sivostiani. 
xij Kul. Feb. $aneim martyrie Agoes. 
xj Kal. Feb. saucil martyris Vincenti. 
viij Kal. Feb. saneti martyris Agelei. 
Kalend. Feb. sanctorum Luciani et Vincenti mar- 
Ur. 
iv Non. Feb. sanctorum Carteriensium. 
Nonas Feb. sanctis martyris Agata. 
m idus Feb. sauetorum Filiis, Vietoris, et Ja- 
ril. 


Biv Kalendas Mart. sanctorum spertyrum Macrobi, 


C 


Nous répondons d'abord qu'il n'est pas exact de ne 
compter que donze Dépositions d'Évéques dans le ca- 
lendrier , lorsqu'en examinant de plus prés i] est fa- 


eile d'en trouver encore quatre autres sous le titre 


de Dépositions des martyrs, savoir de saint Fabien, 
xi Kal. Feb.; de saint Sigte, vm Id, Aug.; de 
$aint Calixte, Pridie Id. Nov. et de saint Glément , 
v 4d Nov. Donc, seize en tout auxquelles nous se- 
rions en droit d'ajouter encore saint Pierre , don! le 
jour du martyre est marqué 11 Kal. Jul. Maintenant, 
parce que ce précieux calendrier est arrivé jusqu'à 
nous , est-il sensé de conclure qu'il élait 1a seule in- 
dieatjion qu'on püt trouver au troisiéme siáele sur 
les jours de décés de trente Papes qui avajent siégé 
jusqu'alors, et cette conjecture négative toytg gra- 
tuite peut-elle prévaloir sur les graves mniifs à l'aide 
desquels nous avons cherché à démontrer au bon 
sens du lecteur qu'une insütution religiegse agssi 
forte et aussi puissante que l'Église Romaine devait 
avoir , aprés trois siéeles de durée, des titres un peu 
plus étendus et circonstanciés que cenx que noug pou- 


^ vous aujourd'hui enregistrer en deux pages? 


L'auteur du Catalogue de Libére aura eu entre les 
mains le calendrier et s'en sera servi pour composer 
sa chronique, nous dit Pearson. Pour nous , neus 
aimerious tout autant dire que ces deux opuscules 
ont été simultauément composés sur des mémoires 
antérieurs; car l'auteur du Catalogue de Libére ne 
saurait avoir pris sur le calendrier les fastes eopsu- 


D iaires dont il se sert, puisqu'ils u'y étaient pas, mais 


en revanche l'auteur du calendrier pourrait bjen 


et Lucille , Nundinari , Cecilisna et Petrensium. 

(Vide , si (ubet , τη hunc Carthaginensem catalogum 
notas Mabillonii amplissimas, quas ad calcem hujus 
tomi reperies aub titulo AppENDA.) 

(a) 'ene omnium martyrum, distinctis per singu- 
los dies passionibus, collecta , in uno cudice nomina 
habemus..... Non tamen im eodem volumine quis 
qualiter sit passus indicetur, sed tantummodo «o- 
men, locus, dies passionis ponitur. (Regest., lib. 
vit , epist. 29.) 

(b) Dodwel, De Romanorum Pontificum primgva 
successione , cap. xv , pag. 985, ' 

(c) l'earson , De sucsessione primorum Home epi- 
scoporum , cap. 1v , p 41. 

(d) Ibid., psg 18, 19 04 20. 


469 


CATALOGUS RQM. PONT. 8UB LIBKRIQ DESCRIPTUS. 


470 


avoir rédigé d'aprés le catalogue les dates de décás A que dans l'assignation qu'il 4 faite deg années , des 


des souverains Pontifes ; quoique cependant nous ne 
prétendions pas l'affirmer, mais simplement opposer 
une probabilité à une assertion dépourvue de toute 
ombre de vraisemblance. 

Mais, dit eucore Pearson, on peui tirer des anna- 
les méme du siége de Rome la preuve certaine que 
tout ce qu'il y a d'authentique dans les fastes de [8 
Papauté . des trois premiers siécles se trouve sur le 
Calenduriun du P. Boucher ; car les douze Evéques 
dont on. donne la. date certaine de Déposition sout 
postérieurs à Fabien qui établit les notaires et fonda, 
au milieu du (roisiómg siécle, les prchjves de l'E;lise 
Romaine, qui n'eu avait pas jusqu'alors. Comme nous 
établirons dans le. volume suivant que l'institution 


mois et dea jours de chaque Pape, δὴ máma temps 
que son autorité ne peut magquer d'àire (rés-grande, 
$a bopne foi reste pleinement à convert. 

Ngus n'avons que quelques mois à dire sur l'age 
thenticité deg faits in-érés, outre les nofiong chrono: 
logiques , dans le Catalogue de Libáre. D'abord, ilg 
80nt (ré:-peu nombreux. C'est, au Pontificat de saint 
Pie, une note sur Hermas, l'auteur du livre du Pas- 
leur, que l'on dit avoir été (rére de ce Pape. Ce livre 
est cerlainement d'Hermas et existe ercore. La pa- 
renté de «on auteur avec saint Pie est une question 
débattue enire les savauts. ἃ l'aptigle de saint Pon- 
tien, i]! y ἃ quelques lignes daas lesquelles on dit 
qu'il /ut relégué en Sardaigne et qu'il y fut martyrisé. 


des notaires du siége apostoliqug date dy premier Β ien de moins suspect que cette tradition si simple 


siécle, et non du troisiéme, et qué noms ne pouvons 
entamer ici cette intéressante discussion, nous nous 
boruerons à répéter ce que déjà nous avons eu oc- 
casien de remarquer plusieurs fois, c'est-à-dire que 
des notes sur les noms, les années, les mois et les 
joars dee évéques de Rome, ne formaient point une 
ceuvre si considérable, qu'on soit obligéde se figurer 
un corps de notaires officiellement oceupé à l'aecom- 
plir; que l'on ne peut supposer sans absurdité que 
l'Eglise Romaine, qui jousit dés lors un sigrand róle, 
comme on le voit par l'affaire de la. Páàque, et qui 
adressait aux autres Eglises desépitres si puissantes, 
dés le tewps de saint Clément, aurait traver:é. plus 
de deux siécles sans avoir méme songé à créer pour 
ses propres besoins aucune espéce d'archives; en 


sorte que saint Fabien, appelé à la gouverner, l'eüt 


trouvée muette sur tout son passé si fécond, si glo- 
Fieux pourtant, sans Souvenirs ni écrits, ni monp- 
mentaux, en un mot connue de toutes les églises , 
suivant saint Irenée , ei ne se connaissant pas elle- 
méme. En vérité, le docte Anglican compte par trop 
sur la simplicité de ses lecteurs, et nous ne saurions 
assez nous étonner que les paradoxes de sog ou- 
vrage n'aieut pas plus tót é!é réfutés par les auteurs 
catholiques. 

Toutefois, comme il u'est jamais d'erreur qui n'ait 
“δα s0n prétexie plus ou. moins fondé, nous recon- 
naftrons volontiers que depuis environ l'époque de 
s»int Fabien, c'est-à dire à partir de la moitié du 


el si peuambitieusement racontée. Sur saiut Fabien, 
i] est dit qu'il divisa les régions aux diacres et fit 
faire des constructions dans les cimetiéres. Nous 
prouverpns plus tard la certitude de ces reuscigne- 
ments. Ce qui est dit de Moise , Maxime et Nico- 
strate, ainsi quede Novat et de Novatien, est appuyé 
abondamment sur les lettres de saint Cyprien. On 
peut véritier à la méme source les faits allégués au 
Pontificat de saiut Corneille. La note sur l'exil et le 
retour de saint Lucius ne préseute pas non plus de 
matiére à contestation. Personne ne doute de la per- 
sécution de Dioclétien et de Maximien, de laquelle il 
est parié à l'article de saint Marcellig. Enfin, rien 
n'est plus aisé à justifier que les détails insérés au 


C Pontificat de saint Jules sur la canstruetion des ba- 


siliques η le reconnaissent pour leur fondateur. 
Nous terminone ici. ce que noue avions à dire sur 
le Catalogue de Libére ; et nous éprouvons en méme 
temps le besoin de répéter que si nous donnons eq 
monument comme antique et yéuárable, nous some 
mes loin de dissimuler les imperfections qu'il pré- 
sente. 1l en est qu'il faut mettre sur le compte des 
copistes, d'autres qu'on doi attribuer à l'ii jure des 
temps; plusieurs peut-étre qui seront yenues de l'in- 
suffisance des mémoires, auxquels, dans telleou telle 
circonstance, le compilateur aura cherché καὶ suppléeg 
par des conjectures plus ou moins heyreuses. L'assj- 
gnatiou des consuls à certains Pontificats est évidem- 
ment faugive et jette plusieurs fcis une certaine con- 


troisiéme siécle, on tropnve dans le Catalogue de Li- D fusion. dans les années. Outre les egplications 


bére plus de positif dans les détails, des dates moins 
flotantes, mais plus précises et plus circonstanciées, 
On vvit que depuis cette époque il ἃ été mis plus de 
soin dans la rédaction des méinoires, et que les amé- 
liorations dy saint Pape ont produit leur fruit dans les 
archives du Siége Apostolique. De sou có'é, l'auteur 
du catalogue a enregistré Jes monuments tels qu'il les 
ἃ trouvés, sous leur forme plus oy moins disparate, 
sans essayer de donner à son cuvre une uuiié de 
couleur qu'un faussaire n'eüt pas manqué de recher- 
cher; et ceci nous raméne encore à notre conclusion, 


générales que nous venous de donner, nous aimons 
assez le systémedu Pére Henschenius, qui conjecture 
que plusieurs fois des personnages élevés à la Papauté 
ayant été quelques années vicaires de leur prédéces- 
seur, comnie saint Clément le fut de saint Lin et de 
saint Clet, on aura confondu l'année de leur ordjna- 
tion épiscopale avec celle de leur avénement au Saint 
Siége, et il n'en avra pas fallu davantage pourengen- 
drer uue coufu-ion devenue presque irrémédiable 
par le laps de temps (a). De méme pourrions-nous , 
en adoptant avec modération une autre idée du sa- 


(a) Diatriba in Catalog. Rom. Pont. Actq SS. April., tom. 1. 


41 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


478 


vant jésuite, foriement combattue par le Pére Pagi A pothéses pour ce qu'elles sont; mais devant quelque- 


(a) en ce qu'elle est fausse dans sa généralité, expli- 
quer quelques erreurs commises sur les jours et les 
mois, au moyen d'une méprise commune qui ett fait 
prendre pour le jour de la mort de tel ou te] Pape 
celui de sa sépulture, inscrit par un motif ou par un 
autre au calendrier. Nous laissons d'ailleurs ces hy- 


(a) Critic. Annal., tom. 1. 


fois combattre et. réformer le Catalogue de Libére 
dans certains détails, nous devions au public cette 
explication franche, qui u'affaiblit en rien à nos yeux 
l'importauce de ce manument, l'un des plus authen- 
tiques de toute l'antiquité chrétienne. 


ANNO DOMINI CCCLXXX-CCCXCIV. 


THEODOSIUS MAGNUS 


ET PACATUS. 


pots priua. 


EXHIBENS PANEGYRICUM PACATI THEODOSIO MAGNO DICTUM, IN VICEM PR/EFATIONIS AD 
ILLIUS IMPERATORIS OPERA. 


(Ex Panegyric. Vett. Jacobi de la Baume. ) 


INTRODUCTIO AD PANEGYRICUM. 
& 1. Indez chronologicus gestorum Theodosii. 


Anno U. C. 1098, Christi 545, Constantini imp. 9. 
Flavius Theodosius Senior, sive Magnus, patre non 
Theodoro, ut ait Aur. Vietor, sed Theodosio, et ma- 
tre Thermantia , nascitur in. Hispania , nbi educatus 
est in urbe Cauca Gallzecix provinci:z , ut refert Zo- 
simus , vel ut Marcellinus ait, ltalicze in Trajani , a 
quo genus duceb»t, patria. 


An. U, C. 1419, Christi 566, Valentiniani et Valentis 
Augg. imp. 9, Theodos. atat. 21. 


Cum esset adhuc adolescens prxclara habuit in 
patre bellicze virtutis exempla , namque is Francos, 
et Saxonas ad Rhenum et Vahalim in Baiavia , et ad 
Bononiam attrivit. 

An. U. C.1120, Christi 567 , Valentiniani et Valentis 
Augg. imp. 4, Gratiani imp. 1, Theodos. etat. 22. 

Theodosius pater in Britanniam cum exercitumis- 
sus quadriennio totam pacat, Valentinum tyrannum 
opprimit. Utroque in bello Theodosium sub patre 
meruisse indicat Ammianus, cum ait Maximum ante- 
quam in Britannia» tyrannidem reprimeret, T/teodosii 
principis in Britanniu commilitonem fuisse. 


Án. U. C. 1125. Christi 370, Valentiniani et Valentis 
Augg. imp. "1, Gratiani imp. 4, Theodos, «tat. 45. 
Theodosius pater post pacatam Britanniam Con- 
stantinopolim redit. 
An. U. C.1195 , Christi 572, Valentin. et Valent. 
Angg. imp. 9, Gratian. imp. 6 , Theodos. etat, 97. 
Dum pater tum equitum magister Alamaunos inetu 
dispersos aggressus per Rhzetias partim c:edit, par- 
tim in Italiam abducit , ipse Meesie dux cum esset, 
bellum contra Quados | infelici exitu suscepium in^ 


B staurat et Sarmatas reprimit (Ammianus |. xxvm). 


Án. U. C. 1496, Christi 375, Valentin. et Valent. 40, 
Gratiani 1, Theodos. &tat.98. 

Theodosius pater Firmum Afric;e tyrannum ad 
deditionem cogit, atque iterum rebellantem ad la- 
queum adigit (Ammianus). Idem Carthagine in Africa 
post susceptum baptismum iniquissima nece affectus 
est a Valente, quod huic de successore per magicas 
artes inquirenti , prinia illius nominis elementa pro- 
dita fuissent Tugop. Theodorus vero quod sibi ob 
affinitatem nominis imperium praesumeret, scelestze 
cupidinis justas paenas persolvit. Quazesitus ad parem 
subeundam sortem Theodosii filius jam bellica vir- 
tute elarissimus fuga su:e saluti providit. 

An. U. C. 1423, Christi 519, Gratiani 15, Valentin. 
jun. ὃ, Theodos. «lat. 54. 

Cum Gratianus imperium a Germanis Gothisque 
gravissime vexatum videret, Theodosium ex Italica 
patria , quo se post patris mortem ad decliaandam 
Valentis ferociam receperat, evocatum imperii con- 
sortem facit Sirmii (qu: civitas cst lllyrii ) xiv aut 
juxta Socratem xvii. kal. Febr. Statim Gratianus. in 
Occidentem profectus Alamannos viucit. Theodosio 
comnittitur Orientis cura. Is Gothos, Scythas, Tai- 
falos, llunnvs, feederatis viribus adversus se con- 
gressos cum magna strage e Thracia pellit, a quibus 
acceptis obsidibus firmata pace ad Gratianum redit. 
( Sozom., Idat., Prosper., Theodoret.) 

An. U. C. 1135, Christi 380 , Gratiani 44, Valentin. 
jun. 6, Theodosii 1I imp. 2 , etat. 55. 

Theodosius primum consul Thessalonice gfavi 
morbo correptus ab Acholio ejüs urbis antistite viro 
sanctissimo baptizatur , statimque convalescit. San- 
cit ni kal. Mart. üt ne quis aliarh fidem profiteretur, 


415 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 


414 


nisi quam Damasus pontifez Romanus οἱ Petrus A An. U. C. 1157, Christi 584, Valentin. 10; Theodosii 


Alexandrinus a divo Petro acceptam fidelibus prz- 
scripserant. Procurante Gratiano , propterea quod , 
ut ait Socrates, Theodosius :egrotaret : pax firmatur 
cum Gothis vri kal. Decemb. Maximum philosophum 
Cynicum , de quo multa in Juliani Vita dicta sunt , 
e Constantinopolitana , cui is preerat, ecclesia pellit 
Theodosius (Greg. Nazianz.). Constantinopolim | in- 
gressus xviii. kal. Dec., Arianis ecclesias adimit. 
Gregorium Nazianzenum in ecclesiam introducit vi 
kal. Decemb. (Socrates , 1datius, Marcellinus Comes). 


An. U. C. 1184, Christi 581, Gratiani 15 , Valentin. 
jun. 7; Theodos. imp. 5, atat. ὅθ. 


Theodosius Athanaricum Gothorum regem a suis 


imp. 6, etat. 39. 

"Theodosius Persarur legatis ad se Constantinopo- 
lim pacis petendz:?. causa. missis votum eo lubentius 
annuit quod de bello adversus Maximum gerendo co- 
gitaret. Relicto itaque Constantinopoli Arcadio filio 
cum Augusti nomine, Valentinianum "Thessalonicze 
convenit. Interim ei ex Placilla uxore, ut aiunt Idat. 
et Marcell. , nascitur Honorius v id. Septemb. The- 
mistius sextam orationem Theodosio panegyricam 
dicit. Iterum Ambrosius ad Maximum legatus mitti- 
tur ad Gratiani corpus repetendum. 

Án. U. C. 1138, Christi 585, Valentin. n; Theodosii 
' imp. 7, etat.'40. 
Theodosius Arcadio Augusto consulatum dat. 


palsum , suam opem Constantinopoli implorantem B As. [7 C. 4459. Christi 586, Valentin. 19; Theodosii 


perhonorifice excipit im id. Januar. eumdemque vm 
kal. Febr. mortuumregiis plane exsequiis cohonestat. 
Qua Theodosii magnificentia deliniti Gothi ab in- 
cursationibus abstinent ( Idat., Zosimus,  Prosper., 
Marcell. Comes). Eodemanno secunda. synodus cecu- 
menica Constantinopeli habita est, in qua. ab 150 
episcopis contra Macedonium de Spiritus sancti divi- 
nitate decretum editum est cum fidei Symbolo. 


An. U. C. 14325, Christi 582, Gratiani 16; Theodos. 
imp. ἃ, etat. 51. 


Theodosius Valentiniani Magni , anno Christi 575, 
in Galliis apud Bergentionem cum Quadorum legatis 
responsum daret, apoplexia mortui cadaver deporta- 
tum ix kal. Mart. regia munificentia excipit. Interim 
Clemens Maximus (sic enim a Severo appellatur ) 
origine Britannus in Britanniis tyrannidem occupat , 
et sede imperii Treveris collocata, victorem filium 
imperii consortem adhibet (Zosimus, Socrates, Aurel. 
Victor). | 
An. U. C. 1456, Christi 585, Gratiani 17, Valentin. 9; 

Theodos. imp. 5, «tai. 38. 


Theodosius filium Arcadium Augustum facit xvil, 
vel, ut ait Socrates, xiv kal. Febr.. ad quem moderan- 
dum Arsenius vir non minus integritate morum, 
quam eruditione insignis, a Damaso Papa Constanti- 
nopolim mittitur. Cum Maximus tyrannus Gratianum 
Germanicis bellis debilitatum aggressus Lugduni viu 
kal. Sept. dolo per Andragathium peremisset, is a 
Valentiniano ad imperii societatem, at ex necessitate, 
admittitur. Theodosius ejus legatis id ipsum a &e 
postulantibus nihil certi respondit, ne iusidiz quo- 
que Valentiniano juniori ab eodem Maximo strue- 
rentur, antequam colleetis copiis pupilli imperatoris 
pueritiam armis posset tutari. Hoc subodoratus ty- 
rannus, quamvis foedus cum Valentiniano inisset , 
Mediolanum ubi Valentinianus versabatur venturus, 
numerosum exercitum apparat. llle cum matre Justi- 
na οἱ Probo Hyparcho Thessalonicam fugit , Theo- 
dosii opem imploraturus. Martinus Maximo pr:dixe- 
rat futurum ut si in Italiam adversus Volentinianum 
veniret, primo quidem impetu victor esset, at parvo 
posi tempore perirci, ut reipsa Contiglt. 


imp. 8, cat. 44. 

Honorium Cxsarem simul et consulem facit; ipse 
una eum Arcadio triumphans, ut referunt Idatius , 
Marcellinus, Zosimus, Constantinopolim ingreditur iv 
id. Octobris ubi Placilla priore conjuge exstincta, 
Gallam Placidiam Valentiniani Senioris et Justinz 
filiam ea conditione ducit , inquit Zosimus , ut jam 
meditatam animo et promissam sspius adversus 
Maximum expeditionem ocyus conficeret : promissis 
stetit, statimque Justinam cum filio Valentiniano et 
filia Galla navibus impositam Romam ablegat. 

An. U. C. 1440 , Christi 587, Valentin. 45; Theodosii 
imp. 9, etat. 42. 
Theodosius cum filio Arcadio, ut ait Idatius, quin- 


C quennalia celebrat indictionibus et ludis. Sub id tem- 


pus teste Marcellino Maximus repente in Italiam , 

quo Valentinianum cum matre et sorore advenisse 

audierat, irrumpit. Ille metu perculsus iterum Thes- 

salonicam ad Theodosium fugit , cui quidem tendere 

in transitu insidias Maximus frustra nititur. 

An. U. C. 1441, Christi 388 , Valentin. 14: Theodos. 
imp. 10, atat. A3. 

Cum Theodosius secundum consul ad bellum con- 
tra Maximum sese compararet, novum quoddam 
tributi genus Antiochenis indixerat. llli exacerbati 
Placill;:: statuam eversam per ludibrium raptant, qua 
injuria vehementer commotus Theodosius , missis 
jam qui ponas expeterent militibus , Flaviani Àn- 
tiochensinm episcopi sancii et prudentis viri lega- 
tione placatur. Interim Maximus tota, preter Medio- 
lanensem urbem quam episcopi sui Ambrosii sanc- 
tits et industria servavit, vastata lialia in Urbem 
cogitabat. Quare Theodosius sauctorum inprimisque 
Joannis Anachoretze ac Senuphii precibus commotus 
Aquileiam contendit. Hic, ut ait Socrates, Maximi 
exercitum plane delet v1 kal. Sept., eumque captum 
et a Theodosii oculis abductum irati milites regiis 
ornamentis exuunt δὲ interficiunt tertio ab Aquileia 
milliario, kal. Aug. Victor Maximi filius haud multo 
post per Arbogastem comitem in Galliis occiditur 
(Zosimus). Audragathius ejus comes, qui fretum 
lonium tenebat eum ingenti classe , audita Maximi 
néce sése praicipitém in mare misil. 


413 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


470 


An. U. C, 1442 , Christi 589, Valentin. 45; Theodosii A citu, quibus Gainem et Saulum prafeeerat, Alpes 


imp. 11, «tat. 44. 

Theodosius Mediolano digressus cum Valentiniano 
et llonorio filio suo admodum adolescente quem Cou- 
slantinopoli eam ob remadse evocarat, victoriugre: 
ditur, idibus Junii, Valentiniano non Italiam modo 
quam tenuerat, sed et Gallias, Hispanias, Britan- 
nissque omnes quas ipse numquam, sed -oli pater 
avusque habuerant, ult o resiituit. Hic Latinus Pa- 
catus oral:onem panegyricam vietori Theodosio dixit. 
Justina autem, Valentiniani mater, ne regnum cum 
filio reciperet, morte preventa est (Prosper Pithoi , 
Sozomen.) 


An. U. C. 1145, Christi 390, Valentin. 16; Theodos. 
imp. 12, aiat. 45. 

Thessalonicenses Boterichum in Illyrico militiae 
profectum perimunt : quare ita exarsit imperator ut 
populum ad cireenses ludos invitatum sine discrimine 
per milites eam ob rem in tieagrum. imwissos ad 
septem bominum millia inteyfici jusserit. Id post cze- 
sum Eugenium contigisse ait solus Sozomenus. Ut ut 
est , Theodosius pnllicam poenam ab illo impositam 
insigni pietatis egemplo persolvit (Rufin., Theodor,, 
Paulin. in Vitg S. Ambr., Prosper). Galla Theodosii 
conjux per Arcadium privignum suum ejicitur (Mar- 
cellin.). 


An. U. C. MAL, Christi 591, Valentin, 417; Theodosii 
imp. 15, cat. 46. 

T heodosius cum cetera omnia praeclare dispensassel, 
urbis gubernationem Valentiniano reliquit, Inde cum 
filio (Honorio) Constantinopolim iter capit , eoque qd- 
veniat iisilem Tatigno, Symmachoque coss. iw idus 
Novemb. (Socrates). 


An. U. ἃ. 145, Christi 592, Valentin. 48; Theodosii 
imp. 44, cat. 41. 

Valentiniano ab Arbogaste comite apud Viennam 
iu Gallia occiso; Arbogasies oriundus e gente Franco- 
rum, quem secundum a Baudone duce viro ejus tem- 
poris omnium potentissimo, locum Gratianus impera- 
tor obtinere jusseral , illo rebus humanis ezemplo , (re- 
(us industria sua, citra principis auctoritatem, impe- 
rium sibi militare vindicaverat. Is habebat ii aula sibi 
a lticomere ceommeudatum et traditum ludi litterarii 
magisirum Eugenium , eui summa doctrina. pari con- 
juncta vite integritate et iorum elegantia magnam 
in Galiiis auctoritatem fecerat. lgitur amoliturus ἃ se 
affectate tyrannidis iuvidiam , simul ut ipse sub ejus 
nomine administraret imperium, hune Augustum in 
occidente acclamat. 


An. U. C. 1146, Christi 595; Theodos. imp. 15, 
etat. 48. 

Theodosius tertium consul contra tyrannum Eu- 
genium antc sibi conciliato precibus ac jejuniis di- 
vino numine, relictoque Constantinopoli Arcadio , 
atque etiam, si Socrati credimus, Honorio , quem 
Augustum in Hebdomo renuntiarat iv id. Januar. ut 
ait idem Socrutes , vel, ut alii omnes volunt n kal. 
Decemb., cuim numerogissim oTransistrianorum exer- 


ingreditur. 
An, U. C. 1141, Christi 394; Theodos. imp. 16, 
etat. 49. 

Theodosius primo quidem przlio quod Septembris 
initio datum, decem millia suorum perdidit : ita per- 
mittente Deo , inquit. Rufinus , non ut Theodosius viu- 
ceretur , aed ne. per barbqrus vincere pideretur, Nucia 
vero prostratus in pedes Theodosius ab Apostolig 
duobus de vieloria, quam ante Joap. Anachoreta ,- 
Theodosiusque sihi przdixerant, certior fit. Igitur 
pugna postridie mane commissa ad ripam amnis cui 
nomeu Frigida, prope Aquileiam, sublatus repente 
ventus vehementior, excutere clypeos de manibus 
hostium , abripere scuta , tela jn ipsorum ora rator- 


B quere. Hic vero incredibilis Eugenignoruu pavor οἱ 


C 


Sirages sese suis sagitis confodientium. Engenius 

capius, ac detractis insiguibus imperatoriis cum de- 

mis-is-ime vitam precaretur, interfectus est, Arbo- 

gases rebus desperatis biduo pos prelium (ugieng 

sua se manu perculit (Orosius), 

Án. U. C. 1448, Christi 595; Theodos. imp, 437, 
eiat. 50. 

Theodosius Aquileia, ubi pos! evsum Eugenium 
aliquandiu restiterat, Mediolanum reversus Árcadium 
et Honorium-Constantinopoli ad se evocatos in eccle« 
Sia suscipit , et ÁAmbrosio traditos commendat. Ho- 
norium unum evocatum esse aliqui asserunt, eum- 
que a Serena Siiliconis conjuge et Theodosii ex fra- 
tre nepte ad eum esse deductum, ac Siiliconis tutel:z 
conunissum, His rebus ita compositis Theodusius 
aqua intercute xvi kal. Febr. de nocte, cuin ipse 
mane ludis circensibus interfui-set, obiit setatis auno 
non 60, ut vult Socrates, sed 50, imperii vero 17 
(Victor, Prosper , Mareellinus). Corpus ejus mag»a 
pompa Constantinopolim translatum ibique sepultum 
est. 

' Non alius imperator aut plura aut difficiliora bella 
fortius suscepit, confecit celerius et gloriosius; ut 
dubitari possit, fortior fuerit, an felicior. Non sibi, 
sed aliis vincebat : oppressorum regum defensor si. 
mul et strenuissimus, et integerrimus. Vir animo 
rerum omniam capaci, quique, ut nomen ipsum indi- 
caliat, ad totius orbis bonum et pacem divino quo- 
dai munere co:cessus videretur. Ad hic Christian:e 


p) religionis pietate insignis, perpetua belli consuetudine 


nibilum efferatus, in omnes officiosns, imperatorum 
nulli secundus, si ad czteras virtutes ἴῃ iracundia 
moderatio accessisset. | 


$ II. De auctore et anne hujus panegyrici. 


Hujus orationis auctor est Latinus Pacatus Drepa- 
nins, non Balus, aut Siculus, ut inepte quidam 
suspican'ur, sed natione Gallus, ut apraret ex pa- 
neg. ἡ. 24 : U/nde igiturordiar , inquit Pacatus, nisi a 
[uis, mea Gallia, malis ? Patria Burdegalensis fuit, vt 
Elias Vinetus in Ausonium notat ex pancg. n. 8, ubi 
idem Pacatus Transalpinuni se dicit, et ex ultimo 
Galliarum recessu. Qua littus, inquit, oceanisadentem 


47] 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO PICTUS. : 


478 


excipit solem, ac deficientibus. terris sociale miscetur A sanciendis legibus providentia (n. 15); in iis quibus 


elementum. Pr:»vterea fuit ei cum Ausonio Burdega- 
lensi magna familiaritas, qui eum proconsulem non 
uno in loco appellat, ipsique nonnulla opuscula, ut 
epigrammata, ludum sapientium, technopwgnion, 
et grammaticomastigem inscripsit. Eumdem eximium 
poetam appellat [0]. 7. Tamen utrum idem fuerit 
cum eo, cujus exstant psaluii, hymnique aliquot, ac 
alia carmina , et in iis epistola elegiaca ad Augusto- 
duneusem episcopum , dubitat idem Elias Vinctus in 
Ausonium. Noster vero Petrus Franciscus Chilfletius 
In Paulino illustrato negat hunc. Pacitum nostrum 
eumdein fuisse atque is, qui ad Üranium scribens S. 
Paulini Vitam vincta numeris oratione scripturum se 
receperat. Sed liunc Pacatum nostro tribus οἱ qua- 


committeret aregna, quos promoveret ad magistra- 
tus, seligendis prudentia (n. 15; egregia in amicos 
fides (n. 16), in exsequendis promissis religio (n. 17); 
erga eos quorum aimbitioni pro magistratuum pauci- 
tate facere satis non poterat, singularis. hiumanitag 
commendatur (n. 20). 

Secund« pars. — De publicis ejus virtutibus. Quam 
bonus et civilis in almittendis ad se omnibus, in eo- 
rum querelis audiendis (n. 21). De vultu non minus 
hostibus, quam civibus netus. Memorantyr ejus si» 
ctori» de Gothis , Ilunnis, Saracenis, Scythis, Alba- 
nis, et Persis (n. 22). lu extremam Galliarum partem 
cum exercitu progreditur adversus Maximum Gallia 
tyrannum, multarum legionum defectione (n. 25), 


draginta anuis juniorem ait ad quem Symmachus B quinquennii impunitate inflatum; peremp'o Gratiano 


inittit epistolam 12 I. vit , et ep. 58 et 69 libri 1x. 

Pronuntiatus est hic panegyricus an. Christi 591 , 
secundum Blaloandri rationes , ad kal. Septembr. ut 
tradit. Marcellinus Comes; Rom:e, quo relatam. de 
Waximo tyranno victoriam gratulaturus e Gallia mis- 
$us erat; coram imperatore, quem compellare pr:e- 
schtem videtur ; spectante sen: au, uL ipse ait panc- 
gyrici liujus initio. 


$ IIl. Synopsis pauegyrici. 


Exordium. — Cum multa sibi dicenti metum affe- 
rant, tum in primis commoveri se ait, quod coram 
imperatore, coram senatu, Romz, homo Gal!us di- 
eat : accedere se tamen ad laudandum Theodosium ; 


in Gallia c:edibus,, rapinis, et omni genere crudeli- 
totis grassantem (n. 24). Non sine divino auxilio fa- 
cium, ut tyrannus ille foedus cum Theodosio uteum- 
que initum violaret (n. 50), ut Theodosii adventum 
sustinere non potuerit (n. 51), ut ad Asciam fluvium 
fusus ac plane deletus sit (n. 23), ut Marcellini pari- 
ter exercitus profligatus sit (n. 95). Theodosius abji- 
cienti arma yitam condonat (n. 36). Hz» monam ingre- 
ditur victor : quanto populorum concursu (n. 37), 
Maximus quo fugiat incertus, Aquileia se includit 
(n. 58). Πὰς cum exercitu mira celeritate. convolat ΄ 
Theodosius (n. 59); singulas imperatoris virtutes. ἴῃ 
hujus triumphi partem venisse : in primis felicitatem 
qua factum est ut Maximus voluntaria nece turpio- 


et quia longo locorum intervallo cam ob rem Romam C rem, qualis sceleri debebatur, mortem non elfugeri 


venerit, et quia laudandi principis nulla incumbit 
necessitas. 

Diüstribuiio. — Videpur bxc esse :]. yita Theodosii 
privata; Il. vita ejusdem publica laudatur. 

Prima pars. — Theodosius dillicillimis temporibus 
ideo a Gratiano iu iimnperii societatem adsciscitur, ut 
ingiipanten) ip praeceps rempublicam sustineat (n. 8). 
Non alium eligendum fuisse declarant, ejus patria 
(n. 4), parentis victorize, domus splendor (n. 5), for- 
ma przstantia (n. 6), a&etas integra. et matura impe- 
rio (n. 7). Α fortune donis transit ad animi dotes. 
Usus bejli quo puer jam flugebatur ad imperlum 
(n. δ), res prieclare in bello gest» (n. 10), modesiig 
in recusando iinperio (n. 11), in codem adminisqran- 


de minuendisque 'pelatinis sumptibus (rugalitas, in D 


(n. 40); ut spoliatus regiis ornamentis ad Theodosii 
pedes captivus adductus (n. 45); ut statim ab impera- 
toris conspeciu abductus eo inscio perewmptus sil 
(n. 44); futurus posteris vindicat:ze tyronnidis exem 
plum. Laudaimur sum:na victoris clementia (n. 45), 
Cinne, Sylle, Marii, Cosaris dissimilis (n. 46 ). 
Theodosii in Urbem ingressus. Leges ab eo sapien- 
ter instaurat:e (n. 47). ᾿ 

Conclusio. — Postremum sibi gramlalur, quo 
tantarum rerum testis futurus e Gallia Romam ve- 
nerit, Quanta alacritate excipiendus sita suis civi- 
bus, ea que jbi viderit narraturus; qua auditorum 
frequentia stipandus, et quam multa poelis ei orato- 
ribus suppeditaturus argumenta scribendi. 


INCIPIT PACATI PANEGYRBRICUS. 
S90 | 


l. 8i quis unquam fuit, Imperator Auguste, qui te 
presente. dicturus !* ante jrepidaverit, eum profecto 


me esse et ipse sentio, et his* qui consilium tuum 
participant videri posse video. Nam cum te semper 


INTERPRETATIO. 


* Qui tibi sunt a consiljis. 


NOTAE. 
Lo? Anto. tropidaverit. ln Pithqpano eedice est, jure trepidayerit : Bertiniensi, in re frepidaverif, in aliis 


ere tropidaoorit, 


419 ᾿ 


TREODOSIUS ET PACATUS. 


480 


ultra omnes retro principes laudari oportuerit, ^ A mui, fateor, laboris officium ipsa taciturnitate cor- 


hunc porro ultra quam alias predicatus es, in ea 
urbe conveniat dicendo celebrari, cujus et libertatem 
3 armatus asseruisti, etauxisti "dignitatem togatus, 
quo tandem modo consequi majestatem utriusque 
vestrum oratione mea potero , hoc przcipue in tem- 
pore, quo δ anibo ita mutuo crevistis, ut nec tu. fuc- 
ris adhuc major , nec illa felicior? Huc accedit audi- 
tor senatus, cui cunt difficile sit pro amore quo in te 
praeditus est de te satis fieri, Ὁ tum difficilius, pro 
ingeuita * atque hereditaria orandi facultate, non 
6886 fastidio rudem bunc et incultum transalpini ser- 
monis horrorem, pr:esertim cum absurd: sinistreque 
Jactantiz possit videri, his ostentare facundiam, quam 
de eorum fonte manantem in nostros usque usus de- 


rumpere. δ lta dum obsequio interpretor impu- 
dentiam, dum in eumdem hominem non pato 
convenire gaudium et silentium, duas res diversissi- 
mas junxi : metum et temeritatem. Quin et illud me 
impulit ad dicendum , quod ut dicerem nullus adige- 
bat. * Non enim jam coacta laudatio, et expressz 
metu voces periculum ^ silentii redimunt. Fuerit, 
abieritque tristis illa * facundi:e ancillantis necessi- 
tas, ! cum * trucem dominum auras onmes plausuum 
publicorum ventosa popularitate captantem mendax 
assentatio titillabat, cum gratias agebant dolentes, et 
tyrannum non pr:edicasse tyranuidis accusatio voca- 
batur. Nunc par dicendi taccndique libertas; et quam 
promptum laudare principem, tam tutum siluisse de 


rivatio sera traduxit. * Quibus equidem cogitatis adeo B principe. Libet igitur redditam postliminio securita- 


sollicitor, ut non eos tantum hodie arbitrer interesse 
quos cerno, sed assistere obversarique dicturo Cato- 
nes ipsos, et Tullios, et Hortensios, omnesque illos 
oratores putem, qui me * in posteris suis audiunt. 
Ita multiplici cireumventus metu, quasi parum ha- 
beam timere quod video, * video quod timeam. 

Il. Quid ergo? novusne me pavor et 4 inopina tre- 
pidatio in ipso dicendi tempore deprehendit? Mihi 
vero ii omnes quibus * altrinsecus jactor aestus diu 
ante meditati, longeque prospecti sunt, Sed cum ad- 
miratione virtutum tuarum * ab ultimo Galliarum 
recessu, qua littus Oceani cadentem excipit solem, f 
et deficientibus terris sociale miscetur elementum, 
ad coutuendum te, adorandumque properassem, ut 


tem loquendo experiri: libet inquam, quia neminem 
magis laudari imperatorem decet | quam quem minus 
necesse est. 

ΠῚ. ! De te. igitur mihi sermonis hujus auspicium 
crit ille felicitatis publice auspex * dies, qui te pri- 
mus inauguravit imperio. Nam ut divinis rebus ope- 
rantesin eam coeli plagam * ora convertimus a qua lu- 
cis exordium es!,sicego vota verborum quz olim uuncu- 
paveram soluturus, id oratione mea tempus arripiam 
quo Romana lux coepit. Jacebat innumerabilibus malis 
e gra,vel potius dixerim, *exanimata respublica, barba- 
ris nationibus Romano nomini νοὶ} quodam diluvio su- 
perfusis. * Sed parcam replicare causas, et * placatum 
vulgus offendere. Nam cum per se vivax sit recorda- 


bona quie auribus ceperam etiam visu usurparem : ti« C tio calamitatum, tum * mihi metus hanc gaudiorum 


INTERPRETATIO. 


Δ Nunc cum prater laudes quibus olim celebratus 
es, laudandus sis in ea urbe , etc. 

b Propter innatam et quam a. majoribus accepere [ἀ- 
cundiam, difficilius est ut impolita el imperfecta homi- 
nis trans. Alpes nati oratio non tedio sit, atque. adeo 
herrida videatur. 

5 Quod quidem ita me cruciat, ut, etc. 

d flepentinus metus invasit. 

e Utraque ex parte. 


f Et extremis terris cingitur Oceanus, ad te viden- 
dum, etc. | 

5 Sic dum obsequii nomine excuso. impudentiam. 

b Quod est in silentio. —— 

i Cum improbi assentatores palpabant ferocem impe- 
ratorem publicos plausus inani ambitione aucupantem. 

) Quam eum quem laudandi necessitas non incwubit. 

k Vereor ne praesentis hujus letitie sensum rerum 
trisiium recordatione minuam. 


NOTAE. 


* Armatus. Nempe victo, δου Maximo tyran-- 
no. Togatus, id est, sapientissimis legibus. 

8 Ambo. Roma, et Theodosius. 

* Atque lyereditaria. Iu aliis est, atque adeo heredi- 
taria. 

* ]n posteris suis. Quasi hodie in posteris suis re- 
vivisceutes huic me: orationi coram intersint. 

* Video quid timeam. lud video, quod abest in 
editione Puteana, addendum visum est ex Livineio 
et Balduino. Sensus vero est , quasi non satis timoris 


jucutiant, quae versautur ob oculos, nempe senatus - 


el imperator; occurrunt pr:rterca alix tiinoris causz, 
neinpe velerum oratorum cogitatio, quos hic intueri 
mibi videor. 

I11.—* Ab ultimo Galliarum recessu. Ab Aquitania, ubi 
natum, et inde ltomam missum Pacatum diximus. 

* Non enim. Respexit ad illud Plin. paneg. n. 
2: Quare abeant voces ille , quas metus exprime- 
bat, eic. 

* Facundie ancillantis. Servilem in modum blan- 
dientis. 


4 * Trücem dominuih. Alludit ad Neronum, Domitia- 
rüunique tempóra, 


Ill. — * Deteigitur. Pulmannus legit, det igitur mihi 
hujus sermonis initium ille, etc. lta etiam Ant. Sconho- 
vius ex veteri Codice. 

! Dies, qui te primus. Dies quo Theodosius a Gra- 
tiano primum ad imperii societatem est adscitus, fuit 
decimus quarius aut. juxta. Socratem xvii kal. Fe- 


D bruarii anni Christi 579. 


* Ora convertimus. Fuit hzc oliin paganorum iti- 
dem et Cliristianorum consuetudo, ut ad. orientem 
&0lem conversi preces suas funderent. Tertull. Apo- 
loget. ad gentes de Christianis : Suspicio est, inquit, 
solem nos adorare, quod innotuerit ad Orientis reno 
mem precari : sed. et plerique a[fectatione aliquando et 
celestia adorandi, ad solis orium labia vibratis. 

* Kzanimata respublica. A. Germanis, Gotthis, Scy- 
tbisque gravissiue vexata. 

* Sed. parcam. ld est, sed abstinebo a pervesti- 


gandis tot malorum causis. Infra n. 6, parcam arca - 
num celeste rimari. 


* Placatum. vuigus. Alli legunt placatum ulcus, ut 
dicat nolle se vulnus illud iroperii jain sabatum ré» 


fricare. . 


481 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 


prisentium lucem  tristium commemoratione fu- A gibus; adde auriferorum opes fluminum, adde ra- 


scare. Faciam ergo quod facere przstantes scientia 
medicos spe vidi; altorum vulnerum cieotrices, post- 
quam cutem sanitate duxerunt, manu pendente tra- 
ctabo, przsensisse, et singulos universosque rogi- 
tasse contentus, an cum inter omnes liqueret fessis 
rebus medendum, tali aliquo viro publicis guberna- 
culisadmoveudo, qui " imperatoris unius tueretur zeta- 
tem, * alterius juvaret laborem, potuerimus hujusmo- 
di principem vel optare. In integro itaque rem totam 


esse faciamus, et in quodam orbis terrarum comitio - 


qu:zri putemus. quisnam sit. ille qui debeat tantam 
molem subire, et nutantia Romans rei fata susci- 
pere. Nonne is omnium suffragiis hominum * tributim 
centuriatimque legeretur, !* cui felix patria, cui do- 
mus clara, cui forma divina, cui zetas integra, cui 
militarium civiliumque rerum usus contigisset ? 

IV. Cuncta igitur a capite proposito ordine prose- 
quamur, jam profecto constabit eum principem decla- 
ratum qui et ab omnibus legi debuerit, etex omnibus. 
Nam priuum ὁ tibi mater Hispania est, terris omni- 
bus terra felicior, cui excolendz, atque adeo ditandze 
impensius quam c:rteris gentibus supremus ille rerum 
fabricator indulsit. Qux nec Austrinis obnoxia zsti- 
bus, nec Arctois subjecta frigoribus, media fovetur 
axis utriusque temperie. Qux hinc * Pyrenzis mon- 
tibus, illinc Oceani astibus, inde Tyrrheni maris 
littoribus coronata naturz solertis ingeni ovelut alter 
orbis includitur. Adde tot egregias civitates, adde 
culta, incultaque omnia vel fructibus pleno, vol gre- 


B 


diantium metalla gemmarum. Scio fabulas poetarum, 
auribns mulcendis repertas, aliqua nonnullis genti- 
bus attribuisse miracula; quz: * ut sint vera, sunt 
singula, Nec jam excutio veritatem. Sint, ut scribi- 
tur, * Gargara proventu L:eta triticeo, * Mevania me- 
moretur armento, δ Campauia censeatur " monte 
Gaurano, * Lydia przdicetur amne * Pactolo; dum 
Bispanie uni quidquid ubique laudatur assurgat. 
Hzc durissimos milites, hxc !* experientissimos du- 
ces, hxc facundissimos !* oratores, hxc !* claríssi- 
mos vates parit: hiec. judicum mater, hc principum 
est. Hzc Trajanum illum, h:c deinceps Adrianum 
misit imperio; huie te debet imperium. Cedat his 
terris 15 terra Cretensis parvi Jovis gloriata cuuabu- 
lis, et geminis !* Delos reptata numinibus, et alumno 
Hercule nobiles ** Thebz. Fidem constare nesci- 
mus auditis, deum dedit Hispania, quem videmus. 

V. Erat juste compensationis occasio, ut qui de 
patrix: tux laudibus pauca dixissem, * patris saltem 
viriutibus przdicandis prolixius immorarer ; sed 
quid faciam ?* Novam quamdam patior ex copia dif- 
ficultatem. Quid, inquzim, faciam? Qux * Rhenus, 
aut Valialis vidit aggrediar ? Jam se mihi ὃ Sarma- 
tica c:ede sanguineus Ister objiciet. Attritam pede- 
stribus preliis Bataviam referam ? Saxo consumptus 
bellis navalibus offeretur. Redactum ad paludes suas 
Scotum loquar ? Compulsus in solitudines avias 
omnis Álamaunus, et uterque Maurus occurrent. 
Cum igitur impediat turba dilectum ; ad hoc viri 


NOTA. 


? Imperatoris unius. Valentiniani junioris, qui mor- 
tuo patre apud. Bergentionem in Galliis, ipse cum 
adhuc quadriennis esset, ibidem creatus erat. impe- 
rator. Epit. Victoris. . 

* Alterius. Gratiani, qui cum Gotthos, Taifalos, 
atque omnium atrocissimos Hunnos, et Alanos, a 
Thracia et Dacia expellere unus non posset, 
consortem imperii Theodosium ex llispania evocavit. 

? Tributim, centuriatimque. Unde comitia alia cen- 
turiata, alia tributa, alia curiata dicebantur. 

10 Cui felix patria.Mabes hictotiusorationissummam. 

IV.— 1 Tibi mater Hispania. Theodosium genere 
Hispanum fuisse in ejus Vita diximus. 

* Pyrengis montibus. Hi sunt Hispanic limites. 
Pyrenzeis montibus a Gallia dividitur, 0ceauo vero 
et mari Mediterraneo instar peninsulx tribus lateri- 
bus circumflua est. 

* Ut sint. vera. ld est, etiamsi vera essent : quo- 
modo apud Horatium Epod. lib. od. 1 : Non, ut ad- 


sit, auxili latura plus presentibus. Plura ejus generis p - 


exempla, referre abstineo, ne infinitus sim. 

* Gargara. Vertex est montis Id: ; item oppidum 
est ad ejusdem montis radices , apud Ilium urbem, 
Pergawis proximum, ubi planities maxim: ubertatis. 

Jpsa suas mirantur Gargara messes. 
irgil. Gevrg. r, 103. 

* Mevania. Urbis Ümbrize ad Clitumnum fluvium 
in via Flaminia, Propertii patria, pascuis uberrima, 
quam ideo Lucanus l. 1 Tauriferam vocat: 

Est qui Tauriferis ubi se Mevania camyis, etc. 

* Campania. Regio lialie inter Anienem fluvium 
et Tiberim, juxta mare Mediterraneum extensa, pars 
Latii antiqui. 

.* Monte Gaurano. Gauranum mons Campani 
prope Puteolos. 


G - 


5 Lydia. Asie minoris regio, inter Ioniam ad oc- 
casum, Phrygiam Magnam ad ortum et boream , et 
Lyciam ad meridiem comprehensa. 

* Pactolo. Pactolus Lydim fluvius aureis arenis 
notissimus. 

* Ezperientissimos duces. Ut Viriathum ducem 
strenuissimum, qui cum C. Lxlium prztorem, Q. 
Fabium Maximum ZEmilianum proconsulem et Ser- 
vilianum ejus fratrem consulem adversus se missos 
variis praliis (regiseet , tandem a Q. Servilio Ca-- 

ione , corruptis suis legatis, dolo peremptus 
n. U. C. 614. ii perempus est 

'! Oratores. Puta Quintilianum et utrumque Se- 
necam. 

?* Clarissimos. vates. Lucanum  Cordubensem, 
Mirtialem Biübili haud ignobili oppido Celtiberizx 
natum. Senecam eum qui tragoedias scripsit. 

15 Terra Cretensis. Insula haud multum distans a 
Peloponneso, Jovis natalibus inclyta (hodie Candie). 

!^ Delos. Maris /Eg:ei insula ad quam Latona cum 
Diana et Apolline liberis adrepsit. . 

15 Theba. Civitas Bootie primaria ad Ismenum" 
fluvium, Pindari patria. 

V. — ! Patris. Is Theodosius fuit, non ut Victori 
placet, Theodorus. 

* Rhenus, aut Vahalis. ld. tangit Zosimus 1. iw - 
Transrhenani barbari, qui quandiu Julianus superstes 
[uit, satis habuerant si nemo eos molestaret, Juliani 
morte nunciata, continuo sedibus egressi, bellum mo- 
vebant: adversus quos Theodosius a Valentiniano 
missus ann. $66. Baiaviam a Francis et Saxonibus 
piratis liberavit; Ammianus l. xxvi , xxvii et xxix. 

* Sarmatica cede. Idem Sarmatas ad Danubium 
obtrivit; Scotos Britanniam. populantes. dissipavit 
Londinum victor ingressus ; et Mauros superavit. 
Ammianus |, xxvi. | ᾿ 


480. 


THEOPOSIUS ET PACATUS. 


486 


tanti preestet. gesta in summam referre , quam enu- A que species plurimum creditur trahere de cesle. Sive 


mnerando tenuare. Dixisse sufficiat unum illum di- 
vinitus exstitisse in quo virtutessimul omnes vigerent 
que singula in omnibus prawlicantur. Án si ejus 
δίδου] mos ille vixisset quo Romani duces * Mace- 
donici , * Cretici, * Numantini de vocabulis gentium 
subactarum adoptivum insigne sumebant : jnonne 
hodie pauciora i» annalium seriniis quam in vestrae 
domus titulis coguomenta legerentur ; cum ipse 
S»xonicus, ipse Sarmaticus, ipse Alamannieus dice- 
retur, et quantum tota re-publica habet hostium, 
tanium una familia ostenderet et. triumphorum? 

VI. * Sed quid necesse est mitti in. praeteritum 
diligentiain curiosam ? Patrem, Imperator, tuum de 
te usibmeimus. Nec diffieilis conjectatio est. Nam 


enim divinus ille animus venturus in corpus dignum 
prius * metatur hospitium ; »sive, cum venerit, fingit 
habitaculum pro habitu suo; sive aliud ex altero 
crescit, ei, cum se paria junxerunt , utruque majora 
$unt, parcam arcanum celeste rimari, Tibi istud 
soli pateat, imperator, * cum deo consorte secretum. 
lllud. dicam quod intellexisse liominem , et dixisse 
fas est : tslem esse debere qui a gentibus adoratur; 
cui toto orbe terrarum privata, vel publica vota 
redduntur ; a quo petit navigaturus serenum, pere- 
grinaturus reditum, pugoaturus auspicium. 

Vil. Dudum, ut vidco, dedignarls hame gloriam ; 
scd patere * ea a me in laudum tuarum parte con« 
stitui, quxe solehant in allis sola Inudari. Virtus tua 


cum duo sint qua claros duces faciant : summa vir- ἢ meruit imperium, sed virtuti addidit forma suffra- 


tus, summaque feliciins ; scire obvium est.qua pra- 
ditus fuerit virtute * qui te docuit, qua fuerit feliei- 
t9te prediius qui te genuit. Ὁ digna imperatore 
nobilitas, Ὁ ejus esse filium principem, qui princeps 
esse debuerit, qui hunc Romani fastigii apicem uon 
solum fortitudine atque sapientia, sed decore eiiam 
corporis et dignitate potuerit :»quare! Velut tua haec 
forma venerabilis, quam fortune suz par est] quam 
lounge lateque conspicua commendat imperium ! Ut 
plane in ambiguo sit utrumne te magis nostris men- 
tibus virtus, an obtutibus vultus insinuet. * Non 
frustra. plane opinione sapientium qui naturalium 
momenta causarum subtilius sciscitati , arcanis coe- 
legstibus nobiles curas intulerunt, augustissima quae- 


gium. Illa przstitit ut oporteret te principem fleri, 
haee ut deceret. An vero quidquam putamus ín im- 
perii tui declaratione praeteritum, cum ductam esse 
rationem ipsorum etiam videamus * aunorum ? Cu- 
jus quidem rei tanta fuit cura majoribus, ut non s0- 
lum * in amplissimis magistratibus adipiscendis, sed 
in preturis quoque, aut adilitatibus capessendis 
etas specia!a sit petitorum, uec quisquam tantum 
valuerit nobilitate, vel gratia, vel pecunia, qui an» 
nos * comitiali lege przscriptos festinatis honoribus 
occuparit. Nec Injuria id quidem. Nam et 4 qui ven- 
turi sunt in virtutis adoptionem, illo tamen adoles- 
eentiz lubrico, * ut non cadant, titubant. Àn non 
clarissimos noininis Romani viros * Sullas , Catulos , 


INTERPRETATIO. 
. * Sed quid opus diligentius et curiosius versari (ἃ qui rerum naturalium causas curiosius perserutati, 


circa id quod prateriumm est? 

b Ejus esse filum , qui imperator esse debuerit, 
quique supremam hanc Romauee reipublicae dignita- 
tei meruerit, non tantum, eic. 

* Nun temere creditur justa mentem sapientium 


celestia arcana magia cum cura. invesigant, prsxe 
stantissimain quamque fortuam e ccelo ducere ori- 
giuerm. 

4 Quos virtus sibi mancipatura est. 

* Kisi non labuntur in scelus. 


NOTAE. 


! Macedonici. Philippus Alexandri magni pater 
rex Macedonum, 

3. Cretici. Puta Metellum, ob Cretensem insulam 
an. U. C. 687 expugnatam, dictum Creticum. Vide 
Forum l. Ml, c. 7, de bello Cretico. 

3 Numantini. Nempe Scipionem dictum /Emilia- 
num aut Juniorem Africanum, Pauli ZEmilii (iliuim, 
a Scipione Africano adoptatum, qui ob Numantiam 
an. U. C. 631 ever-am dictus est Nauantinus. 

VI. —*! Quite docuit. ld eit, parenà qui tead artem 
bellicam erudisit. 

* Metatur. hospitium. Respexit ad locum Eumenii 
plane similem un. 17 Gratiarum aetionis : « Naturam 
ipsaur maguis mentibus domicilia corporum digua 
melari. » Ex vero notum est ZEthiopas. et Indos. in 
re«e deligendo id primum observare solitos, ut aliis 
regendis qui przeponerentur, insigni et excelsa cor- 
[A siatura pracellerent. ( Aristoteles |i. vn Po- 
Nic. ). 

3 Cum deo consorte. Cum eo genlo, qui consillls 
iuis yrzest. Veteres erant in ea opinione, suum uui- 
cuique, in primis vero imperatoribus genium adesse. 


Y]. —* Ea a me. Fr. Baldumi emendationem 
sequor, cum in Puteana ediune sit, sed. palere eam 
in laudum tuarwn parte constitui, que solebant in aliis 
sola laudari. Quod ferri non potest, nisi pro solebant 
legatur solebat. 


* Annorum. Theodosius agebat ennum 85 cum fac- 
tus est Augustus. 

* ]n amplissimis magistratibus. In consulatu. 

* Comitiali lege. Legem Annalem intelligit qua de- 
finitum est ab ὦ. Villio iribune plebis, quot annos 
quemque magistratum peleront, caperenique. [nde co- 
gnomen (amilim inditwn, ut Annales appellarentur. Li 
vius, l. xL, c. 43. Quamquam id quidem fuerat multo 
ante definitum, ut ex Lisio ipso, et aliis seriptoribug 
facile colligitur. At Villius dici potest eam legem aut 


D reuovasse, aut novo edicto sanxisse, ut. religiosius 


sarvaretur. Swpe autem gloriatur Tullius se magis- 
(ratus onines auno δυο, id est legibus definito oonse- 
cutum. Atque is quidem Quastor in Siciliam ivit 
anuo 2elatis su: G4. Aidilis eurulie fuit ae. 37, praa- 
tor an, 40, ac demum consul an. 43. Idem Tullius, & 
Philippica, n. 48, Alexandrum dicit 1ertio et trige- 
simo anno mortem obiisse : Que est, inquit, dias πο" 
stris legibus decem annis minor, quuni consularis. 

* Sullas, Caulos, Scipiones. [105 taugit Tullius 
oratione pro Czelio n. 98 : Equidem multos ei vidi in 
hac civitate, et audivi, non modo qui primoribus labris 
gustussent genus hoo vita, ei eztremis, ut dicitur, di- 
gitía altigissent, sed qui lotam adolescentiam voluptati - 
bua dedidissent, emaraisqo aliquando, e& qc ad (rugem 
bonam, ui dicitur, recepisse, gravesque homines etqueilo 
wsires fuisae. De hie fusius agá Valar. Maximus 

. VI, C. οι 


48b 


PANEGYAICUS PACATI TREODOSIO DICTUS, - 


i" 


Sciplones loquor, aliquantitper sibi luxuria vindica- A implevit. Quos etsl plurima laude dotaverit Δη}}}}Π- 


vit? Quos etsi ad portum niutati in melius revexerint 
flatus, diu tamen vitiorum turbo jactavit, et naufra- 
gos atque fluctuantes, ab illis quibus mersabantur 
erroribus :egre :otas recepit. Bene igitur cuncta 
quadrarunt, et ecteris, qux» innumera congruebant, 
^ anni quoque suum junxere suffragium, qui soli in 
homine perfecti bono duarum potiuntur :eiatum, 
virtute juvenum, et. maturitate seniorum. Prius for- 
fasse Imperium inire debueris, ut diutius imperares : 
sed * sine exempli periculo providebitur ne quid 
amiseris. Vita longiore peunsandum quod ex pr:te- 
rito perdidisti. Parum interest quando ecperit quod 
terminum non habebit. 

Vlil. Hactenus in te przdicata sint, Imperator, 


catrix veri vetustas, niliil plus tamen blandita prze- 
stitit quam ut eos in his annis secutos regum, aut 
ducum castra vulgaret, in quibus tu ita fortiter multa 
gessisti, ut ea nou tantum Alexander, aut Africanus, 
aut Annibal videre dum discerent, sed parentes at- 
que Institutores eoruin. optassent facere dum doce- 
rent. 

ΙΧ. * Quam tecta sunt semper consilia fortunz! 
Quis , quxso , tum publicis rebus non putasset , ini- 
micum * tuum illum n statione ca-trensi ad quietem 
receptum ?* Enimvero illa futurum 4 principem * co- 
mens, idcirco paulisper voluit esse privatur, ut quia 
jam ad plenum bellicis artibus abundabas , usus el- 
vilis exsperiens sub otii tempore reddererls. Quo: ego 


dona fatorum ; nunc ad ea. proferamus gradum qux B tuum otium aliorum negotii. anteverto. Non enim te 


tibi debes. Neque enim 1ua illa preterita bellicae rei 
gloria, quam per tot laborum experimenta qu:esisli, 
adscribenda fortune est, Cui hoc nomine etim sue- 
censeri potest, quod quem sceptro et solio destina- 
verat, * numquam indulgenter habuit. Sed ut severi 
patres hie quos plus diligunt filiis b tristiores suM, 
ita illa te plurimis bellis, et difficillimis reipublicae 
temporibus exercuit, duin aptat imperio. Et prius 
quidem quam ad illa veniam, qu» * evi maturus 
egisti, summatim tuum illud attingam cum patre di- 
vino castrense collegium, actas sub pellibus hiemes, 
estates inter bella sudatas, dies noctesque prze- 
liando aut vigilando consumptas, gravissimas pu- 
g'as terra marique pugnatas. Non tam patiens * Afri- 


canus prima rudimenta militi: sub Paulo patre tole- C 


ravit, nec pari indole ^ Anuibal puer in tentoria 
llispana successit, nec futurarum spe certiore vire 
1utum Philippea castra Alexander nondum Magnus 


amoena littora, nec dispositiead temporum vices ha- 
buere secessus , sed sive tu agris, sive oppidis tem- 
pus dabas, rem et famam pariter augebas. Et !n ur- 
bibus quidem omnium :zetatum ordinumque homines 
his, aut illis beneficiis !* appreliendebas , amicorum 
commoda , absentium πόροι δ assidnitate , consilio , 
ro juvabos. Jam sí placuisset * oppida rure mutare, 
ul (tu vite oblitus urban: exsequebaris agricolam ? 
Audio etiam , imperator, et credo sempe 5 aliqua te 
laborum tibi injunxisse , et ne contralieres corporis 
veternum , cujuscemodi semper opere insidiantis otii 
tersisse rubizinem. Sic agrestes * Curii, sic veleres 
δ Coruncani, sic riomina reverenda 5 Fabricii, cum 
induci:? bella suspenderant, inter aratra vivebant ; 
el ne virus ἃ quieie languesceret , depositis in gre- 
mio Capitolini Jovis laurcis , triumphales viri rusti- 
eabantur. Inde est quod accepimus datos serentibus 
fasces, et missas cum curulibus suis per rura " pal- 


INTERPRETATIO. 


4 /£tas etiam convenit: 4028 una in homine pese 
fecta est. 

b Asperiores sunt. 

* Quam occulta ! 

4 linperatorein sedulo exornaas. 


9 Pro variis tempestatibus. 

f Tibi obstringebas. 

& Aliquid laboris tib] sumpsisse. 
Β Cessatione enervaretur. 


NOTE. 


5 Sine exempli periculo. Absque eo quod quisquam 
sperare idem po-sit. 

VIM. — * Numquam indulgenter. Theodosius enim 

L patrem imperatoris jussu interfectum fugere in 
lispaniain ueresse bahuit, ut periculo 66 subdiuce- 
ret, ibique delitnit dunec ad imperium revocaretur, 
Fit et aliig adversse fortune ensibus exercitus, ut 
non immerito de eo Ambrosius in oratione funebri 
fixerit : Portavit jugum grave Theodosius a juventute, 
quando insidiabaniur ejus saluti, qui patrem ejus trimme- 
phelorem eccideran!, 

* Avi maturus, Aneid. v, 75 : ΑΞ νἱ maturus. Ace- 
ates; ei |. 1x, 946 : Anüni mnturus Alethes. 

8 Africanus. Scipio minor Auilianus, Pauli filius, 
Sub patre helium gessit in Hispania au. U. C. 603. 

* Annibal. Amilcaris filius, novem annos natus, & 
patre aris adumolus, odium in Romanos perenne jura- 
sif. eSinde socius et miles ín. castris (uit. lura vide 
aped A. Vicierem. 

IX. — ' Tuum receptum. Intelligo de tempore quo 
Theodosius statim ἃ pareniis noce ia Hispauinn se 
recepit : ubi annum lorme integrum privauss vixit , 
donec ἃ Gratiano indo ad ünperá eosietgtem revo- 
catus ost. 


* Comens, Àn conans, ut vult Barthius adversar. 
j. xxiv, c. 2. 

* Oppida rure mutare. Vorat. |. 1, od. 17 : Velox 
amaenum sepe Lucrelilem mutat Lyceo Fuunus, eic. 

* Curii. Intellige de. Mareo Curio. Dentito, qui . 
post Sainnites, 8 binos eir Lucanos variis bellis sub- 
actos rus concessit, ut privatus viveret. 

* Coruncani. Is oinnium primus de plebe a Roma- 
nisfacius pontifex, cum ad Teucam Hlyriorum regi- 
nam esset legatus, preter jn» fasque interfeetus est. 
Huic ἃ populo Romano statuam dedicatam esse irae 
dit Plinius I. xxviv, c. 6. llujus contineutiau laudant 
Tullius, pro Domo, ei Livius. . 

* Fab icii. De Fabricli abstinentia supra dietum, 
γιά “τὶ eiiam. potest Cicere in Catone, et pro Rose. 
Amer. ; Plinius l. xviu, c. 8 ; Columella l. V, in preso 
[atione ; Seneca consol. ad Helviam.; Valer. 

' Palinatas. Vestis paluata, eu triumpballs dice 
ὕλιων qua triumphantes , eut certe qui palinam me- 
ruerant, uti solerent. Hinc íllud BSidouil in paueg. : 
Post palmam paimaig venit. Videtar etiatn ad consue 
lem pertinuisse ; nam Ausos. paneg. ! Pulnata veo 
stis ut in. pace consulis est, sie in Miclorja trium- 


481 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


488 


matas , quod agricolas consulares , pastoresque tra- A in prelium primusire, prelio postremus excedere, dux 


beatos, et dictatores inter armenta * vestitos. Sed 
illos quidem angusta res familiaris addicebat labori , 
ut quibus ipsi suburbaui horti , preecepsque * Janicu- 
lum, et jugera arctata pomerio vomere essent aut 
ligone versanda, '* nec injuria opus reverteretur ad 
dominos, cum deerant quibus juberent. Detrahit lau- 
dem patientiP inopia: majoris exempli est labor 
Sine necessitate. 

X. Gaudent profecto divina * perpetuo motu, et 
jugi agitatione se vegetat zternitas, et quidquid ho- 
mines vocamus laborem, vestra natura est. Ut inde- 
fessa vertigo ccelum rotat, ut maria zstibus inquieta 
sunt, ut stare sol nescit, i(a tu, imperator, continua- 
tis negotiis, 5 et in se quodam orbe redeuntibua 


consilio esse, miles exemplo : ut jam tum posset in- 
teliigi alios imperatori pugnare, te tibi. Illud tamen 
pre caeteris mirum, quod cum omnia faceres ut im- 
perare Jeberes , nihil tamen faciebas ut imperares. 

Xl. Argumento est dies ille communis boni auc- 
tor, quo tu cum ad suscipiendam rempublicam voca- 
baris, oblatum imperium deprecatus es : nec id ad 
speciem tantum, ut cogi videreris, sed obnixe, et 
diu, et velut impetraturus egisti. Quippe aberat causa 
fingendi. Non enim te princeps solus et domi, et tan- 
quam tentaret ambibat, sed publice et * in comitio , 
et ut aliud jam facere non posset. Prorsus * ut, nisi 
imperium affectu simplici noluisses , potueris velle 
securus. Expostulari hoc loco tecum reipublicze ver- 


semper exercitus es. ^ Vix ! tecta Hispana successe- B bis necesse est, qux in sunimam [58 cunctatione for- 


ras , jam Sarmaticis tabernaculis tegebaris. Vix eme- 
Fita arma suspenderas , jam hosti armatus instabas. 
Vix Iberum tuum videras, jam lstro pretendebas. 
Ne tum quidem * cum in aliiorem provectus yradum, 
jubere tantum , et * dividere cum negotiis otium , et 
parta gloria 4 velut * reposito frui posses honore, ope- 
ram reinisisti, quin omnium castrensium " munerum 
numeros primus , aut cum primis obires , stare pro 
signis, excubias sorte agere, * vallum ferre, locum 
bello antecapere , speculatum egredi , castra metari, 


midinem a media spe relapsa, f tali aliqua te pro- 
fecto, sed quam solus audires, voce convenit : 
Parumne me, Theodosi, hactenus distulere fata, ut 
tu insuper tentes moras augere fatorum ? Án nescis 
rem tuam per momenta €onsumi? Nescis me tibi , * 
tuisque decrescere? Quidquid atterit * Gothus, quid- 
quid rapit " Hunnus, quidquid aufert * Alanus, * id 
olim desiderabit Arcadius. " Perdidi infortunata Pan- 
nonias; δ lugco funus llyrici ; * specto excidium. 
Galliarum. "5 Principum senior in tanta bella non 


INTERPRETATIO. 


^ Continua actione. 

b Et per aliquem circulum sibi succedentibus , 
semper te exerces. 

c Vix in Hispaniam adveneras : et jam castra me- 
tabaris in Sarmatia; vix abjeceras arma victricia, 
jam, etc. 


4 Tanquam deposito militie onere. 

9 Ut, nisi imperatoriam dignitatem vere et ex ani- 
mo recusasses, potueris tuto illam admittere. 

f Te sane hujusmodi verbis, sed quz solus audi- 
visti, compellavit. 


NOTE. 
^ Vestitos. Indutos consulum insignibus, Forte le- (; in Scythiam inde transgressi, paulo post in totam 


gendum quesitos ut Claudian. de cousul. Mallii The- 
odor. 9. 9: 


Iu mediis consul quzsitos aratris. 


* Janiculum. Collis est, qui transtiberiuze regioni 
imminet, a Janv dictus. Roni: adjectus est ab Anco 
Martio, huncque non muro solum, sed etiam sub!icio 
ponte, tum primum Tiberi imposito, coujungi urbi 
placuit. 

! Nec injuria. Quia enim deerant quibus agri sui 
colendi curam committerent , necesse erat ut hunc 
ipsi laborem susciperent. 

X. — ! Tecta Hispana. Tangit tempus cum Theo- 
dosius ad Valentis furorem evitandum sese in Hispa- 
niam recepit an. Christi circiter 370. 

* Cum in altiorem provectus gradum. Cum factus es 
imperator. 

Dividere cum negotiis otium. Tale illud Plinii 
l. vin ad Arrianum : Graviora opera lusibus , joci. 
distinguo. Velleius 1. 1: Neque enim quisquam 
Scipione elegantius intervalla negotiorum otio dia- 


zu. 

* Reposito honore. Velut deposita ad tempus digni- 
tale. Alii pro honore legunt onere, ut. est apud Ca- 
tuliuin. ' 

5 Munerum numeros. ld est, partes et officia. Haud 
absimile iliud Plinii. omnes comitatis numeros obibas. 
4 Vallum ferre. Terram ferre vallo exstruendo. 

Xl. — ' In comitio. Comitium vel pro consessu 
ipso sumitur, vel pro loco, in quo ad eligendos ma- 
gistratus conveniebatur. 

* Tuisque. i 

* Gothus.. Gothi 


populi ex Scandinavia oriundi, 


cp 


Europam exundarunt. 

* Hunnus.. liunni Sarmatie Europzz populi juxta 
Moticam paludem olim incolentes, unde egressi in 
Pannonias primum, tum in. Gallias migrarunt ; ubi 
in Caialaunicis campis ab Aetio er Merovieo junctis 
Wisigethorum Burgundionumque ducibus victi an. 
Chr. 451. (Jornande de rebus Geiicis c. 24, et Am- 
mian t. 10). ) 

* Alanus. Alani populi Scythize Europae ad Mzvo- 
tidas paludes, a fluvio cognomine nomen traxere. 

*]d olim desiderabit Arcadius. Haud absimile illud 
quod Eneas de Ascanio lilio, ZEneid. 1v, ὅδε: 

Me puer Ascanius, capitisque injuria chari, 

Quem regno Hesperis fraudo et fatalibus armis. 
Arcadius autem fuit Tbeodosii magni liberorum natu 
maximus. 

* Perdidi Pannonias. Apparet, inquit Rhenanus, 
hoc tempore Pannoniam inferiorem, quz» hodie Hun- 
faria nominatur, ab Hunnis occupatam. Quid si intel- 
igamus illud de Quadorum motibus in Pannonia, ob 
Gabinium eorum regem a Romanis interfectum, cum 
ita exarseruut ut Danubium trausgressi, occupatam 
circa messes agrestem plebem trucidarint, parumque 
abfuerunt quin Constanti filiam Gratiano Augusto 
mox nupiuram abduserint (Ammian. ἰ. xxix, c. 95). 

5 Lugeo funus lllyrici. lutelligit iunestam cladem 
que an. Chr. 574 sub Valeutiniano contigit. (Am- 
mian. [. m, c. 8.) 

* Specto excidium Galliarum. 'Transrhenanis po- 
pulis in Gallias irrumpentibus. (Ammianus) 

!* Principum senior. Gratianus tum erat 20 anno- 
yum. 


4 ' ees 


489 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 


490 


sufficii ; alter etsi futurus sit aliquando fortissimus, A vita delectat, quorum crudelitas indamnatos necandi , 


!! adhuc tamen parvus est. Tu dubitas excipere col- 
lapsam, et * ut nihil differas, sero reparandam? Hanc 
mihi gratiam refers quod te etiam felix desideravi? 
quod cum me Nerva tranquillus, amor generis hu- 
mani Titus, pietate memorabilis Antoninus teneret ; 
eum '* moenibus Augustus ornaret, legibus Hadria- 
nus imbueret, finibus Trajauus augeret, parum mihi 
videbar beata, quia non eram tua? Quid tu mibi fa- 
ceres si juris tui esses? Orat ecce 15 te dominus 
meus, orat ecce te deminus adhuc tuus, et, qui posset 
cogere, mavult impetrare. Imperium quod ab impe- 
ratore defertur, tam tibi nolle jam non licet , quam 
velle non licuit. 

XII. Solus igitur, Auguste, solus inquam omnium 


cupiditas privata rapiendi , libido honesta fceedandi 
jus atque impunitatem requirunt. Quid tua intererat 
te principem fleri , qui futurus eras * in imperatore 
privatus? * Nisi forte in te hodie aut pudicitiz: remis- 
sior cultus, aut minor sanguinis humani metus, aut 
alien: rei major est appetitus. Idem es qui fuisti, et 
tantum tibi per te licet quantum per leges licebat. 
Jus summum facultate et copia commodandi , non 
securitate peccandi experiris. Unum tibi prestitit 
principatus, ut certum haberemus omnes, etiam sub 
imperatoribus aliis vixisse te legibus tuis. Nam qui 
nihil facit licenter cum potest, nunquam voluit. 
XIII. Quin ubi primum te imperio praestitisti, non 
contentus ipse * ultra vitia recessisse, alienis vitiis 


qui adhue imperaverunt ὁ ut princeps esses preesti- B corrigendis curam adjecisti ; idque moderate, ut sua- 


sti. Alios empta legionum suffragia , alios vacans 
aula, alios afünitas regia imposuere reipublica : te 
nec ambitus, nec occasio, nec propinquitas principem 
creaverunt. Nam et eras a familia imperatoris alie- 
nus, et asciscebaris tertius, et cogebaris invitus , 
invitus inquam. Audite hoc * publici parricidz, qui 
* oblita fide, dominorum sceptra cepistis, et periculo 
non minore quam scelere , imperium vita paciscen- 
tes, sanguinis pretio regium nomen emistis ; repulsam 
patitur principatus', et unus est" ambitus candidati 
ne declaretur. Credetne hoc olim ventura posteritas, 
et prestabit nobis tam gloriosam fidem, 5 ut nostro 
demum saculo aunuat factum quod tantis infra su- 
praque temporibus nec invenerit zemulum, nec ha- 


dere potius honesta quam cogere videreris. Et quia 
vel ! longo Orientis usu, vel multorum retro princi- 
pum remissione, tantus quosdam luxus infecerat, ut 
3dulta consuetudo lascivie haud quaquam facile vi- 
deretur obtemperatura medicine, ne quis se pati 
injuriam putaret, a te voluisti incipere censuram, 
et * impendia palatina minuendo, nec solum abun- 
dantem rejiciendo sumptum, sed vix necessarium 
usurpando * demensum, quod natura difficillimum 
est, emendasti volentes. An quis ferret moleste ad 
principis semet modum coerceri? aut subtractum 
sibi doleret de privata luxuria, cum videret impera. 
torem, rerum potentem, terrarum hominumque do- 
minum, parce contenteque viventem , modico et * 


buerit exemplum ? Sed qui * vitx tux sectam ratio- C castrensi cibo jejunia longa solantem ? ad hoc aulam 


nesque cognoverit, fidei jucunctanter accedet, nec 


abnuisse dubitabit imperium sic" imperaturum. llli 
enim, illi avide regna desiderent, quos soluta legibus 


omnem * Spartanis gymnasiis duriorem , laboris, 
patientie, frugalitatis exemplis abundantem ? nemi- 
nem unum inveniri, qui auderet ad penum regium 


INTERPRETATIO. 


bes Serius instaurandam, vel si moram nullam ad- 
8. 


b Ütnostra tandem zetate fateatur contigisse quod etc. 
c Àb omni vitio immunem te przstitisse. 


NOTE. 


!! Adhuc est. Valentinianus Junior nonum 
tantum agebat annum, teste Ammiano, Idatio, Chro- 
nico Alexandr., etc. 

' Manibus ornaret. Balduinus pro moenibus resti- 
tuit moribus. Juxta illud Horatii l. τι, ep. 1: 


Res Italas armis tuteris, moribus ornes. 


33 Dominus meus. Gratianus. 

Xll. —* Ut princeps esses prantitisti. Àn ut placet 
Acidalio addenduin restitisti ? 

* Asciscebaris tertius. Tum enim Gratianus et Va- 
lentinianus imperium obtinebant. 

* Publici parricide. Et si hoc in multos cadere pos- 
sit, tamen alludere mihi videtur potissimum ad Ty- 
rannum Maximum, Gratiani interfectorem. Recens 
enim erat factum. . 

* Oblita fide. Oblita παθητιχῶς sumitur ut apud 
Virg. Ecl. ix, 53: | 

Nunc oblita mihi tot carmina. 
Alii legunt obliti cede , id est, contaminati. 

5 Ambitus candidati. Nova species candidatus. Ne- 
que enim postulabat ut fieret, sed ut ne fleret impe- 
Fator. Ν 

* Vite tue sectam. Respexit ad illud Plinii pan. n. 
84 : Sed qui vitat iue instituta, rationemque cognoverit , 
facile (ontem copie hujus inveniet. 


PaTRoL. XIII. 


' Impératurum. ld. est, eum qui tanta cum laude 
erat administraturus imperium. 

5 In imperatore privatus. Qui in imperio privati ho- 
minis modestiam servaturus esses. 

9 Nisi forte. Elpovixóx illud accipio. . 

b zl .—! Longo Orientis usu. Propter gesta in Syria 
ella. 

* Impendia palatina minuendo. Id quod aiunt alii 
Theodosianz vitze scriptores negat Zozimus Histor., 
lib. ww. Quin potius tantum impendiorum in mensaimn 
regiam ait invectum a Theodosio, ut pre multitudine 
ciborum el lautitia, populosz coquorum ac pocillato- 
rum cohortes sint. ἱπει μία. Sed qus (ides huic 
scriptori in iis qus» ad imperatores Christianos 
spectant? 


* Demensum. Demensum proprie dicebatur, quod 
servis in alimenta singulis mensibus dabatur. Te- 
rent. Phorm. Act. 1, 8c. 1 : Quod ille unciatim viz de 
demenso. suo Su&m  de(raudans genium ,  comparsit 
miser. Hic latius sumitur pro quocumque victu ne- 
cessario. 

* Castrensi cibo. 1d est, larido, caseo, et posca, 
inquit Spartianus in Hadriano. Locus autem ille de 
Theodosii frugalitate et temperantia sumptus videtur 
ex Mamertini in Julianum paneg. n. 11. 

* Sparianis. gymnasiis duriorem. Spartanos enim 


16 


491 


THRODOSIUS ET PACATUS. 


flagitare remotorum littorum piscem, peregrini aeris A diam, quibus militaris rei summam, quibus consilie- 


volucrem, alieni temporis florem ? 

XIV. Nam delicati illi ac! fluentes, et. quales tulit 
sepe respublica , parum se lautos putabant, nisi 
luxuria * vertisset aunum, nisi l'yhernze poculis rosae 
junatassent, nisi estiva bin gemmis capacibus glacie 
falerna fregissent. Horum qul:e augustus erat. noster 
orbis, Namque 2appositas dapes non sapore, sed 
sumptu zstimantes, illis demum cibis scquiescebant, 
quos extremus Oriens, aut positus exira Romanum 
Colchus imperium, aut famosa naufragiis maria 
misissent, quos invite quodammodo reluctantique 
natur» hominum pericla rapuissent. Ut tacearm in- 
fami sape dileclu: scriptos in provinciis autupes, 
ductasque sub signis venatorum cohortes militasse 


rum tuorum arcana committeres ἢ Ergo cum depletz. 
fuerit iste dilectus, unus ex judicio, altet ex fato, 
iucertum meliores vires sapieuuda tua, an fortune 
quesiveri, cum (2168 vol * acceptos babems, vel 
repertos, ut et. illí meruerint teneri, € isti debue- 
rint eooptari. 

XVI. Ecquis imperetorust unquam petavit ami- 
citie cultum in regia laude ponendum ? Hotilis hec 
virtus, dubiumque an virtus judicabatur, nec pala- 
tiis digna, sed periealís habebatur. * inde facilios 
invenerie, qui petuniam ex serario, quam qui ex 
animo fidem prompserint. * Optimus flle ditabat, 
non etiam diligebat, prodesse novera!, amare nescie- 
bat, ὃ Tu amicitiam, nomen ante private, non 60- 


conviviis, nonne cognovimus cujusdam retro princi B lum intra aulam vocasti, sed indutam purpura, auro 


pis non praudia saepe, sed fercula * sestertium mil- , 


lies. asiümata, patrimoniorum equestrium pretia 
traxisse? Tux, imperator, epul, mensis communi- 
bus pareiores, locorum ac temporum fructibus in- 
struuntur. Hinc certatim * in omnes luxurix pudor, 
parcimonia cultus inolevit, et quiescentibus legum 
minis, subiit quemque privatim sui. poenitentia. Sic 
est enim, sic est, exasperat hominee ἃ imperata cor- 
rectio, blandissime jubetur exemplo. 

XV. Sed cum hzc, et ad hunc modum cztera 
mores hominum et instituta formarint, tum nihil 
abdicandis vitiis, adoptandisque virtutibus impensius 
sentio profuisse, quam quod his te viris semper de- 
disti ,* quos affectare publica deberet imitatio, qui, 


gemmisque redimitam, solio recepisti, reque, non 
verbis asseruisti, priucipis mentem tante in sues 
benigniorem esse deberé, quamto sit fortuna pre- 
stantior, ^ cum fide ac facultate poribas agas, et fa- 
miliaribus tuis imperator tribuas , quod privatus 
optaras. Quanquam ! que eapere vola potuerunt, 
quod plerique te principe consecuti sunt ἵ Nec nunc 
de his honoribus loquor, quos in quemcumque 
conferre imperatori necesse est. Dux aliquis evehi« 
tur ? Exigit disciplina casirorum. Profeetus attollitur? 
Imponendum e»t proviucize caput. Consul ereatur? 
j Habiturus est nomen annus. Ita in summis illis 
pulcherrimisque beneliciis, Κα est aliqua praestantis 
utilitas. À te, nova benignitate, is atmicis honos ba- 


quam facile tibi fuissent f sequacesque discipuli, C bitus est, qui totus esset illorum, quibus deferebatur, 


tam czteris expetendi essent magistri. Ut de bis si- 
leam, € quostibi primus ille nascentis imperii dies 
obtulit, tantis virtutibus pr:editos, uà. non pro copia 
sumpli, sed ex copia viderentur optati, quot tu 
postea qualesque legisti, quibus provinciarum custo- 


nihilque ex eo ad te redundaret nisi dendi voluptas. 
Cui cum essent domi * filii, gemias iis spes ocu- 
lique reipeblica , dilatig eorum —magisttátibus ὃ 
amicos consulatu ornavit. Si mehercule vir ille 
éiviuds , felicitatis publicze auctor, * parens tuus 


INTERPRETATIO. 


ἃ Tempestatum ordinem pervertisset. 
b In poculis e gemmis grandibus. 
*^ c Apud omnes luxurie odium et percimenise ámor 
invaluit. 
d Correctio cum imperio conjuncta. 
* Quos populi deberent imitandos sibi proponere. 
1 Obsequentes. 


€ Qui magistratus gerebant, cum imperium adeptus 


b Cum tua fides sit par [Ὁ liberelitati. 

i Quznam vota attingere unquam poterunt, quod 
te imperante, etc. 

| Necesse est ut ab 60 nomen imponater ahno. 

k Aliquod commodurs reditad eum qui ilind prsestat. 


NOTE. 
pueros ad Dianz aram loris flagellari solitos, weque D lies sestertium. Porro &umma illa quadringentorum 


dum sanguis proflueret, nemini opinor nou notum. 

XIV. * Fluentes. Luxu dif(fluentes. Velleius, Fluens 
moliittis Sardanapalus. Item otio ac mollitiis pene ultra 
foeminam [Iuens. Quinitianus pueros molles ac deti- 
eatos, solutos dicit. ac. fluentes. Plura. intemperantiae 
exempla vide apud Capitolinum in ZElio Vero, cujus 
convivium zestimatum dieitur sexagies LLS. et Vitel» 
lius novies millies sestertium epulis absumpsit (Tacit. 
Hist. d. uw). Qux posterior summa libras Gallicae 
conficit 59, 375, 00. 

* Sesterlium millies, Hunc. in locum írrepsit mani- 
festom mendum, cum ex floratio, Juveu:le, Plinio, 
C:eterisque constet. censum equestrem fuisse tantum 
quadring-ntorum sestertium. Quare legendum hic 
sestemiis quadringentis, eo libentius puto, quod cum 
lu antiquis exemplaribus haberetur; loriasse cp. LL. 
quadringentis sestertiis facillimum [uerit librariis 
propter notarum affinitatem exscribere c9 LL. mil- 


sestertium ad libras nostrates 17, reducitur, cum 
sestertium millies ad 4,275,000 librae Gallicas excres- 
cat. Nota autem fercula, etsi ut plurimum pro cibis 
sumuntur, interdum etiam pro machinis quibusdam 
accipi, in quibus plures cibi taensa  imponebantur, 
ul videre est apud Petronium. 

XV.! Acceptos habeas. ld est a fato. Mex eel repertos, 
id est, industria tua, 


XVI. ! Inde facilius. In principibus facillos est libe- 
ralitatis, quam fidei et amicitie exemplo reperire. 

* Optimus ille. Fortaese optimos. Mox ille, id est, 
Gratianus. 


nh amicitiam. Sumptum ἃ ex Joliami pan. 
n. 23. 

* Filii. Arcadies et Honorius. 

5 Amicos. Nempe Mamertiaum et Nevitam. 

* Parens tuus. Theodosius. 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. . 


494 


viveret, quid aliud exepectasset a fllio, quam ut ne- A mium spondetur, et redditur. Sibi humilitatem et 


" potibus anteferretur ? Prestitisti igitur amicis, quo 
plus nec patri przstare potuisses. Ὁ  benevolentise 
(088 singulare consilium ! Auges tempore dignitatem, 
que incrementum ex magnitudine non habebat. 
Renuntiantur amici ante filios tuos consules, * quia 
non poterant plus esse, quam consules. 

XVU. Fat nunc sui. ostentatrix vetustas, οἱ illa 
innumeris litterarum vulgata. monumentis Jactet 
exempla. * Pirithol fidem przdicet, et decautatum 
omnibus scenis Phocsi juvenis laudet officium ; Py- 
tbfam etíar, sí videtur, dicat et Damona, quorum 
alter in amic! morte se vadem obtulit, alter ad diem 
vadat» moris occurrit. Ut hxc esse vera credamus, 
quz mendaciis vatum ἴῃ plausus aptata * cavearum , 
* fidem tempor! debent : num przstare credendo plus 
possumus, quam ut istos, qui amicitie laude cen. 
senter amicorum fuisse, quam spi diligentiores pu- 
temus ? Sed cum instituente natura plus fere filios, 
quam nosmetipsos diligamus, omne vicit exemplum, 
qui amicos his pr:ztulit, quos sibi prferebat. * Sed 
tu quidem, » ad exonerandam debentium verecun- 
diam, συ: in (uos cohfers, non vis videri przstare, 
sed reddere. Geramus tibi morem, * et beneficiorum 
summas tmorum pro tua voluntate ducentes, quid- 
quid familiaribus tuis tribuis non expendi potius, sed 
rependi putemus ; enimvero cum leviter cognitos, 
aut etiam semel visos fis honoribus simul ditas, qui- 
bus et amici possent esse contenti, noune omnibus 
vis probare amicum tibi esse qui bonus sit 7 Cui- 
eumque quid publici mandatum fuerit officii, prz- 


tenebras suas imputet jacens virtes, qux non ob- 
tulit se probandam. * Quod conscientice tux suffleit, 
honoratus est qui probatus. 

XVIII. Velim tamen dicas unde, cum * tautis pro- 
missa persolvas, quid cui promiseris scias, nee te 
vel reipublice cura, vel ipsa ilfía tuorum beneficie- 
rum tarba confandat, * ut parcior, tardiorve, tempore 
quem, modove decipias. Qnis debitor vereeundus its 
mutuam ad diem reddit, ut. te, quod promittis, ap- 
pendis ? * Nec imponi negligentibus arbitreris. Quo- 
üdie 4 in beneficia tua. queerimus , et memoriam 
convenimus, et ne. singulis ínsidietur oblivio, eum 
altero quisque conferimus. Unum invenire non pos- 
sumus, cojus spem atque exspeetadienem non dicam 
fefelleris, sed, quee ^ * delieaiier est querela, dista- 
leris. Solamne me, imperator, benevolentiam tuam 
mirari putas ? Αἱ ego miror etiam memoriem. Nam 
cui * Hortensio, Lucullove, vel Caesari tam persta 
umquam adfuit recordatio, quam tibi sacra mens tea 
loco momentoque, quo jusseris, reddit omne depo- 
Sifum Ὁ * Ütrum te tamen ipse admones? an ut Hii 
majestatis taze participi * deo, fermntur assistere fata 
cum tabulis, sic tibi aliqua vis divina subservit, ques 
quod dixeris, scribat, et suggerat ? Nihil ita primori- 
bus labris polliceris, quin promisso fidem ΒΟ 488, 
el verba re sancias. Nemo fam, nemo beneficia, que 
dederis, 5b eo credit tempore computanda, quo de- 
deris, quia *tam sint certa, qu:x** spondes, ut tam 
videantur accepta, cum spondes. 

XIX. Jam idipyum, quod * ante promittis, nonne 


INTERPRETATIO. 


^ Vetustati debent quod fidem faciant. 

b Ut consulas pudori eorum quos obstringis. 

« Et summa tua beneficia ex arbitrio. 

4 Beneficia tua animo computamus, et memoria 


C repetimus ac ne quis nllus eorum ob]iviscatur, ipter 


nos de iis quasi ea comparantes colloquimur. 


* Longe minor. 


NOTAE. 


" Quia non. poterant, Beneflcium consolatus quo 
nullum majus conferre amicis poteras, si spectetur 
supremi illius magistratus dignitas, fecisti ut majus 
estet cum «t cilo conferres, eos filiis etiam ante- 

ullis. 

XVII. — * Pirithoi fidem. De Pirithoi et Thesei , 
Pyladz et Orestis, Damonis e Pytihie seu Pintbiz, 
amicitia nihil dico, quoniam res nota est. 

* Cavearum. Cavea proprie est area in medio thea- 
tro, in qua equitum aubsellia constitata esse consue- 
verant , quod velis tecta caves similitudinem re- 
ferrent. Sepe tamen uti hoc in loco pro toto theatro 
sumitur, ut ZEneid., l1. v, 540 : 

Hic totum caves consessum ingentis, ete. 


Ὁ Sed Iu quidem. Fortasse εἰ tu quidem, ut notat 
Acidalius : inconeinnum enim quiddam habet repe- 
tto particule sed. 

* Quod conscienim tug. Respexit ad Gratisrum 
actionem. Eumenii, n. 20 : Sibi impulet. quisquis. uti 
noluit beneficio tuo, nec se dignum vita judicavit, cum 
per te liceret wt viseret (tu. quod eu(ficit conscientice 
e) etíam non merentibus pepercisii. 

VIH. — * Textis. Pro tot. 

* Ut parcior. Ma ut alieni aut id non des quod 

promisisti, ant non des eo tempore quo daturum te 


p . 
* Nec imponi. Sic agis cum iis quibus promisisH, 
quasi existimes eos ita diligentet observare promis- 


sorum modum tempusque, ut facile decipi non pos- 
sint. 

* Delicatior est. Delicatiorem veeat. dilati , quam 
non dati omnino beneficii querelam ; quia promissa 
denegare hominis est nullius fidei : differre vero , 
negligentizx cujusdam qu: in hominem quemvis cadere 
posse videatur. 

* Hortensio, Lucntiove. Przstsntem hujus memo- 
riam commendat Tullius Tuscul. 4, et extremo de 
Oratore |. ni, ubi et Hortensii meminit , fidem et in 
Bruto, n. 501. Cresarem vero tradit Plinius |. vn, c. 
95 , scribere et. legere simul, dictare et audire soli- 
lum , epistolas vero tantarum rerum quaternas pariter 
librariis dictare : aut. si nihil. aliud egeret , septenas. 
De aliis przestantis memeria exemplis a nobis supra 
dictum est. 

* Utrum te tamen. Alii utrum autem ipse te. 


7 Deo. Utrum vero Deo an Jovi ? Etenim an Paca- 
tus christianus fuerit incertum est. Jovi autem Mar- 
ἰδῆ Capella l. 1: Parcas superum librarias assis» 
lere ait, ejusque sententias excipere. Quad el sci'e suo 
more refert Lucianus, 566. Poetz? Graci et mytho- 
logici dicunt Parcas esse scribas Jovis. 


5 Tam sint certa. Fortasse lam sunt certa ut ad 
oram editionis sn: notat Livineius ex Viennensi co- 


66. 
XIX.— ' Ante. promittis. Promlt(is , antequam be» 
neficium ullum conferas. 


498 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


490 


de summo purissim: mentis candore proficiscitur ? A sum est, ut graviorem semper putaverint servitute 


nam cujus e-t animi * nec vota hominum fatigare, 
nec adhibere muneribus artem difficultatis , sed de- 
nuntiare prasstanda , ut et prolixior sit sensus bono- 
rum , nec repentina felicitas faciat attonitos , et si - 
miles reddat ingratis? animos enim nostros, subitis 
affectibus impares, proinde lztitia ac dolor , si de- 
prehendat , * externat. An non illa Romana * pieta- 
tis notissima: mater, nuntio mali Cannensis exter- 
rita, filio reduce, quem flebat , * diriguit in mortem, 
nec par esse gaudio potuit quxe superfuerat orbitati? 
Conscius igitur celestis arcani, et naturalium * depo- 
sitorum , mavis liominibus sperata procedere , quam 
insperata supervenire beneficia. Nec immerito. Nam- 
que fugiliva successuum repentinorum voluptas * ut 


contemptum , ejusque impatientia sint coacti post * 
bellatores Tullos, * Numasque sacrificos , et * Ro- 
mulos conditores regnum usque ad nomen odisse. 
Denique ipsum illum Tarquinium execratione pos- 
trema hoc damnaverunt meledicto; et hominem libi- 
dine praecipitem , avaritia cecum , immanem crude- 
litate, furore vecordem vocaverunt superbum, et 
putaverunt sufficere convicium. Quod si per rerum 
naturam liceret, ut ille Romana libertatis assertor , 
regii nominis ἢ Brutus osor, 5 precari redditus vi- 
t:e, seculum tuum cerneret studiis virtutis, parci- 
moni: , humanitatis imbutum ac refertum ; nullum 
toto .orbe terrarum superbie, libidinis , crudelitatis 
exstare vestigium ; jam te ipsum qua publice, qua 


occupat, sic relinquit ; felicitas longior est, " expe- p privatim videret priscorum duritia ducum , castitate 


etare securum. Itaque cum hactenus a natura essct 
Statutum, uL bona sua homines nescirent , et tum 
primum inciperent felicitate gaudere, cum copis- 
SenL esse felices, tu promittendo przstanda inve- 
nisti teinpus, quod nobis natura subtraxerat , ut quos 
adepta solum juvabant , etiam adipiscenda delectent. 

XX. Pari benignitate cum plures afficere uonori- 
bus velles, quam ὁ honorum loca admitterent , et 
angustior esset materia voluntate, nec mentem tuam 
quamvis diffusum caperet imperium , quen nondum 
aliquo provexisti gradu , tamen 5 dignatione es sola- 
tus. Atque haud scio, an quibusdam consolatio ista 
suffecerit. Ille cohonestatus affatu, ille mensa beatus, 
ille osculo consecratus est. Ita omnibus, qui te prin- 


cipe sibi jure coufiderent, aut processit dignitas , aut ( 


satisfecit. humanitas , humanitas inquam, que tam 
clara in imperatore quam rara est. « Nam cum in- 
discreta felicium pedissequa sit superbia, vix cui- 
quam contigit et abundare fortuna, 4 et indigere ar- 
rogantia, Cujus quidem ita majores nostros pertz- 


pontificum , consulum moderatione, * petitorum co- 
mitate viventem ; mutaret profecto sententiam tanto 
post suam : et cum Romanam | dignitatem ac liberta- 
tem probaret, meliore in statu imperatore ie esse 
quam consule se fuisset , necessario fateretur Tar- 
quinium submoveri debuisse, non regnum. 

XXI. Sed quod facere magnas urbes iugressi sole- 
mus, ut primum sacras :edes, et dicata numini sum- 
mo delubra visamus, tum fora, atque gymnasia, et 
pro suis extenta porticibus ambulacra miremur , ita 
in laudibus tuis sanctos palatii ritus, et priscis equan- 
da cerimoniis instituta venerati, gradum ad illa pro- 
ferimus, qux in medio constituta, et ad publicos usus 
facientia, * non partim, sed in commune conducunt, 
nec parietibus, sed orbe clauduntur, uec tecto, sed 
colo operiuntur. Velut primum illud est, ne statim 
summa captemus, quod ἴ creber egressu exspectan- 
tibus € populis te fateris, nec videri modo patiens, 
sed * facilis adiri , e proximo accipis vota hominum 
tuorum : ^ ut, quisquis ille consultor est, etiamsi 


INTERPRETATIO. 


8 Mortis frigore rigefacta est. 

b Dignatus es hunc solari. 

c Nain cum superbia eorum qui beati sunt indisso- 
OhRbilis comes sit. 

4 Et carere superbia. 


6 [mpetrato precibus 38 vitam reditu. 

f Crebro ἐπ publicum prodis. 

€ Intuendum te prebes et agnoscendum. 

h Ut quisquis ad te de negotio aliquo refert. 


NOTA. 


? Nec vota hominum fatigare. ld est, cito votis ho- 
minum annuere, vel etiam vota beneficentia et libe- 
ralitate anteveriere. 


3 Bellatores Tullos. Tulli Hostilii in Sabinis Alba- 


nisque subigendis nota fortitudo. 
* Numas sacrificos. Numx Pompilii secundi Roma- 


? Externat. Auonat. Catul. in Argon. Ah! miseram D norum regis celebrata est insignis ininstituendis sa- 


assiduis quam luctibus externavit Spinosus Erycina se- 
rens in peclore curas ! 


* Pietatis notissimg mater. lta referunt Plinius 1. 


vii, C, 55; À. Gellius 1. ni, c. 15; Valer. Maxim. l. 
Ix, c. 12 

? Depositorum. Arcanorum, qux paucorum fidei 
conminissa sunt , atque ut ita dicam in eoruni manus 
deposita. Gruterus mavult repositorum , ut infra n. 
21, uisi eos inira repositum, eic. Vide hunc locum. 
δ Ut occupat. Quam repente occupat, tam cito re- 
linquit. 

7 Exspeclare securum. Exspectare aliquid certi. 

XX.—' Honorum. lta sensus postulare mihi vide- 
tur, non bonorum. Jtaque suspicatur Puteanus, ut ad 


oram editionis Livinciang annotavit post Rittershu- 
sium. 


cris pietas et religio. 
* Romulos conditores. Cui non notus Roman: ur- 
bis conditor Roniulus ? 


* Brutus. Respexit ad illud Martialis l. n, ep. 5, 
de Trajano : Si redeant veteres ingentia nomina patres, 
Elysium liceat si vacuare nemus. Te duce gaudebit 
Brutus.... 1l pse quoque infernis revocatus Ditis ab um- 
bris, Si Cato reddatur, Casarianus erit. 


* Peiitorum comitate. An legendum pretorum comi- 
late, ut Balduino placet? Satis apte ad illud Plinii 


. paneg. n. 9 : Vos mihi ín tribunatu quietis, in praetura 


modestic, etc. Fortasse etiam petitores sumuntur pro 
candidatis. 

XXI. — ' Non partim. Id est, non privatim , inquit 
Puteanus. Aliqui legunt patentia alii valeniia, alii 


parti. 
3 Facilis adiri. Pro facilis aditu. 


491 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 


498 


meruerit, quod est rarum, repulsam, * ferat tamen A tantum gentes tremunt, quas ab orbe nostro silva- 


visi numinis conscientiam. At b quam alter illorum 
principium mos fuit, quos loquar notum est, qui ma- 
jestatem regiam imminui et vulgari putabant, nisi eos 
€ jntra repositum palatinz :edis inclusos tanquam 
aliquod * Vestale secretum veneratio occulta consu- 
luisset, 4 nisi intra domestican! umbram jacentes 
solitudo provisa et silentia late conciliata vallassent. 
Quin siquando in Incem venire et diem ferre potuis- 
sent, * lecticis δ tensisque subvecti, et densissima 
circum supraque cooperti virorum armorumque te- 
studine sensim alque aduumerum movebantur. Tum 
longe populus abigebatur, nec otiosa * viatoris ma- 
nus plebem verbere submovebat : ut secretum 7 es- 
sel in publico. Αἱ noster hic omnibus spectandus 


rum intervalla , vel flumina, montesve distinguunt, 
sed quas zeternis ardoribus inaccessas , aut continua 
hyeme separatas, aut interfusis »quoribus abjunctas 
natura disterminat. Non oceano Indus, non * frigore 
Bosphoranus, * non Arabs medio sole securus est; et 
quo vix pervenerat nomen ante Romanum, accedit 
Imperium. Dicamne ego receptos ad servitium ὃ Got- 
thos, castris tuis militem, terris sufficere cultorem ? 
Dicam a rebellibus * Saracenis poenas polluti fcederis 
expetitas? Dicam * interdictum Scythis Tanaim, et 
imbelles arcus etiam fugientis * Albani? Quaecumque 
natio barbarorum robore, ferocia, numero gravis un- 
quam nobis fuit, * aut f boni consulit ut quiescat, aut 
lztatur, quasi amica, si serviat. Persis ipsa, reipublicze 


affertur, nec magis communem hunc diem atque B nostre retro :emula, et multis Romanorum ducum 


solem quam nostrum imperatorem videri licet. Quin, 
cum vicinum habeant permissa fastidium, numquam 
iste mirantes explet oculos. Magis magisque visus 
expetitur, et, novum dictu, przsens desideratur. . 
. XXII. Miremur in urbibus tuis, et a tuis populis 
te videri, quem fere nulla in solo suo natio externa 
non vidit, idque ita crebro, ut pene tam notus sit 
barbaris vultus iste quam nobis? Nec frustra, cum 
sstates omnes foris, hyemes domi ducens, civibus 
hostibusque pari sorte anni spatia diviseris : et si 
qui forte sunt barborum, qui non virtutis tu: fulmen 
exceperint, nominis terrore perculsi et velut afflati 
quiescant. * Tua enim, imperator, auspicia non hz 


famosa funeribus, quiquid unquamin principes nostros 
inclementius fecit, excusat obsequio. Denique * ipse 
ille rex ejus, dedignatus antea confiteri hominem, jam 
fatetur timorem, et in his te colit templis, in quibus 
colitur : tum legatione mittenda , gemmis, sericoque 
prabendo, ad hoc triumphalibus belluis in tua esseda 
suggerendis; etsi adhuc * non est feederatus , jam 
tamen tuis cultibus tributarius est. 

XXIII. Ne tamen, imperator, existimes cuncta 
me * ad aurium gratiam locuturum, * triumphis tuis 
Gallicis, stupeas licebit, irascimur. Dum * in remota 
terrarum vincendo procedis, dum ultra terminos re- 
rum, metasque natura * regna Orientis extendis, dum 


INTERPRETATIO. 


* Saltem conscius sibi sit visi numinis. 

b Quam dissimilis. 

ς [ntra penetralia sacra zdis. 

4 Nisi intra domesticos parietes solitudo qu:ze- 


C sita, etc. 


* Fortunam tuam. 
f Przclare secum agi putat, quod fruatur pace. 


NOTE. 


* Vestalé secretum. Alludit ad ignem illum, qui in 
jntimis Vestze penetfalibus summa cum religione a 
Vestalibus custodiebatur. 

* Lecticis. Lecticas ante Ciceronis tempora in agris, 
non in urbe : ad iter tantum, non ad desidiam urba- 
nam adhiberi solitas notat Lipsius : postea vero eas- 
dem ita communes factas, ut ad certas personas , 
z(atem ac certos dies restringi illas oportuerit. 
Vide Lipsium Elect. |. 1, c. 19, ubi plura de lectica- 
rum varia forma. 

5 Tensisque. Tensz , scu ut. alii scribunt, thensx 
erant sacri currus, quibus in ludis circensibus deo- 
rum simulacra vehebatur. 


* Viatoris. De his vide Panegyricum Pliuii Trajano 
dictum, n. 70, not. 8. 


? Esset in publico. Id est, ut etiam tum cum in pu- 
blico versabantur, in secreto esse viderentur. 


XII. — * Frigore Bosphoranus. Populus Sarmatiz 
Europx:e versus Bosphorum Ciminerium, ubi nunc 
pars Tartari: Precopensis. De hujus regionis frigo- 
ribus cum Geographi omnes, tum in primis multa ha- 
bet Ovidius lib. de Ponto. 

* Non Arabs sole. Ex ipso Arabum colore nigro , 
unde in sacris litleris ZEthiopes dicuntur, satis patet 
quanto fervore solis regio illa ardeat. 

* Gotthos. (ui Athanarico rege suo mortuo, sese 
Romano imperio dediderunt. (Marcell. in Chronico, 
Oros. l. vn, c. 54.) 

* Saracenis. Saraceni populi Arabi: Felicis. 

* [nterdictum Scythis Tanaim. Ita refert Oros. 1. vin, 


c. 94, et Zonaras m tomo Annal. Duplex autem est 

Tanais : alter in Moscovia, qui Asiam ab Europa di- 
videns in paludem Mzotidem se exonerat : alter in 
Scythia Orientali, qui ex Parapamiso monte in mare 
Caspium profluit. Atque is quidem Jaxartes pro- 
prie dicitur, sed ἃ Macedonibus Tanais nominatus 
est. 

. * Albani. Populi sunt Orientis inter Iberiam et 
mare Caspium, quos Strabo jaculandi peritos fuisse 
tradit ]. 11. 

" Aut boni consulit. Frequens apud Tullium 10- 
quendi modus. Boni consulere seu equi bonique con- 
sulerc. 

5 Ipse ille rex. Artaxerxes, sive alius fuit, qui Ri- 
chomere, et Cleareho coss. per legatos cum mune- 


D ribus missos, pacem a Theodosio. petiit, ut. aiunt 


Socrates, l. v, Marcellinus comes, et Claudian. de vi 
consulatu Honorii : missique rogatum federa Persa- 
rum proceres, etc. 

* Non est feederatus. Αἱ postea. fuit, ut observat 
Puteanus ex Aurel. Victore, qui Persas cum Theo- 
dosio pacem pepigisse ait. Quod coufirmat Orosius. 

XXIII. — * Ad aurium gratiam. Tale est illud Tre- 
bonii ad Tullium : Noli putare, mi Cicero, me hoc au- 
ribus tuis dare. Tullii Ep. 1. xi, ep. 16. Id est, ne id 
putes a me dictum adulandi causa. 

3 Triumphis tuis Gallicis. Maximus enim Gallias 
occuparat. | 

3 [n remota terrarum. Pacatus Romz loquitur et 
coram imperatore ltomano. 

* Regna Orientis. Theodosio uni Orientis vegnum 
obtigeràt Grauari a Maximo interfecti czede. 


499 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


500 


ad illos prim:e lucis indigenas , et in ipsum, si qued A erit me, vel tacentem publica incommoda, vel lo. - 


est solis cubile, fesiinas, invenit tyrannus ἢ ad scelera 
secretum. Ὁ quam parvis veniunt summa mala pria- 
eipiis! Sio in ultimum propre ltalici generis exci- 
dium, * effracto Cnzi Loentull ludo mirmillonum 
agmen emieuit. Sie bella eonsulibus ancipiti Marte 
pugnata ' Cilix pirata eonflavit. Sic * tenentibus arma 
fugitivis Romana diu pila cesserunt ferro ergastulo- 
rum. Quis non ad primum novi sceleris nuntium 
hominem risit? nam res infra dignitatem iracundia 
videbatur, cum pauci homines , et insulani totius in- 
cendium continentis adolerent, et regali habitu 
exsulem ? suum illi ** exsulesorbis induereni? Αἱ quan- 
tos pariuriebat fortuna motus, quantum republicas 
malum pestis augenda, quantam tibi gloriam restin- 
guenda servabat? precipue cuin *! perfidia ducum, 
defectione legionum contra rempublicam foret ver- 
sum quicquid pro republica fuerat armatum. 

XXIV. Nolo tamen usquequaque miserorum vel 
faetum * onerare, vel fatum, qui dum carnifici pur« 
purato , tua se et affinitate et favore jactanti , infeli- 
liciter credunt, gravissimum omnium nefas fecerunt 
affectu innocentium. Intelligo quam diffieilem in 10. 
cum scopulosumque devenerim. Nam cum P revoivi 
id * lustrale justitium, aures tuc respuant, laudes 
petant ; glorizque intersit ad presentium commen- 
dationem bonorum mala decursa reputari, contra 
vero clementia summa benefleium suum malit immi« 
nui, quam tristium enumeratione * ecumulari, necesse 


quentem, aut ingralum virtuti, aut onerosum esse 
pietati. Sed tamen, imperator, exiguam sensibus tuig 
injunge patientiam. Nam si dulcis in bonis miseria- 
rum recordatio est, si nautas tempestatum, si me- 
dicos juvat meminisse morborum, cur non tu quoque 
mala nostra audias, ut tua beneficia recognoscas ? 
Unde igitur ordiar, nisi ἃ tuis mea Gallia malis ἢ 
d quz ex omnibus terris, quas illa pestis insederat , 
heud injuria tibi vindicas privilegium miseriarum , 
non auribus modo, quarum * sensus est levior, sed 
coram oculis ferre compulsa victoriam Maximi, * in- 
teritum Gratiani. * Alta licet vninera, quod fatendum 
est, progimus uobis Italus, et contiguus ostendat His- 
panus ; sed in dolore summo habet suum uterque so- 


B latium. Tyrannidem ille non vidit, hic tyranuicidium 


vidit. Nos primi impetum bellu: furentis excepimus, 
nos sgvitiam ejus innocentium sanguine , nos cupi- 
ditatem publica paupertate satiavimus. Apad nos 
sentet exercuit crudelitas jam secura, et adhuc Inops$ 
avaritia. Álibi malum publicum aut * coepit, adt de- 
Btitit; in Gallia sedit. 

XXV. * Quis se nobis calamitate contulerit 1 Ty- 
rannum et cum aliis tulimus, et soli. Quid ego re- 
feram vacuatas municipibus suis civitates, impletas 
fugitivis nobilibus solitudines ? quid perfunctorum 
honoribus summis virorum bona publieata , * capita 
diminuta, vitam zre tazatam? Vidimus fedaetas * in 


INTERPRETATIO. 


ἃ Aggravare: 

b Commemorari. 
* Quam adjecta farum tristium narratione fedari. 
ἃ Quze omnium terrarum quas tyrannus illé popu- 


C latus est gravissime vexata essé ttiétito diceris, 


* Cujus terre calamitas cui tfjostra copferri 
potest ? 


NOTE. 


* Ad scelera secretum. Locum aptura ad tyrannidem 
near oceupandam. 
. * Effracto Cn. Lentuli (udo. 'T'angit servile bellum, 
dictuig Spartacium, quod in Jtalia suscitatum au. U, 
C. 681, auctore Bpartaco Znomao, et. Crixo : qui 
effracto Capu:e Lentuli ludo in quo alebantur cum 74 
gladiaturibus quos Mirwillones appellat, vocatisque 
ad arma servis occuparunt montem Vesuvium el 
Claud. Pulchrum legatum, ac P. Vatinium praetorem 
bello vieerunt, ( Florus, |. e, e. 20, Eutrop. Epit. 


Victoris.) 

Cillz pirata. lntelligit bella piratica a Pompeio 
cenfecia. Florus. Cilix autem populus oram Amano 
$t Tauro inontibus, Pamphylia, et mari circumscrip- 
tam habitabat. n 

5 Tenentibus arma fugitivis latelligede bellis servili- 
bus, qua gesta auno ὃ. C. 681 e1685 refert Florus. 

* Suum. Maximum, origine Britannum. 

19 Bxsules orbis. Virgil, Eclog. 1, 61: 

Toto divisos orbe Britannos ; 
et Horat. lib. 1, od. 35 : 
Ultimos orbis Britannos. 

!! Perfidia ducum. Nempe Merobaudis, inquit Vul- 
garis Prosper in Chronico. 

XXIV. — ! Lustrale justitism. Quinquennium in- 

telligit, quo per vim et absque ullo legum εἰ equi- 
tatis usu tyrannidem Maximus occupavit. 
' *Semus eu levior. Nam ut ait Horutius de Arte 
poetica : Segnius. irritant animos, demissa per aures, 
Quam que sunt ociis subjecta fidelibus. 

* [uteritwm Gratiani. Qui, ut ait hot logo Patatas, 


item et Zozimus ac Prosper in Chronico, a Maximo 
vielus; juxta aliquos vero ab exereilu proditus , at- 
que ἃ Maximo per dolum oppressus ; justa alios cuin 
trecentis equitibus Parisiis Álpes et Italiam versus 
ad Valentinianum fratrem copfugiens Lugduni per 
Audragathbium ἃ Maximo imnissur interfecjus est. 

.* Alia licet. Quainvis ad italiam et Hispaniam Gal- 
liis contermiunaim Maximi fama pervaserit, ea re certe 
utraque recreatur, quod ille, id est, Hispania Maxi- 
mi furorem non viderit : Hic, id est, Italia ejusdem 
cedem viderit. Nam apud Aquileiam , quam Plinius 
in decima Italix regioue collocat , Maximus occisus 
est, Nota autem prouomen hic ad remotius nomen, 
ille ad propinquius contra solitum referri. 

* Cepit. In Britannia ; destitit in Italia. 

XXV. — Capita diminuta. Diminutio espitis apud 
Jurisconsultos est prioris status permutatio, cuim 
scilicet aut liberiatem , api civitatem , aut;familiam 
amittimus. Quare triplex est capitis diminutio, 
maxima, media, et miuima, De quibus Juriscon- 
sultog vide. 

* [n numerum dignitates, Seu in ordinem ; utrum- 
que enim eodem sensu ssepe apud Tullium aliosque 
scriptores dicitur, ducla metaphora, inquit Lipsius, 
vel a militia, vel a inagistratjbus, Quippe quia inter 
milites sunt extra vel supra ordines legati, tribuni, 
elc., il cogi ἐπ ordinem videntur, cum spofiàii suo 
munere pares habentur gregariis. lüdewm in mq- 
gistratu qui eminet, nec est in νυ αὶ classe vel o 
dine , is redigi in ordinem diciwur , cum auetoritag 
ejus speraitur aui! vjolater,, 


ΡΑΝΕΟΥΒΙΟῦΘ PACATI THEODOSIO DICTUS. 


Rumerum dignitates, ei ὃ exulos trabeis consula- A culum videretar. Sed tamen latro raptis abotitur, 


Fes , et senes * fortunarum superstites et infantium 
sub ipso sectore ludentium flendam securitatem ; 
cum interim miseri vetabamaur * agere miseros, imo 
etiam cogebamur mentiri » beatos, et cum domi 
atque secreto solis conjugibus ac liberis * credidis- 
semus furtivum dolorem , procedebsmus in publi- 
cum * non nostra fortunae vultu. Audires enim 
dieere delatorem : Quid ita ille tristis incedit * An 
quia pauper ex divite est ἡ Non enim se vivere gra- 
tulatur? Quid iia hic publicum " atratus incestat ? 
Luget, credo, fratrem. Sed habet filium. lta fleri 
non licebat amissa, metu reliquorum. Serenos ergo 
nubilis mentibus vuluus induebamus, et ad illorum 
vicem , qui degustato * Sardurum graminum succo, 


et ablata aliis sibi reddit ; nec ideo vias saltueque 
obsidet , ut thesaurum struat atque defodiat, e$ cum 
scelere miser sit ; sed ut gulz ventrique suppeditet, 
nec desit sumptus impendiis. Nam et effundit et 
negligit, eadem perdendi et qu:rendi facilitate. 
Noster ille pirata, quidquid undecumque * converre- 
rat, id nobis sibique periturum, in illam specus sui 
! Charybdim congerebat. Charybdim loquor? qus 
cum plena navigia sorbuerit, dicitur tamen rejectare 
naufragia, et contortas fundo rates * Taurominitanis 
littoribus ezponere. Bona nostra ad srarium una 
et perpetua via ibant , nullas eorum reliquias, nulla 
fragmenia vel sero victa fastidio illa communis vo- 
rago revomebat, 


feruntur in morte ridere, imilabamur keta moren- B XXVH. Est improborum principum postrema de- 


tes. Est aliquod calamitatuin delinimentum dedisse 
. |acrymas malis, et pectus Jaxasse suspiriis. Nulla 
major ὁδὶ pasna quam esse miserum, nec videri. 
&pes inter hzc nulla predonis explendi. Nec enim, 
ut natura fert, eopiam satietas sequebatur, cresce- 
bat in dies habendi fames, et parandi rabiem parta 
*jrritabant. Ut agrorum sitim potug accendit, ut 
ignis arentibus non obruitur, sed augetur, ila 
coacti» publica egestate diviti:e aviditatem — jejunes 
mentis acuebant. 

XXVI. ' Stabat ipse purpuratus ^ ad lances, et 
momenta ponderum, ? nutusque trutinarum pallens 
atque inhians exigebat. Comportabantur interiin 
spolia provinciarum, exuvia exsulum, bona perem- 
ptorum. Hic aurum matronarum manibus ex- 
tractum , illic rapta pupillorum * cervicibus bulls, 
istic dominorum cruore perfusum appendebatur ar- 
gentüm. Numerari ubique pecunie, fisci repleri, 
era cumulari, vasa concidi ; cuivis ut intuenti non 
illud imperatoris domicilium , sed !atronjs recepta- 


fensio, auferre donandi gratia, et invidiam rapina- 
rum mogDbitudine munerum ὁ deprecari ; quae, ma- 
jum ! ratio est, abstulisse omnibus, quod nullus 
habiturus sit? Et privatorum quidem avaritizx licet 
mala, tamen aliqua defensio est, timetur inopia, et 
! reponüur senectuti, et prospicitur heredi. Quam 
affert causam concupiscendi, qui, quantum ubique 
est, habet? Quin ego, si fas piumque mortalibus 
existimare coelestia, nullam majorem crediderim 
esse principum felicitatem quam fecisse felicem, 
et * intercessisse inopizx, et vicisse fortunam, et de. 
disse homini f novum fatum. liaque Imperatori 
propriam majestatem bene zstimanti, non tam 
illud videri suum debet, quod abstulit, quam quod 


C dedit. Nam cum intra ipsum volutantur omnia, et 


ut ille, qui cuncta ambit oceanus, quas suggerit 
aquas terris recipit e terris, ita quidquid in civeg 
manat a principe redundat in priucipem ; et rei 
et famx bene consulit munificus imperator. Lucra- 
tur enim gloriam, eum det pecuniam reversuram. 


INTERPRETATIO. 


& Pro miseris nos gerere. 

b Hilares. 

t Et inclinstiones ponderum, ac laneium "motus 
levissimos anxie ei avide observabaj. 


4 Excusare. 
* Removisse inopiam. 
f Novam sortein. 


NOTA. 


8 Efutos trabeis. Id est, consulatus insignibus 
spoliatos. 

* Fortunarum superstites. [d est, senes prius for- 
tunis, quam vita cassos. 


9 Credidissemus. Clancalum de malis nostris con- D 


questi eramus. 

* Non nostre fortuna. 
nostr: conditioni. 

7 Alratus. Atra vestis propria fuit virorum in 
luctu. Nam quod ad foeminas speciat, alia aliis tem- 
poribus fnit: modo nigra, modo alba. 

5 Sardorum succo. Noium est, quod de Sardeoa 
herba ferunt, ita eorum a quibus degustaretur ora 
&ontrahente , ut agerent animam veluti ridenies. 
Unde Sardonicus risus celebratus pro ficto, aut 
amarulento rixu. Quamquam non desunt , qui aliam 
hujus rei originem referunt, Sardi autem, Sardinie 
insulse populi. 

XXVI. — ᾿ Stabat ipse. ὑποτύπωσις hominis ne- 
quiter attenti ad eorum bonorum veuditionerfi, qui- 
bus summis perfunctos honoribus viros, matronas, 
pupillos ac provincias integras spoliassel, 


Vultu non conveniente 


* Nutusque irutinarum. Nutus trutinarum appellat, 
cum altera lanx deorsum vergit, propendetque. 

3 Cervicibus bulle. Bulla suspendi in collo infanti- 
bus ingenuis sole( aurea , libertinis  scortea , inquit 
Asconius. Quem morem a Tarquinio Prisco inductum 
ferunt , cum fiium suum 14 annos natum de Sabinis 
victorem hoc honore donavit. 

* Converrerat. Wa Balduinus post complures alios 
legit, pro convenerat, uti est in aliis editionibus. 

5 Charybdim. Fr«tum iuter. Ttaliam et Siciliam, 
contrariorum fluciuum collisione rapta quaeque ab- 
sorbens et eruetans. Charybdim autem poeis ferunt 
mulierem fuisse rapacissimam , qui& cum Herculis 
vaecas rapuissel, a Jove percussa fulmine, in mon- 
strum conversa est. . 

* Taurominitanis littoribus. 'Taurominrum urbs est 
Sicilie , cum portu in ora orientali inter Messanam 
et Catanam, hodie Taormina. 

XXVII. — ! Rrponitur senectuti, Sic apud Horat. 
serm..]. 1, Sat. 1 : Hac mente lüborem sese [erre senes, 
aiunt, μὲ in olia [μία recedant . . . . sicul parvula 
nam exemplo est magni formica laboris. 


499 


THEODUSIUS ET PACATUS. 


500 


ad illos prim:e lucis indigenas , et in ipsum, si quod A erit mo, vel tacentem publica incommoda, vel 10. ἡ 


est solis cubile, festinas, invenit tyrannus * ad scelera 
secretum. O quam parvis veniunt summa mala prin- 
eipiis| Sio in ultimum propre ltalici generis exei- 
dium, * effracto Cnsi Lentuli ludo mirmillonum 
agmen emieuit. Sie bella consulibus ancipiti Marte 
pugnata ? Cilix pirata eonflavit. Sic * tenentibus arma 
fugitivis Romana diu pila cesserunt ferro ergastulo- 
rum. Quis non ad primum novi sceleris nuntium 
hominem risit? nam res infra dignitatem iracundia 
videbatur, cum pauci homines , et insulani totius in- 
cendium continentis adolerent, et regali habitu 
exsulem * suum illi '* exsules orbis induerent? Αἱ quan- 
tos parturiebat fortuna motus, quantum republioes 
malum pestis 3ugenda, quantam tibi gloriam restin- 


quentem, aut ingratum virtuti, aut onerosum esse 
pietati. Sed tamen, imperator, exiguam sensibus tuis 
injunge patientiam. Nam si dulcis in bonis miseria- 
rum recordatio est, si nautas tempestatum, si me- 
dicos juvat meminisse morborum, cur non tu quoque 
mala nostra audias, ut tua beneficia recognoscas ? 
Unde igitur ordiar, nisi ἃ tuis mea Gallia malis ? 
d qua ex omnibus terris, quas illa pestis insederat, 
baud injuria tibi vindicas privilegium miserlarum, 
non auribus modo, quarum * sensus est levior, sed 
coram oculis ferre compulsa victoriam Maximi , ὃ in« 
teritum Gratiani. * Alta licet vulnera, quod fatendum 
est, proximus nobis Italus, et eontiguus ostendat His. 
panus ; sed in dolore summo habet suum uterque so« 


guenda servabat? precipue cuin ** perfidia ducum, fy latium. Tyraunidem ille non vidit, hic tyrannicidium 


defectione legionum contra rempublicam foret ver- 
sum quicquid pro republica fuerat armatum. 

XXIV, Nolo tamen usquequaque miserorum vel 
faetum * onerare, vel fatum, qui dum carnifici pur« 
purato, tua se et affinitate et favore jactanti , infeli- 
liciter eredunt, gravissimum omnium nefas fecerunt 
affectu innocentium. intelligo quam diffieilem in lo- 
cum scopulosumque devenerim. Nam cum » revolvi 
id * lustrale justitium , aures tuce respuant, laudes 
petant ; glorizque intersit ad proesentium commen- 
dationem bonorum mala decursa reputari, contrá 
vero clementia summa benefleium suum malit immi- 
nui, quam tristium enumeratione 5 cumulari, necesse 


vidit. Nos primi impetum bellu:x furentis excepimus, 
nos sevitiam ejus innocentium sanguine , nos cupi- 
ditatem publica paupertate satiavimus. Apad ποὺ 
seniet exercult crudelitas Jam secura, et adhuc inops 
avaritia. Álibi malum publicum aut * ccepit, att de- 
gtitit; in Gallia sedit. 

XXV. * Quis se nobis calamitate contulerit ? Ty- 
rannum et cum aliis tulimus, et soli. Quid ego re- 
feram vacuatas municipibus suis civitates, impletas 
fugitivis nobilibus solitudines ? quid perfunctorum 
honoribus summis virorum bona publieata, * eapita 
diminuta, vitam zre taxatam? Vidimus redaetas * in 


INTERPRETATIO. 


Δ Aggravare: 

b Commemorari. — 
« Quam adjecta ferum tfistium narratione fedari. 
d Qux oninium terrarum quas tyrannus illé popu- 


C latus est gravissime vexata essé tnétito diceris, 


* Cujus terre calamitas cui mostra eopMerri 
potest ? 


NOTA. 


* Ad scelera secretum. Locum aptum ad tyrannidem 
nefapie oceupandam. | 
- * Effracto Cn. Lentuli ludo. 'Tangit servile bellum, 
dictuiy Spartacium, quod in Jtalia suscitatum au. U, 
C. 681, auctore Bpartaco Znomao, et. Crixo : qui 
effracto Capu:e Lentuli ludo in quo alebantur cum 74 
gladiatoribus quos Mirmillones appellat, vocatisque 
ad arma servis Qecuparunt montem "Vesuvium el 
Claud. Pulcuruw legatum, ac P. Vatinium praetorem 
bello run (Florus, |. m, c. 20, Eutrop. Epit. 

leporis. 

T Cillz pirata. lntelligit bella piratica a Pompeio 
cenfecia. Florus. Cilix autem populus oram Amano 
οι Tauro inontibus, Pamphylia, et mari circumscrip- 
tam habitabat. : 

5 Tenentibus arma fugitivis. Iatelligede bellis servili- 
bus, quae gesta auno U. C. 684 et refert Florns. 

* Suum. Maximum, origine Britannum. 

" lxsules orbis. Virgil, Bclog. 1, 607 : 

Toto divisos orbe Britannos; 
οἱ Horat. lib. 1, od. 35: 
Ultimos orbis Britannos, 

^. Perfidia ducum. Nempe Merobaudis, inquit Vul- 
garis Prosper in Chronico. 

XXIV. — ! Lustrale. justitism, Quinquennium in- 

eligit, quo per vim et absque ullo legum et gqui- 
tatis usu tyrannidem) Maximus occupavit. 
' *Sensus es levior. Nam ut ait Horutius de Árte 
poetica : Segnius irritant animos, per aures, 
[uom gue sunt oculis anbjecta fidelibus. 

* fnrorfopm Gratiani, Qui, u$ ait hoo loco Paeatas, 


jtem et Zozimus ae Prosper in Chronico, ; Maximo 
vietus; juxta aliquos vero ab exereiiu proditus , at- 
que a Maximo per dolum oppressus ; juxta alios cum 
trecentis equitibus Parisiis Álpes et Italiam versus 
ad Valentinianum fratrem copfugiens Lugduni per 
Audragathium a Maximo inmissum interfectus est. 
* Alia licet. Quainvis ad Italiam et Hispaniam Gal- 
liis conterniinam Maximi fama pervaserit, ea re certe 
utraque recreaiur, quod i//le, id est, Hispania Mazi- 
mi furorem non viderit : Hic, id est, Italia ejusdem 
cedem viderit. Nam apud Aquileiam , quam Plinius 


. in. decima Itali:e regione collocat , Maximus occisus 


est, Neta autem prouomen hic ad remotius nomen, 
ille δὰ propinquius contra solitum referri. 

* Copit. In Britannia ; destitit in ltalia. 

XXV. — Capita diminuta. Diminuiio capitis apud 
Jurisconsultos est prioris status permutatio, cuin 
scilicet aut liberiatem , apt civitatem , aut;familiam 
amittimus. Quare triplex est capitis diminutio, 
maxima, media, ei miuima, De quibus Juriscou- 
Sultos vide. 

* [n numerum dignitates. eu in ordinem : utrum- 
que enim eodem sensu ssepe apud Tullium aliosque 
scriptores dicitur, ducta metaphora, inquit Lipsius, 
vel a militia, vel a inagistratjbus, Quippe quia inter 
nilites sunt extra vel supra ordines legati, tribuni, 
eic., il cogi Jn ordinem videntur, cum spoliati suo 
munere páres habentur gregariis. luüdem in mq- 
gisiratu qui eminet, nec est in vulgi classe vel o 
dine , is redigi in ordinem dicitur, cum auetoritaq 


ejus spersitur qut vjolatur,, 


Ld PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 502 
numerum dignitates, οἱ ὃ exulos trabeis cóasula- A culum videretmr. Sed tamen latro raptis abotitur, 


res , et senes " fortunarum superstites et infantium 
sub ipso sectore ludenüum flendam securitatem ; 
cum interim miseri velabamur * agere miseros, imo 
etiam cogebamur mentiri 5» beatos, et cum domi 
atque secreto solis conjugibus ac liberis * eredidis- 
semus furtivum dolorem , procedebamus in publi- 
cum * non nostrae fortune vultu. Audires enim 
dieere delatorem : Quid ita ille tristis incedit? An 
quia pauper ex divite est ἡ Non enim se vivere gra- 
tulatur? Quid iia hic publicum * atratus incestat ? 
Luget, credo, [ratrem. Sed habet filium. lta fleri 
non licebat amissa, melu reliquorum. Serenos ergo 
nubilis mentibus vultus induebamus, οἱ ad illorum 
vicem , qui degustato * Sardurum graminum succo, 


et ablata aliis sibi reddit ; nec ideo vias saltusque 
obsidet , ut thesaurum struat atque defodiat, e$ cum 
scelere miser sil ; sed ut gula ventrique suppeditet, 
nec desit sumptus impendiis. Nam et effundit et 
negligit, eadem perdendi et qu:rendi facilitate. 
Noster ille pirata, quidquid undecumque * converre- 
rat, id nobis sibique periturum, in illam specus sui 
δ Charybdim congerebat. Charybdim loquor ? qus 
cum plena navigia sorbuerit, dicitur tamen rejectare 
naufragia, et contortas fundo rates * Taurominitanis 
littoribus ezponere. Bona nostra ad zrarium una 
et perpetua via ibant, nullas eorum reliquias, nulla 
fragmenta vel sero victa fastidio illa communis vo- 
rago revomebat, 


feruntur in morte ridere, imitabamur lxta moren« B. XXVI. Est improborum principum postrema de- 


tes. Est aliquod calamitatuin delinimentum dedisse 
. laerymas malis, ei pectus laxasse suspiriis. Nulla 
major e&t paena quam esse miserum, nec videri. 
8pes inter hzc nulla praedonis explendi. Nec enim, 
ut natura fert, eopiam satieias sequebatur, cresce- 
bat in dies habendi fames, et parandi rabiem parta 
"irritabant. Ut agrorum sitim potus accendit, ut 
ignis arentibus non obruitur, sed augetur, ilg 
coact:e publica egestate divitide aviditatem  jejunse 
mentis acuebant. 

XXVI. ' Stabat ipse purpuratus ὁ ad lances, et 
momenta ponderum, ? nuiusque trutinarum pallens 
atque inhians exigebat. Coimportabantur iuteriin 
spolia provincigrum, exuviae exsulum, bona perem- 


. fensio, auferre donandi gratia, et invidiam rapina- 


rum magnitudine munerum 4 deprecari ; que, ma- 
lum ! ratio est, abstulisse omnibus, quod nullus 
habiturus sit? Et privatorum quidem avaritiz lícet 
mala, tamen aliqua defensio est, timetur inopia, et 
! reponitur senectuti, et prospicitur heredi. Quam 
affert causam concupiscendi, qui, quantum ubique 
est, habet? Quin ego, si fas piumque mortalibus 
existimare cclestia, nullam majorem crediderim 
esse principum felicitatem quam fecisse felicem , 
et * intercessisse inopizx, et vicisse fortunam, et de 
disse homini f novum fatum. liaque Imperatori 
propriam majestatem bene zstimanti , non tam 
illud videri suum debet, quod abstulit, quam quod 


plorum. Hic aurum matronarum manibus ex- C dedit. Nam cum intra ipsum volutantur omnia, et 


tractum , illic raptze pupillorum ὃ cervicibus bulls, 
istic dominorum cruore perfusum appendebaiur ar- 
genium. Numerari ubique pecunie, fisci repleri, 
era cumulari, vasa concidi ; cuivis ut intuenti non 
illad imperatoris domicilium, sed latronis recepta- 


ut ille, qui cuncta ambit oceanus, quas suggerit 
aquas terris recipit e terris, ita quidquid in civeg 
manat a principe redundat in principem ; et rei 
et famx bene consulit muniflcus imperator. Lucra- 
tur enim gloriam, cum det pecuniam reversuram. 


INTERPRETATIO. 


* Pro miseris nos gerere. 

b Hilares. 

e Et inclinationes ponderum , ac laneium motus 
levissimos anxie et avide observabaj. 


d Excusare. 
e Removisse inopiam. 
f Novam sortein. 


NOTAE. 


* KErfutos trabeis. Id est, consulatus insignibus 
spolíatos. 

*^ Fortunarum superstites. Id est, senes prius for- 
tunis, qnam vita cassos. 


9 Credidissemus. Clanculum de malis nostris con- D 


questi eramus. 

* Non nostre foriune.  Vuliu non conveniente 
nostrz? conditioni. 

7 Altralus. Atra vestis propria fuit virorum in 
luetu. Nam quod ad faemíinas speciat, alia aliis tem- 
poribus fnit: modo nigra, modo alba. 

* Sardorum succo. Notum est, quod de Sardea 
herba ferupt, ita eorum a quibus degustareiur ora 
gontrahente , ui agerent animam veluti ridentes. 


Unde Sardonicus risus celebratus pro ficto, aut 
qui aliam 


amarulento risu. Quamquam non desunt , 


* Nulusque irutinarum. Nutus trutinarum appellat, 
cum altera lanx deorsum vergit, propendetque. — 

ὃ Cervicibus bulle. Bulla suspendi in collo infanti- 
bus ingenuis solet aurea , libertinis scorlea , inquit 
Asconius. Quem morem a Tarquinio Prisco inductum 
ferunt, cum filium suum 44 annos natum de Sabinis 
victorem hoc honore donavit. 

* Converrerat. Ita Balduinus post complures alios 
legit, pro convenerat, uti est in aliis editionibus. 

* Charybdim. Fretum inter lialiam et Siciliam, 
contrariorum fluctuum collisione rapta queque ab- 
sorbens et eructans, Charybdim autem pogise ferunt 
mulierem fuisse rapacissjmam , quie cum Herculis 
vaccas rapuisset , καὶ Jove percussa fulmine, in mon- 
strum conversa est. 

* Taurominitanis litoribus. Taurominrum urbs est 


hujus rei originem referunt, Sardi autem, Sardinie — Sicilie , cum portu in ora orientali inter Messanam 


insulse populi. 
XX 


Vl. — * Stabat. ipse. ὑποτύπωσις hominis ne- 
quiter attenti ad eorum bonorum veuditionerf, qui- 
bus summis perfunctos honoribus viros, matronas, 


pupillos ac provincias integras spoliasset, 


et Catanam, hodie Taormina. 

XXVII. — ! Reponitur senectuti, Sic apud Horat. 
serm..1. 1, Sat. 1: Hac mente laborem sese [erre senes, 
Siynt, ul in olia Iula recedant . . . . sicut parvula 
nam exemplo est magni formica laboris, 


503 


,THEODOSIUS ET PACATUS. 


504 


XXVIII. Sed illi quidem stulta omnis ratio cap- A rum senatum, vita sese abdicare compulsus est ; 


tandz laudis videbatur, qui, przeter insitum pessimo 
cuique boni exempli odium, * summam felicitatem 
habendi ac nocendi fine determinans, non solum ut 
quam plurimum ^ quzreret, sed ut nihil cuiquam 
reliqui faceret, laborabat. Nec enim, qui regibus 
mos est, * exercendis invigilabat metallis, ut laten- 
tia naturze bona in usum arcesseret, et pararet in- 
noxias nullo pauperiore divitias. Parum Ille pretio- 
sum putabat aurum, quod ?* de montium venis, aut 
fluminum glareis * quxsitor Bessus, aut scrutator * 
.Callaicus eruisset, illud purius splendidiusque cre- 
debat, quod dedissent dolentes, quod hominum la- 
crym:, non amnium aqu: abluissent, nec e terre- 
nis specubus egestum, sed e cervicibus jugulisque 
c:esorum esset effossum. Sic cum immitis tyranni ἢ 
et stylus timeretur et gladius, transierat in vota pau- 
pertas, et ut possemus effugere carnificem, optaba- 
mus * subire sectorem. Quod si cui ille pro c:eteris 
sceleribus suis minus crudelis fuisse videtur, ves- 
trum is vestrum, " Vallio triumphalis, et * trabeate 
Merobaudes recordetur interitum. Quorum alter post 
amplissimos magistratus, et purpuras consulares, 
* et contractum inira unam domum quemdam hono- 


alteri manibus 15 satellitum Britannorum gula domi 
fracta et ^ inusta '! ferininex mortis infamia, ut scili- 
cet maluisse vir ferri amantissimas videretur laqueo 
perire quam gladio. Sed in illos fortasse speciales 
putaretur habuisse odiorum causas tyrannus ; stete- 
rat enim uterque in acie Gratiani, et Gratianus 
utrumque dilexerat : quid de his dicimus, 4 qui ho- 
norum ac principum nescii, et tantum inter suos 
clari, nobiles animas sub carnifice fuderunt ? 
XXIX. De virorum mortibus loquor, cum descen- 
sum recorder ad sanguinem foeminarum, et in sexum 
cui bella parcunt non parce szvitum? Sed nimirum 
graves suberant, invidioszeeque caus? ut * unco ad 
poenam * clari vatis matrona raperetur. Objiciebatur 


B enim, atque etiam exprobrabatur mulieri * vidus ni- 


miareligio, et diligentius culta divinitas. Quid hoc ma- 
jus poterat intendere * accusator sacerdos? fuit enim, 
fuit et hoc delatorum genus, qui nominibus antistites, 
revera autem satellites, atque adeo carnifices non 
contenti miseros avitis * evolvisse patrimoniis, ca- 
lumniabantur in sanguinem, et vitas premebant reo- 
rum jam pauperum. Quin etiam cum judiciis * ca- 
pitalibus astitissent, cum gemitus et tormenta mi- 


INTERPRETATIO. 


* Ratus eo se feliciorem fore, quo plus haberet 
ac noceret. 
b BRaperet. 


* Imposito mortis ignavse probro, quasi, elc. 
4 Qui lionorum et principum amicitiz expertes. 
* Evertisse. 


NOTAE. 


XXVIII. * Exercendis metallis. Aut eruendis, aut (| 


conflandis, aut signandis. 

* De montium venis. Aurum invenitur 19 in flumi- 
num glareis, ut in Tago Hispaniz, Pado ltaliz,, He- 
bro Thracie, Pactolo Asiz, et Gange Indie ; 29 in 
puteorum scrobibus ; 5? in ruinis montium ac terrz 
visceribus. lta ex Plinii 1l. xxxiu, c. 4, notat Pu- 
teanus. 

* Quesitor Bessus. Bessi populi Thracie ad Hze- 
. mum montem incolentes, quos scrutandi per cuni- 
culos auri peritissimos referunt Vegetius l. 1, c. 41, 
et Claudianus de cons. Maliij 59. Quidquid fluviis 
evolvitur auri : Quidquid luce procul venas rimata se- 
quaces Abdita pallentis fodit solertia Bessi. 

* Callaicus. Populus Hispanis eam regionem 
incolens, qu:e nunc Gallzcia dicitur. Übi magnam 
auri copiam fuisse tradit Plinius 1. xit , c. 4. 

* Et. stylus. ld est. proscriptiones. Verbum juris 
est, sic Tullius pro Cluentio, alum Censorium gla- 
diumque Dictatorium appellat. 


* Subire. sectorem. Bud:»us 605 proprie dicit sec- 
lores appellatos, qui delationibus faciendis confis- 
cationes a principibus impetrabant, ut homines iu- 
terdum insontes fortunis omnibus everterent. lta 
censel Ásconius et post eum Jurisconsulti pene om- 
nes. Supra vero mentio est puerorum sub sectore [u- 
dentium. 


* Vallio triumphalis. Balio pro Vallio reponunt 
Balduinus, et Puteanus ex Ambrosii ep. 27, ubi Ba- 
lio bellator egregius, cum a Maximo interfici jussus 
esset, sibi ipsi manus attulisse dicitur. Sunt qui Val- 
lionem hune, sive Balionem non alium fuisse putant 
a Saturnino, qui tum erat cum Merobaude consul, 
cumGratianus interfectus est. Errant autem, qui pro 
Bautone consule illum accipiunt. His enim aperte 
refragatur Ambrosius : cum addit eodem loco Maxi- 
mum de Bauione, quasi de altero Balione decerríére 

o)uisse, 


* Trabeate Merobaudes. Id est tum' consul, cum 
Gratianus c:esus est. Merohaudem ortu Hispanum 
fuisse, eumdemque eloquentiz im primisque poetice 
studio prxstantem refert Idatius in chronico. Is cum 
fugienti Gratiano socium sese adjunxisset, quo ipsum 
in Italiam ad Valentinianum fratrem deduceret, 
uterque Lugduni ab Andragathio opprimitur. Quare 
graviter ballucinatur Prosper Vulgaris in Chronico, 
cum dicit Gratianum Parisiis Merobaudis magistri mi- 
litum proditione superatum fugisse. ' 


.* Et contractum. Postquam magistratus omnes, ac 
dignitates senatus in familiam suam intulisset. 


16. Satellitum Britannorum. Nam Maximus tyranni- 
dem primum in Britannia occuparat. 
" Fomineg mortis. lgnava. 


XXIX. ! Unco ad penam. Reos unco ad mortem 
raptor solitos supra diximus in Plinii paneg. n. 35. 
not. 11. 
* Clari vatis matrona. Euchrocia uxor Delphidii 
et, de quo Auson. de profess. Burdegal. carm. 6. 
lla autem ob Priscilliani errores Treveris cum mul- 
tis aliis ejusdem nox: consortibus morti addicta est. 
(Prosper in Chronico.) ᾿ 

8 Vidug. Mortuo Delphidio. 


* Accusator sacerdos. Idatium episcopum innuit ; 
mox enim addit: qui nominibus antistites, revera 
autem satellites. ldatium autem: ideo excommunica- 
tum narrat Ambrosius, quod Priscilliani errores 
proscribere non contentus, ejus sanguinem in con- 
Sistorio regis peteret, sanctos viros bene multos, im- 
primisque S. Martinum, tamquam ejusdem erroris 
reos, apud imperatorem accusaret. Quod szvitiz 
exemplum cum secuti essent, ex iis qui in Maximi 
aula erant plures episcopi, cum iis communicare no- 
luit D. Ambrosius. 

δ Capitalibus. M est, ubi de reorum capite agere. 
tuf, 


δ05 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 506 


serorum auribus ac luminibua hausissent, cum licto- A fecisset in bella vel solum venire. Nam si olim domi- 


rum arma, cum daninatorum ^ * frzna . tractassent, 
pollutas poenali manus contactu ad sacra referebant, 
et ceremonias quas inceslaverant mentibus, etiam 
corporibus b impiabant. [105 ille " Phalaris in ami- 
cis habebat, hi * in oculis ejus, atque etiam in oscu- 
lis erant ; nec injuria, ^ ἃ quibus tot simul votiva 
veniebant, avaro divitum bona ; cruento innocen- 
tium poena ; impio religionis 4 injuria. 

XXX. Tondem in nos. oculos Deus retulit, et bo- 
nis Orientis intentus, ad mala nostra respexit, et 
€ hunc sacerrimo capiti! objecit furorem, ut * foedus 


abrumpere, ? jus feciale violare, bellum edicere non. 


timeret. Àn ego sine divino numine factum putem, 
ut qui sub nomine pacis ludere, et * prinii sceleris 


ni adversum rebelles servos dimicaturi 7 flagra in 
aciem detulerunt, taniaque vis conscienti:x fuit, ut 
sb inermibus verterentur armati, et qui obtulerant : 
mortibus pectora darent terga verberibus : nonne tu 
quoque legionibus otiosis rem totam visus, egisses? 

XXXI. An sustinere te coram, et solum oculorum 
tuorum ferre conjectum ille quondam domus tuz ! ne- 
gligentissimus vermula , mensularumque scrvilium 
statarius lixa potuisset ? Non statim totum subisset 
bominem preterita sui tuique reputatio ? Non ipse 
sibi objecisset te esse ?* triumphalis viri filium ; δ se 
patris. incertum? te hzeredemi nobilissimae familize; 
ὁ se clientem? te omni retro tempore Romani exer- 
citus ducem, libertatis patronum ; ^ se * orbis extor- 


poenas lucrari quiescendo potuisset, secundum  ter- B rem, patrizque fugitivum ? jam vero te principem in 


tiumque vexillum latrocinii civilis attolleret , et su- 
peratis * Alpibus Cottiis, Julia quoque claustra laxa- 
ret, tibique, imperator, imponeret, servate. adhuc 
veni» fidem, vincendi necessitatem. Agebat eum, 
credo, przcipitem vindicanda jam proximo ultore 
respublica, et exstinctus aperto * dominus parricidio 
poenas ab eo debitas expetebat. Non id confidentia, 
sed amentia; non temeritas, sed necessitas erat ; 
nec ultro lacessebat ille te bello; sed ulterius f se 
negare supplicio non poterat. Alioquin quomodo 
tantam concepisset audaciam, ut ruere in ferrum, 
et obviam morti venire lam ignavus et timens mor- 
tis auderet, ut qui se non potuerit postea vel victus 
occidere ? Et te quidem, imperator Auguste, ad asse- 


medio reipublicae sinu, omnium suffragio militum, 
eonsensu provinciarum, ipsius denique ambitu impe- 
ratoris optatum ; se in ultimo terrarum recessu, le- 
gionibus nesciis, ! adversis provinciarum studiis, 
nullis denique auspiciis in illud tyrannici nominis 
aspirasse furium ? postremo tecum fidem; secum 
perfidiam ; tecum fas ; secum nefas; tecum jus ; se- 
cum injuriam ; tecum clementiam, pudicitiam , reli- 
gionem ; secum impietatem, libidinem, crudelitatem, 
et omnium scelerum, postremorumque vitiorum sta- 
re collegium? Rcs ipsas interrogemus, et, quz certis- 
sima conjectatio est, i colligamus gerenda gestis. 
Num tandem dubitari potest, quid fuerit eo przesen- 
te, facturus, quem non vidit, et fugit? 


rendam rempublicam, usurpandamque victoriam suf- C — XXXII. Quamvis igitur, imperator, hoste tali abu- 
INTERPRETATIO. 


* Vincula. 
b Polluebant. 
€ Per quos tot res optatissimas siraul consequeba- 
tur. . 
4 Violatio. 
* Homini improbissimo injecit. 


f Se subducere morti. 

€ Se incerti patris. 

5 Se ejectum ab omnibus et patria pulsum. 
! Adversantibus. 

1 Ex gestis rebus gerendas z:stimemus. 


NOT &. 


* Frana. An potius funera, ut emendat Livineius. 

7 Phalaris. Phalaridis Agrigentinorum tyranni no- 
ta crudelitas, ut ferocis alicujus tyranni exemplum 
qu:erenti, statim ille occurrat. 

8. [noculis ejus. Esse alicui in oculis. Ciceronianus, 
Terentianusque loquendi modus pro amari unice : 
esse vero. in osculis, ubi prxterea legatur baud scio. 

XXX. —! Objecit furorem. A diis iratis mala eousi- 
lia in hominum mentes immitti veteres existimabant. 
Quare Pacatus hoc loco Deo totius Orientis patrono 


8. Jus feciale violare. 1d est bellum inferre ante 
missos feciales. Neque enim licebat bellum inferre, 
nisi hi et justa causa susceptum declaravissent, et 
prius indixissent. (Varro.) 

* Primi sceleris. Occupati imperii poenam effugere. 

5 Alpibus Cottiis. Alpes 11: Cottie, alic Julie: ctc. 

5 Dominus. Gratianus. 

' Flagra in aciem. Id de Scythis referunt Herodo- 
tus initio Melpomenes. Justinus l. n. et Claudianus 
l. 1 in Eutropium 508. Ut Scytha post multos rediens 


Maximi furorem tribuit. Sic llomerus lliad. A, vers. 8: D exercitus annos cum sibi servili pro finibus obvia pubes 


τίς ἄρ σφῶς θεῶν ἔριδι ξυνέηκε μάχεσθαι. 

Quisnam ipsos deorum contentione commisit pugnare? 
Tullius pro Milone, n. 88: Hic dii immortales, «t su- 
pra dixi, mentem dederunt illi perdito, ac furioso, ut 
huic faceret insidias; aliter perire pestisilla non pote- 
rat. Sic apud Virgil. ποῖ. x, 72: ᾿ 

Quis deus in fraudem, quz dura potentia nostra 

Egit? : 

* Ρωάις abrunpere. Maximus suscepto invaden- 
d: [tali consilio, veritas ne in Alpium transgressu 
concideretur, Domnino, quem Valentinianus Aquileia, 
quo se receperat sibi legarat, pacem petenti in Sp2- 
ciem annuit, at redeuntem cum exercitu suo occul- 


te insecutus , Italiam subito occupavit (Prosper Pi- 


thuei). 


iret, et arceret dominis tellure reversos , armatam osten- 
sis aciem  fudere flagellis. 

XXXI. — ! Negligentissimus vernula. Nempe Maxi- 
mus, quem mox slatarium lizxam Ausonius; armige- 
rum lixam appellat Pacatus. Atqui Zosimus ]. iv 
Maximum Theodosii commilitonem fuisse dicit. Sed 
quae, ut jam siepe dixi, liuic auctori fides esse de- 
beat. Nisi forte commilitonem Theodosii vocet, qui ei - 

ugnanii instar caloois aut vernul:e. ministrasset. 
ernula autem is est, qui ex famula natus. lta glossa. 
editionis Basileensis. 

3 Triumphalis viri filium. Theodosii pater trium- 
phalia meruerat post Gotthos superatos. 

5 Se clientem. Tua familiz. 

* Orbis extorrem. Quia ex divisa toto orbe Britan- 
hia esset oriundus 


501 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


508 


tereris , nec tam ad prelium €onserendum quam ad A ut tuus diceretur. Quanta est virtutis ambitio | * Ac- 


supplicium de nefario eapite sumendum venires , 
eonsiliis tamen tantis, tantisque rationibus bellum 
administrabas, ! ut cum Perse aliquo decertaturus , 
aut Pyrrho, aut cum illo ipse Annibale videreris, 
Nam primum fidem regum, quibus limes Orientis 
ambitur, data atque sccepta dexiera firmas, «quo 
foris securus agzitares,si nihil sollicitum et suspe- 
etandum domi reliquisses. Tunc copias tuas ἃ trifa- 
riam dividis, ut et hoatis audaciam multiplicato ter- 
rore percelleres , et ^ fugam circumfíusus ambires. 
Postremo * populis barbarorum, ultroneam tibi ope- 
ram ferre voventibus commilitonum munus * indul- 
ges, ut οἱ ἢ limiti manus suspecta desederet, et militi 
auxiliator accederet. Qua (ua beniguitate pellectae 


cipiebas benefeiurm quod imputares. 

XXXIII Memorabile putavit antiquitas, quod * Ac- 
tjaco aliquando bello ducibus motibusque Romanis 
peregriua /Egyptus arma permiscuit , tantumque res 
eredita est habere novitatis, 6 o nisi frequenter isset 
in litteras, apud posteros videretur facti fides labo- 
ratura. Nam quis annalium scriptor, aut. carminum 
tuas illas, * Cleopatra, classes, et » eborata navigia , 
et purpurea eum auratis funibus vela tacui? Quin 
ita crebro historia reoantaia est, ὁ magis ut ab eis- 
dem s:epe dicta, quam ut ab aliquo intermissa videa- 
tur. Non contendam duces. Nec enim prineipem no- 
strum non dicam viotus Antonius, sed victor Augustua 
sequaverit, Quid in cseteris saltem simile deprebendi- 


omues Scythiez nationes tantis examinibus conflue- Bg mue ? maxime? si rerum temporumque facies altrin- 


bant, ut, quem femiseras tuis, barbaris videreris impe- 
passe dilectum. Ὁ res digna mernoratu! Ibat sub 
ducibus vexillisque Romanis hostis aliquando Roma- 
nus, et signa contra qua steterat sequebatur, urbes- 
que * Pannoniz , quas inimica dudum" popul;stione 
vacuaverat, miles impleverat. * Gotihus ille, et Hun- 
nus, et Alanus respondebat ad nomen, et alternabat 
excubias ,9 e& notari infrequens verebatur. Nullus 
tumultus , nulla confusio , nulla direptio, * ut a bar- 
baro, erat, Quin si quando diflicilior frumentaria res 
fuisset , inopiam patienter ferebat, f οἱ quam nu- 
mero arciarat annonam , comparcendo lagabat ; pro 
emni premio omnique mercede id ubum reposcens, 


secus conferamus, et ὃ hes illosque populos anime- 
rum subjiciamus oculis. lilos vela facientes X data 
ventis classis attulerat, hi longum iter ^ sub armo- 
rum ! fasce carpebant. lilos* peregrino igne suspl- 
ráns regiua pellexerat ; hos amor landis, et particl- 
panda glori: cura rapiebat. Illos tepens * Pliarus , 
et * mollis Canopus , lz:yiumque populorum * altor 
Nilus emiserat ; hos? minax. Caucasus , et 5 rigens 
Taurus, et ingentium corporum ** durator Ister effu- 
derat. Illos tenero perlucentes aimiciu, et vix leve 
carbasum ? vitando sole tolerantes alterno concussa 
tinnitu 13 sistra ducebant ; hos Ὁ loricis onustos in- 


INTERPRETATIO. 


* [n tres partes. 

b Fugiendi viam undequaque involvens przecluderes. 

c Tribuis ut suspecti homines de tinibus abscede- 
rent, et copiis tuis auxiliares se adjungerent.: 

4 Et metuebat ne officio defuisse accusaretur. 


b Ebore ornata. 

! Potius. 

] Si conditionem rerum et temporum utraque ex 
parte conferamus. 

k Ventis permissa. 


* Ut barbari solent. 1 Onere. 
f Et quam annonam ob multitudinem, etc. τι Ád arcendum solem. 
& Ut nisi sepe traditum fuisset litteris (actam is- Ὁ Cataphractis. 
tud, vix apud posteros inventurum esset fidem. ᾿ 
NOT Á. 


XXXII. — Ut cum Perse. De Perse Maeedonum 
Itimo rege, quem vicit /Emilius. Vide Livium l. xL, 
Jusiinum l. xxxiui, etde Pyrrho Epirotarum rege vide 
Plutarebum. 
* Populisbarbarorum. Scythicas nationes, ut moxait. 
* Liniti. Istriano. 
* Pannonie. De Pannonia vide Plinii paneg., n. 8, 


not. 5. 

δ Gotthus ille. De Gotthis vide, si lubet, Geneflliia- 
cum Maximiani Augusti, auctore Claudio Mamertino, 
M. 17, not. 2. 

* Accipiebas beneficium. lta conferebant jn te benefi- 
cium, ul te magnam a se aiam inire putarent. 

XXIII.—* Actiaco bello. Virg. &neid. 1. vm, 685: 

Hinc ope barbarica variisque Antonius armis 
Victor ab Aurore populis, et litore rubro 
Egyptum viresque Orientis et ultiuia secum 
Bactra v: hit. 

3 Cleopatra. De gypti regina Cleopatra ejusque 
clesse magnifica passim exstet apud historias Bomanse 
scriptores. . 

* Hos illosque populos. Elegans Antonii et Theo- 
dosii oppositio. 

* Sub armorum fasce. Tale illud Virg. Georg. 11, $46. 

Non secus 8o patriis acer Romanus in armie 
[njusto sub fasce viam cum carpit, io. 


* Peregrino igne. Antonii amore incgnsa. 

* Phiarus. Olim insula fuit Nili ostio objecta, diei- 
que unius navigatione a continente díssita, hodie 
vero Alexandrie ponte conjuncta. Hic ingens turris 
fuit, in qua noctu accens:e faces navigantium cursum 
regebhant, unde speculz similem in usum construc- 
te Pari sppellatze sunt. 

* Mollis Canopus. Urbs. Agypti ad ostium Nill, dic- 
tun ex ea Canopicum mollis dicitur, quia molles 


Egypii. 
D ^*Altor Nilus. De Nilo propter Zgyptum, quain 


suis eluvionibus fexundat ejus regionis altore vide 
Plinii paneg. n. 30. 

, Minaz Caucasus. Pars Tauri montis, inter Pontum 
Euxinum et mare Cespium. Minaz dieitur quia altus 
&Cc przeceps ac ruenti similis, 

16 Rigeus Taurus. Propter nives , quibus ut pluri- 
mum uous iste operlus est. 

'! Durator Ister. Indurator , Germani procero cor- 


PT Sistra ducebant. Virg. &neid. vin, 696, de Cleo- 
paira regina , 
In mediis patrio vocat agriria sistro. 


De forma ei ügura eisiri vide Rwaum soetrem in 
hunc Virgilii locum, . 


506 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 


clusosque forro ** fracte voces tubarorn, ipgentiüm Α plexi, per abrupta giomeranter, Spumat detolor 


que lituoram elangor acuebat. Qux tandem , ot eol 
latio posset esse populorum, * etiamsi tanta ^on 
esset dissimilitudo causarum , ut ab illis fuerit Ro- 
rani imperii appetita captivitas, ab his repetita liber- 
tas; Quo tibi, Imperator , indignius videbatur 5 ejus 
placeli quemquam inveniri potuísse consortem, cujus 
se barbarus agebat ultorem. 

XXXIV. Sed illi quidem nefario sanguine belli 
primitias imbuentes, par poene eulpzque [documen- 
tum fuerunt. Testis est * Siseia, testis * pulcherrimi 
flav:e conflictus, si conflietus ille dicendus est , que 
Ita in publicos proditores animi plenus miles * inva- 
sit, ut eum nee numerus resistentium, nee maximi 
flüminis altitudo remorata sit, quin, ut erat ex lon. 


cruore fluvius, f et cunctantes meatus vix eluetetis 
eadaveribus evolvit, δ utque δ tibi posset speciali 
imputare militia, ipsum illum * vexillarium gaerjlegg 
factionis avidis gurgitibus absorbuiL; et, ne morti se- 
puitura contingeret, cadaver abscondit. Nonne.5 utgo- 
que credendus tuse studuisse vindicta, et adjuvande 
victoriam, et * occupando clementiam ? 

XXXV. En tibi aljeram pugnam, alteramque vie» 
toriam. Dileotas in prelium Marcellinus cohortes, et 
ipsum factionis nefaris robur illa * belli civilis Me» 
gera rapiebat, tanto exteris satellitibus audentier , 
quanto * exertiorem operam navabat tyranno fratap- 
Ltyranni. Que quidem maxime , tuus gaudebat exercie - 
(us, cum se ultro videret lacessi, qui nihil magis ti» 


gissimo itinere anhelus atque pulvereus, equos eal- p muerat* quam timeri; adeo quidem, ut castris ad 


earibus incltaret, amnem nando conjungeret , ripám 
insilitet, paratos denique exspectantesque deprehen- 
deret. Sermo iste prolixior est, quam iila res fuerit. 
Nix fluvium manus invicta translerat; jam locum 
belli tenebat.Vix hostem invenerat, jam urgebat. Vix 
pectora viderat ; jam terga cz:debot. Datur debito re- 
heile agmen exitio ; volvuntur impiz in sanguine sue 
turbz ; tegit totos strages una ΟΔΙΏΡΟΒ, continuisque 
faoteribus cuneta late operiuntur. Jam qui ad muros d 
differenda morte properaverant , aut fossas cadaveri. 
bus eiquabapt, aut * obviis sadibus iuduebantur, aut 
portas, quas eruptione patefeeerant, morte elaude- 
bant. At quorum se fuge impervius ripis amnis ob» 
jecit, trepidando collocti , et alterum quisque eom- 


castra collaíis, quod ἱ precipiti die manum conse 
rere non poterat, spe vietorie cum luce venture i 
pervigil sgeret, tardum solem, desertorem diem, k 
annuum noctis ὁδί ναὶ tempus eriminaretur. Ecce jux 
tandem, et jam omnis campus horrebat exercitu : * 
divisi in oor&ua equites , leves aute signa * velita, 
disposiiss * manipulatim cohortes , ! οἱ gradu pleno 
ferentes agraina " quadrat» legiones universa late, 
qua visus agi poterat, oocaparant. Nondum 80 virtup 
m experiebatur ; jam disciplina vincebat. Αἱ postquam 
intra conjeetum teli acies utraque promovit, et effu- 
sis hinc inde jaculorum sagittarumque nimbis * res 
venit ? ad capulos, milites pristing virtutis, Romani 
nominis, imperatorum denique memores, causom 


INTERPRETATIO. 


^ Vel si cause non adeo diverse ad bellum iwW- (ἃ 


pulissent, ut ilii Romani imperii libertatem impete- 
rent, si isti suam tuerentur. 

b Ullum ejus secleris reperiri petuisse conscium 
eujus vel ipsi barbari ultores esse non reousabant, 

c Irruit 

4 Ad differendam necém. 

e [mpingebant in adversos sudium mucrones. 

f Et fluctus zgre agit. 


8 Ut suo modo tibi militare posset ac favere. 

h Utraque re. 

! [nclinante. 

) Noctem ageret. . 

k /Estivam noctemaccusafet, quasi ápno lopglorem. 

! Et confertis ordinibus agentes agrhinà , procul 
loca, quie oculi pertingere poterant , repleveráni. 

m Expromebat. 

Ὁ Ad gladios. 


NOT E. 


!* Fractevocestubarum.Incondiize. Vitg.Georg. 1v, 79: 
Et vox auditur fractos sonitus imitata tubarum. 
XXXIV, —* Síacia. Seu Syscia nobilis urbs Parj- 
nonie ad Savum seü Savam fluvium, el Segestlciifh 
ejus insulam , qua ey Pannofia itur In ltaljatri. De 
ἐμὲ Strabo |. v, et Püintus l. iti, c. 25. Hic primum 
yictus est Maxinius. 


* Pulcherrimj Sqvo. A Puteano digcedo in quo est D 


pulcherrimus amne conflictus , ut Cuspiniani codicem 

sequar. S«vus enim seu Sava Siscis» fluvius, est ad 
uem pugna commissa est, viciusque a Theodosio 
aximus, 

* Vezillarium sacrilege factionis. Andragathium 
intelligit. 

* Oecupando clementiam. Glementiss locum non re- 
linquendo. 

XXXV. — * Belli civilis Megara. Marcellinus ty- 
ranni Maximi frater. Altera autem Ma&imi clades δὲ 
Peiavionem contigit, cum cessus est Mareellinus, ut 
innuere videtur Ambrosius ep. 9D. 


* Exertiorem. Statius. exertum. bellum. dicit pto 
aperlo. Hic sumitur pro gefípre, ypuemenlioré, ne 
Hee 


j , l : 
linquit inezpertum. efertds bof vob, qu] nil 


* (juam jtimeri. Similis locus apud Claud. versa 
958 et 940 : Res mira relatu, ne timeare times. 

* fivisi in. cornua. 1n exercitu cornua dicuntur 
partes aciei 3b utroque latere prominentes. Alterum 
dexirum est, alterum. sinistrum ; quod inter utrum- 
que interjéctum est, media acies dicitur. . 

δ Velites. Milites levis armature, et expeditiores 
ad cursum! propterea quod graviorihus arinis non 
ulerentur. Alji velites dictos putant quasi velatos , 
quod vestiti &ssent potius quani armati. Àlii velites a 
celeritate dictos putant, quasi velites o in e mutato. 
Alii rursus ἀπὸ τοῦ βάλλειν, hoc est, a jaculando , 
quod jaculis potissimum et fundis pugnarent ( Livius 
γι belli Punici). 

* Manipulatim. Id est, per manipulos. Manipulus 
autem, auctore Livio , leves vicenos milites, aliam 
turbain scutatorum habebat. Vegetius vero. |. n de 
Re militari scribit. manipulum vocari contubernium 
decem lantum militum sub uno eodemque tecto de- 
gentium, Vide Lipsium de Milit. Rom. l. n. 

* Quadrátie, legiones. Legio qnadrata dicebatur a 
orina, et ordihe quem in acie tenefet, non. quod ex 
quatn militum millhlus constaret, ut male putint 
nopnul j, Séd delijg supra. —— 

[e vet pd eapulos, Ἰὰ ést, cum cominus si 
epum est educto ónip, 


511 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


b19 


publicam manu agere. Hostes venditam operam, la- A z XXXVII. Nec pia ! Hx:mona cunctantius, ubi te 


ceratam Italiam, spem in ferro reliquam cogitantes, 
gladiatoria desperatione pugnare, nec gradu ce- 
dere, sed in vestigio stare, vel cadere. 

XXXVI. At ubi impulsa acies, fronsque laxata, et 
! fiducia in pedes versa est, ire procipites, aut ἃ 
globo fugere, et se invicem festinando tardare. Ar- 
mati, inermes, integri, saucii, primi , postremique 
misceri. Miles urgere eminus, cominus, gladiis , 
hastis, * punctim, cxsim ferire. Alii * poplitibus 
imminere , alii terga configere, aut quos cursu non 
poterant * contingere, jaculis P occupare. Arma! 
tela, equi, homines , viva, perempta , prona, supi- 
naque corpora passim , vel in acervo jacere. llli mu- 
tilis excisisque membris , reliqua sui parte fugiebant; 


affore nuntiatum , impulsis effusa portis obviam pro- 
volavit, et, ut est omne desiderium post spem im- 
patientius, parum credens patere venienti, festinavit 
occursare venturo. f Fingit quidem , ut scimus, ti- 
mor gaudium, sed ita intimos mentis affectus pro- 
ditor vultus 5 enuntiat, uL in speculo frontium imago 
extat animorum. Velut illa civitas a longa obsidione 
respirans, quod eam tyrannus Alpibus objacentem 
tamquam belli limen attriverat, tanta 56 αἱ ὃ tam sim- 
plici exultatione jactabat, ut ni esset vera leiitia, 
nimia videretur. Ferebant se obviz tripudiantium 
calervze. Cuncta cantu, et ? crotalis personabant. Hic 
tibi triumphum chorus; ille contra tyranno funebres 
* nzenias et carmen exequiale dicebat. Hic perpe- 


hi dolorem vulnerum sequebantur ; isti ὁ mortes re- B tuum victis abitum ; ille victotibus crebrum optabat 


ceptas in silvas , et flumina deferebant. Illic postre- 
mum spiritum in admiratione nominis tui, et sui 
ducis detestatione fundebant. Nullus finis cxedendi , 
insequendique , nisi subtraxisset aliquando victoribus 
mors hostem , et nox diem. At quanto melius 4 ma- 
nus illa consuluit, quz submissis precabunda vexillis 
petiit * veniam necessitatis, et terram in osculis pre- 
mens calcanda * vestigiis tuis corpora et arma pro- 
jecit? Quam tu non superbe, ut victam, non irate, 
ut ream, non negligenter, ut parum necessariam , 
pretenisti, sed blande liberaliterque tractatam jus- 
sisti esse Romanam. Junguntur socia agmina, et sub 
uno capite diversa reipublice membra coalescunt. 
Ambo parí gaudio feruntur exercitus. Hic opera sua 
gaudet, hic venia, uterque victoria. 


adventum. Jam quocumque tulisses gradum :sequi, 
circumcursare, przcedere ; vias denique, quibus fe- 
rebaris, obstruere. Nullus cuiquain sui tuive respec- 
tus blandam tibi faciebat injuriam ! contumacia gau- 
diorum. Quid ego referam i pro moenibus suis 
festum liberz nobilitatis occursum, conspicuos veste 
nivea senatores , reverendos * municipali purpura 
flamines, * insignes apicibus sacerdotes ? Quid portas . 
virentibus sertis coronatas ἢ Quid * aulis undantes 
plateas, acceusisque funalibus auctum diem? Quid 
effusam in publicum turbam * domorum," gratulantes 
annis senes, pueros tibi longam servitutem voven- 
tes, matres lxtas, virginesque securas? Nondum 
omne confeceras bellum, jam agebas triumphum. 


C XXXVIII. Ibat intetim Maximus, ac te post terga 


INTERPRETATIO. 


à Turmatim. 

b Assequi. 

« Acceptas lethales plagas. 
4 Turba illa. 

e Gressibus tuis. 

f Lxtitiam simulare potest. 


& Indicat. 

h Tam non fucata. 

i Significatio l:etiti:e nimis obstinata. 
) Ad moenia. 

k Ornatas undantibus tapetis.' 


NOT &. 


XXXVI. — ! Fiducia in pedes versa est. Ac spes in 
fuga poni ccepta est. Sumptum illud ex panegyrico 
Constantini, auctore Nazario, n. 28, ubi relaxaverit 
acies, aut (rons impulsa titubaverit, fiducia manuum in 
pedes versa est. 

5 Punctim, cesim ferire. Modo cuspidem intentan- 


(68, modo totam gladii molem vibrantes : qua lo- - 


quendi formula utuntur Livius et Vegetius. lpsaque 
cessit in proverbium, pro eo quod est totis viribus , 
omnique conalu rem agere. 


* Poplitibus imminere. Tale illud Horatii 1. in, ἢ 


Mors et fugscem persequitur virum, 
Nec parcit imbellis juventze 
Poplitibus, timidove tergo. 


.. * Contingere. lta. restituo cum Grutero , pro con- 
tinere. 

* Veniam necessitatis. Postulavit ignosci sibi, quod 
necessitate impulsa contra te pugnasset. 

XXXVII.—! Hemona. Urbs Aquileiam ex urbe Siscia 
tendentiin itinere hodie Laubach. Rhenanus veroerrat 
ut Livineius recte advertit, cum pro Hamonareponit 
Narona. Nam quomodo Tlieodosius exercitum pro- 
peranteim , ut spatio lucis unius Illyrico continuaret 
Aquileiam (sic loquitur Pacatus) longissimo tractu 
Je'"o aga in jmurh pene Illyricum, dbi e$t Narona 1 


Balduino videtur id de Aquileia ipsa intelligendum , 
ubi postremum victus est Maximus. Sed male mea 
quidem sententia. | 

3 Crotalis. Crotalum erat crepitaculum ex ligno, 
sre, aliave materia ita concinnatum , tit efficere so- 
num posset manu pulsum. Crotala dicta 'sunt ἀπὸ 
TOU χρούειν ἃ percutiendo. 

* Nenias. Quintilianus |. vin, c. 2 : Carmen [fu- 
nebre proprie nenia dicitur , ἃ νείατον ultiinum. Erat 
enim ultimum quod defunctis caneretur, ad tibiam 
ante cadaver sepultum. Horat. 1. it, od. 90 : Absint 
inani funere nenie , Luctusque turpes εἰ querimo- 
nic , etc. - 

* Municipali purpura flamines. Videtur ex hoc loco 
nonnullarum civitatum flamines habuisse jus pur- 
pura. 

* [nsignes apicibus. Id est , insigniti pileis in. acu- 
men desinentibus, quos quia :stivo tempore citra 
molestiam ferre non poterant, et nudis penitus ca- 

itibus incedere nefas erat, filo religarunt : unde 
amines dicii sunt, quasi lilamines. 

* Domorum. Id est, effusam e domibus multitudi- 
nem. Aliqui legunt bonorum. In aliis editionibus vox 
illa plane expungitur. 

' Graiulantes anni senes. Simile quiddam est in 
Plinii paneg. n. 22 : Te parvuli noscere , ostentare 785 
ténel , mirari senes , etc. 


915 


PANEGYRICUS PACATI THEODOSIO DICTUS. 


514 


respectans in modum amentis attonitus avolabat. À pene dixerim, sole positus, spatio lucis unius i Il- 


Nec ullum ille consilium, ullamve rationem, aut de- 
nique spem, qux ! postrema homines deserit, ^ se- 
quebatur ; quin ipsos vi: implicabat errores, etb 
punc dexter, aut. l:vus , nunc vestigiis suis obvius 
incertum iter ancipiti ambage texebat. Quoties sibi 
ipsum putamus dixisse, * quo fugio ? Bellumnce ten- 
tabo ? * Ut quem viribus totis ferre non potui parte 
sustineam ! Alpes Cottias 4 obserabo ? ? Quia Juliz 
profuerunt ! Peto Africam? quam exhausi. Repeto 
Britanniam? quam reliqui. Credo me Gallix? sed 
* invisus sum. Hispanis? committo? sed notus sum. 
Quid ergo faciam, inter arma et odia medius? A ter- 
go premor hostibus, a fronte criminibus. Si morerer 
δ evaseram ? Sed ecce 5 nec animum sequitur manus, 


lyrico continuavit Aquileiam. Nihil tamen sibimet 
hoc nomine ? vindicant, et si quando ? mirantium 
circulos contrahunt, aut convivia nostra sermone 
producunt, k operam omnem suam fine Alpium ter- 
minantes,deberi sibi abnuunt illam celeritatem, quod 
expertes laborum pervenisse se viderint, quo ire non 
senserant. Negant imo se suis vectos esse corporibus, 
sed tanquam per aliquas imagines somniorum fer- 
rentur * absentes, przhuisse gestantibus ventis otio- 
sorum ministeria membrorum. ! Nec fides anceps. 
Nam si olim severi credidere majores * Castoras ge- 
minos, albentibus equis, et stellatis apicibus insigues, 
pulverem cruoremque Thessalicum aquis Tyberis 
abluentes , et nuntiasse vicloriam, el πὶ imputasse 


nec manum gladius; labitur ferrum, tremit dextera, B militiam, cur non ? tux publiceque vindictse con- 


! mens fatiscit, O quam difficile est miseris etiam 
perire* Ergo ut claus:x cassibus ferz quzesito diu 
exitu, desperatoque, consistunt, et prz timore non 
fugiunt, ita ille, ipso quo agitabatur metu , alligatus 
in oppidum semet Aquileiense przcipitat ; non. ut 
vitam defenderet resistendo , sed ne penam fru- 
srando differret. Quamquam quas poterat ulterior 
e-se dilatio? cum ita vestigiis ejus ac tergo ardens 
miles insisteret, ut pene omnem, qua est secuta 
pompam ultio festinata * percepit. 

XXXIX. Recte profecto 5 germana illa * pictorum, 
poetarumque commenta , victoriam finxere penna- 
tam , ^h quod hominum cum fortuna euntium non 
cursus est, sed volatus. Ille ab ultimo orientis sinu 


fessam aliquam immortalis dei curam putemus an- 
nixam? Nisi forte majorem divini favoris operam 
res Romana poscebat Macedonico augenda regno, 
quam tyrannico eximenda servitio. Ego vero, si? 
celeste studium pro dignitate causarum zstimau- 
dum sit, jure contenderim equites tuos * Pegasis, ' 
talaribus pedites vectos ac suspensos fuisse.* Neque 
enim quia se divina mortalibus dedignantur fateri, 


.idcirco qua visa non fuerint dubitavimus facta, cum 


facta videamus, quis dubitaverimus esse facienda. 

XL. P Anguste fortunam tuam, Imperator, ex- 
pendit quisquis id de te tantum, quod fieri potest, 
credit. Àn ego, cum ab Alpibus Juliis otioso 4 feria- 
toque ferro non przlium fuisse videam, sed trium- 


festinatis itineribus raptus exercitus, i tot nalioni- C phum, dubitaverim illam specialem quamdam τ feli- 


bus relinquendis, tot fluminibus enatandis, tot scan- 
dendis montibus fatigatus, in alio orbe, et sub alio, 


citatis tux dixisse militiam ? Scimus quidem , Impe- 
rator, ita te cuncta administrasse, * ut non possint 


INTERPRETATIO. 


2 Reliquam habebat. 

b Modo in banc, modo in illam partem ferebatur , 
modo vestigia sua relegebat. . 

ς Ut cui resistere cum integro exercitu non potut. 

4 Prcludam. 

* Nec voluntati manus paret. 

! Animus deficit. 

δ Pictoribus et poetis communia figmenta. 

b Quod quibus favet fortuna non tam eunt, quam 
volant. 

! Tot regionibus peragrandis. 


j Ex Illyrico venit Aquileiam. 

k Susceptos a se labores. 

! Nec fides incerta. 

n Operam dedisse Romanis ia eo przlio. 

^ Manifestam tu» publiczque vindicte  allabo- 
rasse. 
ο Deorum favor. 
P Nimis parce de tua felicitate sentit. 
q Cessante. 
τ Fortiunz quasi tibi militantis obséquium. 
5 Ut casibus niliil debeas. 


NOTE. 
XXXVIIl. — : Postrema homines deserit. Notus ille D ἢ Mirantium circulos contrahunt. Et si quando res 


Tibulli versiculus 1. n, eleg. 6 : 

Spes fovet, et melius cras fore semper ait. 
Plura ex selectissimis auetoribus in unum collegit 
Aldus Manuiius in suis ad Catilinam notis. 

* Qua fugio. Pro quo fugiam ? Ut passim apud Tul- 
lium , quid ago pro quid agam? Nota autem elegan- 
tem et factum expresse Maximi dialogismum. - 

? Quia Julie pro[werunt. Eipovoxoc : Juli: enim ni- 
hil profuerant, easque perruperat Theodosius. 

* [nvisus sum, Propter Gratianum interfectum. 

* Evaseram. Hec mala effugeram. 

* Percepit. Lege cum Acidalio et Livineio prece- 
perit. 
XXXIX.—'Pictorum , poetarumque, Magna pictores 
inter et poetas affinitas. [lorat. de Arte poet. 261, 

Ut pictura, poesis erit, etc. 
- * Vindicant. Nullam sibi laudem ob id tribui vo- 
]unt milites tui. 


gestas narrant in circulis, ac coetibus hominum ad 
eos se audiendi causa confestim certatimque apypli- 
cantium : quopiodo apud Horatium, canente Alczo, 
]. 11, od. 49. Pugnas ei exactos tyrannos Densum hu- 
meris bibit aure vulgus. 

* Absentes. Forte obsequentes ut suspicantur Li- 
vineius et Acidalius. 

5 Castoras geminos. Id est, Castorem et Pollucem 
fratres gemellos ex Leda et Jove. 

* Pegasis. De Pegaso poetarum fabulis notissimo 
supervacaneum est dicere. 

7 Talaribus. Per talaria intelligit alas, quas in pe- 
dibus Pegasus habuisse dicitur. 

5 Neque enim. Etenim cum divina mortalibus ocu- 
lis se subducant , dubitare non debemus illud conti- 
gisse, quod visum non fuerit, cum factum videa- 
mus , id est, victum Maximum, quz vix fieri posso 
putabamus | 


gs THBODOSIUS ET PACATUS. 840 


δὲ tibi imputare successus , sed fatearis necesse est A Maguo quidem , fateor , pectoribus humanis, atque 
quantum (6 in bello, tantum fertunam. tuam egisse — adeo maximo 4|ux amori, interitus borrori est , sed 
pest bellum.* Cui si vocem demus, et judicem, — quatenus aut ista eptari potest , aut ille vitari. At si 
nonne prolixe suam emumerabit eperem, et ul vir- — wltima supra caput steterit hora, et venerit dies 
tutibus tuis mulia concedat, * sibi aliquam vindi- — nunquam reversurus , ? ac se confessa. mors (uerit, 
cabit? Et eur, quaso, non demus, οἱ accipiamus * — aon timentur exurema, cum certa eunt. Hinc reorum 
ettiueque partis aesertá, oum sit quie viceris tua? — ueque ad damnationem metus , postea alionitus stu- 
3 Audio censtantiam dieere, Bellum atro£ periculo- — por, et ex desperatione securitas , et ad loeum sup- 
sumque suscepi; memorare patientiam , immensam — plitii voluntaria, carniice non trahente, properatio. 
iter, tempus anni grave semper armata, sepe je- — Ut de his taceam qui, cum fatis ὁ fortius paciscentes, 
jena toleravi ; tenere prwedentiam,* pertiia sum — incertum exitum certo f occupaverunt; ut nihil de 
militem, et meltiplieavi arie terrorem; assereró — servis loquar, qui verbera vitavere suspendio , 5 et 
fortitudinem, δ bis conflizi eum hoste, bis vici; motus heriles usque ad przeipitia fugerunt; quis 
emnes postremo clamare : quid tibi debemus, For- — unquam ^ ? ultra spem timuit? quis idcirco semet 
tuna, * quam fecimus? Sed si illa dicat: propera- — occidere noluit, ut occideretur ? Nisi vero vel ! levior 
tionem militum ego juvi, fugam hostium praepedivi,ego B manus sliena quam propria, vel (aedior mors privata 
Maximum in muros coegi, δὲ quem vos Cogebatis — quam publica, vel longior pcena ferro incumbere, εἰ 
mori, vivum domino reservavi, non video, ^ quod — corpore vulnus anerare, ei recipere interitum sita- 
possit esse judiciom, quin cum ista pars imputet — tim totum, i quam sepplicium dividere, poplitem 
tyranni fugam , illa custodiam ; respublica quie ulri- — fleetere, cervicem extondere ad plagam, fortasge non 
que pariter obnoxia est, ita utramque eonjungat, Ut — snam. 
fateatur. uni semet vietoriam , alteri debere vin- XLil. * Kt tamen quanée secum ille ferro transi- 
dictam. gebdum putabat, nen potius ignem, laminas, crucem, 
XLI. Sed nee tu debitam gratiam beneficii inflcia- Ἢ euleum, et quidquid merebatur, timebat ?. ! Nun- 
ter abjuras. Nam etsi per te confeceris que volebas, — quam profecto tam bene de sceleribus suis sensit, 
per fortunam tamen plus adeptus es quam volebas. — ut mortem potuerit sperare, qua periit. $i igitur nec 
Agedum, si videtur, prsteritas cogitationes Leas — prsesmnere veniam reus, nec sperare fugam eleusos, 
eonsule, * et vota conveni. Num amplius speravisti, nec mortem potuit timere meriterus, Ὁ et cento ex« 
quam ot Maximus tibi nuntiaretur occisus, quam ut — tremorum levior videri debuit voluntarius quam coa- 
semivivem ejus eaput, nendum clawsis tet3 morte — etus, honestior privatus quam publicus, postremo 
otufis, ex acie referretur, quam ad summum ut , brevior occapatus quam exspeetatas Interitus,* aum, 
fogiehs resistensve taperetur? Ceterum. quando ^ cui dubium est ia 60, quod hon habuit rationem, 
quod factum est vel optasti , ut se tibi ipse servaret, — fuisse fortunam? [ila, illa tyranni consilia ezcavit, 
ul consciscere sibimet iuteritum nollet, et posset ?* — sila οἱ animum ejus obtudit et gladium, illa expedi- 


INTERPRETATIO. 
^ Et si pro se coram judice diceret. cipitia. 
b Qu: super éa contentione sententia ferri possit : Amissa spe. 
nisi cum altera pars sibi ascribat fugatum tyrannum, i Minus timenda. 
altera vivum reservatum; respublica qui utrique j Quam mortem pef partes ferre. 
multum debet, ita conciliet utramque ul fateatur, eic. - k Quz cum ita sint, an Maximus quando sibi ipse 
« Ac vide quid optaveris maxime. manus afferre decernebat, non minus hoe mortis 
4 Vita. — MEE genus reformidasse censendus est, quam, etc. - 
e Ac mortis manifestum fuerit periculum. ! Notiora ei semper gua scelera fuerunt, etc. 
— f Praveuerunt. . Ὁ Et qui extrema vitare non potest. 
& Et ut herorum manus fugerent, ruerunt in pre- 
NOTAE. 
XL. — ! Sibi aliquam windicabit. Respicit ad lo- Ὁ) setur ac timor : motatam tamen est a sapientissimis 
cum Tullii pro Marcello, n. 6. vitis, abi ommis omnime sublata spes est, ne timorem 


* Uiriusque partis asserta. Quse. sibi una quzque — quidem posse subeistere. Peadeat enim oportet me- 
pars "vindicaverit: sive. enim que foriunz, sive —tuentie euimus; qui si spei, quo sustentetur , nihil 


qus virtuti tribuetur, tua est. proreus reliquum s&, plene [1061]. Atqne boe efeganter 
* Audio constantiam. Plena artis Prosopopoeia, ad — admodum expressiese wr adoliscons Tereniis- 
Theodosii virtutes percurreudas aptissima. nes. Andria set. 2. vc. 4 : Ve misero mihi ! ut amimus 


n veria pt militem. Trifariam ΔΑ supra dixit, — in spe, um ἐπ timore usque entehac. attentus fnit , ia 
m. et et is audaciam mu terrore per- est, laesus, cura co (u- 
celleret , € fugam circumfusus eminet dí pet. Muretus Var. feion. 1. ζῇ, c. 8. Nerius εἰν 
* Bis conflixi cum hoste. Ad Sibclem et Aquileiam. XLM. — * Culeum. Caleus uter fuit, seu exccus ex 
, * (Quam fecimus. Qu: nobis debes quodcumque es, — lino, vel cannabe, velcorio factus, ab occulendo , sive 
sive quod: . . Glaudendo; quod nocentes eo inclasi in proftuentem 
XLI. —' Fortius peciecontes. Vortiore animo pactio- — mitterentur : quod parrictde supplictum fit. 
nem eum morie faciemus, heo cst eam minus refu- ahi Num, EE de Qois dubitare potest , id 
gientes. i rationi RGR git, toum fortonm fuisse tri- 
* Ultra epem timuit. Cum spei nihil eque adver- — buendum? ' 


i 


PANEGYRICUS PACATI TII£ZODOSIO DICTUS. 


tem in vulnus manum ? percussit et tenuit, Nisi vero A saltem, aut mussitare potuit, quin consilium omne ! 


ἰὼ tuum, venerabilis Graiane, carnifieem * Diris co- 
 mitatus ultrieibus ebeidebes, & irata " minax umbra 
ob es ejus oculosque fumantes infernis ignibus 
(eedas, et crepitantia torto angue flsgra quatiebas, » 
ne morti honestiz vacaret, ne regalem illum eácto- 
canctumque vesiitym impie erwore pollaeret, δα ^ 
cultus olim tuus, * ac deinceps fratrum futurus, ἢ» 
8tum ὃ gangainem, vel dum vindicatur, Sicciperet, te 
postremo ie manus ulcisceretur tyranni, et deberes 
Maximo vel * suam meriem. 

ΧΙ... Et plane ita euncta diciderunt, ut * non ser- 
vela modo ultio, eed ordinata videatur. Nam wnée, 
4.80, lam repentina conversio, ut qui oppetere timne- 
ra interitum, ἴ non timeret expetere, eti quem imclu- 


nudaret, se videlicet favoris tai obtendisse prietextum, 
quod aliter non potuisset allicere militum societa- 
tem, * nisi * anctoramenti sti te finxi$set auctorem, 

XLIV. Et post hanc tu vocem non ilium in crutem 
tolli, non culeb insul, non discerpl in frusta Jus- 
$isli, non postremo illam tanti ream mendacii lin- . 
guam radicitus erui przcepisti, cum eorum parte ? vi- 
talium, quorum fuerat locuta commentum? Quin jam 
egeperas de ejus morte dubitare, et dejeceras oculos, 
e& vultum rubore suffuderae, et eum misericordia 
loquebaris. Sed bene est, quod non omnia potes. ' Tw. 
te vindicant et invitum, * Rapitur ergo ex oculis, et 
ne quid licere posset elementue, inter innumeras 


serat metus, proferret audacia? Hic nulla jam reli- B manus fertee ad mortem. Ecce iterum, impetetor, 


qua festinandi$ rebus mora. Actuium fortissimi du- 
ces insiruendo acoiaguntur triamphe, capiti diodema 
& decutuur, bumerie vestris aufertur, pedibus eria 
tus evellitur, totus denique bemo aptatur ὃ ad inte- 
ritum. Publice publicus spoliator exuitur, neetuntur 
manus rapaees, pudantur crura fugitivo, salis deni» 
que tuis offertur oculis qualem offerri decebat vie- 
tori captum, domino servum, imperaiori tyranaun. 
Nec tu illum, qua es elemenua, in conspeettum fum 
venire voluisses, ne oculos istos omnibus saletares 
i bomo funebris impiaret, nisi famata confutare men» 
dacii, teque purgare eodem teste, i quo ingimulatore 
voluisses. Habet vires, habet nescio «queb internes 
mens seelerata earnifices, aut ipst eibi carnifex con- 


avérteris, ? et illam tyrannici exitus relationein gre- 
varis. jam ἰδίῃ esto securus , geram clementite tees 
morem ; quod noluisti videre non audies, Hac hue 
tetas pii «ates dociatum noctium conferte eucas, hoo 
omnibus linguis litterisque celebrate. Nee sitis de 
operum vesworum perennilate sollici. llla quam 
prastace historiis solebatis * ab bistoria veniet 22. 
nitas. Vos quoque, quibus * secunda sors cessit dare 
famam rebus, artifices, vulgata illa veterum fabu- 
larum argumenta despicite, * llerculeos labores, et 
Ihdicos Liberi triumphos, et anguipedum bella mon- 
strorum. llc potius, hac gesta solertes manus 
P dücant; Iiisfora, his templa decorentut ; haee ebore 
« reddantür, ht marmore, h:t In coloribus vivant, 


scientia esL; aut, quod magie credo, k omni severiut (C hecin tra moveantur, hsec * gemmis sugeant pts» 


qu:estione est a te interrogari. Ad primam tuam vo» 
eem nefario pectori excussa confessio est, nec cunetari 


dum. 
XLV.Pertinet ad securitatem omnium esoulorum, 


INTERPRETATIO. 


^ Furiis. 

b Ne honestam mortem cogitaret. 

ε [rnstgnia regis. 

4 Cruore macularetuf. 

6 Non mudo sumpta vindicta, sed etiam cum ὃ“ 
dine sumpta videatur. 

f Non dubitaret. 

δ Ῥέαν. 

à Ad mortis supplicium. 


! Morti destinatus pollueret. 

i Qui accusator tuus fuerat. 

k Dijrius omni tormento. 

! Palam faceret. 

αι Nisi se auctorfülerh abs te secepliese simulasset. 
Ὁ Przecordiorum, quorum mendacium protulerat, 

* Et ilam de exilu Tyrenni narrationem | refugis. 
Ῥ Exprimant. 

q Ex infur. 


NOT A. 


δ Percuesit. Utrum percidsit, ot volant aliqui, an 
represiit ? 

^ Mines umbra. Nota veterum opinionem , Thter- 
fectorum manes iis, a quibus interfecti suut , infen- 
$06 4868. Qued et a Platone traditur Ll. ix de ira. 
sie Üresten in tragadiis persequitur mator : sic Yir- 
giliana Dido 1. 1v, 586, /Enes minatur: 


Omnibus umbra locis adero : dabis improbe p«enas. 


! Ác deinoeps fratrum. Nalenüniami, qui Gratiwi 
rater. 

* Suam mortem. Non erat majestati tuz:: conveniens, 
ut Maximo deberes vel suem mortem, . | 

ΧΙ). — ' Auctoramenti sui. Hunc locum retititei 
ex Viennensi editione omniumque interpretum easen- 
datione. In aliis est, niei. 86 aucteramenti ui fnaieset 
aueiorem. 


XLIV. —' Tui te vindicant, Sumptum illud ez Pa» 
negyrico ubi Eumenius ad Constandaum de Masi- 
miano simili plane ratione a militibus occiso. Dii “9 
vindicam, inquit, vel invitum. ' 

* Rapitur ergo ex oculis. lta refert Socrates, 

8. Ab hietoria. Ab historie ipsins dignitate. 

*^ Becunda sors. Vos quoque artifices in quitms Ὁ] - 
teta post vates ac scriptores immortalis glorie spe 
posita est. 

* Herculeos labores. De Herculis laboribus adegis, 
8i lubet, Panegyricum Mamertiuj Constantino, 5. 4. 
not. 3. 

* Geminis augeant protium. Majus enim gemmis pree 
tium, gem arte laborata nobile aliquod facinus , fut 
principis alicojus vultum repraesentat. 


δ19 


b recensitis per oculos * hauriat innocentiam. Quisquis 
purpura quandoque regali vestire liumeros cogitabil; 
Maximus ei exutus occurrat. Quisquis aurum gem- 
mosque privatis pedibus optabit ; Maximus ei plantis 
nudus appareat. Quisquis imponere capiti diadema 
meditabitur ; avulsum humeris Maximi caput, et ! 
sine nomine corpus aspiciat. Scimus quidem 4 nihil 
umquam novaudum, cum Romanum semper impe- 
rium aut tuum futurum sit, aut tuorum ; pertinet 
tamen ad geminam reipublice: securitatem, quod 
fleri non potest etiam non timeri. Sed utcumque vir- 
tutis tux opera curiosa: posteritatis oculis artificum 
manus reddet, cum te vel Alpium dorsa superantem, 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


520 


Vide, Imperator, quid hac clementia consecutus sis. 
Fecisti, ut nemo sibi victus te vietore videatur. Spec- 
tabas hxc a tuis collibus, Roma, et * septena arce 
sublimis celsior gaudio ferebaris. 

XLVI. Tu, qux experta * Cinnanos furores , et 
Marium post exilia crudelem, et Sullam tua clade 
felicem, et Czesarem in mortuos misericordem , ad 
omne civilis motus classicum tremiscebas ; quz prz - 
ter stragem militum utraque tibi parte pereuntium 
exstincta domi senatus tui lumina, suffixa pilo con- 
sulum capita, * Catones in mortem coactos, * trun- 
cosque Cicerones, et * Pompeios fleveras insepultos ; 
cui damna 'graviora scissus in partes civium furor 


vel flumina objecta tranantem, vel agmen hostile B quam * portis imminens Poenus, δ aut receptus muri. 


triumphalibus vestigiis atterentem, pictorum atque fic- 
torum assequelur imitatio, clementia, Imperator, tua 
quo ccelo, quo * pigmento, quo zre, aurove ducetur, 
qua tu ipsius? victori: victor ita omnem cum armis 
jram deposuisti, ut ceciderit nemo post bellum, certe 
nemo post Maximum? Paucis Maurorum hostium, 
quos secum velut agmen infernum moriturus * inclu- 
serat, et duobus , aut tribus furiosi gladiatoris * la- 
nistis in belli piaculum czesis, reliquos omnes, ve- 
nia complexa, velut quodam materno sinu clausit. 
Nullius bona publicata, nullius mulctata libertas, nul - 
lius preterita dignitas imminuta. Nemo affectus nota, 
δ nemo convicio, aut denique castigatione perstrictus, 


Gallus intulerat ; cui 7 Alliensi die * AEmathia funes- 
tior, * Cannis '* Collina feralior, tam altas olim 
reliquerunt cicatrices, ut, gravius sempet tuam 
quam alienam experta virtutem, nihil tibi magis 
quam te timeres ; vidisti civile bellum hostium czede, 
militum pace, ltali» recuperatione, tua libertate 
finitum. Vidisti, inquam, finitum civile bellum, cui 
decernere posses triumphum. 

XLVII. Hactenus memet, Imperator Auguste, prz- 
teritas res tuas attrectasse fas fuerit. At cum tempus 
admoneat meminisse presentium , finem sermoni fa- 
cere maluerim , quam * amplissimi ordinis munus 
invadere. Dabitur utcumque venia pix temeritati , si 
usurpassecommunia, non occupasse videamur aliena. 


oulpan capitis * aurium saltem molestia luit. Cuncti ( Licuerit mihi , quz in barbaris gentibus, longinquis- 


INTERPRETATIO. 
* Quod gestum est, conspisci a posteris. 86 Colore. 
b Perlectis. f Ad expianda belli scelera. 
c Discat. € Probro. 


4 Neminem unquam res novas moliturum. 


à [nnocentize famam ac decus recuperaverunt. 


NOTA. 


XLV. — 1 Sine nomine corpus. Tale illud Virgilii 
AEneid. u, 557 : 
Jacet ingens littore truncus, 

AÁvulsumque humeris caput et sine nomine corpus. 

* Victorie Victor. Sumptum illud ex Tullio pro 
Marcello, n. 429 : Ipsam Victoriam vicisse videris, cum 
ea ipsa, quee illa erat adepta, victis remisisti, ec. 

δ [ncluserat. In urbe Aquileiensi, ubi obsessus a 
Theodosio captusque est. 

* Lanistis. Lanistze dicebantur praefecti ludis gladia- 
toriis magistri , qui gladiatores instituerent , exerce- 
rentque ad mutuam lanienam. 


δ Aurium molestia. Nemo quam culpam capite luere 
debuit , audienda saltem ohjurgatione dependit. 
* Septena arce. Virgilius /Eneid. vi, 785, de urbe 
-Romana : 
Septemque una sibi muro circumdabit arces. 


XLVI. — ' Cinnanos furores. De Cinna , Mario, 
Sylla , confer, si Iubet, Inceríi Panegyricum Con- 
Btantino, n. 20, not. 1 ct 4; lucerti Panegyricum 
Maximiano et Constantino, n. 15, uot. 91. (La Baune, 
Paneg. vett.) ut 

* Catones. Catonem innuit dictum Uticensem, quod 
Pompeio victo Uticze sibi manus violentas attulerit , 
ne victoris Cesaris vultum intueri necesse haberet. 

* Trunoos Cicerones. Augustus et Antonius gravis- 
simis odiis inter se pugnantes pacta Ciceronis morte 
conciliati sunt. 


* Pompeios insepultos. Pompeius enim satellitibus 
a Ptolemzo missis peremptus in Nilum fluvium pro- 
jectus est. 

δ Portis imminens Poenus. Cui non notum illud 
Annibal ad portas ? | 

* Receptus muris Gallus. Tangit Senonensium Gal- 
lorum in Urbem irruptionem , cum direpta Italia in 
Capitolium ascendissent , ni M. Manlius Capitolinus 
clangore anseris excitus eos repulisset. 

' Alliensi die. Cum Romani a Gallis fusi, fugatique 
ad Alliam. Allia antem fluvius est a Crustuminis 
inontibus quadragesimo ab Urbe lapide in Orienta- 
lem Tiberis partem defluens. | 


* Amathia. Celebrem pugnam intelligit Pompeium 
inter et Cesarem in campis ZEmathiis commissam. 
/Emathia autem proprie regio est Thraciz finitima, 
quod nomen primum alicui Macedonize regioni', tum 
toti Macedonis, atque etiam ipsi Thessaliz a poetis 
attributum est. 

* Cannis. Cannensem pugnam tangit, ubi ab Anni- 
bale cz::sa Romanorum quadraginta millia. Canne au- 
tem vicus est in Apulia, ad Aufidum fluvium. 

19 Collina feralior. Collina porta, qua fuit in colle 
Quirinali sita , unde et nomen accepit. Hic celebris 
fuit Syllam inter et Marium pugna , de qua Velleius 
Histor. 1. τι. 

XLVII. — ! Amplissimi ordinis. Senatus. Collige 
ex hoc loco orationem lianc Rome dictam in Senatu. 


591 


THEODOSII SELECTA DE RELIGIONE DECRETA. 


539 


que provinciis * pro summa re fortiter feliciterque A justius poterunt przedicare quze propria sunt. O mea 


fecisti, et annuente numine tuo , et seuatu favente 
dixisse. Ea vero, qux Roni: gesta sunt et geruntur , 
ingeniis permittenda Romanis sunt, * qualem te Urbi 
dies primus invexerit ; quis * in curia fueris , quis in 
rostris; ut pompam prazeuntium * ferculorum curru 
modo , modo pedibus subsecutus , alterno clarus in- 
cessu, nunc de bellis, nunc de superbia triumpharis; 
ut te * omnibus principem, singulis exhibucris sena- 
torem; ut crebro, civilique progressu non publica 
tantum opera lustraveris, sed privatas quoque ades 
divinis vestigiis consecraris, remota custodia mili- 
tari , tutior publici amoris excubiis. Horum hzc lin- 
guis, horum , inquam , voce laudentur, qui de com- 
munibus gaudiis el dignius u&ique qux&e maxima, et 


felix peregrinatio ! O bene suscepti, et exhausti labo- 
res! Quibus ego intersum bonis! ἃ Quibus: paror 
gaudiis ! Qu» reversus urbibus Galliarum 5 dispen- 
sabo miracula ! Quantis stupentium populis , quam 
multo cireumdabor auditore, cum dixero, Romam 
vidi , Theodosium vidi, et utrumque simul vidi ; 
vidi illum " principis patrem ; vidi illum δ principís 
vindicem ; vidi illum * priucipis restitutorem ! Ad 
me longinqus convenient civitates; a mc gestarum 
ordinem rerum stylus omnisaccipiet; a me argumen- 
tum poetica ; a me fidem sumet liistoria. Compensabo 
tibi istam, Imperator, injuriam ; si, quando de te 
ipse nihil dixerim , *^ quod legendum sit, instruam 
qui legantur. 


INTERPRETATIO. 


^ Quz mihi gaudia parantur. 


b Enarrabo. 


NOTAE. 


* Pro summa re. Pro recuperanda Italia , Gallia et B 


Britannia. 

? Qualem. te. Urbi. Triumphalis Theodosii in Ur- 
bem ingressus post czesum Maximum. 

* [n curia. Quid sit curia vide Plinii paneg. n. 66, 
not. 2, et n. 65, not. 1 (la Baune, Paneg. vett.). 

* Ferculorum. De ferculis supra in Plinii paneg. 
n. 117, not. 5. 

* Omnibus principem. Tua majestate omnes prote- 


pens, singulis senatorem. Eximia tua comitate singu- 
es compellaus. 

' Principis patrem. Id est, llonorii, quem Pacatus 
priesentem intuebatur. 

8 Principis vindicem. Gratiani a Maximo csi. 

* Principis restitutorem. Valentiniani junioris. . 

5 Quod legendum sit. Cum nihil dixerim quod ven- 
turum sit ad posteros , ab iis. legendum. Alios ego, 
quorum scripta atatem. latura. sunt, docebo que 
scripturi sint. 


THEODOSIUS MAGNUS ET PACATUS. 


pare $eecumoa, 
COMPLECTENS SELECTA THEODOSH DE RELIGIONE DECRETA. 


LIB. ]. TIT. X. DE OFFICIO COMITIS SACRARUM LARGI- ( ὅ. lidem AAA. ad Florianum Comitem sacrarum 


TIONUM. 

4. Imppp. Gratianus , Valentinianus et T heodosius 
AAA. ad Syagrium Pf. P. Palatinos strenuos regioni- 
bus singulis attributos jubemus eam in cunctis ad- 
hibere solertiam, ut non modo abire e provincia 
non sinatur , qui canonem propri: administrationis 
exactum certissimis nequeat approbare documentis , 
verum eliam mansuetudinis nostre instructa co- 
gnitio eum graviore vindicta censeat corrigendum. 
Dat. 111 Non. Jul. Viminacio, Syagrio et Eucherio 
Coss. (584). 

9. Imppp. Valentinianus , Theodosius εἰ Arcadius 


largitionum. ]u omnibus causis ita cognitioni jurgio- 
rum operam dabis, ut extra ordinem ac sine 
temporibus recognoscens, mature, cum ratio tu- 
lerit, ac rursus severius, si justitia persuascrit, 
definitivam scias promendam esse sententiam. Dat. 
V Kal. Dec. Arcadio A. 1. et Bautone Coss. (585). 
4. lidem AAA. Severino Comiti sacrarum largitio- 
num. Comperimus, inconsulto prefecto urbis ac 
penitus ignorante, raptos ad supplicium merca- 


tores , corporalibus affectos injuriis , gravis insuper 


mulctze acerbitate nudatos. Cum igitur omnia corpo- 
ratorum genera, qux in Constautiuopolitana urbe 


AAA. Trifolio Comiti sacrarum largitionum. Palatini [) versantur, universos quoque cives atque popu- 


monitores frequentissimi ad profligandos lorgitio- 
nales titulos judicibus ordinariis semper assistant ; 
deiude , si alicujus remissior super hoc fuerit cura 
detecta, tamdiu unusquisque judex a palatinis intra 
provinciam a se administratam peracto jam honore 
teneatur, quamdiu per eum id , quod debitum fuerit, 
exigatur. Dat. VII 1d. April. Constantinopoli , Ar- 
cadio A. 1. et Bautone Coss. (585). 
PaTROL. XIII. 


lares, prefecture urbane regi moderamine reco- 
gnoscas: si cujuspiam fortasse persona fisci flagí- 
tibit examen , vel in aliquem horum similis posthac 
redundabit invidia , is non per officium palatinum, 
sed per apparitionem sedis urbane cognoscendo 
negotio pr:eparatus , ad eum cognitorem , cui urbs 
tota subjacet , deducetur, ut ab eo possit audiri aut , 
si necessitas suaserit , ad judicium tuum , te peten- 
411 


535 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


594 


te, iransmitti. Dat. XV1I. Kal. Mai. Mediolani , A quoque Januariarum consuetos dies otio maneipamus. 


Tatiano et Symmacho Coss. (591). 

8. Impp. Theodosius et Valentinianus AA. ad Vo- 
(usianum Pf. P. Non amyplius, quam semel , intra 
eamdem provinciam quidquam publici muneris pala- 
tinus exercoat, sed adjutoris suggestio gestis ex- 
pressa teneatur, qu: et nomen palatini et ei, qui 
dirigendus , in eamdem provinciam nihil aute com- 
missum , evideuter exprimat. Quod si aut hujus- 
modi solemnitate neglecta, aut repeti'o actu ad pro- 
vinciam missus fuerit palatinus, adjutorem oflicii et 
primicerium atque secundicerium triginta librarum 
auri powa percellat, nec uti licebit his fortasse 
prestgiis , quod eidem , non cadem tamen , possint 
gerenda committi : eumdem enim palatinum intra 
eamdem provinciam quidquam pubiici muneria ite- 
Fum procurare non licet. Palatini vero scient, sibi 
cum provincialibus nihil esse commune. Judicibus 
sane oportebit insistere, et si inter eos breves, quos 
ad proviuciam deferent, et eos, qui a provincia- 
rem tabulariis proferuntur, fuerit aliqua diversitas , 
adscitis sibi in consilium ex provincia quinque ho- 
noralis, inter palatinum 3c tabularium provincie 
moderator cognoscat , et discussa brevium flde ac- 
celerari exactionem jubebit aut censur: legum ve- 
terum subjacebit. Noverint sane provinciarum mo- 
deratores, nullam prorsus exactiouis partem ad 
palatinum officium pertinere , nec unquam his ad- 
minicula pr»benda ; sed nec susceptori quidem aut 
tabelario proviucie palatiuus incumbet, neque ἃ 


$ 2. His adjicimus natalitios dies urbium maxima- 
rum, Rom: atque Constantinopolis, quibus debent 
jura deferre, quia et ab ipsis nata sunt. δὶ 5. Sacros 
quoque Paschze dies, qui septeno vel przcceduut nu- 
mero vel sequuntur, in eadem observatione numera- 
mus, nec non et dies solis, qui repetito ia se calculo 
revolvuutur. δ 4. Parem necesse est baberi reveren- 
tiam nostris etiam diebus, qui vel lucis auspicia vel 
ortus imperii protulerunt. Dat. V1I Id. Aug. Roma. 
Tímasio et Premoto Coss. (589). 

INTERPRETATIO. Causas per anni spatium. omnibus 
diebus secundum leges audiri precipimus. Et licet lex 
quatuor menses ad (ructus colligendos indulserit, sed 
ita pro provinciarum qualitate et presentia dominorim 


B credidimus [aciendum , ut a die V11] Kalendarum 


Juliarum usque in Kalendas Augusti messive ferie 
concedantur, et. de Kalendis Augu«ti usque in X Ka- 
lendas Septembris agendarum cewsarum licentia tri- 
buatur. A X autem. Kalend. Septemb. usque. in. 1dus 
Üctobr. vindemiales ferie concedantur. Dies etiam do- 
minicarum, qui feriati sunt , ab audiendis negotiis vel 
exigendis debitis sequestramus. Sanctos etiam Pasche 
dies, id esl septem qui antecedunt, et. septem qui. se- 
quuntur. Nec non et diesnatalis Domini nostri vel Epi- 
phanie sine (orensi sirepitu volumus celebrari. Nata- 
lem etiam principis vel initium regni pari reverentia 
convenit observari. 

20. lidem AAA. Proculo Pf. U. Festis solis diebus 
Circensium sunt inhibenda certamina, quo Christia- 


Busceptore summam illatorum , neque nominatorios C nz legis veneranda mysteria nulus spectaculorum 


breves a tabulario postulabit, cuim hacc omnis solli- 
citudo sit judicis. Comitibus quoque titulorum, si 
quando cos ad provinciam miti ratio necessitatis 
exegerit, uulla adminicula de palatino dari jube- 
mus ofício, sed sola eis provincialis apparitio pa- 
pyebit , poena. viginti librarum auri comitem titulo- 
rum et officium feriente palatinum , si quis palatino- 
rum cuilibet comiti titulorum fuerit adjuuctus. Dat. 
111 Kal. Mart. Huvenna, Felice et Tauro Coss. (428). 


1.18. Il. TIT. VIII. DE FERIIS. 


48. Imppp. Gratianus, Valentinianus et Theodosius 
AAA. ad Principium P[. P. Solis die, quem dominicum 
rile dizere majores, omnium omnino litium, nego- 
tiorum, conventionum quiescat intentio ; debitum pu- 
blicum privatwngque nullus efflugitet ; nec apud ipsos 
quidem arbitros vel judiciis flagitatos vel sponte de- 
lectos ulla sit agnitio jurgiorum. Et non modo nota- 
bilis, verum etiam sacrilegus judicetur, qui a sanctae 
religionis instiuetu riuve deflexerit. PP. 11] Non. 
Novemb. Aquilei.». Acc. V111. Kal. Dec. Rome, Ho- 
nerio N. P. et Evodio Coss. (586). 

49. Imppp. Valeutinianus, Theodosius εἰ Arcadius 
AAA. Albiuo Pf. U. Qwnes dies jubemus esse juri- 
dicos. Π|086 tantum mauere feriarum dies fas erit, 
Quos geminis mensibus ad requiem laboris indulgen- 
tior annus accepit, aestivis fervoribus mitigandis, et 
auiumuis foiibus decerpendis. ἢ 1. Kalendarum 


concuisns avertat, preter. clementiz nosira natali- 
tios dies. Dat. XV Kal. Mai. Constantinopoli, Arca- 
dio A. 1H, et Rufino Coss. (592). 

21. lidem AAA. Tatiano Pf. P. Actus omnes seu 
publici seu privati diebus quindecim Paschalibus se- 
questrentur. Dat. ΚΥΙ Kal. Jun. Constantinopoli, 
Arcadio A. Il ei Rufine Coss. (592). 

25. Impp. Honorius et Theodosius AA. Jovio Pf. P. 
Pest alia : Dominica die, quam vulgo solis appellant, 
nullas edi penitus patimur voluptates, etsi fertuito 
ia ea aut imperii nostri ortus, redeuntibus ia semet 
anni metis, offulserit, aut na!ali debita solemnia de- 
ferantur. Dat. Kal. April. Ravenurz , Honorio V111, 
et Theodosio 111, AA. Coss. (409). 


D 236. Πάει AA. Joanni Pf. P. Post alia : Die Sab- 


bato ac reliquis, sub tempore, quo Judei cultus sui 
revereatiam servant , neminem aut facere aliquid 
aut ulla ex parte conveniri debere precipimus : cura 
fiscalibus commodis et litigiis privatorum constat 
reliquos dies posse sufücere, etc. Dat. VI1 Kat, 
Aug. Ravenne, DD. NN. Honorio V11I, et Thoodo« 
sio 111. AA. Coss. (409). 

ἸΝΤΕΆΡΒΕΤΑΤΙΟ. Die Subbati nullum Judcaorum aut 
pro fiscali wiilitate aut pro. quolibet negotio volumus 
conveniri, quia religionis eorum dies non dobet actione 
aliqua perturbari. . 

LB. HI. TIT. Vil. BE NOPTUS. 


2. Imppp. Valeniwianus, Thoodasius εἰ Ancodins 


515 


THEODOSII SELECTA DE RELIGIONE DECRETA. 


AAA. Cynegio Pf. P. Ne quis Christianam mulierem A xus, conditionis, xtatis, quos barbarica feritas captiva 


in matrimonium Judzus accijiat , neque διν δ 
Christianus conjugium sortiatur. Nam si quis aliquid 
hujusmodi admiserit, adulterii vicem commissi hujus 
crimen obünebit, libertate in. accusanduimn pubflieis 
quoque vocibus relaxata. Dat. prid. 1d. Mart. Thes- 
salenica , Theodosio A. II et Cynegio V. C. Coss. 
(388). 

IwreRPRETATIO. Legis. hujus severitate prohibetur, 
ut nec Judeus Christiane matrimonio ulatur , nec 
Christianus homo Judeam uxorem accipiat. Quod. si 
aliqui contra vetitum 8e lali conjunciioni miscuerint, 
noserint se ea parma, qua adulteri damnantur, perse- 
quendos, et accusationem hujus criminis non solum 
propinquis, sed etiam ad persequendum omnibus esee 
permissam. 

LIB. Y. TIT. ΠΙ. DE BONIS CLERICORUM ET 
MONACHORUM. 


1. [mpp. Theodosius et. Voleniinianus AA. ad Tau- 
rum Pf. P. et Patricium. Si quis episcopus aut presby- 
ter aut diaconus aut diacenissa aut subdiaconus vel 
cujuslibet alterius loci clericus aut. monachus aut 
mulier, qux? solitariz vite dedita 651, nullo condito 
testamento decesserit , nec ei parentes utriusque 
sexus velliberi, vel si qui agnationis cognationisve 
jure junguntur vel uxor exstiterit, boua, qu:e ad eum 
perlinuerint, sacrosanct ecclesie vel monasterio, 
cui fucrat destinatus, omnifariam | socientur ( cxcep- 
tis iis facultatibus, quas forte censibus adscripti vel 
juri patronatus. subjecti vel curiali conditioni obno- 
xii clerici vel monachi cuiuscumque sexus relinquunt. 
Nec enim justum cst, bona seu peculia, qux aut pa- 
trono legibus dehentür aut domino possessionis, cui 
quis eorum fuerat adscriptus, aut ad curias pro te- 
nore dudum lai: constitutionis sub certa forma per- 
tinere noscuutur, ab ecclesiis detineri; actionibus 
videlicet competenter sacrosanctis ecclesiis reserva- 
lis, si quis forte praedictis conditionibus obnoxius 
aut ex gestis uegotiis aul ex quibuslibet aliis eccle- 
siasticis actibus obligatus obierit) : ita ut, si qua liti- 
gia ex hujusmodi competitiovibus in judiciis pen- 
deni, penitus sopiantur, nec liceat petitori post liujus 
legis publicationem judicium ingredi, vel aconomis 
aut monacliis aut. procuratoribus inferre molestiam, 
ipsa petitione antiqnata, et bonis, qu:e relicta sunt, 
religiosissimis ecclesiis vel monasteriis, quibus dc- 
dicati füerant, eon-ecratis. Dat. Xil Kal. Jan. 
Ariovindo et Aspare Coss. (154). 


InrERPRETATIO. Si quis episcopus, vel quos lex ipsa 
commemorat , aut quilibet religiosi vel religiose in:es- 
tati sine filiis, propinquis vel uxore decesserint, qui 
tamen neccurie quidquam debuerint nec patrono, quid- 
guid dereliquerint, ad ecclesias vel. monasteria. quibus 
obsecuti. fuerint , pertinebit. Qui si. testari voluerint , 
habebunt liberam potestatem. 


LIV. V. TIT. V. DE PO:TLIMINIO. 


2. Impp. Honorius et Theodosius AA. Theodoro Pf. 
P. Diversarum liomines proviaciarum cujuslibet se- 


necessitate transduxerot, invitos nemo retineat, sed 
ad propria redire cupientibus libera sit facultas. 8 4. 
Quibus εἰ quidquam in usum vestium vel alimonize 
impensum est, humanitati sit pr:estitum, nec maneat 
viciualis sumptus repetitio : exceptis iis, quos bare 
baris vendentibus ewptos esse docebitur a quibus 
sSlatus sui pretium, propter utilitatem publicam, 
emptoribus : quum est redhiberi. Ne quando euim 
damni considerztio in tali necessitate positis negari 
faciat emptionem, decet redemptos aut datum pro se 
pretium emptoribus restituere, aut labore, obsequio 
vel opere quiaquennii vicem referre beneficii, habi- 
luros incolumem, si in ea nati sunt, libertatem. 89. 
Reddautur igitür sedibus propriis sub moderatione, 


B qua jussimus, quibus jure postliminii etiam veterum 


responsis incolumia cuucta servata sunt. ὃ 5. Si quis 
itaque huic prxcepto fuerit conatus obsistere actor, 
conductor procuratorque, dari se metalli eum poena 
deportationis non ambigat; si vero possessionis do« 
minus, rem :uam fisco noverit vindicandam seque 
deportandum. $ 4. Et ut facilis exsecutio proveniat, 
Christianos proximorum locorum volumus bujus rei 
sollicitudinem gerere. Curiales quoque proximarum 
civitatum placuit admoueri, ut emergentibus talibus 
causis sciant, legis nostrae auxilium deferendum ; ita 
ut noverint rectores aniversi, decem libras auri a 
se et tabtundem a suis apparitionibus exigendum, si 
preceptum neglexerint. Dat. ΑΥ 1d. Decemb. Ra- 
venna, Honorio VIII, et Theodosio 111, AA. Coss. 


C (109). 


IwrERPRETATIO. Hi, qui ab hostibus tempore capti- 
vitatis ducti sunt , si ab aliquibus sel ad victum vel ad 
vestitum aliquid acceperunt , cum redire ad. propría 
voluerint , minime aliquid pro eorum requiratur expem- 
sis. Tamen si pretium pro captivo suo predator acce- 
perit, quod dedisse emptor probaverit , sine dubüatione 
recipiat. Quod εἰ pretium non habuerit , quinqueunio 
servial captivus emptori εἰ post quiuquenniwm sine prelio 
ingenuilaii reddatur, qui, cum ad propria redierit, 
omnia sua integra el salva recipiet. δὲ quis ilaque huic 
lam jusie preceplioni resistere tenlauerit, noverit se in 
exsilio deputandum : si vero possessor (uerit, [acultatem 
sugm fisci viribus addicendam. Sane Christianos , qui 
redemptioni studere debent, pro. capiivis volumus esse 
sollicitos. Ad curiales etiam ista sollicitudo pertineat, 
4a ui omnes judices sciant , decem libras auri fisco se 
daturos, qui hujus legis precepia neglexerint. 


LIB. IX. TIT. Vil. AD LEGEM JULIAM, DE ADULTERIIS. 


b. Imppp. Valentinianus, Theodosius οἱ Arcadius 
AAA. Cynegio Pf. P. Ne quis Christianam mulierem 
in matrimonium Judaus accipiat, neque Judam 
Christi nus conjugiua sortiatur. Nam si quis aliquid 
bujus modi adwiserit, adullerii vicem commissi bujus 
erimen obtinebit, libertate iw accusandum publicis 
quoque vocibus relavata. Dat. 141 4d. Mart. Thes- 
salonica, Theodosie A. 1I et Cynegio Coss. (588). 

ἰνταδρβκτλτιο Nec Jeden Chrietnhem hoc Chry 


821 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


528 


stianus Judeam ducat uxorem. Quod si fecerit, cujus- A maleficiorum , stupri atque adulterii parique imma - 


libet accusatione, velut in adulteros vindicetur. 


LIB. ΙΧ. TIT. XXV. DE RAPTU VEL MATRIMONIO SAN- 
CTIMONIALIUM VIRGINUM VEL VIDUARUM. 

9. Impp. Honorius et Theodosius AA. Pulladio Pf. 
P. Post alia : Si quis dicatam Deo virgiuem, prodi- 
gus sui, raptor ambierit, publicatis bonis deporta- 
tione plect«tur ; cunctis accusationis hujus licentia 
ab-que metu delationis indulta. Neque enim exigi 
convenit proditorem, quem pro pudicitia religionis 
ναι humanitas. Dat. VIII Id. Maii Ravenna, Theo- 
dosio À. 1 X, et Constantio 1I, V. C. Coss. (420). 


LIB. 1X. TIT. XXV. DE QU/ESTIONIBUS. 
^ 4. Imppp. Gratianus , Valentinianus οἱ Theodosius 


nitate sacrilegii , sepulerique violatio, raptus mo- 
neteque adulterata figuratio. Dat. XI Kal. April. 
Mediolano, Richomere et Clearcho Coss. (584). 

8. lidem AAA. ad Neoterium Pf. P. Nemo dein- 
ceps tardiores fortassis affatus nostre perennitatis 
exspeciel : exsequautur judices , quod indulgere con- 
suevimus. Ubi primum dies paschalis exstiterit, nul- 
lum teneat carcer inclusum, omnium vincula solvan- 
tur. Sed ab his secernimus eos, quibus contaminari 
potius gaudia lz:titiamque communem , si dimittan- 
tur, advertimus. Quis enim sacrilego diebus sauctis 
indulgeat ? quis adultero vel inces!i reo tempore cas- 
titatis ignoscat * quis non raptorem in summia 
quiete et gaudio communi persequatur instantius ἢ 


AAA. Albuciano Vicario Macedoniae. Quadraginta B Nullam accipiat requiem vinculorum , qui quiescere 


diebus, qui auspicio ceremoniarum paschale tempus 
anticipant , omnis cognitio inh:ibeatur criminalium 
quzstionum. Dat. VI. Kal. April. Thessalonica , Gra- 
tiano Α. V, et Theodosio A. 1, Coss. (580). 

INTERPRETATIO Diebus quadragesima pro reverentia 
religionis omnis criminalis actio conquiescat. 

5. Imppp. Valentinianus, Theodosius εἰ Arcadius 
AAA. Tatiano Pf. P.Sacratis quadragesim: dic- 
bus nulla supplicia sint corporis, quibus absolutio 
exspectatur animarum. Dat. V111 .Id. Sept. Foro- 
flaminii, Timasio et Promoto Coss, (589). 


LIB IX. TIT. XXXVIII. DE INDULGENTIIS CRIMINUM. 
6. Imppp. Gratianus , Valentinianus εἰ Theodosius 
AAA. ad Antidium V. C. Vicarium. Paschalis liie 


dies neilla quidem tenere sinit ingenia, qu: flagitia C 


fecerunt ; pateat insuetis horridus carcer aliquando 
luminibus. Alieunm autem ceuseinus ab indulgentia , 
qui nefariam criminum conscientiam in majestatem 
superbe auimaverit, qui parricidali furoreraptus san- 
guine proprio manum tinxit , qui cujusque prieterea 
hominis c:ede maculatus est, qui genialis tori ac 
lectnli fuit invasor alieni, qui verecundix virginalis 
raptor exstitit, qui venerandum cognati sanguinis 
vinculum profano cxcus violavit incestu ,- vel qui 
noxiis quxsita graminibus et diris immurmurata 
secretis mentis et corporis venena composuit, aut 
qui sacri oris imitator et divinorum vultuum appetitor 
venerabiles formas sacrilegio eruditus impressit. His 
ergo tali quoque sub absolutione damnatis, indul- 


tum nostra serenitatis 60 praecepti fine conclu- D 


dimus , ut. remissionem veniz crimina , nisi semel 
commissa , non habeant, ne in eos liberalitatis au- 
guste referatur humanitas, qui impunitatem veteris 
adinissi non emendationi potius quam consuetudini 
deputarunt. Recitata X11 Kal. Aug. Rome, Syagrio 
εἰ Eucherio Coss. (584). 

7. lidem AAA. ad Marcianum Vicarium. Religio 
anniversari:e obsecrationis hortatur, ut omnes omni- 
no periculo carceris metuque puenarum eximi jube- 
remus , qui leviore crimine rei sunt postulati. Uude 
apparet eos excipi, quos atrox cupiditas in scelera 
compulit s:viora : in quibus est primum crimen et 

maxime majesiatis , deinde homicidii veneficiique ac 


sepultos quadam sceleris immauitate uon scivit; patia- 
tur tormenta veneficus , maleficus adulteratorque 
monetz ; homicida, quod fecit, semper exspectet ; 
reus etiam majestatis de domino , adversum quem 
talia molitus cst, veniam sperare non debet. Dat. V 
Kal. Marti, Mediolano , Arcadio A. 1 εἰ Bautone 
Coss. (585). 

INTERPRETATIO. Sacrilegus , adulter ,  incesti reus, 
raptor , sepulcrorum violator , veneficus, maleficus, 
adulterator nonet , homicida diebus Pasche nullate- 
nus absolvantur. Reliqui omnes, quos minorum causa- 
rum culpa coustringit , diebus venerabilibus Pasche 
specialiter absolvantur. 


LIB. IX. TIT. XLV. DE HIS QUI AD ECCLESIAS 
CONFUGIUNT. 


4. Imppp. Theodosius, Arcadius et Honorius AAA. 
Romulo Comiti S. L. Publicos debitores, si confu- 
giendum ad ecclesias crediderint, aut illico extrahi 
de latebris oportebit, aut pro his ipsos, qui eos oc- 
cultare probantur, episcopos exigi. Sciat igitur prze- 
cellens auctoritss tua, neminem debitorum posthac 
a clericis defendendum, aut per eos ejus, quem de- 
fendendum esse crediderint, debitum esse solvendum. 


Dat. XV. Kal. Nov. Constantinopoli , Arcadio A. 1]. 


et Iufino Coss. (399). 
LIB. ΧΡ TIT. VH. DE SCENICIS. 


4. Imppp. Gratianus, Valentinianus οἱ Theodosius 
AAA. ad Paulinum Pf. U. Mulieres, qu: ex viliori 
Sorte progenit: spectaculorum debentur obsequiis, si 
scenica officia declinarint, ludicris ministeriis depu- 
tentur, quas necülum tamen consideratio sacratissimae 
religionis et Christiana: legis reverentia sum fidei 
mancipavit; eas enim, quas melior vivendi usus 
vinculo naturalis conditionis evolvit, retrahi veta- 
mus. lllas etiam feminas liberas a contubernio sce- 
nici przjudicii durare przcipimus, quz» mansuetudi- 
ui3 nostra: beneficio expertes muneris turpioris esse 
meruerunt. Dat. V. Kal. Maii Mediolano, Gratiano 
V, et Theodosio 1, AA. Coss. (580). 

D. lidem AAA. ad Paulinum P[. U. Quisquis thy- 
melicam ex urbe. venerabili, iimmemor honestatis, 
abduxerit eamdemque in longinqua transtulerit, seu 


1 


539 


THEODOSI SELECTA DE RELIGIONE DECRETA. 


520 


eliam. intra domum propriam, ita ut. voluptatibus Α gemmis collo, brachiis, cingulo non vetamus. Dat. 


publicis non serviat, retentarit, quinque librarum 
auri illatione mulctetur. Dat. V Kal. Maii Mediolano, 
Gratiano V , et Theodosio I, AA. Cos. (580). 

6. lidem AAA. ad Valerianum Pf. U. Equos, 
quos ad solemne certamen vel mansuctudinis nostra 
largitio subministrat vel diversorum ex amplissimo 
ordine magistratuum, hactenus ad copiam providen- 
dos serenitas nostra decrevit, ut , quidquid illud est , 
quod palinarum numero gloriosum , et celebratis 
utrimque victoriis nobile congregatur, spectaculis 
potius urbana plebis inserviat, quam przd:e atque 
compendio deputetur. Quisquis igitur ex eo, quod vel 
serenitas nostra vel ordinarii consules vel przetores 
in hujusce modi tribuunt voluptates, quamlibet 


XI Kal. Oct. Constantinopoli , Theodosio A. 11] αἱ 
Abundantio Coss. (593). 

12. lidem AAA. Rufino Pf. P. Si qua in publicis 
porticibus vel in his civitatum locis, in quibus nostrae 
Solent imagines censecrari, pictura pantomimum 
veste humili et rngosis sinibus agitatorem aut vilem 
offerat liistrionem, illico revellatur , neque unquam 
posthae liceat in loco honesto inhonestas annotare 
personas. In aditu vero circi, vel in theatri prosce- 
niis ut collocentur, non vetamus. 8 I. His illud adji- 
cimus , ut mima, et quz ludibrio corporis sui qua 
stum faciunt, publice halitu earum virginum, qua 
deo dicat». sunt , non utantur, et ut nulla femina, 
nec puer tbymcelici consortio imbuantur, si Christia- 


commodis compendioque privato derivandam duxe- B n: religiunis 6.86 cognoscitur. at. 111 Kal. Jul. 


1it esse jacturam, unius auri libre condemnatione 
muletatus, largitionibus nostris cogatur esse munifi- 
cus. Dat. VII! Kal. Maii Treviris, Eucherio εἰ Sya- 
grio Coss. (581). 

7. lidem. AAA. ad Valerianum Pf. U. Eos qui 
agitandi munus exercent, illustris auctoritas tua nul- 
lis, preter circense certamen, affici noverit oportere 
suppliciis. Dat. VIII Id. Maii Eucherio et Syagrio 
Coss. (581). 

8. lidem AAA. ad Valerianum Pf. U. Scena; mu- 
lier si vacationem religionis nomine postularit, ob- 
tentu quidem petitionis venix non desit: verum si 
post, turpibus volutata conmplexibus, et religionem, 
quam expetierit, prodidi-se, οἱ gerere, quod officio 
desierat, animo tamen scenica detegetur, rewracta in 
pulpitum, sine spe absolutionis ullius ibi co. usque 
permaneàt, donec auus ridicula, senectute deforinis; 


C 


nec tunc quidem absolutione potiatur, cum aliud - 


quam casta es:e non possit. Dat. V11I Id. Maii 
Aquileia, Syagrio εἰ Eucherio Coss. (581). 

9. lidem AAA. Herasio. Proconsuli Africe. Quae- 
cuinque ex hujus modi fce progenitz :cenica offi- 
cia declinare, ludicris ministeriis deputentur, quas 
necdum tamen sanctissimze religioni et in perenne 
servand:e Christian legis secretorum reverentia $uze 
fidei vindicarit. IHlas etiam foeminas liberatas contu- 
bernio sceuici pr:judicii durare przcipimus, 48 
inansuetudinis nostra beneficio expertes muneris 
turpioris esse meruerunt. PP. Karthagine, V Καί. 
Sept. Eucherio et Syagrio Coss. (581). 

10. Jidem AAA. Cynegio Pf. P. Fidicinam nulli 
liceat vel emere vel docere vel vendere vel conviviis 
aut spectaculis adhibere. Nec cuiquam ad delecta- 
tionis desiderium erudita feminea iusicze artis stu- 
dio liceat habere mancipia. Dat. VIIl Kal. Jul. 
Constantinopoli, Arcadio A. 1 et Bautone Coss. (585). 

41. Imppp. Theodosius, Arcadius et Honorius 
AAA. Hufino Pf. P. Nulla mima gemmis, nulla sigil- 
latis sericis aut textis utatur auratis. His quoque 
vestibus noverint abstinendum, quas Grzco uomine 
ἃ Latino crustas vocaut, in quibus alio adinixtus co- 
lori puri rubor muricis inardescit. Uii sane iisdem 
bcutulatis et variis coloribus sericis; auroque sine 


Heraclee , Arcadio A. 11], et Honorio A. 1I, Coss. 
(391). 
LIB. XVI. TIT. I. DE FIDE CATHOLICA. 

2. Imppp. Gratianus, Valentinianus ei. Theodosius 
AAA. Edictum ad Populum urbis Constantinopolitang. 
(unetos populos, quos clementi nostre regit tem- 
peramentum , jn tali volumus religione versari, 
quam divinum Petrum apostolum tradidisse Ronanis 
religio usque ad nuuc ab ipso insinuata declarat , 
quamque pontificem Damasum sequi claret et Petrum 
Alexandri episcopum , virum apostolice. sancti- 
tatis; hoc. est ut secu: dum apostolicam disciplinam 
evangelicamque doctrinam Patris et Filii et Spiritus 
5801] unam deitatem sub parili majestate et sub pia 
trinitate credamus. $ 1. Hanc legem sequentes Chris- 
Hanorum ecathelicorum. nomen jubemus amplecti, 
reliquos vero dementes vesanosque judicantes haere- 
tici dogmatis infamiam sustinere, nec conciliabula 
eorum ecclesiarum nomen accipere, divina primum 
vindicta , post etiam motus nostri, quem ex coelesti. 
arbitrio sumpserimus , ultione plectendos. Dat. HI 
Kal. Mart. Thessalonica , Gratiano A. V, et Theo- 
dosio A. 1, Coss. (580). 

9. lidem AAA. ad Auzxonium proconsulem Asie. 
Episcopis tradi omnes ecclesias mox jubemus, qui 
unius majestatis atque virtutis Patreni et Filium et 
Spiritum sanctum confitentur, ejusdem glori , cla- 
ritatis unius, nihil dissonum profana divisione fa- 
cientes, sed trinitatis ordivem, personarum asser- 


D (ionem et divinitatis unitatem; quos constabit com- 


munione Nectarii episcopi Constantinopolitanze Ec- 
cles», Tiwothei necnou intra Z£gyptum Alexan- 
drinx urbis, episcopos esse sociatos; quos etiam in 
Orientis partibus Pelagio episcopo Laodicensi et 
Diodoro episcopo Tarsensi : in Asia necnon procon- 
sulari atque Asiana dicecesi Ampliilocio episcopo 
Icoriensi et Optimo episcopo Antiecheno : in Pon- 
tica dicecesi Helladio episcopo Casariensi οἱ Oireio 
Meliteuo et Gregorio episcopo Nysseno , Terennio 
episcopo Scythize, Marmario episcopo Martianopoli- 
tano communicare constiterit. [1098 ad obtinendas 
catholicas Ecclesias ex communione et consortio 
probabilium sacerdotum coat δοῦν SS 


ὅδ] 


TIIKUDOSIUS ET PACATUS. 


5323 


sutem , qui ab eorum, quos commemoratio specinlis A fructu, et summotis his atque dejectis in. hzeredita- 


expressit, fidel communione dissentiunt, ut manl- 
festos lixereticos ab ecclesiis expelli, neque hts pe- 
nitus posthac obtineudarum ecclesiarum pontiticlum 
facultatemque permitti , ul verse ac Nicenz fidei sa- 
cerdotia casta permaneant, nec post evidentem 
pracepti nostri formam maligna locus detur astuti.e : 
Dat. 111 Καί. Aug. Heraclea ,' Eucherio εἰ Syagrio 
Coss. (581). 


LiB. XVI. TIT. 11. DE EPISCOPIS, ECCLESIIS ET CLERICIS. 


25. Imppp. Gratianus, Valentinianus et Theodo- 
sius AAA...... Qui divinae legis -anciitatem aut. ne- 
&ciendo confundunt aut negligendo viulant et offen- 
dunt , sacrilegium committunt. Dat. 111 Kal. Mart. 


rii« corporibus pote-tate utatur bzeredis. δ 4.Faemi- 
KE, quae crinem suum contra divinas humanasquele- 
ge» instinctu persuasze professionis absciderint, ab ec- 
clesiz foribus arceantur. Noi illis fa« sit, saerata adire 
my-teria , neque ullis supplicationibus mereantur ve- 
neranda omnibus altaria frequentare; adeo quidein, 
uL episcopus, tonso capite feminam si introire per- 
miserit, dejectus loco etiam ipse cum hujusmodi 
contuberniis arceatur : ac non modo si fleri saaserit, 
verum etiam si hoc ab aliquibus exigi, facium deni- 
que esse quacumque ratione compererit, nihil sibi 
intelligat opitulari. Hoc absque dubio emendandis pro 
lege erit, emendatis pro consuetudine, ut illi ha- 
beant testimonium, ist incipiant timere judicium. 


Thessalonica , Gratiano A. V, et Theodosio A. 1, Coss. B Dat. X1 Kal. Jul. Mediolano , Valentiniano. A. 1V et 


(590). 

26. lidem AAA. ad Tuscianum Comitem Orientis. 
Universos, quos constiterit custodes ecclesiarum 
6856 vel sanctorum locorum , ac religiosis obsequiis 
deservire, nullius attentationis molestiam sustinere 
decernimus. Quis enim eos capite censos patiatur 
esse devinctos , quos necessario inteliigit supra me- 
morato obsequio mancipatos ? Dat. prid. Kal. April. 
Constantinopoli , Eucherio et Syagrio Coss. (531). 

47. Imppp. Valentinianus, Theodosius εἰ Arcadius 
AAA. Taiiano Pf. P. Nulla nisi emensis sexagiuta 
annis, cui votiva domi proles sit, secundum pr:e- 
ceptum apostoli ad diaconissaruim consortium trans- 
feratur. Tum filiis suis curatore, si id atas poscit , 
petito, bona «ua idoneis sedula religione gerendo 
comniittat, ipsa tantum przediorum suorum reditus 
consequatur, de quibus servandi, abalienandi , do- 


nandi, distrahendi, relinquendi , vel quoad superest, : 


vel cum in fata concedit et libera ei voluntas est, 
integra sit potestas. Nihil de monilibus et supellecii- 
li, nibil de auro , argento czterisque clare doiuus 
insignibus sub religionis defensione consumat , sed 
universa integra in liberos, proximos vel iu quos- 
cumque alios , arbitrii sui existimatione, transcrilt. 
Ac si quando diei obierit, nullam ecclesiam , nulluin 
clericum, nullum pauperem scribat liseredes. Careat 
namque necesse est viribus, si quid contra velituin 
circa personas specialiter comprehensas fuerit a mo- 
riente confectum. Imo, si quid ab his morienti 
fuerit extortum , nec tacito lideicommisso aliquid 
clericis in fraudem venerabilis sanctionis callida 
arie aut probrosa cujuspiam conniventia deferatur ; 
extorres sint ab omnibus , quibus inhiaverant, bonis. 
Et si quid forte per epistolam , codicillum , donatio- 
nem, testamentum, quolibet denique detegitur ge- 
nere couscriptum erga eos, quos hac sauctione sum- 
movimus , id nec in judicium devocetur, sed vel ex 
inte-tato is, qui sibi competere intelligit, statuti 
hujus definitione succedat ; si quis se agnoscit filium, 
8i quis probat propinquum, si quis denique vel casu 
vel judicio pro solido, pro portione hzres, legata- 
rius, fideicommissarius apertis deprehenditur codi- 
eillis, fruatur fertunz rmunere conscieptie sua 


Neoterio V. C. Coss. (390). 

28. lidem AAA. Tatiano Pf. P. Legem, qus de 
diaconissis vel viduis nuper est promulgata, ne quis 
vidclicet clericus neve sub ecclesize nomine mancipia, 
supellectilem przdam , velut intirmi sexus di-polia- 
tor, invaderet, et, remotis affinibus ac propinquis, 
ipse sub pr:textu catholic:e discipline se ageret vi- 
ventis haeredem , eatenus animadvertat esse revoca- 
tam , ut de omnium chartis , si jam. nota est , aufe- 
ratur, neque quisquam aut litigator ea sibi utendum, 
aut judex noverit exsequendum. Dat, Χ Kal. Sept. 
Verong, Valentiniano A. ΠΥ et Neoterio Coss. 
($90). 

LIB. XV). TIT. lil. DE MONACHIS. 

1. Imppp. Valentinianus , Theodosius et Arcadius 
AAA. Tatiano. Pf. P. Quicunque sub professione 
monachi reperiuutur , de-erti loca et vastas solitu- 
dines sequi atque liabitare jubeantur. Dat. 111 Non. 
Sept. Verona, Valentiniuno A. 1V et Neoterio Coss. 
(590). 

2. lidem AAA. Tatiano Pf. P. Monachos , quibus 
interdicta: fuerant civitates , dum judiciariis aguntur 
injuriis , in pristinum statum, $ummota hac lege, 
esse precipimus : antiquata 8) quidem nostr: cle- 
mentis jussione, liberos in oppidis largimur eis in- 
gressus. Dat. ΧΥ͂ Kul. Maii Constantinopoli , Area- 
dio A. 11 et Rufino Coss. (392). 

LiB. XVI. TIT. )YV. DE HIS, QUI SUPER RELIGIONE 

CONTENDUNT. 


D 1. Imppp. Valentiaianus , Theodosius εἰ Arcadius 


AAA. Eusignio Pf. P. His, qui sibi tantummodo 
existimant colligendi copiam contributam , si turbu- 
lentum quippiam contra. nostrz tranquillitatis prae- 
ceptum faciendum esse tentaverint, ut seditionis 
auctores pacisque turbat:e. Ecclesiz , majestatis ca- 
pite ac sanguine sint supplicia luituri. Dat. X Kal. 
Febr. Constantinopoli, Honorio NB. P. et Kvodio 
Coss. (586). 

2. lidem AAA. Tatiano Pf. P. Nulli egresso ad 
publicum vel disceptandi de religione vel traetandi 
vel consilii aliquid deferendi patescat occasio. Et si 
quis posthae ausu gravi atque damnabili contra bujus 


modi legem venieuduro esie crediderit , vel insistere 


ΤΗΕΟΡΟΘΙΙ SELECTA DE RELIGIONE DECRETA. 


551 


motu pestiferz perseverationis audebit, competenti A hzreticos illicitas agere intra oppida congregationes 


poena et diguo supplicio coerceatur. Dat. XVI Kal. 
Jul. Stobis, Theodosio A. 11 εἰ Cynegio Coss. (588). 

9. lidem AAA. Poltamio Pf. augusioli. Deporta- 
tione dignus est , qui nec generali lege admonitus , 
nec competenti sententia emendatus. et fidem catho- 
licam turbat et populum. Dat. XV Kal. Aug. Con- 
stantinopoli , Árcadio A. 11 et Rufino Coss. (592). 

LIB. XVI. TIT. V. DE HERFTICIS. 

9. Imppp. Gratianus , Valentiniunus et Theodosius 
AAA. ad Hesperium P(. P. Ones νοι legibus et 
divinis et iinperialibus haereses perpetuo conquies- 
cant. Quisquis opinionem plectibitibus Dei profanus 
imminuit, sibi tantummodo nocitura sentiat , aliis 
obfutura non panda. Quisquis redenipia venerabili 
lavaero corpora reparata morte tabificat, id aufe- 
rendo, quod geminat , sibi solus.talia noverit , alios 
nefaria institulione non perdat. Omnesque perverse 
istius superstitionis magistri pariter et ministri , seu 
illi sacerdotali assumptione episcoporum nomen in- 
amant , seu, quod proximum est, presbyterorum 
vocabulo religionem mentiuntur, seu etiam se dia- 
conos, cum nec Christiani quidem habeantur, appel- 
lant, hi conciliabulis damnatze dudum opinionis ab- 
Stineant. Denique antiquato rescripto , quod. apud 
Sirmium nuper emersit, ca tautum super catholica 
observatione permaneant, qui perennis recorda- 
lionis pater noster et nos ipsi victura in zternum 
sque numerosa jussione mandavimus. Dat. 111 
Non. Aug. Mediolano. Acc. X111 Kal. Sept. Auso- 
nio et Olybrio Coss. (579). 

6. liden AAA. Eutropio Pf. P. Nullus hxreticis 
mysteriorum locus, nulla ad exercendam animi ob- 
stin:tioris demeniiam pateat occasio. Sciant omnes, 
etiamsi quid speciali quolibet rescripto per fraudem 
elicito ab hujusmodi hominum geuere impetratum 
est, non valere. $1. Arceantur cunctorum Lizreii- 
corum ab illicitis congregationibus turb:e. Unius et 
$nmini Dei nomen ubique celebretur; Nicanz fidci , 
dudum a majoribus traditze et divinz religionis testi- 
monio atque assertione firmat:e, observantia semper 
mansura teneatur; Photinianz labis contaminatio , 
Ariani sacrilegii venenum , Eunomi:e. perfidia cri- 
men οἱ nefanda monstruosis nominibus auctorum 
prodigia sectarum ab ipso etim aboleantur auditu. 
$ 2. 1s autem Niczenz assertor fidei et catliolicie re- 
ligionis verus cultor accipieudus est, qui omnipo- 
tentem Deum et Ch'istum filium Dei unum nomine 
confitetur, Deum de Deo, lumen de lumine : qui Spi- 
ritum sanctum , qui id, quod ex summo rerum μᾶ- 
rente speramus , accipimus , negando nou violat : 
apud quem, intemeratze fidei sensu, viget incorrupte 
triiitatis indivisa substantia, quie Grzeci. as-ertione 
verbi οὐσία recle credentibus dicitur. [lec profecto 
nobis magis probata, hzc veneranda sunt. ὃ 5. Qui 
vero iisdem non inserviunt, desinant affectatis dolis 
alienum verz religionis nomen assumere, et suis 
apertis crimipibus denotentur. Ab omnium summoti 
ecclesiarum limine penitus arceantur , cum omnes 


vetemus, ac, 8i quid eruptio factiosa tentaverit , ab 
ip-is etiam urbium manibus exterminato furore pro- 
pelli jubeamus, ut cnactis orthodoxis episcopis, qui 
Nic:ienam (dem tenent, catholice ecclesize toto orbe 
reddautur. Dat. IV 14. Jan. Consiantinopoli , Eu- 
cherio et Syugrio Coss. (581). 

1. lidem AAA. Eutropio Pf. P. Si qui Mauich:us 
Manich:eave ex die late dudum legis , ac primitus a 
nostris parentibus, in quamlibet. personam condito 
testamento vel cujuslibet titulo liberalitatis atque 
specie donationis Lransmisit proprias facultates , vel 
quisquam ex his adit:e per quamlibet successionis 
formam collatione ditatus est , quoniam iisdem sub 
perpetua justz infamia: nota testandi ac vivendi jure 


B Romano omnem protinus eripimus facultatem , ne- 


que eos aut relinquend:? aut capienda alicujus h:e- 
reditaàtis habere siuimus potestatem, totum fisci 
nostri viribus imminentis indagatione societur. Sive 
id marito sive propinquo aut cuilibet bene merito 
sive etiam filiis , quos tàuen vitz? ejus et criminis 
facinora sociata conjungant , sive etiam per interpo- 
sitam quamlibet personam profuturum eidein , qua 
tali hominum genere et grege reperitur, illicita libe- 
ralitate provenerit, caduci titulo vindicetur. δ 1. Nec 
in posterum tantum hujus emissz per nostram man- 
suetudiuem legis forma przvaleat, sed in przteritum 
etiam , quidquid talium personarum aut proprietas 
reliquit, aut successio habuit, wusurpatio fiscalis 
commodi persequatur. Nam licet ordo codlestium 
statutorum secuturis post observantiam sacrata 
constitutionis indicat, neque aclis obesse consie- 
verit, tameu, quoniam et quid consuetudo, obstina- 
tionis pertinax natura , mereatur , in hac lantum, 
quam specialiter vigere volumus , sanctione justa 
seusu instigationis agnoscimus, eos, qui, etiam post 
legem primitus datam, nequaquam ab illicitis et pro- 
fanis coitionibus refrenari diviua saltem monitione 
potuerint, tamquam in ipsius depicta legis injurlam 
veluti sacrilegii recs tenemus; severitatem pr:zesen- 
tium statulorum non tam ad constituendz , sed ad 
ulciscend;e legis sanximus exemplum, ita ut nec de- 
fensio temporis prosit. $ 2. His tantum filiis pater- 
norum vel maternorum bonorum successio defera- 
tur, qui, licet ex Manichzis orti, sensu tamen et 


D affectu. propri: salutis admoniti ab ejusdem  vitze 


professionisque collegiis pura semet dediti religione 
demoverint , tali inmunes a crimine. $5. Illud etíam 
liuic adjicimus sanctioni, ne in conventiculls oppi- 
dorum, ne in urbibus claris consueta feralium mys- 
teriorum sepulcra constituant, a. conspectu celebri 
civitate penitus coerceautur. Nec se sub simulatione 
fallacia eorum scilicet nominum , quibus plerique , 
ut cognovimus , probate fidei et propositi castioris 
dici ac signari volent, maligna fraude defendant; 
cum przsertim nonnulli ex his Encratitas , Apotac- 
titas , Hydroparastatas vel Saccophoros nominari se 
velint, et varietate nominum diversorum velut reli- 
giosw professionis oflicia mentiantur. Eos enim om- 


535 


THEODOSIUS ET PACATUS. 


550 


nes convenit non professione defendi nominum, sed A qui exstiterit, qui tam evidenter velita transcendat, 


notabiles atque exsecrandos haberi scelere sectarum. 
Dat. VI1I Id. Maii Constantinopoli, Eucherio et 
Syagrio Coss. (581). 


8. lidem AAA. ad Clicherium Comitem Orientis. ' 


Nullum Eunomianorum atque Áftianorum vel ex do- 
gmate Ethi in civitatibus vel »gris fabricandarum ec- 
clesiarum eopiam liabere przecipitnus. Quod si temere 
2b aliquo id prz»sump:um sit, domus eadem, ubi hxc 
construcia fuerint, qux» construi prohibentur, fundus 
etiam vel privata possessio protinus fisci nostri viri- 
bus vindicetur, atque oninia loca fisealia statim fiant, 
qu:* sacrilegi hujus doginatis vel sedem receperint 
vel ministros. Dat. XIV Kal. Aug. Constantinopoli, 
"Eucherio et Syagrio Coss. (3581). 


permissa omnibus facultate, quos rect: observantiae 
cultus et pulchritudo delectat, communi omnium bo- 
norum conspiratioue pellatur. Dat. V11Il Kol. Aug. 
Constantinopoli , Merobaude 1l et Saturnino Coss. 
(385). “ 

18. lidem AAA. Postumiano Pf. P. Vitiorum in- 
stitutio Deo atque hominibus cxosa, Eunomiana sci- 
licet, Ariana, Macedoniana, Apollinariana czeterarum- 
que sectarum, quas vera rcligionis venerabili cultu 
catholic: observantize fides sincera condemnat, nc- 
que publicis, neque privatis aditionibus intra urbium 
atque agrorum ac villirum loca aut colligendarum 
congregationum aut constituendarum ecclesiarum 
copiam pr:zesumat, nec celebritatem perfidize suze vel 


9. lidem AAA. Floro Pf. P. Quisquis Manichzeo- B solemnitatem dire communionis exerceat, neque ul- 


rum vitz solitari:xe falsitate coetum bonorum fugit, ac 
secretas urbes eligit pessimorum, ita ut. profanator 
atque corruptor catholici, quam cuncti suspicimus, 
disciplinz: legi subjugetur, ut intestabilis vivat, nihil 
vivus impendat illicitis, nihil moriens relinquat indi- 
gnis, omnia suis non moribus, sed naturx restituat, 
aut proximis, si deerit legitima successio, melius re- 
genda dimittat, aut fisci dominio, deficiente agnatio- 
ne, sine fraude molitionis intelligat obligata. flzc de 
solitariis. $ 1. Caterum quos Encr:titas prodigiali 
appellatione cognoiminant, cuu Saccophoris sive Ily- 
dropara:tatis refutatos judicio, proditos crimine vel 
in mediocri vestigio facinoris hujus inventos, summo 
supplicio et inexpiabili pena jubemus affligi, manente 


ea couditione de bonis, quam omni huic officiux im- C 


posuimus, a lat:x: dudum legis exordio. Sublimitas ita- 
que tua del inquisitores , aperiat forum , indices 
denuntiatoresque sine invidia delationis accipiat. 
Nemo pr:scriptione comniuni exordium accusationis 
hujus infringat. Nemo tales occultos cogat latentes- 
que conventus : agris vetitum sit, prohibitum moni- 
bus, sede publica privataque damnatum. ὃ 2. Ac 
summa exploratione rimetur, ut quicumque in unum 
Pasch: diem non obsequenti religione conveneriut, 
tales indubitanter, quales hac lese damnavimus, [18- 
beantur. Dat. prid. Kal. April. Constantinopoli, An- 
tonto ei Syagrio Coss. (582). 

10. Iidem AAA. Constantiniano Vicario dicceseos 
Pontice. Tascodrogit:: a sedibus quidem suis mi- 
niae propellantur, ad. nullam tamen ecclesiam hz- 
retic:e superstitionis turba conveniat, aut si forte 
conveneril, ἃ conventiculis suis sine ulla mora pro- 
pulsetur. Dat. ΧΙ! Kal. Jul. Constantinopoli, Mero- 
baude 11 et Saturnino Coss. (583). 

11. Iidem AAA. Posiumiano Pf. P. Omues omni- 
no, quoscuimque diversarum lieresum error exagi- 
tat, id est Eunomiani, Áriani, Macedoniani, Pncu- 
matomachi, Manichzi, Encratite, Apotactit:r, Sac- 
cophori, Hydroparostatz, nullis circulis coeant, nul- 
lam collizant multitudinem, nullum ad se populum 
trahant , nec ad imaginem ecclesiarum parietes pri- 
vatos ostendant, nibil vel publice vel privatim, quod 

éstholícz sanctitati ofücere possit, exerceant. Ac si 


las creandorum sacerdotum  usurpet atque libeat 
ordinationes. Ex:dem quoque domus, seu in urbibus 
seu in quibuscumque locis passim turba: professorum 
ac ministrorum talium colligentur, fisci nostri do- 
minio jurique subdantur, ita ut hi, qui vel doctri- 
nam vel mysteria conventionum talium exercere 
consueverunt, perquisiti ab omnibus urbibus ac locis, 
proposit:ze legis vigore constricti expellautur a cceti- 
bus, et ad proprias, uude oriundi sunt, terras redire 
jubeantur, ne quis eorum aut commeandi ad qua- 
libet alia loca aut evagandi ad urbes habeat potesta- 
tem. Quod si negligentius ea, qux serenitas nos!ra 
constituit, impleantur, et officia provincialium judi- 
cum et principales urbium , iu quibus coitio vetita 
congregationis reperta monstrabitur, senteuti: dam- 
nationique subdantur, Dat. 111. Non. Sept. Constan- 
tinopoli, Merobamde 11 et Saturnino Coss. (585). 

13. lidem AAA. Cynegio Pf. P. Eunomiani , Ma- 


cedoniaui, Ariani, nec non Apollinariani inter sa- 


cr2e religionis officia pro suis erroribus famosa sunt 
nomina. Omues itaque, qui harum professionum vel 
pontifieium sibi vel ministerinm viudicarunt, qui se 
fugati noininis asserunt sacerdotes, quique in crimi- 
no-à religione ministrorum sibi nomen iniponunt, qui 
docere se dicunt, quod aut nescire aut discere sit dc- 
decorum , omnibus hujus urbis latebris indagine 
curiosiore persyectis, sine ulla gratix iuterventiane 
pellantur ; in aliis locis vivant, ac penitus a bonorum 
congressibus separentur. Dat. X11 Kal. Febr. Con- 


D siantinopoli, Richomere et Clearcho Coss. (3584). 


14. lidem AAA. Cynegio Pf. P. Apollinarianos 
c:elerosque diversarum hazresum sectatores ab om- 
nibus locis jubemus inhiberi, a moenibus urbium, a 
congressu honestorum , a communione sanctorum ; 
instituendorum clericorum non habeant potestatem ; 
colligendarum congregationum vel in publicis vel in 
privatis ecclesiis careant facultate. Nulla his episco- 
porum faciendurum prabeatur auctoritas ; ipsi quo- 
que episcopi, nomine destituti, appellationem hujus 
dignitatis amittant. Adeant loca, 4025 lios potissimum, 
quasi vallo, quodammodo ab humana. communione 
seciudant, His ctiam illud aunectimus, ut supra me- 
moràtis omnibus adeundi atque interpeltahdi $cfc- 


551 


THEODOSII SELECTA DE RELIGIONE DECRETA. 


538 


nitatem nostram aditus denegetur. Dat. VI Id. À Dat. VI Kal. Dec. Mediolano, Timasio et Promoto 


Mart. Thessalonica, Theodosio A. 11 et Cynegio Coss. 
(588). 

40. lidem AAA. Trifolio Pf. P. Omnes diversarum 
perfidarumque sectarum, quos in Deum miserz ve- 
82nia conspirationis exercet, nullum usquam sinan- 
tur habere conventum, non inire tractatus, non cam- 
tus agere secretos, non nefarie prevaricationis alta- 
ria manus impiz officiis impudenter attollere, et 
mysteriorum simulationem ad iujuriam vere reli- 
gionis aptare. Quod ut congruum sortiatur effectum, 
jn specula sublimitas tua fidissimes quosque consti- 
tuat, qui et cohibere hos possint et deprehensos of- 
ferre judiciis, severissimum, secundum przeteritas 
sanctiones, et Deo supplicium daturos et legibus. 


Coss. (389). 

90. Exemplum sacrarum Litterarum. Hxreticorum 
polluta contagia pelli urbibus , vicis proturbari ac 
nullis penitus jubemus patere conventibus, nein quo- 
quam loco sacrilega cohors talium hominum colli- 
gatur. Nulla eorum perversitati vel publica conven- 
ticula. vel latentiora erroribus secreta tribuantur. 
Dat. X111 Kal. Jun. Roma, Tatiano et Symmacho 
V V. CC. Coss. (591). 

941. Jidem AAA. Tatiano Pf. P. In hzreticis er- 
roribus quoscumque constiterit vel ordinasse clericos 
vel suscepisse officium clericorum, denis libris auri 
viritim mulctandos esse censemus : locum sane, in 
quo vetita tentantur, si conniventia domini patuerit, - 


Dat. ΧΥ 1] Kal. Jul. Stobis, D. N. Theodosio À. Ἐ fisci nostri viribus aggregari. Quod si id possesso- 


1! et Cynegio V. C. Coss. (388.) 

40. lidem AAA. Cynegio Pf. P. Nonnullos Aria- 
norum formam nostrarum talem proferre jussionem 
comperimus, ut his liceat usurpare, qu: suis videan- 
tur utilitatibus convenire. Qua sublata sciant, nul- 
lam hujusmodi jussionem e mnos:ro sacrario pro. 
fluxisse. Quidquid itaque fuerit ab his pro eorum 
commoditate prolatum, ut falsi reus teneatur, qui 
deinceps ea circumtulerit. Dat. V [d. Aug. Constan. 
tinopoli. Theodosio A. 1] et Cynegio Coss. (588). 

47. Imppp. Valentinianus, Theodosius et Arcadius 
AAA. Tatiano Pf. P. Eunomiani spadones nec [ἃ- 
ciendi, nec adipiscendi habeant licentiam testamenti. 
Quod circa omnes, quos vivoslex invenerit, volu- 


rem, quippe clanculum gestum, ignorasse constite- 
rit, conductorem ejus fundi, si ingenuus est, decem 
auri libras fisco nostro inferre prxcipiwus, si ser- 
vili fzece descendens paupertate sui penam damri 
ac vilitite contemnit , exsus fustibus deportatione 
damnabitur. Tum illud specialiter pracavemus , ut, 
si villa dominica fuerit seu cujuslibet publici juris, 
ei conductor et procurator licentiam. dederint colli- 


geudi, denis libris auri proposita condemnatione 


mulctentur. Verum si quos talibus. repertos ohse- 
eundare mysteriis ac sibi usurpare nomina clerico- 
rum jam nunc proditum | fuerit, denas libras auri 
exigi singulos et inferre przcipimus. Dat. XVII 
Kal. Jul. Constantinopoli, Arcadio A. 11 et Rufino 


mus custodiri, nec quemquam  przelerit:e cujuspiam C Coss. (592). 


voluntatis privilegio defeusari. cum, seu faeta. prius 
testamenta seu infeeta doceantur, post hanc nostri 
oraculi sanctionem non habeant possidendi licen- 
tiam, non petendi, non etiam reliuquendi hxeredem 
nomine principali, non fideicommissario, non lega- 
tario, non tacito fideicommisso, vcl quamcumque in 
hujuscemodi negoiiis nuncupationem juris ordo 
constituit : sed omuia, qux: talium esse vel futura 
esse constiterit, ut caduca fisci nostri viribus vindi- 
centur. Nihil ad summum liabeant commune ctm re- 
liquis. Dat. 11] Non. 4aii Mediolano , Timasio et 
Promoto Coss. (589). 

18. lidem AAA. Albino Pf. U. Quicumque sub 
nomine Manich:orum  mundurn sollicitant, ex omni 
quidem orbe terrarum, sed quam maxime de hac 
urbe pellantur, sub interminatione judicii. $ 1. Vo- 
luntates autem eorumdem, quinimo ipsz etiam fa- 
cultates, populo publicat:te nec vim testamentorum 
teneant, nec derelinqui per eos aut iisdem fas sit. 
Nihil ad summum his sit commune cum mundo. Dat. 
XV Kal. Jul. Roma, Timasio et Promoto Coss. (589). 

19. lidem AAA. Tatiano Pf. P. Hi, qui sczvi 
dogmatis retinent principatum, hoc est episcopi, 
presbyteri, diaconi atque lectores, et qui clericatus 
velamine religioni maculam conantur infligere , sub 
cujuslibet hzresis sive errozis nomine constituti , 
€x fanestis conciliabulis , seu intra urbem sen in 
Büiburbanis essc vidéantat, omni modo propellantur. 


39. hmnppp. Theodosius , Arcadius et. Honorius 
AAA. Victorio Proconsuli Asim. latetici neque epi- 
scopi faciendi potestatem, neque episcoporum con- 
firmationes licitas habeant. Dat. XVII Kal. Maii 
Constantinopoli, Arcadio 11], et Honorio 11, AA. 
Coss. (594). 

93. lidem AAA. Rufino Pf. P. Eunomianis, ne ἡ 
caperent aliquid vel relinquerent testamento, legem 
dudum credidimus promulgandam , quam quidem 
nunc consilio pleniore revocamus. Vivant jure com- 
muni, scribant pariter ac scribantur hzredes. Dat. 
XII. Kal. Jul. Hadrianopoli, Arcadio 111, et Honorio 
11, AA. Coss. (594). 

24.- lidem AAA. Rufino Pf. P. Mereticorum de- 
mentia nec ulterius conetur perpetrare, qui repe- 
rerit, nec illicita babere concilia : nusquam profana 
precepta vel docere vel discere. Ne antistites eo- 
ruindem audeant fidem insinuare, quam non habent, 
el ministros creare, quod non sunt. Ne per con- 
niventiam judicantum omniumque, quibus per con- 
stitutiones paternas super hoc cura mandata est, 
ejus modi audacia negligatur et. crescat. Dat. ΚΠ 
1d. Jul. Constantinopoli, Arcadio 111 , et Honorio 11, 
AA. Coss. (594). 

LIB. XVI. TIT. VII. DE APOSTATIS. 

4. Imppp. Gratianus , Valentinianus. et Theodosius 
AAA. ad Eutropium P[. P. Eis, qui ex Christianis 
paganl facti sunt; eripiatur (ἀσυλίαν dseqet, NSXNSWS, 


529 


THRODOSIUS ET PACATUS. 


540 


ei one. defuncii, si quod est, testamentum sum- A AAA. Flaviano Pf. P. Hi, qui sanetam fidem prodi4 


mo!a conditione rescindatur. Dat. V] Non. Maii 
Constantinopoli, Syagrio et Eucherio Coss. (381). 

9. lidem AAA. Posthumiano P[. P. Christianis ac 
fidelibus, qui ad paganos ritus cultusque migrarunt, 
omnem in quamcumque personam testamenti con- 
dendi interdicimus potestatem, ut sint absque jure 
Romano. ὃ 1. His vero, qui Christiani et catechu- 
meni tantum venerabili religione neglecta ad aras et 
templa transierint, si filios vel fratres germanos ha- 
bebunt, hoc est suam aut legitimain successionem, 
testandi arbitratu proprio iu quaslibet alias personas 
jus adiiatur. ὃ 2. Pari et circa eorum personas in 
capiendo custodienda forma, ut prxter suas et legi- 
timas, 4128 iisdem ex parentuin vel germanorum [γἃ- 
trum bonis pervenire potuerint, successiones, judi- 
cio etiam, si ita res ferant, conditz voluntatis, nulla 
omnino in capiendis hereditatibus testamenti jura 
sibi vindicent, et iudubitate ab omni testamentorum, 
debeaut uon solum condendorum, sed eiiam, sub 
adipiscenda pontifleio h:zreditatis, usurpandorura 
potestate excludi, Dat. X111 Kal. Jun. Constantino- 
poli, Merobaude II. et Saturnino Coss. (5835). 

9. lidem AAA. ad Hypatium Pf. P. Christiauo- 
rum ad aras et templa migrantium negata testandi li- 
centia vindicamus aduissum. Eurum quoque flagitia 
punisntur, qui Christiana religionis el nomiuis di- 
gnitate neglecta, Judaicis semet polluere contagiis. 
Eos vero, qui Mauichzorum nefanda secreta et sce- 
lerosos aliquando sectari maluere secessus, ea jugi- 
ter atque perpetuo poena comitetur, quain vel divalis 
arbitrii genitor Valentinianus adscripsit, vel nostra 
nibilominus s:epius decreta jusserunt. Auctores vero 
persuasiunis hujus, qui lubricas mentes in proprium 
deflexerant. consortium, eadem, quz reos crroris 
hujusce modi, pena comitetur; quin etiam graviora 
plerunque, pro motibus judicium et qualitate com- 
inissi, extra ordinem promi in nefarios sceleris hu- 
jus artifices supplicia censemus. 8 1. Sed ne vel mor- 
tuos perpetua vexet criminationis injuria, vel h:re- 
ditarie quastiones, teniporut varietate longorum 
prorsus emortue, in redivivos semper exagitentur 
couflictus, hujusce modi quiestionibus melam teim- 
poris adscribimus, ut, si quis defunctum violate at- 
que desert: Christiana religionis accusat, eumque in 


derint ei sanctum baptisma profanaverint, a consor- 
tio omnium segregati sint, a testimoniis alieni, tes- 
tamenti, ot ante jam sS:nximus, non habeant factio- 
nem, nulli in hzreditate suecedant, a nemine 
aeribautur haeredes. Quos etiam przcepissemus pro- 
εὐ abjici ac longius amandari, nisi poeug visum 
fuisset esse majoris, versari inter bomines et homi- 
num carere suffragiis. $ 1. Sed nec umquam in sta- 
tum pristinum reverlentur, non flagitium morum 
oblitterabitur poenitentia, neque umbra aliqua ex- 
quisite defensionis aut muniminis obducetur, quo- 
niam quidem eos, qui fidem, quam Deo dicaverant, 
pollueruut et prodentes divinum mysterium in pro- 
fana migrarunt, tueri ea, quae sunt commentüia et 


B concinnata, uon possunt. Lapsis etenim et erranti- 


bus subveuitur; perditis vero, hoc est sanctum bap- Ὁ 
lisma profananübus, nullo remedio peaitentis, 4118 
solet aliis criminibus prodesse, succurritur, Dat. V 
14. Ma.i Coucordig. Taiiano et Symmacho Coss. (591). 

9. lidem AAA. Flaviano Pf. P. Si quis splendor 
collatus est in eos vel ingenitus dignitatis, qui fide 
devii el mente excati sacrosauctze religionis cultu et 
reverentia descivissent, ac se 'sacrificii$ mancipas- 
sent, perdant, ut de loco suo statuque dejecti perpe- 
tua urantur infamia, ac ne in extrema quidem vulgi 
ignobi'is parte numerentur. Quid enim his eum ho- 
niinibus potest esse commune, qu: infandis et fera- 
libus mentibus, gratiam conimmunionis exosi, ab ho- 
minibus recesserunt ? Dat. V 1d. Maii Concordie, 


C Taiiano et Symmacho Coss. (591), 


LIB. XV:. TIT. Vlil. DE JUDAEIS, COELICOLIS ET 
SAMARITANIS, 

8. Imppp. Theodosius , Arcadius et Honorius AAA. 
Tatiano Pf. P. Jud:orum querela quosdam auctori- 
tate. judicum recipi in sectam suam reclaman.;ibus 
legis δὰ: primatibus asseverant, quos ipsi judicio 
$uo ac voluntate projiciunt. Quam omninosununoveri 
jubenius injuriam , nec eorum in ea superstitione 
sedulus ca:tus aut per vim judicum aut rescripti sur- 
reptione , iuvitis primatibus suis, quos, virorum 
clarissimorum et illusirium patriarcharum arbitrio, 
manifestum est liabere sua. de religione sententiam, 
opemn reconciliationis mereantur indebiie. Dat. XV 
Kal. Maii Constantinopoli , Arcadio A. 14 εἰ Ru[ino 


sacrilegia templorum vel in ritus Judaicos vel ad D Coss. (599). 


Manichzoruim dedecus transisse contendit, eaque 
gratia testari minime potuisse con(lrmat, intra quin- 
quennium juge, quod inofficiosis actionibus consti- 
tutum) est, proprias exserat actiones, futurique judi- 
cii hujusce modi sortiatur exordium, ut eodem in 
luce durante, cujus priebricatio criminanda est, fla- 
gitii hujus et sceleris particeps fuisse doceatur pu- 
blica sub testificatione testatus, probet indicium, 
neque quam superno nomini tacitus przstilit perfi- 


diam, sceleribus acquiescens, przvaricaüone dein- - 


ceps tamquam ignarus aceuset. Dat. X11 Kal. Jun. 
Patavi, Merobaude 11 et Saturnino Coss. (955). 
4. Imppp. Valentinianus, Theodosive et Arcadius 


9. lidem AAA. Addeo Comiti et Magistro utriusque 
militie per Orientem. Judaorum sectam nulla lege 
prohibitam, satis constat. Unde graviter commove- 
mur , interdictos quibusdam locis eorum fuisse con- 
ventus, Sublimis igitur magnitudo tua, hac jussione 
8uscepta, nimictatem eorum, qui sub Christianz re- 
ligionis nomine illicita. quaeque prxsumunt, et de- 
struere synagogas atque exspoliare conantur , con- 
grua severitate cohibebit. Dat. 111 Kal. Oct. Con- 
stantinopoli , Theodosio A. 111 εἰ Abundantio Coss. 
(395). 

LIB. XVI. TIT. X. DE PAGANIS, SACRIFICHS ET TEMPLIS, 

7. Imppp. Gratianus, Valentinianus e Theodosina 


541 . 


THEODOSII SELECTA DR RELIGIONE DECRETA. 


513 


AAA. Floro Pf. P. Si qul vetitis sacrificiis, diurnis A si quis tempore administrationis sux , fretiis prlci- 


nocturnisque, velut vesanus ac sacrilegus incertornm 
consultorum immerserit, fanumque sibi aut templum 
3d huju-ce modi sceleris excusatiouem assumeundum 
crediderit, vel putaverit adeundum , proscriptioui se 
noverit subjugandum, cum nos justa institutione 
meneanus , castis Deum precibus excolendum , non 
diris carminibus profanandum. Dat. X1) Kal. Jan. 
Constantinopoli , Encherio et Syagrio Coss. (281). 

8. lidem AAA. Palladio Duci Osroene. λάθῃ 
olim frequenti: dedicatam, cetui οἱ jam populo 
quoque communem , in qua simulacra feruntur po- 
sita , artis pretio quim divinitate metienda, jngiter 
patere, publici consilii auctoritate decerniuius, neque 
huic rei obreptivum officere sinimus oraculum , ut 
conventu urbis et frequenti ceetu videatur. Experien- 
lia tua, omni votorum celebritate servata, auctoritate 
nostri ita patere templum permittat. oraculi , ne illic 
prohibitorum usus sacrificiorum hujus occasionis 
aditus permissus esse credatur. Dat. prid. Kal. Dec. 
Constantinopoli, Antonio et Syagrio Coss. (582). 

9. lidem AAA. Cynegio Pf. P. Ne quis mortalium 
ita faciendi sacrificii sumat audaciam, ut inspectione 
jecoris extorumque pr:xesagio vau:e spem promissio- 
nis accipiat , vel, quod est deterius, futura sub ex- 
secrabili eonsultatione cognoscat. Acerbioris etenim 
imminebit supplicii cruciatus eis, qui, contra veti- 
tum , praesentium vel futurarum rerum explorare 
tentaverint veritatem. Dat. V111 Kal. Jun. Conston- 
tinopoli , Arcadio A. 1. et Bautone V. C. Coss. (585). 


40. Iidem AAA. ad Albinum P[. P. Nemo se hos- C 


tiis polluat , nemo insontem victimam cxdat, nemo 
defubra adeat , templa. perlustret, et mortoli opere 
formata simulacra suspiciat , ne divinis atque huma- 
nis sauctionibus reus fiat. Judices quoque hanc for- 
mam contineant, uL, si quis profano ritui deditus 
templum uspiam vel in itinere vel in urbe adoraturus 
intraverit, quindeciu nondo auri ipse protinus inferre 
cogatur; nec non officium ejus parem. summam si- 
inili maturitate dissolvat , si non et obstiterit judici, 
et confestim publica attestatione retulerit. Consula- 
res senas , officia eorum simili modo , correctores et 
praesides quaternas, apparitiones illorum similem 
normam axquali sorte dissolvant. Dat. V1 Kal. Mart.* 
Mediolano, Tatiano et Symmacho Coss. (591). 


41. liden AAA.  Evagrio Prefecto Augustali et D 


Romano Comiti συνε. Nulli sacrifcandi tribtatar 
potestas, nemo templa circumeat, nemo delubra 
su:piciat. Iuterclusos sibi nosuv legisobstaculo pto- 
fanus aditus recogioscant adeo, ut, si qui vel de diis 
aliquid contra. vetitum sacrisque molietur, nullis 
exuendum se indulgentiis recogtioscat. Judex quoque 


legio potestatis, polluta luca sacrilegus temerator in- 
traverit, quindecim auri pondo , officium vero cjus , 
nisi collatis viribus obviarit, parem sununam rario 
nostro inferre cogatur. Dat. XVI Kal. Jul. Aquileia, 
Tatiano et *ymmacho Coss. (591). 

12. Imppp. Theodosius, Arcadius et Honorius AAA. 
ad Rufinum Pf. P. Nullus omnino, cx quolibet ge- 
nere, ordine hominum , dignitatum , vel in potestate 
positus vel honore perfunctus, sive poteus sorte na- 
sceudi seu humilis genere, conditione , fortuna, in 
nullo penitus loco, in nulla urbe sensu carentibus 
simulacris vel insontem victimam caxdat, vel, secrc- 
tiore piaculo, larem igne, mero genium, penales 
odore veneratus, accendai lumina, imponat thura , 


B serta suspendat. $ 4. Quod si quispium immolare 


liostiam sacrificaturus audebit aut spirautia exta cou- 
sulere , ad exemplum majestatis reus , licita cunctig 
accusatione, delatus evcipiat sententiam competen- 
tem, etiamsi nili! contra salutem principum aut de 
salute quizsierit, Sufficit enim ad criminis molem 
naturz ipsius leges velle rescindere, illicita perscru- 
tari, occulta recludere, interdicta tentare, finem 
quaerere salutis aliena , spem alieni interitus polli- 
ceri. $ 2. Si quis vero mortali opere facia et evum 
pas«ura simulacra imposito thure venerabitur, ac ri- 
diculo exemplo metuens subito, quie ipse siinulave- 
rit, vel redimita vittis arbore, vel erecta cffossis ara 
cespitibus, vanas imagines, humiliore licet muueris 
przmio, tamen plena religionis injuria honorare ten- 
taverit, is, utpote violate religionis reus, ea domo 
seu possessione mulctabitur, in qua eum gentilitia 
constiterit superstitione famulatum. Namque omnia 
loca, qua tl.uris constiterit vapore fuimnasse,si tamen 
ea in jure fuisse thurificantium probabuntur, fisco 
nostro associanda censemus. 8$ 3. Sin vero in tem- 
plis fanisve publicis aut. in. zedibus agrisve alienis 
tale quispiam sacrificandi genus exercere tentaverit, 
sí ignorante domino usurpata constiterit ,| viziuti 
quinque libras auri mulcta nomine cogetur inferre , 
conniventem vero huic sceleri par ac sacriflcantem 
poena retinebit. $ 4. Quod quidem ita per judices ac 
defensores et curiales singularum. urbium volumus 
custodiri , ut illico per hos comperta in judicium de- 
ferantur , per illos delata plectantur. Si quid autem 
ii tegendum gratia aut incuria prztermittendum esse 
crediderint , commotioni judiciarive subjacebunt. Illi 
vero moniti si vindictam dissimulatione distuleriut, 
trigitita lilmarum auri dispendio mulctabüstur : ofü- 
ciiá quoque eorum datmuo parili subjugandis. 
Dat. V] 1d. Nov. Constantinopoli, Arcadio A. 1I 
ei Rufino. Coss. (392). 


513 


SANCTUS VIGILIUS TRIDENTINUS. 


544 


APPENDIX. 


EPISTOLA CONCILII CONSTANTINOPOLIQJANI OECUMENICI AD THEODOSIUM 
IMPERATOREM. 


(Labb. Concil. t. II, col. 945-046.) 


Religionis ac pietatis observantissimo, Deique ainan- A Τῷ εὐσεδεστάτῳ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ ἡ ἁγία συνόδος τῶν 


tissimo imperatori Theodosio, sanctum concilium 

episcoporum, qui ex diversis provinciis Constanti- 

nopoli convenerunt. 

Initio quidem nostri ad tuam pielatem scripti, gra- 
tias agimus Deo, qui tu:e pietatis imperium cousti- 
tuit ad communem pacem Ecclesiarum, ct sanz fidei 
confirmationem : agentes autein Deo debitas gratias, 
hecessario quoque ea qui? acta sunt in sancto eonci- 
lio, ad tuam referimus pietatem ; nempe quod ex quo 
tempore juxta litteras tuze. pietatis Constantinopoli 
convenimus, primum quidem mutuam inter nos con- 
cordiam renovavimus : deinde vero breves etiam 
pronuntiavimus definitiones , quibus et patrum, qui 
Nic:ex coneregati fuerunt, fidem confirmavimus; et, 


ἐπισχόπων τῶν Ex διαφόρων ἐπαρχιῶν συνελθόντων ἐν 
Κωνσταντινοπόλει. 


᾿Αρχὴ μὲν ἡμῖν τοῦ πρὸς τὴν σὴν εὐσέδειαν γράμμα- 
τος, εὐχαριστία πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἀναδείξαντα τῆς 
ὑμετέρας εὐσεδείας τὴν βασιλείαν, ἐπὲ χοινῇ τῶν ἐχκλη- 
σιῶν εἰρήνη καὶ τῆς ὑγιοῦς πίστεως στηριγμῷ᾽ ἀποδιδόντες 
δὲ τῷ Θεῷ τὴν ὀφειλομένην εὐχαριστίαν, ἀναγκαίως xal 
τὰ γεγενημένα χατὰ ἁγίαν συνόδον πρὸς τὴν σὴν εὐσέ- 
ὄειαν ἀναφέρομεν᾽" xai ὅτι συνελθόντες εἰς τὴν Κωνσταν- 
τονού πόλιν χατὰ τὸ γράμμα τῆς σῆς εὐσεθδείας, πρῶτον 
μὲν ἀνενεωσάμεθα τὴν πρὸς ἀλλήλους ὁμόνοιαν" ἔπειτα δὲ 
zal συντόμους ὄρους ἐξεφωνήσαμεν, τὴν τε τῶν πατέρων 
πίστιν τῶν ἐν Νιχοίᾳ χυρώσαντες, x«l τὰς xaT αὐτῆς 


qua adversus eam obortü sunt, perversas hzvreses B ἐχφυείσας αἱρέσεις ἀναθεματίσαντες. Πρὸς δὲ τοὕτοις, 


ac pravas opiniones extrema cum exsecratione ac 
delestatione reprobavimus. Pr:eterea etiam ad recte 
constituendum et. ordinandum statum et disciplinam 
Ecciesiarum , certos canones statuimus : qua omnia 
huic nostro scriptosubjecimus (u).Rogaimusigitur tuam 
cleinentiam , ut. per litteras quoque tu:e. pietatis ra- 
tum liabeatur concilii decretum : ut sicuti. litteris, 
quibus nos convocasti , Ecclesiam honore prosecu- 
tus es, ita etiam finem eorum quz decreta sunt , 
obsignes. Doiinua autem. imperium tuum in pace ct 
justi!ia stabiliat, et producat in imultas »tates ct 
generationes , atque ad. terrenum imperium celes!is 


quoque regni gaudium el fructum adjiciat. Gratifice- C 


xal ὑπὲρ τῆς εὐταξίας τῶν ἐχχλησιῶν ῥητοὺς κανόνας 
ὡρίσαμεν * ἅπερ ἅπαντα τῷδε ἡμῶν τῷ γράμματι ὑπετά- 
ἕαμεν. Δεόμεθα τοίνυν τῆς σῆς εὐσεθείας ἐπιχυρωθῆναι 
τῆς συνόδου τῆς ψῆφον᾽ ἵν ὥσπερ τοῖς τῆς χλήσεως 
γράμμασι τὴν Ἐχχλησίαν τετίμηχας, οὕτω xal τῶν 
δοξάντων ἐπισφραγίσης τὸ τέλος. Ὁ δὲ Κύριος στηρίξη 
σου τὴν βασιλείαν ἐν εἰρήνη x«l δικαιοσύνη, xal παρα- 
πέμψη γενεαῖς γενεῶν, xai προσθείη τῷ ἐπιγείῳ χράτει 
x«i τῆς βασιλείας τῆς ἑἐπουρανίον τὴν ἀπόλαυσιν. 
Ἐῤῥωμένον σε, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς καλοῖς διαπρέποντα ὁ 
Θεὸς χαρίσαιτο τῇ οἰχουμένη. εὐχαῖς τῶν ἁγίων, τὸν 
ὡς ἀληθῶς εὐσεδέστατον xal θεοφιλέστατον βασιλέα. 


tur Π)6 118 orbi terrarum, ut te, qui revera pietatis studiosissimus, Deique amantissimus imperator es, 
valentem, omnibusque praeclaris. rebus florentern οἱ excellentem videat : id quod sancti ctiam ab illo pre- 


cibus ac votis petunt et orant. 


(a) Hzc Constantinopolitani concilii statuta videsis, si libuerit, in Labb. tom. II, col. 946. 


(Videalias epistolas eidem imperatori Theodosio ab Ambrosio episcopo scriptas inter Opera hujus 


Sancti Antistitis.) 


ANNO DOMINI CCCLXXXI-CCCXCVIII. 


SANCTUS 


VIGILIUS, 


EPISCOPUS TRIDENTINUS ET MARTYR. 


PROLEGOMENA. 


NOTITIA HISTORICA. 
Ex Gollandii Bibliotheca. tom VIII, p. x-xn. 


D dubia, quie de rebus gestis sancti οι, Tridenti 


episcopi et martyris, in promptu habentur. Exstant 


l, Pauca sunt admodum, neque usquequaque in- — ejus Acta, si non omnino primigenia, judice Papebro^ 


545 


PROLEGOMENA. 


546 


ehio (a), (amen primigeniis proxima; qux ex ms. co- A ut. superius admonuinus; ante annum proinde 


dice Trevirensi S. Maximini deprompta evulgarunt 
Bollandiauni (b). Neque sane hujusmodi Actisantiquius 
2ut sincerius monumentum. occurrit, quo de nosiro 
przsule securius aliquid statuamus. Ex his itaque 
Actis edocemur (c), Vigilium generefuisse Romanum, 
civem Tridentinum, aique Athenis liberalibus litteris 
eruditum. Tridentum autem reversus, traditur ordi- 
natus dicic civitatis episcopus, a primo tertius : suc- 
cessor nimirum Abundaniii, quem constat anno 
cccLxxxi Aquileieusi concilio interfuisse, adversus 
Palladium et Secundianum coacto. tatis annum xx 
egisse Vigilium, quo tempore ad episcopalem cathe- 
dram fuit evectus, perhibent eadem Acta : quorum 
tamen auctoritati hac de re fidem detrahit Tillemon- 
tius (d). Verum ex ejus aniuio scrupulum eximunt 
viri eruditi, Galeardus (e) et Tartarottus (f). Neque 
enim insolens fuit antiquitus, ut. aliquando przter 
morem Ecclesi: receptum, nonnulli eximia pietatis 
et doctrinz laude pr:estantes, immatura licet zetate, 
ad episcopatum provehlereutur. Qua de re complura 
exstant apud veteres scriptores exempla. De Grego- 
rio namque Thauma!urgo atque Athenodoro ejus fra- 
tre tradit Eusebius (g), cos tantopere in divinis elo- 
quiis profecisse, ut ambo adliuc juvenes, ecclesiarum in 
Ponto episcopi fuerint constituti : τοσαύτην ἀπηνέγχαντο 
περὲ τὰ θεῖα λόγιο βελτίωσιν, ὡς ἔτι νέους ἄμφω Entaxo- 
πῆς τῶν χατὰ Πόντον ἐχχλησιῶν ἀξιωθῆναι. Gaudentius 
przeterea, Brixiensis episcopus, qui eadem tempestate 
floruit qua noster Vigilius, Tractatum de sua ordi- 


natione sic inchoat (h) : Imperitie mec conscius, et (C 


etatis ipsius immalurg ad sacerdotii dignitatem pudore 
deterritus, merito silendi licentiam a summis sacerdoti- 
bus postulabam. Denique, ut reliqua pretereamus 
exempla, Remigius ubi vigesimum secundum cetatis 
subiit annum, in urbe Rhemensi, omnium generaliter 
votis ad apicem pontificatus non tam electus quam ra- 
ptus fuit, ut ex Flodoardo erudimur (i). 

II. Ordinatum fuisse Vigilium ab episcopo Aqui- 
leiensi ejus Acta modo laudata testantur (j); qui 
.sane fuerit Valerianus, Fortunato suffectus anno 
cccLxviur. Porro Valerianus annos xx Ecclesiam 
Aquileiensem rexisse perhibetur, qui scilicet supre- 
mum diem obiit anno cccLxxxvni, ut pluribus osten- 
dit V. C. Bernardus de Rubeis (k). Cum autem con- 


cccLxxxvir Valeriani emortualem consignanda fue- 
rit Vigilii ordinatio : secus atque conjecit Tartarot- 
tus (/). ld vero eonfirmari posse videtur ex epistola 
sancti Ambrosii Mediolanensis, eidem Vigilio ad epi- 
scopatum recens adlecto inscripta, ut ex ipsius epi- 
stole iuitio liquet. Sie enim loquitur sanctus Doc- 
tor (m) : Poposcisti a me institutionis tuc insignia, 
quoniam Novus accitus es ad sacerdotium. Et quoniam 
le ipsum ecdificasti, ut opdktuit, qui dignus habitus es 
lanto munere; quomodo et alios cdifices, significandum 
videtur. ln qua quidem epistola cum ante omnia no- 
vum Tridentinum episcopum hortietur Mediolanen. 
8is (n), ut plebem sibi commissam doceat conjugii 
copulam non ez alienigenis, sed ex domibus christianis 


B 6456 querendam ; neque uspiam memoret Theodosii 


legem ineunte anno cccLxxxvri latam, qua Judzo- 
rum cum Christianis conjugia probibebantur, quam- 
que profecto in mediui adduxisse par erat Ambro- 
sio, cui scilicet e«dem lex incomperta esse non po- 
terat, ut suam magis admonitionem confirmaret : 
hinc proinde rite conficitur, Ambrosianam illam epi- 
stolam scriptam fuisse ante annum cccrxxxvin et 
[ortasse anno cccLxxxv, ut ex mox dicendis manifes- 
tum fiet. Qux» est sententia cll. virorum Nourrii (o) 
et Bernardi de Rubeis (p) modo laudatorum. Neque 
enim peremptoriz sunt conjecturz, quibus eam infir- 
mare nititur Tartarottus (q). 

Il]. Quot demum annos Ecclesiam Tridentinam 
rexerit Vigilius, definiendum superest ex temporis - 
notatione, quo fuit martyrio sublatus. Porro ex Ác- 


"lis superius excitatis perhibetur (r) passus beatus 


Vigilius TREoposi et Honorii Augustorum regnantium 
tempore, SriLICoxE consule urbis Rome. Neque aliter 
legit Bartholomaeus Tridentinus (s), quem circa me- 
dium scculi xii floruisse novimus. Intelligimus au- 
tem ex Fastis consularibus, Stiliconem semel Ite- 
rumque consulatum gessisse : primum quidem anno 
cccc, deinde anno ccccv. At verc Theodosius Junior 
cujus mentio in Actis, ÁucusTUS crea'us est die 10 
aut 11 Januarii anno ccccu (t), cum nondum vitz 
annum impleverit, natus nimirum die 10 vel 41 
Aprilis przcedente anno ccccr, adeoque ut Actis ve- 
rilas constet, in annum ccccv, quo Stilico secundum 
consulatum obtinuit, inciderit passio sancii Vigilii. 


stet Vigilium Abundantio successisse post annum ἢ Neque enim cum Papebrochio (u) sollicitanda est 


cccLxxxi, quo is synodo Aquileiensi subscripsit, 


(a) Papebr., ad Act SS. tom, V Junii, pag. 165, 
num. 1. 

b) Ibid., pag. 165 seqq. 

c) lbid., ὃ 3 

(d) Tillem., Mem. eccl. tom, X, pag. 812, not. 1, 
sur S. Vigile. 

(e) Galeard., ad S. Gaudent. Serm., pag. 352 nov. 
edit., not. f. 


f) Tartar., de Orig. Eccl. Trident., $ 45, p. 79. 
2) Euseb., Hist. eccl., lib. vr, cap. 30. 

(A) Gaud., Serm., pag. 532, nov. edit. 

i) Flodoard., ist. eccl. Rhemens., lib. 1, cap. 11. 
j) Act. SS, 1. 6.) ὃ 3. 


Actorum lectio, qui Theodosii loco legendum Arcadii 


(k) Bern. de Rub., Monum. eccl. Aquil., cap. 7 
et 10, pag. 64, 89. 
(I) Tartar., de Origin. eccl. Trident, ὃ 44, pag. 84, 
et Apolog. delle Memor. di Rover., pag. 288. not. 9. 
m) Ambros., epist. 19,0pp. tom. Il, pag. 842, n. 4. 
n) 1d. ibid. num. 2, pag. 845. 
io] Nourr.,in recens. epistol. Àmbros. ad ann, 385. 
(p) Bern. de Rub., |. c., pag. 87. 
q) Tartar., de Origin. eccl. Trident., δ 44, p. 85. 
r) Act. SS., l. c., δ 15, pag. 167. 
;) Barth. Trid., apud Tartarrott. Apolog. delle 
Mem. di Rover., p. 910. 
" Vid. Tillem., Hist. des Emper., tom. V, p. 470, 
u) Act. SS., 1. c., pag. 168, not. m. 


Ε41 


SANCTUS ViGILIUS TRIDENTINUS. 


548 


exi-Limat, ut sententiam suam statuat, Stilicone pri- A Baronio (k), ea Gennadii verba , ad quemdam Sim- 


mum consule, anuo scilicet seculari cccc. passum 
6886 Vigilium : eo in priis nomine, inquit (a), quod 
cum non legatur Stilicone u, nulla subsit causa, cur 
ea mors ad annum ccccv. differatur. Atque in eam- 
dem sententiam ivit Tartarottus (b) : quee quidem 
nobis baud probatur; quamvis enim in Actis non le- 
gatur Stilicone u, allamen secundum Stiliconis con- 
Sulatum satis evincit imperii augustalis Theodosii 
Junioris mentio, quo reghante consul secundo Sii- 
lico processisse intelligitur. Cum itaque martyrio 
fuerit coronatus Vigilius anno Ccccv, posiquam in 
episcopatu anuos xx transegisset, ui habent prae cae- 
teris ejus Acta ἃ Donato F;etio evulgata; cumque 
praterea ex. superius dictis annos natus xx ad eccle- 


plicianum, de uno Simpliciano Mediolaneusi antistite 
accipienda esse merito cxistimarint ; huie tamen 
senteuti-  intercessere , primum Labbeus Mirzuin 
perstringens (f), deinde Natalis Alexander ipsummet 
annalium ecclesiasticorum parentem aggressus (m) ; 
ea scilicet ratione ductus. quod iis verbis, ad quem- 
dam Simplicianum , alium Gennadius índiearit a 
Simpliciano episcopo Mediolanensi, cujus capite 
proxime antecedenti cum laude ineminerat. Αἱ 
virum summum egregie defendit eruditus Tartarot- 
tus (n) ; cujus propterea verba hic describere juve- 
rit: « Nimis infirma, inquit, est liujusmo:i (Natalis 
Alexandri) argumeniatio. Gennadius, ut videtur, 
Vigilii Epistolas non legerat. Demus etiam legisse : 


' siam Tridentinim regeudam fuerit assumptus : reliu- B compertum tamen non habuit, ad eum Simplicia- 


quitur, ut ortus fuerit auno cccLxv, ejusque ordina- 
tio in annum cccLxxxv inciderit, adeoque anno azla- 
i$ su» xL marlyr e vivis excesserit. Haud quidem 
me fugit, doctissimum Mabillonium quoddam ms. 
exemplar Aciorum ejusdem Vigilii conspexisse (c), 
sub quorum finem legitur egisse beatus martyr epi- 
scopatum in urbe Tridentina xu annos. Verum, prater- 
quam quod facile in numerum annorum error irre- 
pere potuit; quo minus demum hisce Actis lidem 
adlibeamus, illa potissimum prohibent qui hacte- 
pus edisseruimus. 

IV. Nunc vero superest, ut de nostri pr:esulis 
Tridentini liuerarum nonumentis sermonem habea- 
mus. De his autem sic Gennadius (d) : Vigilius epi- 
scopus scripsit ad quemdam Simplicianum libellum, 
εἰ epistolam continentem gesta sui. lemporis apud bar- 
baros mariyrum. Quibus sane verbis presbyter hic 
Massiliensis innuere videtur duas Vigilii Epistolas 
de mariyrio sauctorum Sisinnii el sociorum : qua- 
rum altera inscribitur Simpliciano episcopo Medio- 
lanensi, altera Joanni episcopo Constantinopolitano, 
qui pro temporum ratione Chrysostomus fuerit. Et 
. priorem quidem Epistolam primus edidit Lipoma- 
nus (e), eamque deinceps excuderunt Surius (f) et 
Baronius ex variis codicibus emendatiorem (g): 
posteriorem vero quam idem Baronius intercidisse 
censuit (h^), evulgavit Papebrochius ex ms. codice 
bibliothec:e Vatican (i), alieri adjectam qua jam- 
dudum prodierat. Uiramque autem Ruinartius iuter 


num de quo capite proxime antecedenti. mentionem 
fecerat, priorem missam esse: ideo ad qvemdam 
dixit. Non est igitur, cur ea de causa a priori 
seutentia recedamus : atque vel ob id saltem par- 
cendum videbatur Baronio, quod is hzc in hanc rem 
habeat (o) : Sed cum (Gennadius) mentionem habens 
Simpliciani , non. dicat eum Mediolanensis Ecclesie 
fuisse episcopum, sed QUEMDAM , quasi incerium ejus 
nominis virum ; revocari posse videtur in dubium, num 
hic ille sit Simplicianus antistes, successor sancti Àm- 
brosii : cum presertim. precedenti. capitulo idem de 
eodem Mediolanensi episcopo aucter. agat, recensena 
edita ab eo scripta. En pravisam a doclissimo an- 
nalium ecclesiasticorum parente critici Galli op- 


C pugnationem : quam tamen ille non adeo invictam 


existimavit, ut ob esm rem priori conjecture vale- 
dicendum esse putaret, quam his rationibus fultus 
probat eodem ioco: Primo, quod Vigilii epistola in 
codicibus omnibus inscripta sit, ad Simplicianum 
episcopum. Secundo, quod licet cujus ecclesi: an- 
tistes fueril, minime exprimat ; tamen quod eum 
Putrem appellet, cum episcopi collegas fratres con- 
sueverint nominare, non alium quam Simpliciannm, 
longo senio venerandum fuisse, suspicari liceat : 
praesertim cua) sanctus Augustinus ipse, jam episco- 
pus, ad eumdem Simplicianum scribens libros 
Qusestionum , eun , licet tunc tantum presbyterum, 
Patrem appellet. Tertio tandem, quod constet aucto- 
ritate Poulini (p), borum martyrum reliquias mox 


Ácia martyrum sincera denuo excudendam cura- D Mediolanum fuisse translatas. His addi potest, in 


vit (j). 
V. Neque porro illud hic przterire fas est, quod 
quamvis plerique omes viri docti, praeeunte magno 


I Id. ibid. pag. 165, Comment. prev., aum. 2. 
b) Turter. , de O-igiu. eccl. Trident., pag. 81, et 
Apolog. delle Mem. di Rover., pag. 915, not. 15. 

(c) bill, prxíat. ad see. v, Bened., $ 95, 
pag. 46. 

"i Gennad., lib. de Vir. illustr., eap. 37. 

e) Lippon. , tom. ll Vit. SS. priscor. PP., 
pag. 151 prim:e edit. Veuet. ann. 1953. 
f) Sur., Vit. SS., 29 Maii, tom. lil, pag. 349. 
4) Baron., ad ann. 400, 6$ 7 seqq. 
h) Id. ibid., δ 7, 41. 
ἢ Act. SS., Maji, tom. VII, pagg. 4$ 606. 


conlesso esse apud omnes, inter Ambrosium, Sim- 
pliciani de quo loquimur, alumnum ac in episcopatu 
antecessorem, et Vigilium, mutuum intercessisse 


Y (j) Ruinart., Act. Mart. pagg. 534 seqq. edit. 


. €., $2. 
Disseri. de Script. eccl., tom. Il, 


(m) Nat. Alex. , Hist. eccl. tom MT, pag. 4, in 
Synops. $c. v, cap. 4, sub. init. 


(n) Tartar., de Orig. eccl. Tri . , 
06 a. rig. eccl. Trideut., $ 96, pagg 


t Daron., ad ann. 4090, ἃ 2. 
p) Paulin., Vit. S. Ambres,, sub fin. 


549 


SANCTI VIGILI EPISTOLAE. 


550 


litterarum offiiam. Huic Alexandri errato. facem A temporis notai Vigilianam recurrere quoque anno 


fortasse prietulit. Labbeus (n), qui ob id etiam non 
quidem Baronium, sed Mirzum asacie insimulat : 
quasi vero Mir:eus omnium primus opinionem illam 
ivexerit, aut eam attingendo. inauditum facinus 
perpetraverit. » Huc usque cl. Tartarottus. 

VI. Unum adhuc inquireudum superest: quo ni- 
mirum tempore ambas illas epistolas scripserit san- 
ctus Vigilius. Uiramque vero, vel sallem priorem, 
fuisse ab eo scriptam eodem anno qto passi sunt 
mariyres, cum ex contextu satis intelligimus, tum 
in primis ex auctoritate Paulini, qui post duos fere 
menses ab ohitu sancti Ambrosii , cuin jam Simpli- 
cianus Ecclesie Mediolanensi pr:xesset, illuc relatas 
eorumdem wartyrum reliquias refert his verbis (b) : 


Sisimii etiam et. Alexandri martyrum ,. qui nostris B Baronii censor. 


temporibus , hoc est, post obitum sancti Ambrosii , in 
ÁAnaunie partibus, persequentibus gentilibus viris mar- 
tyrii corona'n adepti sunt , quum reliquias Mediolant 
oununa eum devotione susciperemus , εἰς. Porro Epi- 
8tolam 1 de Sisiunuii et sociorum martyrio , hac 
temporis notatione consignat saucius Vigilius (c) : 
Dies autem passionis sanctorum, quarto kalendas Ju- 
nias, sexta feria, luce nascente. Et in epistola 2 hxc 
tantum habet (d) : Sezte ferie lux alma processerat. 
Qeibus quidem chronicis characteribus indicatur 
annus CCCXCYU,, quo dies iv kalendas Junias in fe- 
, riam vi incidit, ut post Papebrochium (e) Pagius (f) 
aliique observarunt. Sed probe perspexit Tillemon- 
tius, quod aliis invisum : nimirum (g), eamdem 


Labb., Dissert. de Script. eecl., 1. e. 
b Paulin. , Vit. S. Amhros., 8 32, in Append. 
2d tom. ll Ambros. P pag. xit. 


i T Td. Epic. 3, ἡ $ in fin. 


e) Act. S5., "n iom. VII, pag. $9, in Comment. 
prev. num. 4. 
(f) Pagi, ad ann. 400, $2. 


ccccur. Hinc Scaliger Baronium corrigens , qui pu- 
tabat (f) martyrium sanctorum Anaunensium conti- 
gisse auno cccc, adeoque scriptam codem anno 
Vigilii epistolam ad Simplicianum , ex ipsius Vigilii 
verbis qux? modo retalimus,, sic arguit. (i) : Pussi 
ergo sunt. anno CCCCIll, cyclo solis xx , quando xxix 
Maii erat feria γι. Suhdiique : At ín. Annalibus dici- 
tur scripta (Vigilii epistola) anno cccc Christi. Scripta 
ergo fuisset triennio ante cedem illorum martyrum. 
Cui absurditati ipse (Baronius) non adscribet , certo 
scio. Belle scilicet. Erravit quidem Baronius Mom- 
britiana editione deceptus, in qua Stiliconis consu- 
latu sanctorum martyrum Ánauoensium Acta. con- 
signata invenit. Sed multo foedius peccavit Scaliger 
Prinum enim non advertit vir 
χριτιλώτατος notam illam Vigilii chronicam anno 
eliam cccxcvm congruere, quo cyclo lune xvi, 
solis xiv, littera dominicali D pasclia fuit v Aprilis, 
atque adeo dies iv. kalendas Junias seu. xxix. Maii 
incidisse in ferinm sextam. Neque advertit praeterea, 
quod rei caput est, illain nimirum Vigilii epistolain 
fuisse inscriptam Simpliciauo episcopo Mediolaneusi, 
qui currente anno CCCC , ul. norunt eruditi (j), ex 
hae vita migravit. Scripta ergo fuisset Vigilii epi- 
stola, ut suamet verba reddam Scaligero, triennio 
post obitum Simpliciani. Cui absurditati ipse non 
adscribet , certo scio. Hc fusius edisserere libuit, 
quod impoteus censura Sealigeri ejusque pingue 
mendum aliis hactenus noverim incomperta. 


g) Tillem., Mem. eccl. tom. X, pag. 812, not. 5 
sur S. Vigile. 


(Δ) Baron. , ad ann. 400, ᾷ 4. 
M Scalig., de Ewend. tempor., in. prolegom., 


"U) Tillem. , Mem. ecel., tom. X, p:g. 797, not.5, 
sur S. Simplicien. 


SANTI VIGILI 
EPISTOL/E DUE. 


( Ex Gallandii Biblioth. torn. VIII, pag. 203-206. ) 


EPISTOLA PRIMA. 
Ab SIMPLICIANUM EPISCOPUM WEDIOLANENSEM. 

De martyre SS. Sisinnii , Martyrii et Alexandri. 

I. Domino sancto ac venerabili Patri, bonis omni- 
bus preferendo Simpliciano, Vigilius episcopus Tri- 
dentinz Ecclesi», salutem. 

Quamvis fseta Martyrum mentione , non verbis 
merita, sed verba meritis commendentur; potiusque 
sit constantize silentio przterire, quibes est probata 
virtus : tamen quia. me saggerere c»usas , loea pug- 
nasque martyrii pietas impalit, admonuit debitum, 
coega officium ; trepidante meerore linguam. pagine 
non negavi, quia nec abscondi potere luoeras sub 
snodio , nec vox pii sanguinis reticeri. Post meltos 


namque patientise gradus et sedulas pugnas , recens 
perlidi:e accessit iniquitas ; quia ministri in ccelesiig 
41:8 nuper fundat:e fuerant , lacessit sunt , ac. mar- 
tyrii titulos comparaverunt ; parati ad omnia, liben- 
ter oninia sustinentes, nulli dantes occasionem, occa- 


D sione glorixz gloriam meruerunt. Quorum vita, ut 


sunima rerum fastigia referam , propter scienti? no- 
titiam, fuit tam sollicitudinis quum propositi singu- 
laris : nam omnes liberi nexu conjugii, Deo imma- 
culatas animas, ut sanctas hostias, przastiterunt, 
Denique primus, vocabulo Sisinnius , novam Chri- 
stiani nominis pacem intulit barbare nationi : quam 
per annorum seriem , quod in se fuit, jugiter emsto- 
divit, nullum consortium polluta» hospitalitatis ag- 


551 


SANCTUS VIGILIUS TRIDENTINUS. 


553 


noscens, velut Loth Sodomis , stupendo timore reli- A animam suam ut non obtulit, ita non negavit. Verum 


gionem servavit: sed ovis tuta !, quamvis in lupo- 
rum medio constituta, ovile quxesivit, quod , impen- 
sis pusill:: fidei votis muni(icus, primus in illa regio- 
nc fundavit : cujus minister, si mecum recenseré dig- 
paris, per hoc velut ex debito esse promeruit, senex 
ut xo, ita merito przcesserit. 

II. Lector quoque Martyrius , ejus adminiculo so- 
ciatus, jam nominis pignore commendante eum, re- 
ligiosze professionis exordia post militiam temporalem 
catechumenus iuduit. Nam projecto a se ciugulo , 
rejectoque parentum vel fratrum carnalium coetu , 
intelligens sese verz lucis auctore Deo gratiam con- 
secuturmp, inter lectores officio sociatus , divinz lau- 
dis canticum auribus primus surda regionis intonuit, 
attentus. operibus jugiter spiritalibus , Jassatus jeju- 
niis continuis, lectionis su& px dagogus, in lucrandis 
animabus anxius : quare brevi temporis impendio 
tantum fenus ante prazmisit, uL. illi corona merito 
crederetur. Quid liberatas animas referam, in sinum 
Abrahz plena luce profectas, quas perfida supersti- 
tiosorum dierum observantia , alienato jure naturz, 
crudeli morte damnabat ? Verum ille, subductus ma- 
ternis uberibus lacte turgentibus , peregre enutritus, 
condecentem semper matri quzrebat affectum , re- 
surrectionem exemplis przdicatam videntibus oculis 
dicaturus. τος suut pauca de multis. 


Ill. Alexander quoque, Martyrii consanguinitate 
germanus, terlius trinitatis hostiam complens, parem 
confessionis januam reseravit. Nam patriam , Dei 
eausa * peregrinus, parentesque deseruit, comes jn 
probationibus fidus, fide magnanimus , miseratione 
propensus. Et si testimonio meo utcumque creditur , 
non sunt, nisi ipsi sibi, altrinsecus przferendi : quos 
commendari non opus fuit, nisi forte quod decuit. 
Αἱ vero hactenus sunt allevata fastidia, si adhuc au- 
ribus libenter admittis. Nam fumosa gentilitas con- 
tra vaporem fidei, zelo diab^li flamma furoris inca- 

luit : exinde jam lentum fomitem serpens , quod opi- 
- bus , ut dixi , fidei paupertate devota, primus id loci 
diaconus ecclesi: tabernaculum posuissel. Accessit 
quoque just ad titulos cause, quod condonari ho- 
stias diabolo de christiana domo, diaconi fideli mini- 
sterio prohiberet , et lustri feralis vexillo przferri 
vexillum vetuit * passionis. Nam invitata sub uno 


przinio mauus , ad sanguine convolavit ; ac matu- D 


tinis boris, nimium antecedentis diei vulneribus fati- 
gatum, nec aliter lectulo deprehensum, emerita quiete 
sepelivit. Lector quoque haud umquam impiger , οἱ 
ad ministerium antelucanum serviebat , cui in sacri- 
ficio diaconus famulabatur ; et medicinam vulneribus 
memoratus Martyrius exhibebat, quam opere quo 
deprehensi sunt , compleverunt. Siquidem secedens 
ad hortum lector , qui ecclesi: coh:erebat , captus , 
vite sux arborem a radice plantavit. Ostiarius etiam 
passioni adjunctus est : in hospitio deprehensus , 


! Ed. tota. 
* Ed. deinde peregr. 


omnes in unum collecti , per aliquot spatia tracti, 
Deo animas exspirarunt. Et duorum quidem ductum 
est corpus exanime : terlio vero quo tenacior vita, 
ita fuit poena sensibilior : nam vivus suas spectavit 
exsequias. Proparatus est de sacris ecclesi:e culmi- 
nibus seu trabibus rogus : hacc flamma martyres ve- 
lavit. Reverenti autein voto , cogitamus nobiscum , 
ut id loci basilica construatur, ubi primum (fidei glo- 
rios testimonium meruerunt. Nunc me immeritum, 
in utroque consortem, paterno amore consolare , et 
cum eodem * sanctos apud ipsos exorator accede, 
quatenus possim die illa fimbriam aut sacerdotum 
aut martyrum, jam omnibus sepositis, peccator at- 
tingere. Salutamus speciali servitio sanctitatem 


B tuam : «quiso, ut merorem meum Domino commen- 


dare digneris. Item alia manu. Denegare non potui , 
quod tuum in nobis crat, gloriosius fleret suscipientis 
merito, non gratia largientis. Dies, autem passionis 
sanctorum, quarto kalendas Junias, sexta feria, luce 
nascente. 
EPISTOLA 1I. 
Àp S. JoaNNEM CHRYSOSTOMUM. 
De iisdem martyribus. 


Incipit Epistola sancti Vigilii de laudibus beatissimorum 
martyrum Sisinnit, Alexandri et Martyrii , quorum reli- 
quiz per Jacobum virum illustrem ad Joaunem episco- 
pum urbis Constantinopolitanz pervenerunt. 


I. Ad sanctas aures novus charitatis hospes non 
aliter applicaret , aut verecundiam primi motus non 
provocatus impelleret , vel imbueret ignotus allo- 


C quium ; nisi provocaret et premium. Ab homine ita- 


que apostolico, frater charissime , przsentis tenor 
atque epistolz incipiet plenitudo , ut facili confinio 
intelligas, quod martyrum przconia subsequantur. 
Jacobus etenim, desideriorum celestium vir fidelis, 
Comitivam reclinaturus in Christi comitibus dignita- 
tém , sanctorum recentium et vapore fumantum reli- 
quias postulavit. Reclinaturus dixi, quia deponi non 
potest, qu:? apud Dominum dignitas cumulatur. Cui 
ego satis timidus, nec parum prudens causa, me- 
cum dispensatione luctatus, quo minus distributor 
idoneus, pene dum vereor denegavi : quod semper 
debere , ut quis feneretur , expendi feceram. Confi- 
teor; multum multorum privatam timui privato ti- 
more jacturam, nisi ad Jacobum respexissem, sancto 
Josnni per quadam alitnenta reverentiae tradituro, 
ut delcgato amore per religiosa vocabula martyrum , 
deferretur, et iterum sanguine jungeretur, non pere- 
grina germanitas. Hanc quoque inter c:xetera opinio- 
nem fidei libenter accipiens, qua» bene in meo πηο- 
rore ridebat, tantum distuli, non negavi. Distuli , ut 
iterum lentitudo mea aperte proderetur, qui sequi 
meos comites minime meruissem. Confiteor, optavi: 
Sed non est in solo desiderio corona justitia. Nunc 
autem si decens ordo gravis non erit auribus sitienti- 
bus, a regionis situ vel itineris inchoabo ; summa re- 
rum vestigia sine fastidio secuturus, ut proclivius 


? Ed. meruit. 
* Ed. iisdem. 


555 


SANCTI VIGILII EPISTOLAE. 


594 


confluat inundatio meritorum , si ad originem fontis À ut nec ante quid przcesserit, nec sequatur ; sed sit 


capaci amore pervenias. 

Il. Positus namque (cui inquilinum est Anagnia 
vocabulum) locus viginti quinque stadiis a civitate 
divisus , tam perfidia quam natura angustis faucibus 
interclusus , uno pene aditu relaxatus ( iter trium 
martyrum dicas) qui resupinus molli dorso, vallo ex 
omni latere desidente, castellis undique positis in 
coronam, vicinis sibi perfidia conspirantibus , spec- 
taculi genus exhibet scena naturz. Causa loco de- 
erat: sed fuit causa Christus idonea, ut daret diaboli 
ludus pompam martyrio. Non sit auribus audien- 
tis odiosa locorum relatio. Fuit enim sibi semper male 
SOcius , concavus in montibus consonus locus : ad 
quem cum Christi primum militia conscendisset, tubis 
8z:pe excita truculenta gentilitas , xemulo furore bel- 
lique clangoribus inflammatur. Verum unum genus 
pugna sanctorum fuit perfectum , omnia sustinere , 
lacessitos cedere , patienter ferre, passuros privata 
mansuetudine furorem publicum refrenare , vincere 
detrectando : sed predestinata gloria maturi exitus 
titulis perurgeba!, quos debitus ordo pepererat. Nam 
prietermissis ambagibus et longis anfractibus ampu- 
tatis ( solum non reticebo ) quibus est virtus nutrita 
martyrum, damnum laudis ablaturo compendio. 

Ill. Cum adbuc esset in supradicta regione nomen 
Domini peregrinum , neque ullum signum esset quod 
(fidei) signaculum demonstraret, fuerunt hi tunc nu- 
mero, nunc merito singulares advenz, tam religione 
quam gente , a quibus non immerito Deus przdica- 
retur ignotus , longi temporis quieta conversatione 
compositi , dum nulla fidei utilitas titillaret. Verum 
nunc, sicausa in Dominum surgentis odii requira- 
tur, ( violat: ) paeis titulus fuit ; quia unus ex his , 
nomine Sisinnius, utroque grandzvior , in quo esset 
vel sola venerabilis senectus, ecclesiam propriis 
sumptibus elevavit. Fide ditior quam facultate, 10- 
cuples spiritu , pauper censu , tradidit ovile pastori. 
Factus est cujus erat conditor , excubator : sed fuit 
lupis ovile contrarium. Invidit ruina diaboli culmen 
erectum. Hac fuit sors prima martyrii, ut oves dum 
agnum persequuntur , occiderent. Addita est velut 
hostia, illa Deo justior causa: quod cum lustrale 
malum circa fines agrorum cuperent ducere scena 
ferali, ac sata nascentia tam protererent quam foeda- 
rent ; Christi quoque germina calcaturi, luctuosis 
ornatibus coronati, ululato carmine diaboli, diversa- 
rum pecorum pompis erectis in Domini :dem vezil- 
lis , nuper de sua gente conversum , victimas dare 
cogebant operibus tenebrarum. Quod cum Domini 
ministri sine suo reatu fieri vix viderent , quia assi- 
8tentes ipsi quoque operibus videbantur communicare 
confusis ; oppignerata sunt illa die sanctorum corpora 
cadi funest:e, dilata tamen palma victoria. 

IV. Hic conferre, frater , paululum volo tecum ti- 
tulos rerum, ne cui pedestre videatur martyrium esse 
humilitate susceptum : quia vile putatur bonum omne 
quod przsens esL; cum novum sit atque mirandum, 
sinc invidia temporis suscitatum , et ita completum , 

ParRoL. XIII. 


singulare , quod solum da!a consummatione conclu- 
sum. Ovem qui a przdone custodit , puto, non mer- 
cenarius , sed Christi ostenditur esse discipulus ; et 
qui fugit, conduciitius ; qui non deserit, pastor. Qui 
ponit animam, vivit ; qui servat, amittit. Nam quid 
aliud egit Magister et Dominus , nisi ut non derelin- 
queret desertores ; aüt Agnus , nisi ut agnam defen- 
deret, ut pro ovibus pia victima consummaretur? Sed 
ingressurus passionum portam, post editam multipli- 
cem causam, peregrinam laudeimn non eontrabam, ne- 
que furabor : quia nec aliena velle, martyrum est; 
nec fallere, sacerdotum : nisi quia impossibilem me, 
ut insequendo ista confiteor referendo , et in hoc 
minime, quia minora dicturus. 


B V. Post vexillum namque diabolicorum lustrorum, 


quod, ut retulimus, erat indicium glorie mox futurs, 
una nocte dilatam ascenditur ad coronam. Nam na- 
tutiuis horis auror: repente coeli umbra cedente, ma- 
nus inopiaata, sed conspirata colligitur, praeustis ar- 
mata sudibus atque securibus, et quod rimantibus dia- 
boli ira telum fecisset ; ibique levitis aliquantis in ec- 
clesia deprelensis, hymnum cantantibus matutinum ,- 
fit vasta depopulatio, δε νὰ direptio: profanantur om- 
nia tam secreta quam divina mysteria ; fil postremo 
prxda, religio. Ne quis hoc vulgare putet fuisse cer- 
tamen , cum aut iasensibilia idola a sensibilibus 
diruuntur, aut saxorum moles cum suis molitoribus 
commoventur ; ut de cultore et de colendo incertum 
habeas, quem judices duriorem. Petra Christus in 


C omnibus vexabatur, angularis lapis reprobabatur a 


gentibus, probandus iterum ; mundo sanguine adifi- 
caturus ruinam surgentem. Habebat inter ista fides 
spectaculum suum. Sisinnii tunc diaconi corpus lec- 
tulo tenebatur, confossum ac saucium pristinis quo- 
que vulneribus, cum aut ovem ad hostiam revocare, 
aut hostia fieri juberetur, nisi feralibus hostiis con- 
sensisset; tuba percussus qua canticum diaboli per- 
sonabant, non immerito qui sonum fidei primus in- 
tulerat : securibus ezxsus , qui securem ab infecunda 
genuilitatis arbore defendebat. Ac ne longius protra- 
ham confirmata ; emerita, ut diximus, lectuli depre- 
henditur quiete; confessus, credo, ut privato myste- 
rlo ad crucem citius perveniret, paralyticum popu- 
lum soluturus. 


D VI. Per lignum funibus alligatur lector quoque 


Martyrius: confessor consimiliter et assertor nomi- 
nis sui ; qui canticum novum, tunc primus, et nunc 
solus in terra aliena cecinerat; inler strepentes et 
horridos jubilos pastorales, jam tunc dulcis eloquii 
redditis Deo laudibus, ut superius memoravi; ac 
diacono Sisinnio medicinam vel fomenta contulerat, 
sanaturus dolores, quamvis vulnera suscepturus ; 
revocans eximiis baustibus animam fugientem, non 
corpori, sed passioni. Verum sanctus, jam martyrii 
ad Christum itinere destinato, aquze potum, quia vi- 
num passionis venerat, refutabat , quod vitz? verioris 
fluentis miscuerat calice propinato. In hac itaque 
cura deprehensus, qui semper de animarum sancti- 
. 18 


525 


SANCTUS VIGILIUS TRIDENTINUS. 


556 


tate sollicitus , non sibi soli natus, aut soli sibi certe À lux ante oculos fuit; poenam timor pan: prohibuit : 


victurus, in. horti qui contiguus jungebatur secreta 
secessit, hoc est ab ecclesia non recessit. Est enim, 
sicut melius nosti , bortus ecclesia, sepibus mandato- 
rum plantata viventium. Non ingessit corpus, quod 
negare nolebat : nec temeritatis sumpsit audaciam, 
confidentia pietatis. Sicut in Africanis regionibus di- 
citur, qui in ultroneum fuuus armantur, quod sine 
timore faciunt, ambiunt pri tumore. Stetit autem 
martyr futurus, captus, liber; intrepidus, confes- 
BUS; agens gratias, vulneratus; saucius corpore, 
mente securus , cxso capite, privato baptismate, [0- 
tus cruore. Nemo illum seqni meruit qui fugere 
putabatur, unde vana similisque timori est secessisse, 
religio : sed coinprelieusi justa confessio demonsuwa - 
vit, quod ille stetit tantum ut vinceret ; ille secessit, 
ut οἱ persecutor in ejus gloria deperiret. De horto 
quo fugerat, Martyrius adducitur. Genus est hoc se- 
cessisse mysterii, ut purpureus flos locis vernanti- 
bus inquilinus, uon immerita lingeretur rosa, no- 
vum praecedens martyrem ; aut ínter albentes lilio- 
rum per baptismum comas rigatis omnibus recidiva 
morte plantatis, voluntas vite tacita dictaretur. 
Transíixus etiam stipitibus ducebatur ad idolum : 
sed ante victima esse promeruit, quam ad aram dia- 
boli perveniret. 

Vil. Tertia quoque , Alexandrum honoratura, Do- 
mini corona completur. Familiariter invenit aditum, 
qui ad Cliristi januas excubabat ; quo custode velum 
templi tecta. gentilium corda diruperant. À imultitu- 
diue studjose quaesitus, quia zelo fidei satis omnibus 
notus, captus, uon tamen captivatur ; timor, uon ti- 
muit. lllusus saepe est Christi discipulus, in hocaue 
vivaciorem ponam fecit major in tormentis marty- 
rialibus labor : ac sic compensaturus dignitatem ex- 
cessu passionis, sorte promeruit , ut nihil ia tribuses- 
set inferius. Nam in ceteris furor tormenta non dis» 
tulit; hunc lenta in Dominum pana servavit : sensit 
se Scire quod sustinebat, spectator corporis sui : et 
quamvis supradictum ex diacono martyrem illata vul- 
nera distulissent, hunc sibi exhibuerunt tormenia 
custodem. Junciis namque ac nexis corporibus, ac 
per publicum tractis more canum, sed non od vomi- 
(um reversuris, vivus inter illos Alexander innexis 
pedibus ducebatur, per scopulos partem membrorum 
palpitautium dimi-surus, douec ad loci,vite inquam, 
terminum ducegetur.. Ium | est post. lizc in religiosa 
fastigia, hoc est, alia Dei templa; post corpora, 
strata 5610 culujna, sacratis facta pyra trabibus, in 
conspectu Sauirpi, idoli veteris tempestate longeva. 
Prawissis in ignem geminjgs atquegermánis ante cor- 
poribus, stetit.saucius ÀJexander, iterum confessu- 
rus; cui pramiuin vito propositum est, ul vita care- 
τοὶ; flaramam prfiseniem | si velit evadere, dicat se 
eorum tenebris consensisse. Verum illi, transversa 
tueaii et impiorum munera reprobanii, contra lucem: 


ip»! Forte optima. 
L.* Vetusiam Latinam versionem Scripture con- 


a. 


calor fidei repulit flammam : gradus reverentiam ordo 
quoque tenuit passionis. Ultimus suscipitur : sed non 
inter fratres infimus coronatur. Impletum est, fratres, 
in tribus ministris, nunc vero in coelestis lztitiz con- 
vivio , mysterium Trinitatis; cum et alii potuissent 
hostia viva pati, sorte consimili, nisi cuncta triuo 
perfecta numero censerentur. Fuimus enim inter hac 
portio forte non minima : et horum causa sumus a 
gentibus increpati; nec dereliquimus socios : sed 
electionem habet gradus. 

VIII. Mulia praterea diebus propinquantibus pas- 
sionis, pon tam demonstrata sunt quam veritate de- 
picta, qux. in compendium dimittimus ; ut per hzec 
pauca que gesta sunt, plenius mysteria doceamus. 
Si tamen mecuin patienter relegere relata dignabe- 
ris, ab ipsis cunabulis regionis quidem, Si:innius 
fuit Cappadox gente vel Grxcus, apud vos olim 
sanguinis primi; fide velox, &piritu magnanimus, 
laboris prodigus, ad omnia perseverans, metam 
suam palma concludens non sera, ! septima repro- 
missionis sorte venturus, junctus semper copula 
claritatis, pace concordans, divine frena retinens 
disciplinze, jugalis tanti populi domitor, Christi iu- 
dex; postremo futuri gregis aut. sanguinis germani 
(sicuti usus, magister rerum loquitur) ducatum vid 
tenens, periculi proculcator audax et auctor agno- 
scitur, ut secure ponetenus agmina subsequantur. 
Ita in nostro fidei indice matutino primatus fuit san- 
guinis et ducatus: qui post demonstratum viam 


C duxit ad. vitam, aut induxit ad gloriam, seductor 


salutis, cognitor veritatis; Propheta testante, * Et 
index meus in matutino. Atque ut. plus facta myste- 
ria cumularent, et Indici suo non deesset indicium ; 
cum velut animal'traherent sancti Sisinnii corpus 
exanime, collo aerii testis tinnitum coucavum liga- 
verunt, quod vulgus tintinnabulum vocant; insul- 
tantes corpori, increpantes morti, exprobrantes non 
vindicem Christum ; et irridentes Domini discipu- 
jum, impleverunt salutare mysterium. (Quid enim 
voluit sibi ille tinnitus aut sequacibus animalibus 
utilis sonus, decori quoque congruus, collo suspen- 
Sus? nisi quod vox ructaret nomen Christi, rauca 
clamando surdis ; et principem, ut gregis, ita gentis, 
in omnibus approbaret. Primus enim verbum religio- 


D sz vocis increpuit, primus concavis vallibus perso- 


navit : adhuc prope brutis animalibus, aut certe pe- 
coribus dux pastus intacti, novi üinnitor auditus, 
florulentze legis ruminator in gentibus, 

IX. Ordine proposito, Martyrii sibi quoque conse- 
quens nomen, prophetiam quam tenebat im,levit : 
exposuit vocabuli parabolam, verus in omnibus re- 
velator : arrisit quod vocabatur nomen, et meritis 
cumulavit : statuit natale vocabulum, ut origine, sic 
passione venturum. Quid p«enz conscia horti secreta 
dissolvam? quod illo se primum contulit, ad quod 


sulas oportet, ut hunc locum invepias. PAPEBR: 


857 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PENHNENTIA. 


iterum martyr intravit, januam paradisi, mundam À morrorem. Nam planum est et plene perspectum, 


voluptatem ac venerandas sui veris deliejas me- 
ditatus; auimatum florem, male herentem adhuc 
Spin:ze szeeulí, locis virentibus plantaturus ; a virgine 
demonstratus, eujus erot hortus. Quid me iterum 
ad mysteria faeta revolvitis? Illa virgo prodidit, qua 
suos tenere semper optavit : voluit dimittere quem 
recepit : euwltorem quem probarit, elegit. Jam ποι 
amoris affectu Deum quoque tenuit invitatum, dí- 
cente in Cantfeis Salomone, Descedat frater meus in 
hortum. suum. (Cant. v, 1). Doscendit et certe de- 
sceudit : nam exire noluit quem dives voluntas ada- 
mavit quoque tempore passionis, ut rem notam nos- 
tris temporibus exprimamus. In borto cum Judaeis 
comprehendit Dominum Scariotes. Nemo de tali se- 


quod est Scripturis dictantibus reseratum (Rom. x1, 
92), cuncta uno peccato ὁ eonclusa, ut omnes mise- 
ricordiam mererentur. Hi sunt centuplicati reditus 
passionis, quibus suos jam gens illa reatus absolvit : 
captivitas liberos fecit, laxavit indulgentia vinculatos. 
Coelum tune consensit in tenebras, lux inlorrvit 
passione, mentis eredo perfidia c:citate confusa. 
XI. Crede, frater, oculis fratris. Umbra quedam 
nigrze nubis totam tewit sive contexuit regionem ; 
proxima terre fulmina crepuerunt; dirus sepe fra- 


gor intonuit; coruscans rutilus plus ignis emicuit : 


conscium sanguinis diceres colum. Non est ultra 
post umbram peregrinz, ut ita dixerim, noctis, ma- 
nifestam celare sub nebula veritatem. Dies quoque 


cessione diseipuli exssetur : ita Magister et Domi- B horrorem prodidit passionis, non tantum refugus, 


8588 invenitur. Putatue est hertulanus, rigator viven- 
Wum, plontaster animarum. Hortus est ergo non fu- 
gientis, sed confugientis asylum , intelligentibus 
horti facient meruisse poradisum. 

X. Alexandro veroquod eonferre mysterium mortis 
potuit, qui lotum virus implevit; nisi quod ad gentis 
vitium nomeu arrisit ; ut Alexaudria putaretur Àna- 
gnia, privatis religiosa portentis, numeroea demoni- 
bus, biformis Anubibus, idolis multiformis semi-ho- 
minibus, quod est legis jrrisoribus; plena Isidis 
smentía, Serapis fuga ; blanda postremo inquilino- 
rum mater criminum, quin potíus noverca; vipera- 
rum alumna progenie, per sobolem venenatze gentis, 
qu nescit concipi, nisi patris orbitate l:etetur ; ne- 
scit erescere, nisi morte nascatur ; nescit vivere, nisi 
nesciverit matrem ; ut in fillei conversione mala so- 
bolis proles, concepta jactura Dei Patris, capite de- 
negato nata, perfossa alvo matris Ecclesi: parta, per 
sanctorum mortem vitz sumat originem; sed jam 
crescit. damno fecundior, letho vivacior, l:etior post 


sed privatus. Nam sexta ferix luz alma processerat, 
semper post Deum amiea martyribus : tenens reve- 
renter partem adliuc dominici eorporis, per sanctos 
alumnos famulis Dei przestitit famulatum, s mulorite 
tamen invidia religionis sorte ventura. Sie se asserit 
Dominus operibus suis; sic se soeium prestat in 
omnibus, ut :qualitate jungatur et tempore. Specta- 
ter, conliteor, fui inter jsta mysteria, et ad sancto- 
rum cineres excubator : qui particeps esse uon me- 
rui, sensi ad quod pervenire non potui. Vidi,vix ho- 
dieque credulus mihi : excedunt faeta reverentiam 
relata dictorum : unde Dei erit, frater, asserere 


: quod elegit, et testant! testimonium perhibere. Sus- 


cipe nunc, frater, trium munera puerorum , aut tres 
pueros de camino, anheli ignis adhuc propemodum 
ambulantes incendia ; et nisi invidus flammze furor 
semineces suscepisset, historize revixisset exemplum: 
ita omnia se pene simili honore pinxerunt: Vox, Ros, 
Numerus, Caminus. Vox fldem consonam : Ros, 
pluviam ; Caminus, pyram; Numerus Trinitatem. 


! Concissa. Sic emendamus pravam editorum lectionem cencussa. Respicit enim S. Vigilius ad Rom.xi, 02. 


MONUMENTA VETERA 
AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA, 


ANNO DOMIN! CCOXXXYI. 
EPISTOLA PRIMA CONSTANTII AD ATHANASIUM *. 


ConstantiusVictor Augustus Athanasio. 

Diu te jactari vexarique immanibus undarum pro- 
cellls nostra: clamentiz humanitas non permisit : nu- 
datum siquidem paternis sedibus bonisque tuis spo- 
liatum, et in inviis feralibusque locis errabundum 
nostra indefatigabilis pietas non deseruit. Nam ta- 
metsi jampridem supersedi mentis me:e propositum 
Ad te scribere, eo quod te ultro adventurum exspecta- 


Ὦ κωνστάντιος νικητὴς Αὔγουστος ᾿Αθανασίῳ ἐπισκόπῳ" 


Eri πολύ σε χλυδωνίζεσθαι, xai χειμάξεσθαι τοῖς τῆς 
θαλάσσης ὁμοίως χύμασιν ἀγρίοις, οὐχ ἀφῆχεν ἡ τῆς 
ἡμετέρας ἡμερότητος φιλανθρωπία᾽ γυμνωθέντα σε τῆς 
πατρῴας ἑστίας, καὶ στερηθέντα τῶν ἰδίων, xai πλανώ- 
μενον ἐν θηριώδεσιν ἀνοδίαις, οὐ παρεῖδεν ἡ ἀχάματος 
ἡμῶν εὐσέδεια". εἰ καὶ τἀμάλιστα ἐπιπολὺ ὑπερεθέμην 
γραψαι τῆν πρόθεσιν τῆς ἐμῆς διανοίας προσδοχῶν αὖ- 


* Hic et seqq. epp. usque ad Constit, Valent., col. 515, ex Labb. desgegisn wn, MRb.. V, τ SASPRAA 


δὺ9 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


rem , et postulaturum malorum tuorum remedium, A θαίρετόν σε παραγενέσθαι πρὸς ἡμᾶς, xal τῶν χαμάτων 


tamen , quia fortasse voluntatem propositi tui metus 
impedivit, ideo litteras munificenti: nostr:e plenis- 
simas ad tuam constantiam misimus, ut secure con- 
spectui nostro quamprimum tuam przxesentiam offeras, 
ut voli particeps, nostramque humanitatem exper- 
tus, tuis restituaris. llac enim de causa dominum 
meum et fratrem Constantem victorem augustum 
pro te adhortationibus conveni , dt tibi veniendi fa- 
cultatem daret, quo utriusque nostrum nutu pa- 


trie» restituaris, et hoc pro pignore nostra gratiz 
habeas. 


αἰτεῖν θεραπείαν * ὅμως ἐπειδὴ ἴσως ὁ φόθος, τὴν προ- 
αίρεσιν τῆς σῆς προθέσεως ἰνεπόδισε, διὰ τοῦτο δωρεᾶς 
πληρέστατα γράμματα πρὸς τὴν σὴν στεῤῥότητα διε- 
πεμψάμεθα" ἵνα ἀφόδως ταῖς ὑμετέραις προσόψεσι τα- 
χεῖαν τὴν σαυτοῦ παρουσίαν παρασχεῖν σπουδάσης, 
ὑπὲρ τοῦ τῆς σαντοῦ ἐπιθυμίας ἀπολαύσας καὶ περα- 
σθεὶς ἡμῶν τῆς φιλανθρωπίας, τοῖς ἰδίοις ἀποχατασθῇς * 
τούτου γὰρ ἕνεχα x«l τὸν δεσπότην χαὶ ἀδελφόν μου 
Κώνσταντα, τὸν νικητὴν Αὔγουστον, ὑπὲρ σοῦ παρεχά- 
λεσα, ἵνα τοῦ ἐλθεῖν ἐξουσίαν σοι δῷ, ἐπὶ τῷ ἀμφωτέρων 
ὑμῶν ἐπινευσάντων, τῇ πατρίδι ἀποχατασταθῇς, ἔχων 
τοῦτο τῆς ἡμῶν χάριτος ἐνέχυρον. 


EPISTOLA SECUNDA CONSTANTII IMPERATORIS AD ATHANASIUM. 


Et si superioribus litteris significavimus, ut secure p Εἰ καὶ μάλιστα διὰ πρότέρων γραμμάτων ἐδηλώσάμεν, 


ad nostrum comitatum accederes, eo quod maxime 
cupiainus te ad tuos remittere, tamen etiam has lit- 
teras nunc ad tuàm soliditatem misimus , quibus 
adhoriamur, ut sine omni diífidentia aut metu pu- 
blica vehicula ascendas, et properes ad nos, ut, qu» 
concupiscis , assequare. 


ὅπως ἀμερίμνως, εἰς τὸ ἡμέτερον χομιτάτον παραγένην 
διά τὸ μάλιστα βουλεύεσθαι ἡμᾶς ἀποστεῖλαί σε εἰς τὰ 
ἴδια, ὅμως καὶ νῦν ταῦτα τὰ γράμματα, πρὸς τὴν σὴν 
στεῤῥότητα δεδηλώχαμεν᾽ διὸ, προτρεπόμεθα χωρίς τινος 
ἀπιστίας xai φόδον, ἐπιδῆναί σε δημοσίοις ὀχήμασι καὶ 
σπουδάσαι πρὸς ἡμᾶς, ἵνα ὧν ἐπιθυμεῖς, ἀπολαῦσαι 


δυνηθῇς. 


EPISTOLA TERTIA CONSTANTII IMPERATORIS AD ATHANASIUM. 


Cum Edesse commoraremur, presentibus tuis 
presbyteris , placuit ut misso ad te presbytero, festi- 
nares ad nostrum comitatum venire : ut ubi nos- 
trum vidisses conspectum, statim Alexandriam trans- 
ires. Sed quia plurimum temporis intercessit, ex quo 
litteris nostris acceptis non venisti, ideo te nunc 


denuo adimonitum volumus, ut vel nunc saltem quam 
celerrime ad nos te conferas , quo tu ita patrize tuae 
restituaris, οἱ nos tuis precibus frui possimus. Ad 
pleniorem autem cognitionem Achitam diaconum ad 
te misimus, a quo discere licebit et mentis nos- 
trz? voluntatem , et (e assequi posse qux votis optas. 


EPISTOLA PRIMA CONSTANTII AD CLEROS ALEXANDRINOS. 


Victor Constantius, Maximus, Augustus, episcopis el 
presbyteris catholicz Ecclesize , salutem. 

Non est derelictus a Dei gratia reverendissimus 
Athanasius, tametsi ad breve tempus liumanzx pro- 
bationi subjectus fuerit : justum enim debitumque 
jam ab oinnia ferente et sustineute Providentia cal- 
culum retulit, eo quod et voluntate Optimi, et judicio 
nostro, patriam et ecclesiam, quam antea divino 
nutu possedit, recipiat : ad quem congruentia euim a 
nostra humanitate perferri oportet : adeo ut omnia, 
quie antea contra eos, qui cum eo communionem ce- 


lebrarunt , decreta fuere , oblivioni tradi velim ; om- ἢ 


nisque deinceps suspicio contra aboleatur; et im- 
munitas, quam olim habuere ipsius clerici, firma illis 
et rata (prout decet) conservetur. Quin et hoc quoque 
ejus gratia adjici, «equum arbitrati sumus, ut apud 
universos sacri ordinis viros promulgciur, cunctis 
qui Athanasio adlhzsere datam esse securitatem , 
sive episcopi, sive clerici sint. Abunde cnim argu- 
menti erit, unumquemque eorum probi animi esse, 
vel eo solo quod Athanasio consociati fuere. Qui- 
cumque enim meliori et judicio et factione hujus 
communionem elegerunt, hos omnes jussimus ad 
exemplar superioris Providenti::, et secundum nos- 
tram voluntatem, ut gratia ab optimo Deo tributa 
securiter perfruantur. Deus vos servet. 


Νιχητὴς Κωνστάντιος, μέγιστος, σεδαστὸς, ἐπισχόποις 
xai πρεσθυτέροις τῆς καθολικῆς ἐχχλησίας. 

Οὐχ ἀπελείφθη τῆς τοῦ Χριστοῦ χάριτος ὁ αἰδεσιμώ- 
τατὸς ἐπίσχοπος ᾿Αθανάσιος " ἀλλὰ εἰ xal ἐν βραχεῖ 
χρόνῳ τῇ κατ᾽ ἀνθρώπους δοχιμασίᾳ ὑπεθλήθη, ὅμως 
τὴν ὀφειλομένην παρὰ τῆς παντοφόρου προνοίας ὑπηνενεγ- 
x&to ψῆφον, ἀπολαδὼν βουλήσει τοῦ Κρείττονος, καὶ 
χρίσει τῇ ἡμετέρᾳ τὴν πατρίδα ὁμοῦ xai τὴν ἐχκλησίαν, 
ἦν θείῳ νεύματι προστάτης ἐτύγχανε, τούτῳ τὰ ἀχό- 
λουθα ἔδει παρὰ τῆς ἡμετέρας ὑπᾶρξαι πραότητος" ὥστε 
πάντα τὰ πρὸ τούτου κατὰ τῶν αὐτῶν χεχοινωνηχότων 
ὡρισμένα νῦν, ἀμνηστίᾳ παραδοθήσεται, πᾶσάν τε ὑπο- 
Ψίαν τοῦ κατ᾽ αὐτοῦ χολάσαι τοῦ λοιποῦ τήν τε ἀτελείαν 
ἧς ἔτυχον πάλαι οἱ ἅμα αὐτῷ x)npuxol, τούτοις δὲ βε- 
δαιωθῆναι προσηχόντως * ἀλλὰ μὴν xai τοῦτο τῇ εἰς αὐ-- 
τὸν χάριτι προστεθῆναι ἐδικαιώσαμεν ὥστε πάντας τοὺς 
τοῦ ἱεροῦ γαταλόγου γινώσχειν ἐχδεδόσθαι τὸ ἀφούον 
πᾶσι τοῖς αὐτῷ προστεθεμένοις, εἴτε ἐπισχόποις. εἴτε 
χληρίχοις * ἑκανον δὲ γνώρισμα τῆς ἑχάστον ὀρθῆς προαι- 
ρέσεως, ἔσται ἡ πρὸς τοῦτον ἕνωσις" ὅσοι γὰρ ἄν τῆς 
καλλίονος ὁμοῦ xplatogc τε xal μοίρας γενόμενοι τὴν τού- 
του ἕλωνται χοινωνίαν, τούτους πάντας ἐκελεύσαμεν 
καθ᾽ ὁμοιότητα τῆς φθανούσης προνοίας, x«l νῦν τῇ ὑφ᾽ 
μῶν βουλήσει, τοῦ Κρείττονος παρασχεθείσης χάριτος 
ἀπολαύειν. 


561 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


563 


EPISTOLA SECUNDA EJUSDEM AD EOSDEM. 
Victor Constantius , Maximus, Augustus, populo Α Νικητὴς Κωνστάντιος; μέγιστος, σεδαστὸς, τῷ λαῷ τῆς 


Alexandrizx catholicz ecclesi: , salutem. 

Cum ante oculos habeamus vestram in omnibus 
disciplinam, et nequaquam inscii simus vos jam pri- 
dem episcopali providentia destitutos, decrevimus 
Atbanasium episcopum, virum apud omnes rectitu- 
dine morumque probitate clarum, ad vos remittere. 
Hunc igitur si libenter et decenter receperitis , eum- 
que ad Deum fusis precibus opitulatorem adhibueri- 
tis, concordiam et vobis decoram et nobis gratissi- 
mam simul pacemque perpetuam et ecclesi legem 
conservabitis. Absurdum enim est discordiam aut se- 
ditionem inter vos agitari, et alienum hoc ipsum est 
anostrorum temporum integritate. Volumus igitur 
ct hoc vitium prorsus a vobis abesse, et vos in ves- 
Iris precibus perpetim illo (ut dixi), preside ct opi- 
tulatore »pud Deum uti, et in eo studio solito more 
perseverari ; ut tali proposito, vestro omnium ore ce- 
lebrato, Gentiles, qui etiamnum idolorum erroribus 
inh:zrent , ad sacro religionis cognitionem promptis- 
sime decurrant. 

Rogat suscipi Athanasium. — Quapropter denuo 
vos admonemus, ut superioribus dictis acquiescentes, 
episcopum suffragio Optimi, et nostra voluntate, huc 
remissum, libenter suscipiatis, eumque ab animis 
sententiisque vestris indissolubilem putetis : id enim 
vos decet, el. nostre. mansuetudini congruum est. 
Ad omnem siquidem conturbationis et seditionis 
materiam exstirpandam, qua cupidi malorum libenter 
utuntur, nostris apud vos judicibus per litteras in- 


junximus, ut, quotquot seditiosos invenerint, poenis C 


suppliciisque legum coerceant. Omnia igitur ista 
pr» oculis liabentes, et nostram cum optimo Deo 
conjunctam sententiam, curamque vestram simul et 
concordie, poenamque in immodestos constitutam, 
congrua decentiaque sacr: religionis legibus ser- 
vantes, przedictum Atlianasium cum omni reveren- 
tia et honore colite, vestrasque preces cum eo et 
pro nostra et pro cujusque vit:e sanctitate Deo om- 
nium pirenti offerte. 


χατ᾽ ᾿Αλεξάνδρειαν καθολικῆς ἐχχλησίας " 

Σχόπον ποιούμενοι τὴν ὑμετέραν ἐν ἅπασιν εὐνομίαν, 
εἰδότες τε ὡς ἐπιπολὺ τῆς τοῦ ἐπισχοποῦντος προνοίας 
ἐστερῆσθαι, ᾿Αθανάσιον τὸν ἐπίσκοπον, ἄνδρα τοῖς πᾶσι, 
διά τε τὴν προσοῦσαν ὀρθότητα, x«l διὰ τὴν οἰχείαν 
εὐτροπίαν γνώριμον, πάλιν πρὸς ὑμᾶς ἀποστεῖλαι ἐδι- 
χαιώσαμεν᾽ τοῦτον συνήθως καὶ προσηχόντως ὑποδεξά.- 
μενοι, xal ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εὐχαῖς βοηθὸν προστησά- 
μένοι, τὴν ὑμῖν τε πρέπουσαν xal ἡμῖν ἀρεστὴν ὁμόνοιαν 
xxl εἰρήνην χατὰ τὸν τῆς ἐχχλησίας θεσμὸν δίαρκῆ φυ- 
λαττέον σπουδάσατε. οὐδὲ γὰρ εὕλογόν ἐστι διχόνοιάν 
τινα ἢ στάσιν ἐν ὑμῖν χινηθῆναι, ὑπεναντίαν τῆς τῶν 
ἡμετέρων καίρων εὐμοιρίας" x«i τοῦτο μὲν ἀπεῖναι ἀφ᾽ 
ὑμῶν παντελῶς βουλόμεθα τὸ δέ γε ταῖς εὐχαῖς ὑμᾶς 


B διαρχῶς αὐτῷ, ὡς προείρηται, προστάτῃ x«l ἐπικούρῳ 


χρωμένοις, πρὸς τὸ θεῖον ἐμμένειν συνήθως παραινοῦμεν 
ὡς ἂν τῆς τοιαύτης ὑμῶν προσθέσεως εἰς τὰς ἁπάντων 
εὐχὰς διαδαινούσης, x«l ix τῶν ἐθνῶν, οἱ τῇ τῶν εἰδώ- 
λων πλανῇ ἔτι χαὶ νῦν προανέχοντες, ἐπὶ τὴν τῆς ἱερᾶς 
θρησχείας ἐπίγνωσιν, προθυμότατα σπούδοιεν, ᾿Αλεξαν- 
Optic προσφϑέστατοι. 

Καὶ αὖθις οὖν παραινοῦμεν, τοῖς προειρημένοις ἐμμέ- 
νεῖν, τὸν δὲ ἐπίσχοπον, ψήφῳ τοῦ Κρείττονος, xal ἡμετέρᾳ 
ἡνώμῃ ἀπεσταλμένον, ἡδέως δέξασθε, πάσης ψυχῆς γνὼ- 
μῃ ἀσπαστὸν ἡγήσασθε" τοῦτο γὰρ καὶ ὑμῖν πρέπει, καὶ 
τῇ ἡμετέρᾳ πρᾳότητι προσήχειν συνέστηχεν᾽ ὑπὲρ γὰρ 
τοῦ πᾶσαν ἀνασχεύην, καὶ στάσεως πρόφασιν περιαι- 
ρεσθῆναι τῶν ἐθελοχαχίᾳ χρωμένων, τοῖς παρ᾽ ὑμῖν δινα- 
σταῖς διὰ γραμμάτων προσετάξαμεν ἅπαντας, οὗς &y 
στασιώδεις χαταμάθοιεν τῇ τῶν νόμων ὑποθάλλειν ἐχδι- 
xim. ἀμφότερα “τοίνυν συνορῶντες, xal τὴν ἡμετέραν 
μετὰ τοῦ Κρείττονος γνώμην, xal τῶν ὑπὲρ ὑμῶν καὶ τῆς 
ὁμονοίας λόγον, xal τὴν χατὰ τῶν ἀτάχτων τιμωρίαν, τὰ 
πρέποντα καὶ ἁρμόζοντα τῷ τῆς ἱερᾶς θρησκείας θεσμῷ 
διαφυλάττοντες, χαὶ τὸν προειρημένον διὰ πάσης αἰδοῦς 
x«l τίμης ἄγοντες, τὰς εὐχὰς ἅμα αὐτῷ ὑπέρ τε ἑαυτῶν 
xal τῆς τοῦ βίον εὐνοίας τῶν ὅλων Θεῷ πατρὶ ἀναπέμπεω 


σπουδάζετε. 


EPISTOLA EJUSDEM AD NESTORIUM. 


Victor Constantius Augustus Nestorio, et eadem 
forma Augustamniez, Thebaidis , et Afric:e pre- 
fectis. 

Si quid unquam ad noxam contumeliamve corum, 
qui Athanasio communicarunt , decretum invenitur, 
id omnino deleri volumus. Nam et officium quod 
autea habuerunt ejus clerici, iterum: eosdem habere 
volumus. Hoc enim decretum observari jubemus, 
ut restituto Athanasio sux ecclesi, communicatores 
illius idem habeant officium quod antea possederunt, 
quo et ipsi se gaudeant prorsus restitutos esse. 


Νικητὴς Κωνστάντιος ᾿Αύγονστος Νεστορίῳ, τῷ δὲ αὐτῶ 
τύπῳ καὶ τοῖς ἐν ᾿Ανγονσταμνίχη, καὶ Θηδαΐδι, xol 
At6Un ἡγεμόσιν. 

Εἴ τὲ ποτε πρὸ τούτον, ἐπὶ βλάθῃ καὶ ὕδρει τῶν 
χοινωνούντων ᾿Αθανασίῳ τῷ ἐπισχόπῳ πραχθὲν εὑρίσχε- 
ται, τοῦτο νῦν ἀπολειφθῆναι βουλόμεθα, χαὶ γὰρ τὴν 
ἀλειτουργησίαν ἣν οἱ αὐτοῦ χληριχοὲ εἶχον, τὴν αὐτὴν 
πάλιν θέλομεν ἔχειν * ταύτην δὲ τὴν ἡμετέραν πρόσταξιν 
φυλαχθῆναι βονλόμεθα, ὥστε ἀποδοθέντος ᾿Αθανασίου 
τοῦ ἐπισχόπου τῇ ἐχχλησῖᾳ, τοὺς χοινωνοῦντας αὐτῷ 
ἔχειν ἀλειτουργησίαν ἣν ἀεὶ ἔσχον͵ ἣν καὶ οἱ λοιποὲ χλη- 
ριχοὶ ἔχουσιν, ἵνα οὕτως ἔχοντες καὶ αὐτοὶ χαίρωσιν. 


EPISTOLA QUARTA EJUSDEM AD ATHANASIUM. 


Victor Constantius Augustus Athanasio salutem. 


Votum meum fuisse ut omnia ex sententia fratri 
mico Constanti procederent, neque vel tuam con- 


Νικητὴς Κωνστάντιος Αὔγουστος, ᾿Αθανασίῳ. 
Εὐχὴν ἀεί μοι ταύτην γεγενῆσθαι, ὥστε πάντα χατά- 
θυμίως ἀποδαένειν τῷ ποτέ μον ἀδελφῷ κώνσταντι, οὐδὲ 


565 


MONUMENTA VETERA AD AMANOROM DOCTRINAM PERTISERTIA. 


56 


scientiam latet. In. quanto atttem moerore facrim, À τὴν σὴν σύνεσιν ἔλαθεν, ἐν ὅσῃ τε λύπῃ διετέθην, μα- 


tum didícissem eut a quibusdam imptis subistam 
esse, facile iterum tua prudentia divinaverit. Cate- 
Tum quia nonnulli sunt in toc luctnoso tempore, qui 
to terrere satagunt, ideo has litteras tux firmitadini 
porrigendas censuimus, quibus tibi anctor sum, ut, 
quemadmodum episcopwm decet, ea quie ad. sacram 
religtouem pertinent, populos doceas, taisque- con. 
suetis precrbus vaces, reque varum rumorem feren- 
tibus credas, quicrmque etlzm fuerimt. In nostro 
autem animo fixum est, tii secumdum mostram vo- 
luntatem perpetuo in sede tua episcopus maneas. Di- 
vina providentia te plurimis annis conservet, parens 
charissime. 


θὼν τοῦτον ἀνηρηθῆναι παρά τινων ἀνοσιωφέτων, ὅτὸ- 
χάξεσθαι πάλιν δύναται ἡ σὴ φρόνησις. ἐπαὶ οὖν τινές 
εἰσιν οἱ ἐν τῷ παρόντι χαιρῷ, τῷ οὕτως πενθικῷ, πει- 
ρῥώμενοί σε ἐχφοδεῖν, διὰ τοῦτο ταῦτα πρὸς γὴν σὴν 


"στεῤῥότητα, δοθῆναι τὰ γράμματα ἐδεκοίωσοι, προτρεπό- 


proc σε, ἵνα, ὡς πρέποι ἐπίσκοπον, τοὺς λαοὺς τὰ 
ὑψειλόμενα τῇ θείᾳ θρησκεία διδάσκῃς, καὶ amv αὐτῶν 
συνήθως εὐχαῖς σχολάξης, χαὶ μὴ 'ματαίοις θρύλλαις, 
οἵ τινες ἂν γένοιντο, πιδτεύσης, ἡμῖν γὰρ τοῦτο ἐν ψυ- 
Xf πέπηγεν, ὥστε σε ἀκολούθως τῇ ἡμετέρᾳ προκιρέσεε, 
διὰ πάντος ἐν τῷ τόπῳ σου θέλειν ἐπέδκοπον viven ἡ θείαι 


πρόνοια πολλοῖς ἔτεσίὶ σε Duetupolh, γονεῦ προσφιλέ- 
σταᾶτε. 


| ANNO DOWINI CCCXXXVII. 
. . EPISTOLA IMPERATORIS CONSTANTINI JUNIORIS AD ALEXANDRINOS. 
ConstantinusCasar poputo catholic: ecclesie Alexan- B Κωνσταντῖνος καῖσαρ τῷ λαῷ τῆς καθολιπᾶς ἐκκλησίας 


drin sslutem. 

Neque vestram sacram mentem latere 4Τ ΟΡ, 
ideo Athanasium adorandz legis interpretem in 
Gallias missum esse, ne quo tempore sanguinolento- 
rum hostium feritas sacre ejus capiti quam maxime 
immineret, implicitusque malorum collimitio, ali- 
quid intolerandum , et cui remedium mullum esset , 
pateretur. Ad hanc igitur feritatem etudendam, tot 
faucibus inhiantium subtractus, ut sub me ageret jus- 
$us est. Atque ita in hàc urbe commoratus esl , ut 
omnibus rebus necessatils abundaret , tamelsi ejus 
reverenda virtus, divina ope fretus , onera asperio- 
ris lortun:e vilipenderet. Jam cum imprimis vestire [ἢ 
Deum pietati , suisque sedibas hunc epíscopom do- 


πόλεως ᾿Αλεξανδρείας. 

Οὐδὲ τὴν τῆς ὑμετέρας ἱερᾶς ἐννοίας ἀποπεφευγένααι 
quo οἶμαι, διά τοῦτο ᾿Αθανάσιον τὸν τοῦ κροσκυνητοῦ 
νόμου ὑποφήτην πρὸς χαιρὸν εἰς τὰς Γαλλίας ἀπεστάλθαι, 
ἵν᾽ ἐπειδὴ ἡ ἀγριότης τῶν αἱμοδόρων αὐτοῦ καὶ πολερίέων 
ἐχθρῶν εἰς κίνδυνον τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ χεφαλῆς ἐπέμεινε, 
μὴ ἄρα διὰ τῆς τῶν φαύλων διαστροφῆς ἀνήκεστα ὑπο- 
στῇ πρὸς τὸ διωπαῖξαι τοίνυν ταύχην ἀφαιρεθεὶς τῶν 
φορύγγων τῶν ἐπικειμένων «ὐτῷ ἀνδρῶν, ὑπ᾽ ἐμοὶ διώ- 
guo χεκόλευσται᾽ οὕτως ὡς ἐν ταύτῃ τῇ πόλει ἐν ᾧ δέε- 
τριδε, πᾶσι τοῖς ἀναγχαίοις ἐμπλφονάζειν, εἰ καὶ τὰ 
μάλιστα αὐτοῦ ἡ ἀοίδιμος ἀρετὴ ταῖς θείαις πεκοιθνῖα 
βοηθείαις, καὶ τὰ τῆς τραχυτέρας τύχης ἄχθη ἐξονθε- 
νεῖ. τοιγαροῦν εἰ καὶ τὰ μάλιστα πρὸς τὴν προσφιλεστά- 


minus noster et pater Constantinus restituere vellet, ΟΣ τὴν ὑμῶν θεοσέθειαν, ὁ δεσπότης ὁμῶν κωνσταντῖνος ὁ 


et humana sorte prxventus , anteitam hoec vom in- 
pleret, requieveril ; ego mlhi Convenire puto, ut, s«s- 
cepta voluitate sacrzz memorie imperatoris , id. ip- 
sum adimpleam quod ille non potwit. Cem igitur 
Athaua.ius ad vestrum conspectum  penetraverit , 
lunc demum intelligetis quantz:e apud nos reverentie 
fuerit. Neque id mirum videri debet , si quid bujus- 
modi in ejus gratiam fecerim; ad hoc enim faciendum 
meam mentem et vestri desiderii inrago, et species 
tanti viri instigavit. Divina providentia vos servet, 
dilecti fratres. Datum Treveris xv calendas Julias. 


ANNO DOMINI CCCXLIX. 
'EPISTOLA 

URSACH ET VYVALENTIS AD ATHANASIUM. 
Domino et fratri Athanasio episcopo Ursacius et Ve- 

lens episcopi salutem. 

Nacti occasionem per fratrem. et compresbyterum 
nostrum Museum ístuc ad tuam dílecttenem euntem, 
chare frater, ejus opera admodum 1e ex Aquileia sa- 
julatum volulmu$, optamusque ἸῈ selvum hestras 
epistolas perlegere : cujus rei fiduciam nobis daturus 
es, si tu quoque in scribendo vices observaris. Gcire 
enim te volumus , pacem tibi nobiscum esse, et com- 
munionem ecclesiasticam intercedere : cujus rei 


* Exstat apad Athta. spol. 5; Baton, wn. 560, n: 83, 


σεθαστὸς, ὁ ἐμὸς πατὴρ, τὸν αὐτὸν ἐπίσκοπον τῷ iim 
τόκῳ παρασχεῖν προήρυητο, ὅμως ἀνθρωπίνῳ κλήρῳ 
προληφθεὶς πρὸ τοῦ τὴν εὐχὴν πληρῶσαι ἀνεπαύσατο, 
ἀχόλουθον ἡγησάμην τὴν προαίρεσιν τοῦ τῆς θείως μνῷ» 
μης βασιλέως διαδεξάμενος πληρῶσαι" ὅστις ἐπειδὰν τὰς 
ὑμετέρας τύχοι προσόψεως, ὅσης αἰδοῦς τετύχηκε γνὼ- 
σεσθε' οὐ γὰρ θαυμαστὸν εἴ τι δ᾽ ἄν ὑπὲρ αὐτοῦ πε- 
ποίηχα, x«l γὰρ τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἦτε τοῦ ὑμετέρου 
πόθου εἰχὼν, xal τὸ τοῦ τηλιχούτου ἀνδρὸς σχῆμα,, εἰς 
τοῦτο ἐχίνει καὶ προέτρεπεν. ἡ θεία πρόνοια ὑμᾶς διαφυ- 
λάξαι, ἀγαπητοὶ ἀδελφοὶ. ἐδόθη πρὸ δεχαπέντε χαλανδῶν 
Ἰουλίων ἐν Τριδέροις. 


fidem esse volumus nostram istis litteris inseriptam 
salutationem. Divina providentia te conservet, dilecta 
frater. 

ANNO DOMINI CCCLY. 

* EPISTOLA CONSTANTII AD EUSEBIUM. 
Ceonsiantius victor ac triumphator semper Augustus 
Eusebio episcopo. 

Melüiri facile posse, rei magnitudine eommpnente, 
gravitatem ἰδ, omnibus ad meam diligentiam perti- 
nentibus przeferre me coram religione superna, quod 
proecellit, δὲ in meo animo praeminere confido, tamen 
id prudentia tuzxe, documentis etiam frequenter emis- 

6is$, comperium, cum perspicias, id me agere noctibug 


. 5 Habetur in actis Eusebii. 


565 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


500 


acdiebus, quod ad venerabilem cultum proficere posse A moniam legis rebus ecclesiasticis niti : satis superque 


confido. Quid enim mihi gratius esse aut utilius, 
quam Deo animum devovisse : usque adeo, ut hujus 
modi studio facilitatem omuem sentiam esse ob- 
noxiam? taque ecclesias venerabiles ex intimo 
men!is affectu semper intueor, earummque unitatem 
omnibus salutarem cupio recuperare ac firmiter ob- 
tinere : ob quam causam conventum sanctorum epi- 
$coporum in Mediolanensi placuit fieri civitate, eos 
vel maxime qui alibi gesta possint facile revelare, 
(revellere) ; in diveisis quippe provinciis episcopo- 
rum sunt coacta concilia, sed quid per singulos con- 
cordi unanimitate decreverunt prudentissimi epi- 
scopi, iu synodo Mediolanensi perspicue declaratum 
est. Denique venientes pauci de provinciis singulis 


voluntate commuui unanimes protulerunt, οἱ juxia B 


venerationem legi debitam firmaverunt. Quod ergo 
religioni (religiosis) fuerat consentaneuin, eorumdem 
placito corroboratum est ; ut ad sanctitatem tuam 
quatuor de consortio suo censuerint esse mittendos, 
pariter coummonentes se id sequi gravitatem tuam, 
quod ad utilitatem Ecclesi non abhorret. Nos certe 
qui esse Dei famulos gloriamur, hortamur pariter ac 
monemus, ut consensui fratrum tuorum adhaerere 
non differas. Confidimus quippe, cum hoc fuerit fac- 
tum, unitate firmissima posse ecclesias gratularl. 
Deus té semper tueatur multos annos, frater charisr 
sime atque amantissime. 


ANNO DOMINI CCCLIX VEL CCCLX. 
» 


EPISTOLA 
CONSTANTII AD SYNODUM ARIMINENSEM. 


Constantitts monuit ne quid de orientalibus, qui seor- 
sim convenirent Seleuci , definire presumerent. 


Victor Constantinus ( Constantius) Maximus trium- 
phator semper Augustus episcopis. 


Continent priora instituta , venerabiles, sancti- 


perspeximus litteris ad nostram (f. vestram) pru- 
dentiam datis, iisdem oportere operam dare : cum 
profecto et episcoporum id officio congruat, et salus 
omnium longe lateque populorum hoc fundamine 
roboretur. Sed res admonuit instituta rursusexsistere 
(al. insistere). Non enim aliquis definita geininari 
superfluum judicabit, cum (crebra) rebus consueverit 
admonitio augere cumulum diligentiz. His ita se ha- 
bentibus , de fide atque unitate tractari debere co- 
gnoscat sinceritas vestra, et operam dari wt eccle- 
siasticis rebus ordo competens praebeatur. Discurret 
namque cuuctorum posteritas ubique populorum , et 
concordia fida servabitur, cum penitus amputatis 
nec hujusmodi quaxstionibus cunctis sectando  coin- 
moverit, res ista non debet ita intentionem animi 
(longius) propagare. Non enim de orientalibus epi- 
scopis in concilio vestro patitur ratio aliquid definiri. 
Proinde super his tantum quae ad vos pertinere co- 
gnoscit gravitas vestra , tractare debebitis, et com- 
pletis celeriter universis, consentiente consensu, 
decem mittere ad comitatum meum , ut prudentize 
vesirz prioribus litteris intimavimus. Przdicti enim 
poterunt omnibus, qui eisdem orientalibus propo- 
suerint , respondere , vel tractare de fide , ut exitu 
competenti omnis quistio terminetur , et ambiguitas 
sopiatur. Qux» cum ita siut, adversus orientales ni- 
hil statuere vos oportet , aut si aliquid volueritis 
conira eosdem przdictis absentibus delinire , id quod 
fuerit usurpatum irrito evanescet effectu. Nou enim 
illa vires habere poterit definitio , cui nostra statuta 
testantur jam nunc robur et cupiam (αἰ. copiam) de- 
negari. Quz cum ita sint, moderatione religionis 
venerabilibus antistitibus consentanea debetis vene- 
rauda perficere, ut id quod religio postulat, expli- 
cetur , et quod audiri prohibet ratio, nullus usurpet. 
Divinitlas vos servet per multos annos, parentes 
charissimi. Dat. vikal. Junias, Eusebioet [ly patio coss. 


*! EPISTOLA PRIMA ARIMINENSIS SYNODI AD CONSTANTIUM. 


Dei jussui, tuoque pio edicto parentes quas olim 
dogmatibus tradita ita esse, ut tradita sunt, nostris 
suffragiis stabilienda judieavimus. Nam Ariminum 
ex omnibus ad occidentem positiscivitatibus in unum 
convenimus, ut fides catholicze Ecelesixt cognoscere- 
tur, et qui alterius opinionis essent, manifesti fie- 
rent. Ibique post longam deliberationem optima visa 
est ea fides, qux hactenus u:que a priscis tempori- 
bus perduravit, quam et prophet», et evangelistze, 
et apostoli per Dominum nostrum Jesum Christum 
predicarunt, qui est tui imperii custos, et tu: vale- 
tudinis defensor. Statutum est igitur, ut. eam reti- 
nentes coleremus, et colentes usque ad finem con- 
servaremus. Indeceus enim ct nefarium, aliquid ex 
recte οἱ juste decretis, etex Nice poblice cum 

- illustrissimo principe Constantino patre (uo per 
accuratam deliberationem constitutis immutare velle, 
in quibus tanta doctrina est et prudeutia, ut. ea ubi- 


! Exstat apud Athanas., de synod, , 


'Ex tt τῆς τοῦ Θεοῦ κελεύσεως, καὶ τῆς σῆς εὐσεθείας 
προστάγματος, τὰ πάλαι δογματισθέντα γεγενῆσθαι πι- 
στεύομεν" εἰς γὰρ ᾿Αρίμινον ἔχ πασῶν τῶν πρὸς δύσιν 
πόλεων, εἰς τὸ αὐτὸ πάντες ἐπίσχοποι συνήλθομεν, ἵνα 
xal ἡ πίστις τῆς χαθολικῆς ἐκχλησίας γνωρισθῇ,, x«l οἱ 
τὰ ναντίκ φρονοῦντες ἔχδηλοι γένωνται" ὡς γὰρ ἐπὶ 
πλεῖστον διασχοποῦντες εὑρήχαυεν, ἀρεστὸν ἐφάνη τὴν 
πίστιν τὴν ἔχπαλαι διαμένουσαν, ἦν x«l οἱ προφῆται καὶ 
τὰ εὐαγγέλια, xai οἱ ἀπόστολοι διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκήρυξαν, τοῦ καὶ τῆς βασιλείας φρονροῦ, 
καὶ τῆς σῆς ῥώσεως προστάτον, ἵνα ταύτην χατασχόν- 
τες φυλάξωμεν, xul φυλάττοντες μέχρι τέλους διατηρή- 
σωμεν. ἄτοπον γὰρ xxi ἀθέμιστον ἐφάνη τῶν ὀρθῶς καὶ 
διχαίως ὡρισμένων τι μεταλλάσσειν, καὶ τῶν ἐν Νικαίᾳ 
κοινῇ μετὰ τοῦ ἐνδοξοτύτου σου πατρὸς xxi βασιλέως 
Κωνσταντίνου ἐσχεμμένων, ὧν ἡ διδασχαλία τε xai τὸ 
φρονημαι διῆλθε καὶ ἐχηρύχθη εἰς πάσας ἀνθρώπων ἀχοάς 
τε x«i διανοίας" ἧτις ἀντίπαλος μονή καὶ ὀλετὴρ τῆς 
᾿Αρείον αἱρέσεως ὑπῆρξε" Or ἧς οὐ μόνον αὐτὴ, ἀλλὰ καὶ 


501 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


968 


que deprzdicata ad omnium aures animosque per- Α ai λοιπαὲ αἱρέσεις χαθῃρέθησαν" ἐν 7 ὄντως xai τὸ mpo- 


venerit, quae sola hostis et interfectrix Ariana hare- 
8608, et per quam non illa sola, sed relique haereses 
sublatz sunt: in qua certe et addere aliquid, teme- 
rarium est; et auferre, periculosum: quorum si alter- 
utrum flat, erit hostibus quidlibet agendi libera fa- 
cultas. 

De damnatione Ursacii et Valentis. — Atque ea 
de causa Ursavius et Valens, jampridem socii et 
astipulatores Ariani dogmalis, ἃ nostra commu- 

nione, sententia data, segregati fuere : quam ut 
. denuo recuperarent, de peccalis suis, in quibus se 
conscios agnoscebant, poenitentiam veniamque po- 
Stilarunt. ut eorum syngraphze testantur : et ob id 
illis venia gratiaque delictorum faeta 651. Hac »utem 


σθεῖναἑ τι σφαλερὸν, xal τὸ σφαλέσθαι ἐπικίνδυνον ὑπάρ. 
χει. ὡς εἴπερ καὶ θάτερον γένοιτο, ἔσται τοῖς ἐχθροῖς 
ἄδεια τοῦ ποιεῖν ἄπερ βούλοιντο * ὅθεν Οὐρσάχιός τε vai 
Οὐάλης ἐπειδὴ ἔχπαλαι píroyol τε xol σύμφρονες τοῦ 
ἀρειανιχοῦ δόγματος ἦσαν καθεστηχότες, καὶ τῆς ἡμετέ- 
ρᾶς κοινωνίας χωρισθέντες ἀπεφάνθησαν. ἧς ἵνα μετά- 
σχωσιν, ἐφ᾽ οἷς ἑαυτοῖς συνεγνώχεισαν πλημμελήσαντες, 
μετανοίας τε x«i συγγνώμης ἡξίουν τυχεῖν, ὡς xai τὰ 
ἔγγραφα τὰ ὑπ᾽ ἐκείνων γεγενημένα μαρτυρεῖ, δι᾽ ὧν 
ἁπάντων φειδὼ γεγένηται, xxi τῶν ἐγχλημάτων συγγνὼ- 
μη. ἦν δὲ ὁ χαιρὸς καθ᾽ ὃν ταῦτα ἐπράττετο, ὅτε ἐν Με- 
διολάνῳ τὸ συνέδριον τῆς συνόδου συνεχροτεῖτο᾽ συμπα- 
ρόντων δὲ καὶ τῶν πρεσδυτέρων τῆς Ἱρωμαίων ἐχχλησίας. 
ἐγνωχότες δὲ ἅμα καὶ τὸν μετὰ τὴν τελευτὴν ἄξιον μνήμης 


per id temporis facta «unt, cum Mediolani synodus B Κωνσταντῖνον, μετὰ πάσης ἀχριδείας, xal ἐξετάσεως τὴν 


in consessum ibat, przxseniibus ibidem Romans 
Ecclesi? presbyteris : fuitque proinde nobis persua- 
sissimum, iniquum esse, cum iinperator Constans 
ab obitu suo dignus omni memoria hanc fidem omni 
cura et diligentia conscriptam promulgarit, tum de- 
mum ex quo ille baptizatus, ex hominibus in requiem 
sibi debitam translatus est, aliquid novi in ea fide 
moliri velle, et tot sanctos confessores et martyres 
hujus placiti scriptores auctoresque contemnere, qui 
pro veteri lege, ritluque Ecclesim, in ea sententia 
permansere : quorum fidem Deus per Dominum Je- 
sum Christum iu tempora tui imperii contulit : per 
quem ita late regnas, ut etiam nostro orbi imperes. 

De inconstantia. Ursacii εἰ Valentis. — Verum 
denuo miseri isti deplorati animi , nefario ausu, 
impix sententiz* sese przecones ostendunt , et omnia 
veritatis decreta convellere nituntur. Eo enim tem- 
pore, quo pro tuo edicto synodus cogebatur, ipsi 
fraudis sux censilia denudarunt : conati enim sunt 
per vafriciem et tumultum, cum sociis istius fac- 
tionis, Germinio, Auxentio, Coio, contentiones 
discordiasque seminantibus, novas res facere. Quo- 
rum doctrina una eademque omne genus bla- 
sphemiarum superat. Ubi autem videreut, non esse 
ibi homines cjusdem studii, neque illorum pravis 
senlentiis astipularentur, in nostrum consilium se 
transtulerunt, ut viderentur aliud quippiam scribe- 
re: sed ipsi non ita diu postea animum suum osten- 
derunt. Ne igitur res ecclesiastic:e in easdem mole- 


συγγραφεῖσαν πίστιν ἐχτεθειχότα᾽ ἐπειδὴ δὲ ὡς ἐξ ἀν- 
θρώπων ἐγένετο βαπτισθεὶς, xal πρὸς τὴν ὀφειλομένην 
εἰρήνην ἀνεχώρησεν, ἄτοπον ἐνομίσαμεν εἶναι μετ᾽ ἐχεῖνόν 
τι καινοτομεῖν, χαὶ τοσούτους &yiove ὁμολογητὰς καὶ μάρ- 
τυρᾶς, τοὺς xxl τοῦδε τοῦ δόγματος σνγγραφεῖς τε καὶ 
εὑρετὰς ὑπεριδεῖν" οἵ τινες χατὰ τὸν παλαιὸν τῆς χαθολι- 
χῆς ἐχχλησίας θεσμὸν, ἅπαντα φρονοῦντες διαμεμενήχα- 
σιν" ὧν ὁ Θεὸς τὴν πίστιν xal εἰς τοὺς σοὺς χρόνους τῆς 
βασϑείας μετέδωκε, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, 
δι᾿ οὗ σοι αὶ τὸ βασιλεύειν οὕτως ὑπῆρξεν, ὡς καὶ τῆς καθ᾽ 
ἡμᾶς οἰκουμένης χρατεῖν᾽ πάλιν γοῦν οἱ ἀλεεινοὲ xal οἰκτροὲ 
τῷ φρονήματι, ἀθεμίστῳ φρονήματι τῆς δυσσεδοῦς φρονή- 
σεως, χήρυχας ἑαυτοὺς ἀνήγγειλαν, x«l ἐπιχειροῦσιν 


. ἀνατρέπειν πᾶν τὸ τῆς ἀληθείας σύνταγμα" ὡς γὰρ κατὰ 
( τὸ σὸν πρόσταγμα τὸ συνέδριον τῆς συνόδου συνεχρο- 


τεῖτο, χἀχεῖνον τῆς ἰδίας ἀπάτης ἐγύμνουν τὴν σχέψιν" 
ἐπειρῶντο γὰρ πανουργίᾳ τινὲ χαὶ ταραχῇ προσφέροντές 
τι καινοτομεῖν τῆς τοιαύτης ἑτεροίας τοὺς συναλισχομέ- 
νους, εὑρόντες, Γερμήνιον, Αὐξέντιον xal Γάϊον, τοὺς tuy 
ἔριν, καὶ διχοστασίαν ἐμποιοῦν τας. ὧν ἡ διδασχαλία. 
μία μὲν οὖσα, πᾶν πλῆθος βλασφημιῶν ὑπερθέθηχεν" ὡς 
δὲ συνεῖδον οὐχὲ τῆς αὐτῆς προχιρέσεως ὄντας, οὔτε 
ὁμογνωμονοῦντας ἐφ᾽ οἷς χαχῶς ἐφρόνουν, εἰς τὸ συμθού- 
λιον ἡμῶν μετήγαγον ἑαντοὺς, ὡς δοχεῖν ἕτερον γράρειν" 
ἦν δὲ ὁ καιρὸς βραχὺς, ὃ καὶ τὰς γνώμας αὐτῶν ἐξελέη- 
χων ἵνα μὴ οὖν μὴ τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ τὰ τῆς ἐχχλησίας 
περιπίπτη, καὶ ταραχὴ καὶ θόρυθος χυλινδούμενος ἅπαν- 
τα σ᾿ γχέη. βέδαιον ἐφάνη τὰ πάλαι ὡρισμένα, ἕμμονα 
χαὲ ἀμεταχίνητα διαφυλάττειν τοὺς δὲ προειρημένους, 


8tias cadant, neve turbatio et tumultus denuo omnia D ἀπὸ τῆς ἡμετέρας χοινωνίας ἀποχεχωρίσθαι. δι᾽ ἦν αἰτίαν, 


involvat et. confundat; constanter visum est, olim 
decreta pro legitimis inconcusse servanda, et istos a 
nostra communione submovendos esse. 

De legatione ad Constantium missa, — Atque ideo 
legatos nostros ad tuam zquiiatem misimus, qui tibi 
sententiam synodi ex epistola ostenderent : idque 
legatis nostris ante omnia mandatum est, ut veri- 
tatem priscis et justis rerum allegationibus pro- 
barent, et tux sanctitati ostenderent, quod non, 
quemadmodum  Ursacius et Valens inquiunt, pax 
futura sit, si aliqua ex rebus justis subvertantur. 
Nam quomodo pacifice agere poterunt, qui pacem 
tollunt? sed potus inde contentionem  turbatio- 


τοὺς ἀναδιδάξαντας πρέσδεις πρὸς τὴν σὴν ἐπιείκειαν 
ἀπεστάλκαμεν, τὴν γνώμην τοῦ συνεδρίον διὰ τῆς ἐπι- 
στολῆς μηνύσοντας" τοῖς yt πρεσδεύονσι, πρὸ γε πάν- 
τῶν τοῦτο παραχελευόμεθα τὸ τὴν ἀλήθειαν πιστώσα- 
σθαι, lx τῶν πάλαι ἀρχαίων xal δικαίων ὁρμωμένους, οἱ 
x«i τὴν σὴν ἀναδείξουσιν ὁσιότητα, ὅτε οὐχ᾽ ὥσπερ 
ἔφησαν Οὐρσάκιός τε x«l Οὐάλης, ἔσται εἰρήνη, εἴπερ 
τι τῶν δικαίων ἀνατραπείη᾽ πῶς γὰρ εἰρήνην οἷον τε 
ἄγειν, τοὺς τὴν εἰρήνην χαταλύοντας ; μᾶλλον γὰρ ἔρις 
καὶ ταραχὴ ἐκ τούτων σὺν ταῖς λοιπαῖς πόλεσι, x«i τῇ 
Ῥωμαίων ἐχχλησίᾳ γενήσεται" διὸ δὲ x«l ἐχετεύομεν τὰν 
σὴν ἐπιείχειαν, ἵνα προσηνέσιν ἀχοαῖς x«i γαληναίῳ 
βλέμματι τὰ τῆς ἡμοτέρας πρεσδείας ἀθρήσειαξ, μὴ τί 


569 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


910 


nemque tum rcliquis civitatibus, tam Reman:e urbi À πρὸς ὕδριν τῶν τετελευτηχότων χαινόν τι μεταλλάττειν 


oborituras esse. Quapropter supplicamus tux hu- 
manitati, ut benignis auribuset sereno vultu nos- 
tros legatos intuearis, neque ad contumeliam mor- 
tuorum aliquid novi induci permittas, sed nos sinas 
in iustitutis decretisque majorum permanere, quos 
magno ingenio," prudentia, et Spiritu sancto omnia 
fecisse asseveravimus. Certe res novze quas isti mo- 
liuntur, credentibus incredulitatem, incredulis cre- 
dulitatem inducunt. 

Episcopi petunt missionem. — lterum [6 nostris 
supplicationibus convenimus, ut jubeas episcopos 
peregre commorantes, quos et gravitas xetatis et pau- 
pertas affligit, quam facillime in patriam deduci; ne 
ecclesix, absentibus episcopis, desertze relinquantur. 


ἐπιτρέψειας, ἀλλ᾽ ἐάσεις ἡμᾶς ἐμμένειν τοῖς παρὰ τῶν 
προγόνων ὁρισθεῖσί τε, καὶ νενομοθετημένοις, οὺς ἅπαντα 
μετὰ ἀγχινοίας τε καὶ φρονήσεως, x«l Πνεύματος ἁγίου 
πιποιηχέναι ἐφήσαυεν ἄν. τὰ γὰρ νῦν παρ᾽ ἐγείνων xat- 
νοτοχούμενα, τοῖς μὲν πιστεύσασιν ἀπιστίαν ἐμποιεῖ, 
τοῖς δὲ ἀπιστήσασιν ὠμότητα' ἱχετεύομεν δὲ ἔτι ἵνα 
χελεύσης τοὺς ἐπισχόπους, τοὺς ἐν ταῖς ἀλλοδαπαῖς δια- 
τρίθοντας, οὺς καὶ τὸ τῆς ἡλιχίας ἐπίπονον, xai τὸ τῆς 
πενίας ἐνδεὲς τρύει, τὴν εἰς τὴν οἰκίαν ἀναχομιδὴν 
ποιήσασθαι ῥᾳδίαν, ἵνα μὴ ἔρημοι τῶν ἐπισχόπων ἀφω- 
ρισμένων αἱ ἐχχλησίαι διαμένωσιν᾽ ἔτι δὲ πρὸς ἅπασι 
χαὲ τοῦτο δεόμεθα, ἵνα μὴ τε ἐλλείπῃ τι τῶν προῦπαρ- 
ξάντων, μὴ τε πλεονάζῃ, ἀλλὰ πάντα ἄῤῥηκτα διαμένῃ 
ἐχ τῆς τοῦ σοῦ πατρὸς εὐσεθείας, καὶ εἰς τὸν νῦν χρόνον 


1d quoque no:tris precibus addimus, quo nihil desit B διαφυλαττόμενα᾽ μήτε λοιπὸν ἡμᾶς μοχθεῖν, xai ἐχτὸς 


rerum priscarum, nihilque exuberet, sed omnia firma 
maneant, usquea temporibus beati patris tui in ho- 
diernum diem observata; ne nos posthac vexari, ct 
a nostris dicecesibus segregari permittas; sed ut epi- 
scopi cum suis populis pacem ad preces cultusque 
divinos et otium habeant, orantes pro tuo. imperio, 
salute, et pace, quam tibi in perpetuum divinitas 
largiatur. Nostri porro legati subseriptiones, saluta- 
tionesque episcoporum afferunt, qui tuam sanctita- 
tem de hac causa ex ipsis sacris litteris edocebunt. 


τῶν ἰδίων παροικιῶν ἀλλοτρίους ἐπιτρέψειας γενέσθαι, 
ἀλλ᾽ ἕνα οἱ ἐπίσχοποι συν τοῖς ἰδίοις λαοῖς μετ᾽ εἰρήνης 
εἰς εὐχάς τε xal λατρείας σχολὴν ἄγοιεν ἱχετεύοντες 
ὑπὲρ τῆς σῆς σωτηρίας καὶ βασιλείας xal εἰρήνης, ἣν ἡ 
θειότης σοι εἰς τὸ διηνεχὲς χαριεῖται᾽ οἱ δὲ ἡμέτεροι 
πρέσθεις τὰς ὑπογραφὰς, xal τὰς τῶν ἐπισχόπων προση- 

γορίας χομίξουσιν, οὗ τινες χαὶ ἐξ αὐτῶν τῶν θείων γρα- 
yv, τὴν σὴν ἀναδιδάξουσι θειότητα. 


! EPISTOLA CONSTANTII AD EAMDEM SYNODUM. 
Episcopos Arimini suum ab expeditione barbarica reditum exapectare jubet imperator. 


Constantius victor et triumphliator. 4ugustus, omnibus 
episcopis, qui sunt Arimini coacti, salutem. 


Quamquam vestre sanctitati minime ohscurum 
est, nos maximam curam divin:e et venerandz reli- 
gionis Cliristi semper habuisse : tamen viginti epi- 
$COp^$, quos vestra prudentia ad legationem vcstram 
obeundam misistis , hoc tempore ad nostrum con- 
spectum admittendi , otium non crat; nam expeditio, 
quam contra barbaros in pr:esentia suscipimus, nos 
districtos tenet : et par est (uti nosti-) ut οἱ, qui sit 
sacrosancte religionis negotia traciaturus , animus 
ab omni cura et perturbatione liber sit. l'roinde epi- 
scopis mandavimus, ut Hadrianopoli nostrumreditum 
exspectent : uti, cum ca qux ad rempublicam perti- 
. nent, rite procurata fuerint ; illa deinceps, qus sint 
nohis proposituri, diligenter audire expendereque 


possimus. Vestrz autem gravitati interea ne motes- D 


tum sit eorum reversionem exspectare; ut cum redie- 


Κωνστάντιος, νικητὴς xai θριαμδεντὴς, Αὔγουστος, πᾶσι 
τοῖς ἐν ᾿Αριμίνω ἐπισχόποις συνελθοῦσιν. 

"Asl προηγουμένην ἔχειν ἡνᾶς φροντίδα, περὶ τοῦ 
θείου xai προσχυνητοῦ νόμου οὐδὲ ἡ ὑμετέρα χρηστότης 
ἀγνοεῖ᾽ ἀλλὰ νῦν τοὺς ἀπὸ τῆς συνέσεως ἡμῶν ἀποστα- 
λέντας εἴχοσι ἐπισγόπους ἀναδεξαμένους τὴν παρ᾽ ἡμῶν 
πρεσθείαν, τέως οὐκ ἠδυνήθημεν ἰδεῖν᾽ ἀναγχαία γὰρ 
ἡμῖν ἡ πρὸς τοὺς βαρβάρους ὁδός᾽ καὶ ὡς οἴδατε, πρέπει 
τὴν ψυχὴν καθαρὰν οὖσαν ἀπὸ πάσης φροντίδος, τὰ περὶ 
τοῦ θείου νόμον γυμνόζειν. τοιγαροῦν τοὺς ἐπισχόπους 
ἐχελεύσαμεν ἐν τῇ ᾿Αδριάνον πόλει, ἐχδέξασθαι τὴν ἡμε- 
τέραν ἐπάνοδον' ἵν᾿ ἐπειδὰν πάντα χαλῶς διατεθῇ τὰ 
δημόσια, τότε λοιπὸν ὅπερ ὑποδάλλουσιν ἀχγοῦσαι, καὶ 
δοχιμάσαι δυνηθῶμεν" τῇ μέντοι στεῤῥότητι ὑμῶν μὴ 
βαρὺ φανέσθω, ὥστε ἐχδέξασθαι τὴν αὐτῶν ἐπάνοδον tv 
ἐπειδὰν ἐπανέλθθωσι χομίζοντες ὑμῖν τὰς ἡμετέρας ἀπο- 
χρίσεις, δυνηθῆτε εἰς πέρας ἀγαγεῖν τὰ πρὸς τὴν λυσιτέ- 
λειαν ἀνήκοντα τῇ καθολιχῇ ἐχχλησίᾳ. 


rint, nostraque retuleriut ad vos responsa, illa 40:8 sint ex usu Ecclesie catholicae futura, possitis ad 


exitum perducere. 
! Exstat apud Socrat. lib. i, cap. 29. 


! EPISTOLA SECUNDA SYNODI ARIMINENSIS AD CONSTANTIUM. 
Petit synodus veniam Arimino discedendi ante hiemis asperitatem. 


Tu:e clementi:e litteras accepimus, imperator sanc- 
tissime , ex quibus didicimus , tibi, propter necessa- 
ria reipublice: negotio, eo tempore non satis suppe- 
tivisse otii legatos nostros in conspectum tuum 
admittendi , nobisque in mandatis dare, ut illorum 
reditum usque eo exspectemus, quoad tua prudentia 


! Exstat. apud Scr. lib. ii, cap. 29. 


Τὰ γράμματα τῆς σῆς φδανθρωπίας ἐδεξάμεθα, χύριε 
θεοφιλέστατε βασδεῦ, τὰ περιέχοντα διὰ τὴν τῶν δημο- 
σίων ἀνάγχην, τέως μὴ δεδυνῆσθαί σε τοὺς ἡμετέροὺς 
πρέσδεις θεωρῆσαι" ἡμᾶς δὲ κελεύεις ἐχδέξασθαι τὴν 
αὐτῶν ἐπάνοδον ἕως ἄν τὰ παρ᾽ ἡμῶν ὁρισθέντα ἀκχολού- 
θως τοῖς προγόνοις ἡμῶν ἐπιγνῷ παρ᾽ αὐτῶν ἡ σὴ εὐλά- 


Ν 


511 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


513 


intellezerit ea, quz sint ἃ nobis convenienter majo- Α 6ruc ἀλλὰ x«l νῦν διὰ τούτων τῶν γραμμάτων ὁμολογοῦ- 


rum nostrorum institutis decisa deceretaque. Caeterum 
jam per hasce litteras confitemur, tibique- confirma- 
mus, nos a nostro proposito et sententia nequaquam 
discessuros : legatis etiam nostris idem imperavimus. 
Quamobrem rogamus te, ut placido vultu litteras 
hasce, a nostra modestia ad te perscriptas, legendas 
cures : quin etiam ea, quz nostris legatis obeunda 
imposuimus , equi bonique consulas. Illud prxterea 
tua benignitas ista. nobiscum intelligit , quam tristis 
el acerba res sit, tot ecclesias, in tuis istis bealissi- 
mis temporibus, episcopis suis destitutas esse : et 
propterea tuam clementiam iterum obtestamur, impe- 
rátor augustissime, uL ante hiemis asperitatem (uiodo 
(uz pietati ita visum fuerit) nobis ad nostras Eccle- 


ps» καὶ διαδεδαιούμεθα, μηδαμῶς ἡμᾶς ἀναχωρεῖν τῆς 
ἡμετέρας προθέσεως" τοῦτο γὰρ χαὶ τοῖς πρέσδεσιν ἡμῶν 
ἐνετειλάμεθα ἀξιοῦμεν τοίνυν ὅπως γαληναίᾳ τῇ προσό- 
Jc, τάτε νῦν γράμματα τῆς ἡμετέρας μετριότητος χε- 
λεύσεις ἀναγνωσθῆναι" ἀλλὰ γὰρ γχἀχεῖνα ἃ διὰ τῶν 
πρέσδθεων ἡμῶν ἐνετειλάμεθα ἡδέως ὑπόδεξαι᾽ ἐχεῖνο 
μέντοι συνορᾷ μεθ᾽ ὑμῶν x«l ἡ σὴ ἡμερότης, ὅση νῦν 
ἐστι λύπη xal χατύήφεισ, ὅτι ἐν τοῖς μαχαριωτάτοις χαε- 
ροῖς τοσαῦται ἐχχλησίαι χωρὶς ἐπισχόπων εἰσι" x«l διὰ 
τοῦτο πάλιν τὴν σὴν φιλανθρωπίαν ἀξιοῦμεν, κύριε θεοφι- 
λέστατε βασιλεῦ, ὅπως πρὸ τῆς τραχύτητος τῶν χειμώ- 
yov, εἴπερ ἀρέσειε τῇ σῇ εὐσεῦδεία, χελεύσεις ἡμᾶς εἰς 
τὰς ἡμετέρας ἐχχλησίας ἐπανελθεῖν, ὑπὲρ τοῦ δύνασθαι 
ἡμᾶς τῷ παντοχράτορι Θεῷ x«i τῷ δεσπότῃ xal σωτῆρι 


sias revertendi facias potestatem, quo possimus Deo B ἡμῶν Χριστῷ, τῷ vio αὐτοῦ τῷ μονογενεῖ, ὑπὲρ τῆς σῆς 


Patri omnipotenti, et Domino ac Salvatori nostro 
Christo Filio ejus unigenito, pro tuo regno consuetas 


βασιλείας, τὰς ἐθίμους εὐχὰς μετὰ τῶν λαῶν ἀποπλη- 
ροῦν, χαθὼς x«i ἀεὶ ἐπετελέσαμεν xal νῦν ἐχόμενοι. 


preces cum populo fundere, sicut et anje semper fecimus, et adhuc facere non desistimus. 


ANNO DOMINI CCCLXV. 
"1 EPISTOLA EPISCOPORUM ITALLE ILLYRICIS DE FIDE NIC/ENA SUSCEPTA GRATULANTIUM. 


Dilectissimis fratribus per lilyricum fidem paternam 
retinentibus, episeopi Italice , in Domino seternam 
salutem. 


Divini muneris gratia est, ut. secundem aposto- 
lum omnes unum sapere , omnes unum confiteri cos- 
perimus : et quantum ad Italiam pertinet, eum ? fidei 
paternz , hoc est apud Nievam scripte se reddidit , 


fraudem quam passa est apud Ariminum recognos- C 


cens, Illyricum etiam Deum clementi nutu respexisse 

g»udemus, et consortio infidelitatis, quo gravabatur, 
abjecio, ea quie sunt recte sententize probare coe- 
pisse, gratulamur. Nostram igitur , dilectissimi fra- 
Ires, unam eamdemque accipite firmam subscriptione 
sententiam. Nic:xni tractatus adversus Arium, Sabel- 
.liumque , cujus Photinus partiaria ha:reditate dam- 
.hatur , decreta servamus. Ariminensis concilii eta- 


* Exstat apud Hilar., frag. lib. . 98. Baron. 
. anno 265, num. 36 et 27. ind , 


tuta quorumdam tergiversatione corrupta , consensu 
omnium provinciarum jure rescindimus ; quorum 
etiam exemplaria transmittenda censuimus, ut nec in 
fide reiinénda , nec in confutando Ariminensi conci- 
lio aliqua videretur * condescensio. 

Quicumque igitur nostra unonimitatis optat habere 
consortium, quicumque individuam pacem nobiscum 
habere desiderat, quxe sunt nostra sentenli:e , com- 
probare festinel, et fidei nobis memorate subscrip- 
tionen, et rescissionem Ariminensis concilii sine 
ambiguitate mittendo. Id. certe petimus, quod com- 
plurium harum provinciarum porrigimus ipsi con- 
sensum. Auctores autem haresis Arianz vel Aetianze 
Valentem et Ursacium, czeterosque eorumdem con- 
sortes, non nunc esse quod manifestari apud Illyri- 
cuui ceperunt , sed olim condemnasse , manifestum 
est. 


3 Olim. 
* Esse. 


* EPISTOLA SYNODI SINGEDUNENSIS AD GERMINIUM SEMIARIANUM. 
"Domino religiosissimo fratri Germinio, Valens, Ur- D illibatam dilectionem habere erga nos ostendere; 


8acins, Gaius et: Paulus, salutem. 
' Cum de spe et salute sollicitudo incumbit, magis 
. laudandi esse debent qui sollicit] sunt, quam repre- 
hensionem aliquam sustinere. Sslus áutein. àe spes 
principaliter in fide catholica consistit : et ideo * 
quamvis conventione ad omnes nostros fratres et coe- 
piscopos nostros Valente ct Paulo admonita noluerit, 
ad id quod rumor * latiiat de te respondere, domine 
. religiosissime, tauren quia litteris tuis testiBeatus es, 
'te in. eadem charitate perseverare, et paratum esse 
' Lib. 1 frag. S. Hilarii p. 40. Baron. ann. 566, 
* mum. $6. 
* 3 Quavis contentione a dominis nostris fratribus et 
e actiat, Yalente, ei. - 


propterea in unum apud * Singedimum congregati , 
Iterum. his commonefacimus sanctitatem (iuam , ut 
omni occasione ambigui exclusa, digneris rursus re- 
Scribere nobis, si a fide catholica, qu: Arimini a 
sancto concilio exposita confirmataque est, cui etiàm 
universi Orientis episcopi consenserunt , sicut jam 
professus es te nou recessürum, apertus 5 quxritur 
sigmifices. Est autem hoe, sicut in ea cautum est : 
Similem dicimus Filium Patri secundum Scriptuias, 
won secundum sub-tantiam, aut per omnia, sed ab- 
solute. Si enim h:ee expositio immutata fuerit, mani- 
feste quondam Basifii perfida assertio, propter quam 


L ὁ gingedunum. 


Aperüus, 


515 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENPIA. 


b 


synodus facta est, qua etiam merito damnata est, re- À sic te, sicul optavimus, sentire scriptis tuis manifes- 


parabitur. Dignare igitur hoc quod qusritur, eviden- 
ter litteris tuis declarare: non dixisse, aut dicere, vel 
diciurum, similem esse per omnia Filium Patri, ex- 
eepta innativitate, ne quod perlatores litterarum Jo- 
vianus diaconus et Martyrius subdiaconus verbo Ἰ|6- 
precation:s sux , annie priedictos dominos meos fra- 
tres, et coepiscopos nostros Valentem et Paulum as- 
serebant, magis credibile esse videntur, quia per 
emnia similem esse Filiem Patri profitearis. Si enin 


! Existimationem tuam non pertinent , illi scilicet. 


taveris, querelam pro injuria ἃ quibusdam clericig 
tuis Palladio et Gaio frawibus et coepiscopis wosiris 
factam, licet nolueris , 8icut prima conventione ad- 
monitus es, exquirere, ad ' zestimotionem tuam per» 
inet, illis scilicet praestantibus pro sua temeritate 
rationem. Hzc per Secundianum presbyterum, Pul- 
lentium lectorem, et Candidianum exorcistam trans- 
misimus charitati tuze, decimo quiuto Calendas janua- 
rii, Gratiano nobilissimo P. et Dagalaifo consulibus, 
exemplum penes nos retinentes, 


! EPISTOLA GERMINII SEMIARIANI ADVERSUS ARIANOS. 


Dominis fratribus religiosissimis Rufiano, Palladio, 


Severino, Νίο αι, Heliodoro, Romulo, Muciano, et B 


Stercorio, Germinius in Domino salutem. 

Vitalis nunc militautis in officio sublimis prefee- 
tur: relatione. comperimus , desiderare sanciitecm 
vestram significari vobis aperte, quid est quod de 
&de nostra Vàlenti, Ursacie, G:io et Paulo displicent. 
Necessarium duxi his litteris patefaciendum sanctitati 
westrie, et id. quod in* vobis ipsis ab initio csse 
confido, dicere, nos hioc quod a patribus traditum acce- 
pimus, et divinis scripturis, quod semel didicimus et 
«uotidie docemus, Christum Dei Filium Dominum 
fiostruim pet onmia Patri similem , excepta inualivi- 
tate, Deum de Deo , lumen de lumine, virtutem de 
vittute , integrum de integro, perfectun: de perfecto, 
ante szecula et ante universa , que intelligi vel dici 
possunt, genitum , cujus nativitatem nemo scit nisi 
solus Pater, ipso Filio assereute : Quia nemo novit 
Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, 
et tui voluerit. Filius revelare ( Watih. x1) : per quem 
facta sunt omnia, sine quo (actum est uihil (Joan. 1), se- 
cundum divinas voces ipsias Salvatoris nostri Fulii 
dicentis : Pater meus usque modo operatur, et ego 
operor (Joan. v). Et iterum : Quecumque enim Pater 
facit, hec et similiter Filius facit (Ibidem). Et iterum: 
Ego et Pater wiim sumus. Et iteram : Qui me vidit, 
idit el Patrem. Et iterum : Quo modo Pater vitam habet 
4 semetipso, ita dedit el Filio vitam habere in semetipso 
(Joan. xw). Etiterum : Sicut Pater suscitat mortuos et 
vivificat, ita εἰ Filius * quod valt, vivificat. Et iterum: 
"Credüis in Deum, et in me credite (Jóan. v). Et iterum : 
-Neque onim Pater judicat quemquam; sed omne ju- 
dicium dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut 
honorificant Patrem. Et iterum cui Pater dixit : Fa. 
ciamus hominem ad imaginem et similitudinem | nos- 
tram (Gen. 1) : nec dixit, ad imaginem tuam, vel ad 
imaginem meam, ne aliquam dissimilitudinem tn Fi- 
ΗΙ suí divinitate demonstraret, sed propterea conjun- 
"tit ad Imaginem et similitudinem nostram, ut ΕἸ ἄγη 
su&m sibi similem per omnia Deum manifestareét. 
Jterni Evangelista : Vidimus gloriam ejus , gloriam 
quesi smigeniti a Paire, plenum gratia et veritate 
— * Lib, 1 fragm. sancti Hilarii p. 44. Baron., ibid., 
min. 97. 

Nobis. 
! Quai. 


(Joan. 1). Et Apostolus ad Corinthios: In quibus, 
Deus hujus seculi excecuvit mentes infidelitem, at non 
re(ulgerent illuminatione evangelii glorie Christi, que 
est image Dei (JM Cor. 1v). Et iterum idem Apostolus : 
Εἰ transtulit nos in regno Filii charitatis *, in quo Βα» 
bemte redemptionem el remissionem peccatorum, qui 
es( imago. Dei invisibilis, primogenitus omnis ereatu 
(1 Them. 1). Et iterum idein Apostolus: Hoc enim sen- 
tite in vobis quod et in Christo Jern, qui cum in forma 


Dei esset , non rapinam arbitratus est, se esse equalem 


, m 


Deo, sed semetipsum exinanivit, (ormam servi αροὶρί μᾷ,. ." 


in similitudinem hominum {ποις (Philip. 1v). Quis 
non intelligat, quia quemadinodem. secandém serti 
fotmam vera fuit caro nostra "Bi-Biibto, ita οἱ Ph 
Dei forma vera sit divinitss Patris in Filio? Et ite- 
rum : Videte ne quis vos sed&cat per philosophiam el 
inanem. fallaciom , secundum traditionem hominum, 
secundum | elementa hujus mundi, el non secundum 
Christum, quia in ipso habitat: omnis. plenitudo. divi- 
nitatis corporaliter (Il Coloss. w, 8 Y. Si ergo omnis 
plenitudo divinitatis inhabitat in Christo, jam non ex 
parte similis, et ex parte dissimilis, sicut nunc as- 
serunt, qui propter contentionem sux libidinis re- 
trorsum abeuntes, seinetipsos a nobis ? avertunt. 
Nam quod 9e se pro magno de divinis scriptu- 
ris profette, ut dicant, Christam facturam et creatu- 
ram: 9 contrario nos secundüim seripturzé ἀεί, 
εἰ viam, οἱ januam, οἱ lapidem offensionis, οἱ pe- 
Wem seandali, et fendamentum, et brachiom, et me- 
Jum, el sapientiam, et verbum, et agnum, et ovem, et 
pastorem, et sacerdotem, et vitam, et diem, etalia. Sed 
hase omnia sic intelligimus et dicimus, ut virtutes et 
operationes Filii Det intelligamus , non ut divinam ejt 
ex Patre nativitatem hujuscemodi nominibus compa- 
remus, quia ex nihilo oinnia per Filium facta sunt, Fi- 
lius autem non ex nihilo, sed ex Deo Patre estgenitus. 
Valentis vafricies notata.— Miror autem przdictuln 
Valentem aut oblitum esse, aut certe subdole dissi- 
mulare, quid in przeteritum gestum de(lnitumque sit. 
Nam sub boni: memorie Constantio imperatore 
quando inter quosdam coeperat esse de fide dissen- 
$io , in conspectu ejusdem imperatoris prxsentibus 
Georgio episcopo Alexandrinz ecclesie, Pelusidp- 


* Bus. tU 


, 9 Áverterunt, 


515 MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 516 


rum, Dasilio episcopo tunc Anquiritano, prxsente A milis sit, parte dissimilis. Et ideo, fratres dilectis- 
eliam ipso Valente et Ursacio, et! in ea pravitate, — simi, hsc intrepidauter et sine mora vestre dilec- 
post habitam usque in noctem de fide disputationem, — tionis ad conscientiam, per-Cyriacum officialem, cu- 
et ad certam regulam perductam , Marcum ab omni- jus prima inventa occasio est post Carinium diaco- 
bus nobis * ejectum fidem dictasse, in qua fide sic num, quem ad vos niisi , professionem destinavi , ut 
conscriptuni est : Filium similem Patri per omnia, ut — per vestram quoque vigilantissimam devotionem 
sancim dicunt, et docent scripturz : eujus integr:s— apud Deum, univers:e fraternitati intimetur, ne quis 
professioni consensimus omnes, ei manu nostra  ? fallacia diaboli laqueis ignorans implicetur. Jam 
subscripsimus. Si autem nunc aliquid spiritus hujus — Vestrze est unanimitatis rescribere mihi, quid vobis 
mundi suggerit, ex aperto adhuc scire non possu- — sanclus Spiritus suggerat. Sane intimo charitati ves- 
mus. Nam, ut nos professi sumus de scripturis, per — tr», me huic epistole, propterea quod manus dole- 
oinnia similem Filium Patri excepta innativitate, ex- — rem, subscribere non potuisse : subscribendum au- 
ponant οἱ illi de scripturis, quemadmodum parte si- ^ tem mandasse |fratribus et. compresbyteris nostris 


! Mea parvitate. Innocentio, Octavio, et Catulo. 
᾿ Electum. 5 Fallacis. 


ANNO DOMINI CCCLXX. 


CONSTITUTIO VALENTINIANI IMPERATORIS 
AD DAMASUM PAPAM. 
(Ex Coust. pag. 473.) 


Ut ecclesiastici el continentes de viduarum bonis nihil B in tantum | inefficax sit, quod aliqui horum ab his 
tel testamento, vel donatione valeant percipere. fuerit derelictum, ut neque per subjectam * perso- 
Imperatores Valentinianus, * Valens et Gratianus — nam valeant aliquid vel donatione vel testamento 
augusti ad Damasum episcopum urbis Romx. Eccle- — percipere. Quin etiam si forte post admonitionem 
siastici tut cx ecclesiasticis, vel qui P continentium — legis nostr:, aliquid iisdem e:x feminz vel donatione 
se volunt nomine nuncupari, viduarum ac pupillo- — vel extremo judicio jutaverint relinquendum, id fis- 
rum domos non adeaut ; sed publicis ^ exterminen- — cus usurpet. Crterum si f earum qui voluntate per- 
tur judiciis, si posthac eos aflines eorum vel propin- cipiunt, ad quarum successionem vel bona jure ci- 
qui putiverint deferendos. Censemus etiam, ut me- vili vel edicti beneficiis adjuvantur, capiant ut pro- 
morati nihil de ejus mulieris, cui se privatim sub pinqui. 5 Lecta in ecclesiis romanis 1v Kalendas Au- 


prxtextu religionis adjunxerint, liberalitate quacum- — gusii Valentiniano et Valente tertio Augustis consuli - 
que vel 4 extremo judicio possint adipisci : et omne — bus. 


^ [n ms. Coislin. desideratur Valens. C  *Hicprohibentur fideicommissa, quibus Hieronymus 
b Continentium nomine monachos hic intelligit — huic legi etiam postea illusum fuisse queritur, ut su- 
Hieronymus epist. 2 ad Nepotian. ubi ait: sacerdotes — pra observatum. 
idolorum, mimi et auriga et scorta heereditates capiunt : f Moc est si qui (seu si aliqui) carum. Tum 
solis clericis ac monachis hac lege prohibentur. hic, tum in reliqua constitutione ab unarum vi- 
€ hoc est. szecularibus judiciis, ut liquet ex codice — duarum donatione percipienda clerici et continentes 
can. eccl. Afric.; tum, cap. 15., quo secundum con- — prohibentur. Miuc quod Ambrosius et Hieronymus 
cilium Carthaginense i1, cap. 9 precipitur, ut quis- — locis laudatis generatim de qualibet donatione cu- 
quis episcoporum, presbyterorum, diaconorum seu cle- — jusvis testamento relicta dixisse videbautur, de una- 
ricorum, cum in ecclesia ei fuerit crimen. institutum, — rum. viduarum. donatione intelligendum est. Hoc et 
vel civilis causa (uerit commota, si relicto ecclesiastico — ipse Ambrosius in citata. epistola clarius significat 
judicio, publicis judiciis purgari voluerit, etiamsi pro — his verbis : Quod sacerdotibus fani legaverit christiana 
ipso fuerit prolata sententia, locum suum amitia! ; tum — vidua, valet ; quod ministris Dei, non valet. Ino etiam 
cap. 104 ubi sancitur : Placuit ut quicumque ab impe- — Baronius ecclesiasticis tantum personis, non item 
ratore cognitionem judiciorum publicorum petierit, ho- — ecclesiis hac lege interdietum esse existimat, ne vi- 
nore proprio privetur ; si autem episcopale judicium ab. — duarum legata caperent; eique suffragatur illud Hie- 
imperatore postularit, nihil ei obsit. ' .— ronymi epist. 2ad Nepotianum : Sit heres, sed mater 
4 Nihil hie et infra vel extremo judicio sonare aliud — filiorum, id est gregissui ecclesia, que illos genuit, nutri- 
vidctur, quam quod mox vel testamento quod qui- | vit et pavit, quid nos inserimus inter matrem et liberos? 
dem dicitur extremum judicium , quia nonnisi extre- D jn ms. Coislin. lecta in ecclesia Rom. w kal. , eic. 
ma vuluniate ac morte intercedente valet. 


ANNO DOMINI CCCLEXVIII VEL CCCLXXXI. 
EPISTOLA ROMANI ^ CONCILII SUB DAMASO HABITI 
AD GRATIANUM ET VALENTINIANUM IMPERATORES. 
(Coust. p. 525.) 
Ut exsecutioni prospiciant legis , qua sanxerant, ut de — ad sublime sedis apostolicz:e sacrarium congregati, 
religione religionis pontifex cum consortibus judica- — cum qu:ereremus quid pro ecclesiarum statu poscen- 
ret, οἱ ut sacerdos nulli usquam profani judicis sen- — dum esset a vobis, nihil melius potuimus reperire, 


tentice facile subjaceret. quam quod spontanea vestri providentia contulistis. 
4. Ut quod. imperatores jam sponte concesserant , Videmus quod nec rogandi jam pudor esse debeat, 


effectu non careat. — Et hoc glori» vestre, clemen- — PA&. 78, prodiit Παῖς epistola. Ideo, ut videtur, con- 


MUR ἫΝ . cilii Romani , non Damasi nomine inscripta est, quia 
tissimi principes, pietatisque est illustre documen- — jicet puic concilio interfuerit, in eo tamen non sedit 
tum, quod innumeri fere ex diffusis ]talize partibus — ut judex, sed ut innocentiam suam imperatoris 

sentenlia jam testatam, etiam sacerdotum judiclis 
^ jac. Sirmondi opera in appendice Cod. 'Thecd. — probaret. Ejus nihilominus precipuus auctor Jure 


911 


rialium series decretorum pro nobis ambiat, Nam 
quod ad zquitatem petitionis attinet, jam dudum 
.meruimus impetrare qui»: poscimus : quod. vero ad 
Becessitatem spectat orandi, ita impetratorum care- 
mus effectu, ut iterum impetrare cupiamus. Quod 
quidem, clementissimi principes, hominum perdito- 
rum exponit amentiam, vestra autem justiti:e munus 


3ccumulat, ut in Ecclesia vestra beneficia scpius 
conferantur. 


3. Lez de causa religionis judicandi potestatem Hom. 
pontifici tribuens. — Namque a principio, divino re- 
pleti spiritu, et sanctorum Apostolorum , quorum 
habetis in vestro honore suffragium, servantes 'in 
dominica religione preceptum , statuistis ad redin- 
tegrandum corpus Ecclesie , quod furor Ursini, qui 
honorem arripere est conatus indebitum, diversas 
sccuerat in partes, ut auctore P damuato, czxterisque, 
quos ad turbarum sibi incentiva sociaverat, sicut 
oportebat, a perditi conjunctione divulsis, de reliquis 
ecclesiarum sacerdotibus episcopus Romanus habe- 
Tel examen : ut οἱ de religione religionis pontifex 
cum consortibus judicaret, nec ulla fieri videretur 
injuria sacerdotio , si sacerdos nulli usquam profani 


censeatur. Nemo certe negaverit, quidquid ea peti- 
tur, illius salem instinctu atque conseusu postula- 
tum. Merito itaque inter epistolas Damasi locus huic 
tribuatur. 

Illam alii ad annum 5381 , alii ad exitum anni 378 
referunt. Argumenta, qux? prim: opinioni adversen- 
tur, quzeque postremz faveant, Labbeus, tom. lLeonc., 
pag. 1005, paucis perstringit *. llorum palmare ac 

racipuum est, quod iu epistole. hujus titulo, sicut 
In inscriptione rescripti sequentis, una Gratiani et 
Valentiniani, non Valentis aut. Theodosii nomina 
annotentur. Unde et epistolam hanc intra illud tem- 


* Hec sunt Labbei verba: « Concilium Romanum a quo 
data fuit praecedens epistola anno 281 docuerant Baronius, 
Sirmondus aliique. Verum eos hisce argumentis ref.llit : 
Primum ex titulo illius episto':e suuitur; cum enim nec 
Valentis nec Theodosii mentionem ullam habeat, post illius 
deflagrationem ante hujus ad imperium erectiunem scri- 
ptam fuisse palam est. Periit Valens an. 378, die 9 Au- 
gusti ; die vero 19 januarii proxime sequentis Theodosius 
salutatus est Augustus. Unde arguitur vel extremo anno 
518, vel iaeunte 379, epistolam illam fuisse scriptam. Se- 
cundum, auno 581 Ursicinum Mediolani Arianis copulatum 
cum Valeute Murcensi eorum siguifero consilia miscuissc 
docent Patres Aquileiensis concilii epistola prima mox 
edita, col. 998, g. At quo tempore Romana synodus ad 
Imperatores scripsit, eumdem Ursicinum Galli& coercebat 
et cohibebat Agrippina secessio longe a Mediolanensi 
urbe dissita , prout ex ipso imperatorum ad Aquilinum vi- 
carium Urbis rescripto constat supra, col. 1004. Tertium, 
anno 381 vicarium Urbis administrarunt Antidius, ad quem 
lex C. Theod., lib. ix, tit. 38, c. 7. Julii 21 data, et Potens, 
ad quem C. Theod., lib. iv, tit. 22, c. 2, Octohris 14 di- 
recta, non vero Áquilinus, quem mendose Baronius voca- 
vil vicarium ordinariorum , cum fuerit vicarius Urbis , ut 
scite pro more ancotavit Sirmondus. Quartum, quia funda- 
mentum sententie contrarie sponte sua corruit; neque 
enim Florentius Puteolanus damnatus fuit anno Domini 367, 
Sed anuo 572; neque in rescripto imperatorum legenduin 
est supra col. 1004, Post quintum decimum annum, ut ha- 
bebat ms. cod. quo Baronius et Sirmondus usi sunt , sed, 
Post quintum demum annum. Hic quippe anno illo 372 syn- 
odi judicio damnatus, anno seq. 3/3 imperatoris jussu 
Puteolis extrusus, anno 378 exeun:e qui post synodi set 
tentiam sextus (sup. col. ead. in ep. concilii Romani), post 
extrusionem quintus turbas denuo ciere coepit. Adde quod 
S5nos Christ 381 , ab Ursicini damnatione decimus quintus 
iniens, non post decimum quintum dicendus, ut idein an. 
notavit Blondellus. » 


MONUMENTA VETERA Ah» ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 
nec ἃ impetranda beneficia jam vestra sint, οἱ impe- A 


* 


518 
Judicis, quod plerumque contingere poterat , arbitrio 
facile subjaceret. 


9. Legis hujus laus. — Praeclara ista plane et reli- 
giosis principibus digna sententia, quxe diviuo mini- 
sterio plurimum deferat, nec pateat errori. Quid 
enim diguius, quam ut is demum judicet de sacer- 
dotis errato, qui vel interne conscientiz favorem 
Sine periculo suo parere se non posse cognoscat; 
seque reatu implicet, si absolvat indignum, vel si 
damnet innoxium ; qui postremo dum injuriam reli- 
gionis ulciscitur, non eam in lateribus ^ iunocen- 
tium, sed accusati quzerat in moribus? Quam multos 
etenim szpe patuit, quos absolverint judicia, ab epi- 
Scopis esse damnatos , et quos judicia damnaverint, 
absolutos? ut melior eorum sit causa, qui non s:cu- 
laria judicia, sed divina pensantes , abstulerunt sup- 
plicium suum, ne vexarentur innoxii, quam qui vitam 
suam tormentis innocentium probaverunt. Compluria 


B texeremus, tranquillissimi principes, nisi esset in- 


juria asseri magis decreta imperialia, quam teneri. 
4. Ut eadem lex firmetur. Ursinus motus occulte 

ciel. — Sed quoniam, licet jamdudum vestre cle- 

mentixz judicio 4 relegatus Ursinus, per eos quos 


pus, quo Valens exstinctus, et Theodosius imperator 
salutatus est, hocest intra nonum Augusti anni 378 
diem et decimum nonum Januarii anni $79 dictatam 
esse colligunt. 


ἃ Hoc est , nec jam nobis opus est impetrare. 


ν Baronius diversa refert [Imperatorum in causa 
Ursini rescripta : primum ad annum 368, quo Ursi- 
nus cum fociis ac ministris ab Urbe pellitur, facul- 
late eis relicta , ut ubicumque voluerint absque reli- 
gionis injuria, ut peregrinari potius quam exsulare 
videantur, proprio liceat jure versari : alterum ad 
eumdem annum , quo idem imperator Valentinianus 
Ursiuo ac sociis indulget, ut qui expulsi fuerant, in 
Urbem revocentur ; severius tamen puniendi, si quid. 
deinceps motus cierent : tertium ad annui 369, quo 
corum exiramuraneis convenlibus, unde frequens stre- 

ius excitabatur, prohibitis, sancitur ut ab his, quos 
juvat turbulenta sejunctio, nullus intra vigesimum ἰωρὶ- 
dem convenlus habeatur. Preterea quartum ante an- 
num 2371, prodiit, a Baronio quidem tacitum, sed ex 
eo quod postremo loco refert, satis notum, quo Ur- 
Sinus ejusque consortes, Gaudentius videlicet, Ursus, 
Rufus, Auxano, Auxanius, Adiedus et Rufus, uno in 
loco intra Gallias commorari jussi sunt. Quintum 
demum refert. laudatus Cardinalis ad annum 5371, 
quo antecedens prx:ceptum ita mitigatur', ut iisdem 
e Gallia discedendi copia fiat ea conditione, ne ad 
urbem Romam vel regiones suburbicarias valeant com- 
manere. Verum in nullo ex his prxceptis ab Ursino 
divellebantur consortes ejus, aut cum ipso comma- 
nere prohibebantur. In singulis et auctori et sociis 
seu communis pona, seu communis decernitur in- 
dulgentia. Αἱ edictum Simplicio datum, quod sub 
iniuam epistola? sequentis memoratur , quodque hic 
notari prope certum est, a sociis Ursinum divellit, 
dum hunc in Gallia cohibet Agrippina secessio, cxeteri 
vero ad centesimum Urbis milliare dumtaxat pelluntur. 
Simplicius autem anni 574 initio vicarii Urbis munus 
gerebat. 

€ Ad tormenta respieiunt, quibus accusati aut 
aliorum latera vexari mos erat : a quo more eccle- 
siastica judicia abhorrere extremis hujus epistolx 
verbis dicitur. 

« Jam ab anno saltem 570 , ut ex edictis proximg 


81» 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA . 


Miicite sacrilegus ordinavit, vilissimum quemque, A Debuit adquiescere : sed idem sva et insolentium 


occulle licet, sollicitare conatur, eoque exeinplo 
nonnulli. episcopi, qui male ecclesiis incubant , usu 
temeritatis sux et profani conspiratione eontempius, 
ge adquiescant homani sacerdotis judicio, lacessunt; 
ita ut etiam qui se intelligunt pro meriterum suo- 
rui ratione damnandos, vel damnatos esse viderunt, 


. redempia vulgi multitudine, judices suos terrore 


mortis exagitent, contemptisque cognitoribus vel fu- 
gatis , illicitum obtineant sacerdotium : idoirco sta- 
tuli hnperialis non novitatem ,. sed firmitudinem 
postulamus. Indignum quippe esi, ut conventus 
quisque adhibita mauu eo sit munitior, quo flagitio- 
sior fuerit. 


B. Episcopi" depositi ecclesias retinent. — | Sicut 
^ Parmensis episcopus, dejectus judicio nostro, ec- 
elesiam tamen retinet impudenter. Damnotus aque 
Florentius Puteolanus, postes quam dejectus est, 


. €um aures tranquillitatis vestrz inquietasset, atque 


hujuseemodi rescriptum 5 meruisset, ut si judicio 
sacerdotum in urbe Roma fuisset depositus, ne vo- 
cem quidem in judiciis proferre deberet, post sex- 
tum annum repsit ad civitatem, tenuit ecclesiam, 
multas in oppido Puteolano, de quo dejectus fuerat, 
seditiones insolentia concitavit. 


6. Restitutus causam dicere jussus preceptum elu- 
dit. — Per Africam quoque Restitutum nomine cau- 
sam dicere apud episcopos jussit vestra clementia. 


recensitis liquet, Ursinus iu Gallias relegatus fuerat. 
. * Hic Portuensis lezendum esse Tillemontius con- 
jectat, hac prsesertim ratione, quod Gratianus iu 
rescripto sequenti Siinplicium. allequens, quem 
Ruma profectum fnisse pro certo habet, Florentium 
decessoris ejus negligentia Parmensem ecclesiam 
nétinere conqueritur. Atqui, inquit, Parma /E£milize 
eivitas erat : Zinilia autem tali, non loma prae- 


fecto subjacebat. Addit, et in eodem rescripto Flo- . 


rentium eo perniciosiorem dici, quo arbi inclyta 
fagis prozimws sit; cum id ipsum de Putcolano 
episcopo, qui longe vicinior erat, minime dicatur, 
Αἱ quominus eruditi viri conjecturz concedamus, 
id maxime prohibet, quod cum epistolam istam se- 
quensque rescriptum e diversis codicibus prodiisse 
constet , utrobique tamen. Parmensis legatur. Vix 
enim fleri potest, ut in uno nomine efferendo libra- 
Tli diversi diversis in scriptis sic cadem ratione 
peacent. Ad haze, observamus Florentium non siin- 
pliciter urbi inclyti proximum, sed ἐδ proximum 
dici, eomparate scilicet ad Brsinam et Igaacum ; qui 
quidem cum eorum alter in Gallia, alter in Hispania 
delineretur , ambo ab Urbe remotiores l'lorentio 
erant. 1pso Florentio vicinior quidem erat Puteola- 


, hus episoopus : sed idcirco forsan nom censebatur 


iclo$ior , quia intra Puteolos se continebat. 
orte etiam ad Simplieiam hax. pertinuit cura, ut 
Romani concilii. jadiciam violari non pateretur, ut 
Florentium in Suburbicariis regionibus motus cien- 
lem extra earum fires extruderet, ut eumdem Ur- 
&ino addictum, pena, quam Imperatores in Ursini 
Socios decreverant, plecteret. 


Ὁ Si hic ipsummet recolitor, quod in epistola se- 
queni, "». 1. rescriptum Simplicio datum, cum hunc 
mplicium initio anri $74 Urbis vicarimn exstitisse 
constet, inde non levis erit conjectura , Florentium 


manu a caus: dicend:» necessitate diffugit. 

T. Claudianus pseudoepiscopus  Donatista Roma 
nefanda audet. — Per Aíriceam rursum sacrilegos 
rebaptizatores nutu Dei pr:cepistis * ezpelli : sed 
5b expulsis Claudianus est ordinatus, et ad pertur- 
bandam urbem Romam quasi 4 episcopus destisatur. 
Qui contra Seniptur: precepta divine, contra jure 
evangelica, vacuos omnes mysteriorum , atque , ut 
ejus verbum exprimamus, paganos * fuisse vel' pree- 
terití temporis dicat epíseopos, vel prxsentis. Quem 
quidem jussit tranquillitas vestra Roma polsum 
patriam repetere propriam. Sed contemptis judi- 
ciis, et quidem ssxpe constrictus, residet tamen, 
Sollicitans pretio frequenter pauperiores , et redem- 


B ptos rehaptizare non veretur. Spoliat magis eo quod 


füerant consecuti, quam tribuit quod manifestum 
est bis non posse conferri. 

8. Ursinus Isaacum subornat Damasi accusatorem. — 
Sie denique factio profecit Ursini, ut Isaac Ἢ Judzo 
subornato , qui facto ad synagogam recursu celestia 
mysteria profanavit , sancti fratris nostri Damasi 
peteretur caput, sanguis innoeentium fenderetur, 
eomponerentur doli, quibus divino plane instinctu 
providentia vesire pietatis oecurrit, spolisretur 
prope ecclesia omnibus ministeriis , ea fraude vide- 
licet , ut dum causam dicit qui in omnes judex fue- 
rat constitutus, nemo esset qui de lapsis, vel certe 
de factiosis posset episcopatus invasoribus judicare. 


C cirea annum 315 ab ecclesia sua dejectum, circa 


anni 378 exi tum in eaindem repere caepisse. 

€ Exstat Gratiani lex Cod. Tli., lib. xve, tit. vr, 
]. 11, mense Octobri anni 377, ad Vicarium Africa 
data, qua qui Christiani nominis sacramenta sorlitos 
alio rursus baptismate non. purificant, sed incestant, 


jubentur absistere ecclesiis, quas contra fidem retinent, 


restitulis Catholice. Tum in ipsius serie constitutio- 
nis Gratianus parentum, nominatimque Valentiniani, 
decreta sequi se testatur, ac statim adjuugit : Sed 
plerique expulsi de ecclesiis, occulto tamen furore 
grassantur. Quocirca vel hoc ipsum Gratiani, vel 
alterum Valentiniani praceptum hie memorali com- 
mode intelligatur. 


4 Hujus Claudiani , et eorum quibus successerat , 
Optatus aliquanto post. initium libr n, mentionem 
faeii. Ille Romz Donatistis prz:erat,, cum idem 
Optatus opas suum lucubraret. Ab eo dicti videntur 


D Glaudianiste , ab Augustino , tum in libro 1v contra 


resconium, c. 9, tum in concione 2 in psal. xxxvi, 


t. 20, memorati. 


€ [s non unius Claudiani, sed exeterorum etiam 


ejusdem seotz:e mos erat, ut alibi quam apud se 
baptizatos , paganos vocarent. Eos generatim Opta- 
tus, lib. ri, post med. sic alloquitur : Jam ilIud quale 
est, quod hominibus Christianis etiam ctericis dicitis : 
Ésiole Christiani ; et cum admiraculo quodam uncui- 
gue dicere : Cai Sei, aut Caia Seia, a 

axt pagana? . . . Si aliquid Cluistianus, quod absit, 
wisquisque deliquerit , pecontor dici potest , paganus 


uc paganus es 


iterum esse non petest. 


f Non alius putatur iae Igaac ab eo, qui a Gen- 
nadio inter eeclosiasiieog soriptores, c. 26,est recen- 
sits, et cujus. libram de Teinitae et Incarnaliong 
Jac. Birmeudus-anao-0089, in iueem emisit. 


δϑὲ 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


582 


9. Damasus insons probatur : Isaac calumnie po- À vero ita. meruerit excludi, sifeat et quiescat ; ct sl 


nas (uit. Judicio ecclesiastico resistens quo pacto coer- 
cendus. — Quia igitur vesirze judicio tranquillitatis 
probata est innoceniia memorati fratris nosiri Da- 
masi, integritas przdieata est, Issac quoque ipse, 
ubi ea qu:e detulit probare non potuit, meritorum 
suorum sortem ^ tulit : quaesamus clementiam 
vestram, ne rursus in plurimis causis videamur one- 
FOsi, ut jubere pietas vestra dignetur , quicumqtre 
vel ejus, vel nostro judicio, qui catholici samus, 
fuerit condemnatus, atque injuste voluerit ecclesiam 
retinere, vcl vocatus b a sacerdotali judício per con- 
tumaciam non adesse, seu ab illustribus viris prze- 
fectis praetorio Itali:e vestrze, sive a Vicario accitus 
ad urbem Romam veniat : aut si in longinquioribus 


Dei judicium uon veretur, minus tamen peccare vel 
necessitate cogatur : ut saltem de cetero paciffci 
atque concordes serenitati vestrz: congruas apud Do- 
minum nostrum referre gratias possimus. | 

10. Damaso uti licuisse jure, quo sacerdotum causa 
judiciis sacerdotum attribuitur. — Memoratus frater 
noster Damasus , quoniam in sua causa vestri tenet 
insigne judicii, non flat inferior his, quibus etsi 
wqualis est munere, pr:zrogativa tamen apostolies 
sedis excellit, ut judiciis publicis 4 videantur esse 
subjecti, qnibus sacerdotale caput lex vestra sum- 
movit. In quo post sententiam non videtur declinare 
judicium, sed delatam a vobis honorificentiam flagi- 
tare. Nam quod ad leges publicas pertinet, quae 


partibus hujusmodi emerserit quaestio, ad metropo- B potest esse vita. munitior, quam vestra clementia 


litani per locorum judicia deducatur examen : vel si 
ipse metropolitanus est, Romam necessario, vel ad 
eos quos Romanus episcopus judices dederit, con- 
tendere siue dilatione jubeatur: ita ut qui depositi 
fuerint, ab ejus tantum civitatis finibus segregentur, 
in qua gesserint sacerdotium, ne rursus impudenter 
usurpent quod jure sublatum sit. Certe si vel metro- 
poliiani, vel cujusce alterius sacerdotis suspecta 
gratia vel iniquitas fuerit, vel ad Romanum episco- 
pum, vel ad concilium certe quindecim * episcopo- 
Pam finitimorum ei liceat provocare. Quicumque 


* ἴῃ remotum scilicet Hispaniz angulum, ut Gra- 
tianus in epistola sequenti, n. 2, loquitur, deportatus 
vi legum illarum, quas ἃ parentibus latas, Gratianus 
anno $85, data constitutione, qux? Cod. Th., lib. ix, 
Ut. xxxix , leg. 2, babetur, confirmavit his verbis : 
Nostris el parentum. nostrorum. constitutionibus com- 
prehensum est, etc. [dee calxanniosissimum caput. el 
personam judicio irrit e delationis infumem deportatio 
sequatwr , quo posthac singuli sniversique cognoscant, 
won licere in eo principum animos commovere, quod 
non possit ostendi. 

b Sequens epistola, n. 6. hunc confirmans locum, 
ita Hium repetit : qui evocatus ad sacerdotale judi- 
cirm per contumaciam uon ivisset. Ex quo etiam hic 
ad sacerdotale judicium legendum esse conjectura 
est : nisi quis, sublata prmrpositione a, malit sacer- 
dotali judicio in dandi casu, quod ad verbum adesse 
referatur. 

€ Carthaginensis n concilii canon 10, Codici can. 
Eccl. Afric. c. 12, insertus, etiam ad primam causa 
cujuslibet episcopi cognitionem decernit secundum 
statuta veterum. conciliorum , ut si quis episcopus in 
reatum aliquem incurrerit, et fuerit ei nimia necessitas 
non posse plurimos congregari , nme in. crimine rema- 


neat , a duodecim episcopis audiatur. Quem inorem D lentinianus ΠῚ, Novella anno 


etiam ab Eeclesia Romana teneri consuevisse Nico- 
Inus 1, epist. ad Salomonem regem, prolatis dcees- 
sorum suorum Leonis II et Benedicti Ill testimoniis 
cen(irmat. His Gregorium I, lib. v, Ind. 195, epist. 3, 
et alios adjicere potuisset. 

4 Mallemus , videatur esse subjectus. Ambrosius, 
epist. 24 ad Valentiuianum junioggm, n. 2, Valen- 
üniani senigris landat legem , qua iste imperator 
sanxit, ἐπ causa (fidei tel ecclesiastici alicujus ordinis 
eun judicare debere, qui nec munere impar sit, mec 
jure dissimilis (hac enim verba rescripti sunt), hoe est, 
sacerdotes de sacerdulibus voluit judicare. Quin etiam 
δὶ alias quisque arguerelur epitcopus ,, et morum essel 
exmminanda causa, eiiam hac voluit ad. episcopale 
judicium pertinere. Quam legem a concilio Romano 


qua innititur ὁ judicata? Quod vero ad przdican- 
dam episcopi conscientiam f, severioribus se dedit 
ipse judiciis sacerdetum , a quibus non nominis, 
sed etiam morum ratio pensatur, ne quis iterum 
calumnialor exsistens, dum memoratum conatur 
appetere, virum quidem ipsum non queat ledere, 
quem innocentia sua munit; religioni tamen fiat 
jujuria in vexationibus ministrorum. 

11. Ut episcopus Romanus aut apud suum aut apud 
imperiale concilium se defendat. Judici facta inquirere, 
non de iis sententiam ferre liceat. À tormentis abliorrdt 


hic indicari eo probabilius videatur, quod ipsius 
legis verhis, nec munere impar sit, nec jure dissimilis, 
quodam modo respondeant ista concilii , exualis ea 
munere, praerogativa (amen sedis apostolica excellit. 
Nec repugnat quod Ambrosius legem laudet quam 
Valentiniano adscrihit, concilium vero legem hie 
indicet quam tribuit Gratiano. Nihil eniin. vetat, 
quominus eadem lex, qu:e utriusque nomen prz se 
ferebat, et Valentiniano seorsim ab Aimnbrosio dum 
ipsius filium alloquebatur, et seorsim Gratiauo a 
concilio in precibus quas ei offerebat, tribueretur, 
Quamquam et in collectaneis , qua Coislinus codex 
nono saeculo exaratus asservat, alin ea de re le- 
gem nactus sum in lune modum laudatam : Gratia- 
nus , Valentinianus et. Theodosius constituerunt , ma 
quis audeat apud judices publicos episcopum accusare, 
sed in episcoporum audieutiam perferre non differat 
quidquid sibi pro qualitate negotii putat posse compe- 
lere, ut in episcoporum aliorum judicio que adseril 
contra episcopum debeant definiri. Si autem hauc 
legem nunc a Romano concilio commemorari judi- 
caretur, oorum , qui epistolam banc ante quam 
Theodosius imperium jniisset scriptam putant, fun- 
daientum rueret. Porro de lege mox laudata Va- 

data, tit. 12, de- 
rogavit. 

* [loc est, quam vita ejus, qu ab ipso imperatore ' 
judicatus et absolutus fait, Nihil enim in eam post 
ujusmodi judicium possunt. publici judices. 

f Idem verbum pertinet in illis, quod ad leges 
publicas perlinet, expressum , in istis, quod vero ad 
predicandam episcopi conscientiam , subauditur. LJ- 
circo et interpunctionem prius vulgatam , qua con- 
cilii sententia prorsus confundebatur, mutamus, 
Concilium illud si ejus hoc in loco verha probe 
assequimur, Damasum quidem Gratiani sententia 
absolutum causx ejusdem cognitionem ecclesisstico 
judicio permisisse non difüitetur : sed ne hac agendi 
ratione de imperatoris auctoritate nonnihil denogasse 
videatur, ipsius factum nunc imperatori excusat. 


585 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


584 


sacerdotis religio. — Accipite aliud quoque, quod vir A tia, οἱ si emerserit quaestio, interroganda distinguat : 


sanctus vestrz magis conferre pietati, quam sibi 
przstare desiderat , nec derogare cuiquam , sed prin- 
cipibus arrogare ; quoniam non novum aliquid petit, 
sed sequitur exempla majorum : ut episcopus Roma- 
nus , si concilio ejus causa non creditur, apud conci- 
lium se Imperiale defendat. Nam et Silvester papa a 
sacrilegis accusatus, apud parentem vestrum Con- 
stantinum causam propriam prosecutus est. Et de 
Scripturis similia exempla ^ suppeditant : quod cum 
ἃ przside sanctus apostolus vim pateretur , Caesarem 
appellavit , et ad Caesarem missus est (Act. xxv, 11 
et 12). Certe prius examinet causam vestra clemen- 


ut quemadmodum dudum estis censere dignati, facto- 
rum a judice ratio quxratur, non arbitrium sententiz 
vindicetur. Ita enim fiet, ut nulli perdito ναὶ infami 
aut accusaudi summi sacerdotis, aut testificandi in 
eun facultas pateat illicita : si quidem non modo in 
episcopum , sed ne in presbyterum quidem, accusa- 
tionem facile suscipiendam, nisi idoneis testibus , 
lectio sancta przescribat (I Tim. v, 19). Neque enim 
vel inimico, vel calumniatori, vel istiusmodi viris , 
quales nuper insimulatores patuit exsütiss&, tri- 
buenda misericordia est, quorum vita non mereatur 
fidem , tormenta abhorreat religio sacerdotis. : 


ANNO DOMINti CCCLXXX. 


b RESCRIPTUM GRATIANI AUGUSTI AD AQUILINUM VICARIUM URBIS, 
Quo id omne prope conceditur , quod superiori epistola petitum est. 
(Coust. p. 532.) 
Gratianus et Valentinianus Augusti Aquilino vicario. B destitutus in cjus tantum perniciem ruerct, qui solus 


1. De neglectis preceptis Gratianus queritur. Edicta 
adversus Ursinum jam ad Simplicium data. — Ordina- 
riorum sententi: judicum , aut quz temporum limes, 
aut contumacie pronuntiatio, aut habitum coram * 
patribus sanxit examen, nec a mediocri auctoritate 
labefactari atque convelli, nec a potentioribus , nec 
impudentibus pertimescunt. Nostra precepta, per 
vestram negligentiam destituta, qux: tandem poterit 
firmare sententia ? quam quidem, dum despicitis , 
non excitetis ut longa tolerantix in desperatos su- 
mat effectum, et officium metus cogat agnosci. At 
nonne absurdius est quod Ursini jussit amentia , 
quam quod serenitas nostra mitibus persuasit 4 
edictis, ut omnes qui impios coetus profanata reli- 


erraret; et ut condemnati judicio recte sentientiuim 
sacerdotum , reditum postea vel ad ecclesias quas 
contaminaverant non haberent, vel redintegrationem 
judicii frustra a nobis impudenti pervicacia preca- 
rentur? Repetat laudanda et spectata tua sinceritas , 
quales ad virum clarissimum Simplicium quondam 
vicarium * litteras clementia nostra transmiserit, et 
desinat iterationem sperare mandati : quia pigendus 
mansuetudinis nostr: pudor est instaurare prz- 
ceptum. 

2. Ecclesiam turbant , Ursinus, Parmensis episco- 
pus , Florentius Puteolanus. — Ursinum quidem Gal- 
lia coercet , et ne motus aliquos inquietos exerceat 
cohibet * Agrippina secessio : quem tamen ipsum per 


gione tentarent , vel ad centesimum Urbis milliare C occursantes € obtundentem szepius, quam monentem, 


vellerentur, ubi ] pertinax furor ab obsequentibus 


ἃ ]d est, suppetunt. 

b [loc rescriptum Baronius in Vaticano codice in- 
ventum , ac deinde cum altero exemplari collatum , 
ecclesiasticis annalibus ad annum 381 inseruit. Huic 
superior concilii Romani epistola occasionem dedit. 
An ad ipsummet concilium rescripserit Gratianus, 
ignoratur. ldem argumentuin ex inscriptione petitum, 
in qua nec Valentis nec Theodosii nomen comparet , 
unde proximam synodi epistolam intra mensem Au- 
gustum anni 578 et Januarium anni 579 scriptam esse 
eruditi colligunt , etiam hic valet, quo rescriptum 
istud eodem intervallo datum conjiciamus. 

c F. partibus. 

4 Edicta illa, ac forte hoc ipsum rescriptum , ab 
Honorio Cod. Th., lib. xv, tit. τι, leg. 55, laudan- 
tur in hunc modum : Quicumque residentibus sacerdo - 
tibus [uerit episcopali luco detrusus et nomine, si. ali- 
quid vel contra custodiam vel contra quietem publicam 
moliri (uerit. deprehensus, rursusque sacerdotium  pe- 
tere a quo videlur expulsus , procul ab ea urbe , quam 
infecit , secundum legem dive memorie Gratiani , cen- 
tum millibus vitam agat; sit ab eorum cetibus separa- 
(us , a quorum est societate discretus , sitque hujusmodi 
personis tenore hujus legis illicitum , sacra nostra 
adire secreta, el impetrare rescripta. Nec assentiendum 
videtur Godefrido, qui hic legem ab Honorio memo- 
Fari putat, quam Gratianus post Czesaraugustanum 
concilium in causa Prisci'lianistarum edixerit. Gra- 
tiani enim legem eorum causa latam, de quibus su- 
Werior synodus Romana conqueritur, ab Honorio 

udari , longe est probabilius. Quod ut manifestius 
flat, hic adjicienda sunt qux Honorius apud Sir- 


ad hoc ut sequentes abjiceret, audivimus. Isaacem 


moondum app. Cod. Theod., pag. 6, ubi ejus constitu- 
tio amplior legitur , verbis proxime relatis przmittit 
in hunc modum : Suggerentibus episcopis didicimus , 
quosdam sacerdotes Christiano legis, quorum delicta 
cetu episcopali et deprehensa (uerint, et eorum senten- 
tiu vindicata, in sinu earum. urbium , in quibus talia 
commissa sunt, permanere, et querere turbas popeli 
convocare , turbatores quietis exsistere , tumultus popu- 
laris auctores innocentes se posi judicium dicere, ple- 
bem colligere , et velut adhuc episcopos salutari , comi- 
tatum sacrum petere , mereri mendaciis oracula et fur- 
(iva rescripta. Sane cum iis quie concilium ftomanum 
in superiori epistola exponit, nihil potest hac pr;fa- 
tione convenientius cogitari. Porro id certum occa. 
sione Ursinietsociorum, Gratianum przxcepisse, utepi- 
scopi sacerdotali judicio dejecti, precul ab urbe quam 
infecissent, centum millibus vitam agere cogerentur. 


9 Eum mense Martio anni 374, hoc munere func- 
tum esse liquet ex Cod. Th., lib. 1x, tit. xxix, leg. 4. 
Jam vero ab anno 376 capitis poenas dederat. 


f Labbeus ad marginem notat id factum anno 578, 
hoc est eo ipso anno, quo rescriptum istud datum 
censet. At ex verbis superioris epistole, tum nuin. 9, 
ubi Ursinus damnatus et ab iis quos sibi sociaverat 
divulsus dicitur, tum num. 4, ubi etsi. jamdudum 
relegatus , id nihilo minus per suos conari denuntia- 
tur, ut turbas cieat, colligere est eam hic potius 
memorari relegationem , qua Ursinus anno 574, lit- 
teris ad Simplicium datis mulctatus sit. 


5 Mallemus obtendentem seu obtinente m saipius quam 
moventem : adeo ut imperatores inquietas notent Ur- 


bS5 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. ' 


586 


remotus Hispanix angulus titulo damuationis inclu- A etiam divo patri Valentiniano est. comprobatum , 


sit, non bene capiti * consultum, si quid turbarum 
vesanus agitaverit. Parmensis episcopus eo pernicio- 
sior , quod inclyt:e urbi ^ magis proxinrus, et imperi- 
torum multitudinem magis exagitat, et Ecclesiam, de 
qua judicio sanctorum przsulum dejectus est, inquie- 
tot, inanem videlicet gloriam sententie gravioris 
exspectans. Quem, si quid decessor tuus devoti vigoris 
habuisset, protinus ultra fines debuisset exirudere. 
Et Florentius Puteolanus, post damnationem quam 
recto judicio convictus accepit, mansuetudinem no- 
stram inquietare conatus , dignum tulit in progres- 
sione responsum. Post ἡ quintum decimum annum 
Ecclesiam, de qua extrusus fuerat, rursus contanmi- 
nare conatur : congressiones illicitas facere molitur, 
egentemque consilii multitudinem , perditi animi per- 
$uasione depravat. Nostrorum videlicet judicum so- 
cordia fretus, qui privatze gratize imperialia praecepta 
condonant, et religionem, quam nos jure veneramur, 
quam fortasse ipsi negligunt, inquietari patienter ac- 
cipiunt. 

$. Claudianus Donatista. — Claudianus etiam ab 
bis , qui contra divina przcepta ἡ vitia religionis in- 
$taurant, ab his, inquam, quos expelli jusseramus, 
accitus , quasi parum facinoris aggressus esset, si in 
Africa perstitisset, Roms sese dicitur * intimasse : 
falsusque przeceptor vel expertes ? adhuc devio pro- 
fanare mysterio , vel jam initíatos ex integro nitilur 
flagitio majore corrumpere : cum religionis sanctissi- 
m: disciplinam non cumulet iteratio, sed evertat. 


turpissimis calumniis episcopum Damasum inquie- 
tare uon veriti , postquam desperaverunt posse per- 
celli, populum pro quo ille divinitati obses est in- 
quietant. Sed hactenus stertit iners dissimulatio ju- 
dicantium, nec est admonere necesse, quo possit 
sanctio contempta procedere : hactenus, inquam, 
stertit apparitorum supina desidia. 

5. Turbarum auctores ult. C. millia αὐ Urbe pel- 
lendi. — Post h:vc nisi omnes , ut nominatim jussio- 
nis nostr: summa complectitur, vel quos turbas 
istiusmodi molientes sanctorum episcoporum concilia 
consensu ostenderint, ultüra centesimum milliarium 
ab Urbe depuleris, atque earum civitatum finibus 
extorres esse prxceperis , quarum plebem vel eccle- 


B sias, vel per se, vel per simile sui vulgus exercent, 


pr:eter :estimationis injuriam, eujusapud bonos nonle- 
vis jactura est, piaculum neglecta sanctionisincurres. 

6. Judiciorum ecclesiasticorum ordo, quo contuma- 
res reprimantur. — Volumus autem , ut quicumque 
judicio Damasi , quod ille cum consilio quinque vcl 
septem habuerit episcoporum , vel eorum , qui ca- 
tholici sunt , judicio vel concilio condemuatus fuerit, 
si 4 injuste voluerit ecclesiam retentare, ut qui 
evocatus ad sacerdotale judicium per contumaciam 
non ivisset ; * aut. ab illustribus viris przffectis prze- 
torio Gallix atque Italie, sive a proconsulibus, vel 
vicariis, auctoritate adhibita, ad episcopale judicium 
remittatur, vel ad urbem Romam sub prosecutionc 
perveniat : aut si in longinquioribus partibus alicujus - 


Quem nos Claudianum dissimili poena ac meruit pra- C ferocitas talis emerserit, omnis ejus caus: dictio ad 


sequentes, repetere tantummodo patriam hactenus , 
remota severitate, prx:cepimus. Sed residere etiam 
nunc dicitur imperitos sollicitans, et cassam omnino 
mercedem requirens, perdit animas corporum re- 
demptorum. 

ἃ. Damasi innocentia Valentiniano I probata, — 
Hinc illi insectatores sanctissimz sedis,. non solum 
Dei numine , quod satis erat, sed etiam judiciorum 
examine exploratum mentis sanctissime virum', ut 


! Forte consulturum. 
* Forte insinuassc. 


sini molitiones, de quibus admoniti fuerant his su- 
perioris epistole n. ἃ, verbis : Relegatus, per eos 
quos illicite sacrilegus ordinavit , vilissimum quemque, 
occulte licet , sollicitare conatur. 

ἃ Num et Mediolanum, ob sedem quam imperato- 
res Occidentis habere in ea solebant, inclyte urbis 
nomine intelligere licet? Sed si vult usus ut hoc de 
Roma interpretemur, huic urbi, ut jam observavi- 
mus, Florentius fsaace et Ursino magis proximus 
erat. Mox sententie gravioris vocabulis imperiale ju- 
dicium , vel sententiam judicum ab imperatoribus 
datorum , intelligenda esse suadent hxc num. 1 : st 
condemnati judicio recte senlientium. sacerdotum...... 
redintegrationem judicii frustra a nobis impudenti per- 
tícacia precarentur. 


D 


b [n epistola superiori n. 5, legimus : Post sextum . 


anuum repsit ad civitatem. Unde hic, post quintum 
decimum annum, restituenduin esse Blondellus merito 
observavit :adeout quod in superiore epistola nonnihil, 
ut s:epe fit in hujusmodi causis, exaggeratum fuerit, 
nunc imperatores corrigant et accuratius enuntient. 


PaTROL. XIII. 


metropolite in eadem provincia episcopi deducatur 
examen ; vel si ipse metropolitanus est, [tomam ne- 
cessario, vel ad eos quos Romanus episcopus judices 
dederit, sine dilatione contendat ; ita tamen ut qui- 
cumque * dejecii sunt, ab ejus tantum urbis finibus 
segregentur, in quibus fucrint sacerdotes. Minus 
enim graviter meritos coercemus , et sacrilegam per- 
tinaciam lenius quam meretur ulciscimur. Quod si 
vel metropolitani episcopi vel cujuscumque sacerdo- 


* Supple baptismi. 


e Nibil prope ambigimus, quin hic legendum sit 
mysteria religionis , qux» scilicet in baptismi przeser- 
tim collatione peraguntur. Unde Romanum conci- 
liun in proxima epistola num. 7, cum Claudiano 
ipso expostulat, quod episcopos catholicos vacuos 
omnes mysleriorum dicat. Is igitur notatur accitus a 
Donatistis , qui baptismum renovare atque iterare non 
timent. ΄ 

4 Apud Baron. si juste : male, ut ex epistola supe. 
riori, n. 9, liquet. Mox pro ut qui , magis placeret, vel 

ui. 
* Apud eumdem , ut ab, et mox , vel vicariis ut ad 
urbem Romam sub prosecutione perveniat. 

f Sirm. et Lab. ut apud Baron. detecti, et mox 
solus Lab. orbis finibus. lstud epistol: superioris 
num. 9 : ut qui depositi fuerint , ab ejus tantum civi- 
tatis. finibus segregentur, dubitare non sinit, quin 
restituendum fuerit. dejecli ; adeo ut dejecti hic idem 
sit, quod illic depositi; nec minus certo evincit, 
deinde vocem orbis, loco urbis, mendose apud Lab. 
irrepsisse. 


19 


55] 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


588 


tis iniquitas est suspecta , ant gratia : ad Romanum A norum et in levibus causz dictionibus animis nostris 


episcopum vel ad concilium quindecim episcoporum 
finitimorum accersitum liceat provocare : modo ne 
post examen habitum quod definitum fuerit inte- 
gretur. 

1. Qui adversus episcopum non. (acile audiendi. — 
Jam vero illud, quod in negotiis quoque rerum mi- 

ἃ Moc est, cui infamis nota calumniatoris inusta 
est. Quippe calumniatorem Gratianus Cod. Th. lib. 
Jx , tit. xxxix , leg. 2, infamem declarat. 

b Rescriptum hoc integrum non esse jure suspice- 


mur. Nam quidquid petierat. concilium Romanum , 
eo ordine quo postulatum fuerat, imperatores re- 


justitia naturalis inseruit, mulio diligentius in causis 
justissimis volumus convalescere : ne facile sit eui- 
quam przdito notabili pravitate morum, ant infami ἃ 
calumnia notato, personam criminatoris assumere , 
aut testimonii dicionem in accusationem episcopi 
profiteri . 

censent atque confirmant. Übi vero venitur ad cau- 
sam Damasi , in cujus maxime gratiam concilium ad 
ipsos scripserat, repeute silent. Ea sane, qu:e tam re- 
ligiose concedunt, non permittunt ut episcopos in hac 


una re repulsam passos esse, aut imperatores tam pios 
nullam hujus repulsz:e causam indicasse credamus. 


ANNO DOMINI 581. 
EPISTOLA ^ AQUILEIENSIS CONCILII AD GRATIANUM IMPERATOREM. 
( D. Coust. col. 551.) 
Ne Ursinum sibi patiatur obrepere, sed imporlunissini B posset. Ecclesie toto orbe diffusum et universa tur- 


hominis abjectione paci Ecclesie prospiciat. 


| Imperatoribus clementissimis et principibus Chri- 
stianis, gloriosissimis ac beatissimis Gratiano, 
Valentiniano, et Theodosio sanctum concilium 
quod convenit P Aquileiz. 


I. Imperiali decreto Ariana [ues compressa. — Pro- 
visum est quidem , clementissimi principes, vestra 
tranquillitatis 5 statutis, ne Arianorum perfidia ul- 
terius possit latere vel serpere. Etenim effectum con- 
cilii decretis putamus minime defuturum. 4 Nam 
quantum ad partes spectat Occidentis , duo tantum * 
reperti sunt, qui auderent profanis et impiis vocibus 
obviare concilio, ! vix angulum Ripensis Daci: tur- 


bare consueti. | 
Il. Ne sinat imperator Ursinum sibi obrepere. — 


Aliud est quo magis angimur, de quo, quoniam con- 
venimus, fuit € rite tractauduin, ne totum corpus 


a [n appendice cod. Th. quam Jac. Sirmondus 
anno 1631 edidit, exstat, non ab eo tamen pri- 
mum , ut Labbeus existimavit, vulgata, cum antea 
in Romana operum S. Ambrosii editione lucem 
vidisset. Non indignam putamus, 40:8 inter epi- 
stolas Damasi locum obtinest, cum in gratiam ip- 
sius contra Ursinum scripta sit. Ex Ambrosii et Sir- 
mondi editionibus simul collatis castigatior prodit. 

b Scilicet 11 nonas Septembris , Syagrio et Eu- 
cherio consulibus , hioc est 11 die mensis Septembris 
anni ὅν ut in fronte Gestorum apud Ambrosium le- 
gitur, et quidem auctoritate rescripti. imperialig , 
quod iisdem aetis praemittitur, convenerat. 

e Hoc edictum eorumdein imperatorum nominibus 
prenoiatum , ac. die 27 mensis Februarii anni $80, 
datun. Cod. Th. lib. xvi, tit. 4, leg. 2, habemus: 
Cunctos populos , quos clementie nostre regit tempera- 
mentum , in tali volumus religione versari, quam divi- 
num Petrum. apostolun. tradidisse Romanis religio 
usque nunc ab ipso insinnata declarat, quamque pon- 

tifcem Damasum sequi claret , el Petrum Alexandrie 
' episcopum , ew. ÁAlie;a ibid. tit. v, leg. 6, eorumdem 
imperatorum refertur. constiiatio nono Januarii die 
anni ^81, consignata , qua priecepitir, ut nullus ho- 
reticis mysteriorum locus, nulla ad. exercendam animi 
obstinatioris dementiaun pateat occasio, et «L cunctis 
orthodoxis episcopis , qui Nicenam fidem tenent , ca- 
tholice ecclesi reddantur. Hinc concilii hujus Aquile- 
jensis Patres apud Ambrosium epist. xri, n. 1, impe- 
ratoribus gratias agunt, quod omnes Ecclesie Dei, 
maxime que per Orientem , Catholicis restituta eint. 


« 


bare. Nam licet frequenter ὃ compererimus Ursinum 
non potuisse obrepere pietati vestrz , quamvis quie- 
tum nihil esse patiatur, et inter tot bellicas nocessi- 
tates obreptio importuna tentetur : tamen ne sancta 
mens vestra animique tranquillitas, qua omnibus 
consulere ges!it, importuni hominis simulata adula- 
tione flectatur, deprecandos vos et obsecrandus , si 
dignanter duciiis, astimamus : non solum praca- 
ventes futura , sed etiain praeterita, qux jam ipsius 
temeritate gesta sunt, perhorresceutes. Nam δὲ ali- 
quam viam nactus fuerit audacie , quid nou ille 
confundat ἢ Sed si unius 3 miseratio inflectere 
potest; multo magis vos precatio omnium moveat 
sacerdotum. Quis enim nostrum ei communionis 


Q socielate juugetur, cum indebitum sibi gradum 


usurpare conatus sit, nec jure ad eum potuerit 
pervenire; et quem importune affectiavit, imporitu- 
nissime repetere moliatur ? 


4 In prisca Ambrosii editione Rom. hic additur, 
nec id temere : quod regii ms. auctoritate in novissi- 
ma expuncium, Apud Sirmondum vero pro, Nam 
quantum , habetur, Sed tamen quantum. 

* Hos idem concilium apud Ambros. epi-t. x , ad 
Gratianum, n. 2, appellat, ac de iis sic scribit: Nee 
ulli de hereticis episcopi sunt reperti, nisi Palladius et 
Secundanus , nomina veluste perfidie. Et ii quidem, 
ut apud Armnbros. epist, ix , n. 2, narratur, debitam 
presentes excepere sententiam, super impielale convicti. 

! Sirm. juxta angulum. Concinnius edit. Ambros. 
vir angulum. In epistola ad Theodosium inter Amn- 
hrosianas xm, n. 4, legere est: In Occidentalibus 
partibus xvi duo heretici, qui obviare possint sancto 
concilio , sint reperti ; et n. 5: Equidem per Occiden- 
tales partes duobus in angulis tantum , hoc est in latere 
Dacie Ripensis ac Mosice , fidei obsirepi videbatur. 

5 Particula rite apud Sirm. desideratur. 

V Apud. Ambros. convenerimus. Magis placet cum 
Sirin.. compererimus. ld vero compertum | illis erat 
tum variis exsiliis, quibu Ursinus punitus fuerat, in 
Gallias tandem intra Agrippinam releg;tus, ut alibi 
in Reseripto precedenti legimus, tum ipsius Gra- 
tiani judicio , quo. Damasi innocentia et integritate 
probata, accusatorem ejus Isaaceim in Hispaniam 
amandavit, uti epist. rom. conc. ad Grat. et Yalent., 
n. 8, et in Rescripto cit., n. 2, ducemur. 

! Ursini videlicet, cujus precibus ne imperatorum 
miseratio commoveatur timent, experti eum ideuti- 
dem ab illis exsilii relaxationem seu remissionem 
quamdam impetrasse. 


δ 


539 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


550 


HI. Ursinus Arianis copulatus. — Turlarum toties A Et ideo petimus et rogamus, ut ' obripiendi ei adi- 


damnatus, * incedit adhuc quasi pr.eteritis non per- 
horrescendus exemplis. Ρ Quid quod , plerique sicut 
in hoc concilio cognovimus et vidimus , cum Arianis 
copulatus atque conjunctus erat eo tempore, quo 
turbare Mediolanensem Ecclesiam coetu detestabili 
moliebantur, cum * Valente nuuc an:e sygnagoge 
fores, nunc in Arianorum domibus, miscens oc- 
culta consilia, et suos eis jungens; et, quoniam 
jpse aperte in eorum congregatione prodire non 
poterat, instrueng et informans quemadmodum pax 
Ecclesie turbaretur? 4 Quo furore sperabat , quod 
eorum posset fautores ei socios emereri. 

IV. Devilandus est. — Cum igitur seriptum sit , 
Hareticum post unam correptionem devita (Tit. nm, 
41); cum et alius vir sancto locutus Spiritu dixe- 
rit, declinandas hujuscemodi bestias ( II Joan., 10), 
nec salutatione recipiendas atque congressu: quo- 
modo fleri potest, ut eum quem societati eorum 
insertum vidimus, non etiam assertorem perfidis 
judicemus ?* Quod etiamsi deforet, tamen totius or- 
bis Romani eaput Romanam Ecclesiam , atque illam 
sacrosanctam fldem Apostolorum ne turbari sineret, 
obsecranda fuit clementia vestra; inde enim et in 
Omnes venerandie * communionis jura dimanant. 


! Al. obrependi. 


^ Sirm. incessil lamen quasi. 
b [n edit. Aubbros. Qui plerumque sicut, et infra 
moliebatur, pro. moliebantur. Quae hic narran:ur, quo 


mere dignemini facultatem. 

V. Ui importunissimi hominis abjeciione paci Ec- 
clesie consulatur. — Scimus clementi vestra sanc- 
tim pudorem. Ne auditu vestro indigna ingerat, non 
aliena ab officio et nomine sacerdotis interstrepat , 
non Ínverecunda vobis loquatur, quem cum habere 
oportuerit testimonium etiam ab iis qui foris sunt, 
(1 Tim. m, 7), quali testimouto et. cives proprii 
prosecuti sint, clementia vestra meminisse dignetur. 
Pudet enim dicere, inverecundum est recensere, 
quam f turpis fama eum convicio sauciaverit. Quo 
saltem pudore perstrictus conticescere debuisset: 
et si haberet aliquam conscientiam sacerdotis , pa- 
cem Ecclesi: concordiamque ambitioni su:ze et stu- 


B dio przoptaret. Verum longe alienus ab omni vere- 


cundia, per abscisum hominem Paschasium signife- 


, rum furoris sui missis litteris, ferit turbas, gentiles 


quosque ac perditos homines concitare conatur. 
Oramus ergo, ut jam et populo Romano, qui post 
relationem pr:»rfecti Urbis & pendet incertus , et no- 
bis sacerdotibus securitatem interdictam importu- 
nissimi hominis abjectione tribuatis : quo impetrato, 
apud Deum omnipotentem Patrem, et Christum à 
D.minum ejus fllium, gratias jugi continuatione 
celebremus. 


eliam his Hieronymi verbis supra epist. x ἢ. 4: 
Cum Ambrosio socielur Auzentius , junior intelligatur 
Auxentius, hune adulterinum episcopum ab eodem 


tempore contigerint , unis conjecturis assequi licet. (Σ Valente ordinatum fuisse merito conjectemus. 


Baronius ad annum. 571 Valentiniani rescriptum re- 
fert, quo Ursini in Gallias 12. mitgatur. exsilium, 
at quocumque absecdendi p^testas ei fiat, modo ne 
ed urbem Homamvel cerle suburbicarias regiones pedem 
inferat , neque nequitie δι contagionem conetur in- 
fundere. Anno autem 574, ntiuepist. cit. Rom.Conc., 
n. 9, not. b, observavimus, Ursinus Gratiani rescripto 
in Gallias Agrippinam amandaius est. Undeconjectura 
est, eo intervallo quod inter utrumque rescriptum ex- 
currit, maximeque post excossum Valentiniani , Ur- 
sinum sese Mediolanum recepisse, ac tunc temporis, 
ea qux modo narrantur contigisse. Quod si ita est, 
Valens Petavionensis episcopus ab anno 375. Italiam 
tasrbare copperit, nec nisi hoc anno 9381 desiiterit 
oporlet. Certe. Aquileiense concilium apud Ambro- 
sium epist. x, n. 10, a Gratiano petit ut pscudo- 
iscopus ille domum repetat suam, non contaminet 
enlissime lali civitutes, qui nunc illicitis ordi- 
mationibus consimiles sui sociat sibi, el seminarium 
quarit sue impielatis atque perfidug per quosque per- 


ditos derelinquere, qui épiscopus esse nec copit. Si D 


c Ápud Ambrosium epist. x , n. 9, lizreticus iste 
Julianus Valens nuncupatur, dieiturque n. 10, primo 
Petavione superpositus sancto viro Marco, sed dejectus 
a plebe Mediclanum inequitla-se. Ibi et de perditis 
ejus moribus plura videsis. 


4 [n edit. Ambros. quorum furore respirabat quod. 


e Sirm. commonitionis. Rectius Ambros. edit. com- 
munionis. Hoc dicitur eo sensu , quo Cyprianus edit. 
Pamel. epist. 1v, post med., Romanam Ecclesiam 


- vocat. Ecclesiam principalem , unde unitas sacerdotalis 


exorta est : observatque lib. de Unitate Eccl. Chris- 
tum , ut unitatem manifestaret , unam cathedram. con- 
stituisse et unitatis ejusdem originem ab uno (Petro) in- 
cipientem constituisse. Quocirca ecclesiastiezx unitatis 
centrum et catholice communionis fons et origo 
semper Ecclesia Romana credita est. 

t! Magis placeret turpi , scilicet convicio. 

8 Anno 381 pr:efectus Urbis Valerianus annotatur 
Cod. Th. lib. vi, tit. 10, leg. 2, et tit. 26, log. 2. 

h Ambros. Edit. Dominum Deum gratius. 


ANNO DOMINI 385. 


* EPISTOLA MAXIMI IMPERATORIS AD SIRICIUM PAPAM. 
(D. Coust., col. 640.) 


Maszimus catholice fidei curam pollicetur. Spondet et 
Agricii, quem Siricius ad presbyterii gradum indebi- 


δ Primum Rom: inter pontificias epistolas e ve- 
tusto Vaticanz bibliothec:ze codice edita. e-t, atque 
inde ἃ Baronio ad exitum anni 387 relata. Eam po- 
tius ad annum 585. attinere Tillemntiug arbüratur. 
Ἐπ ea quidem rescripsisse videtur Maximus litteris , 

uibus Siricius paulo post iuitum Ecclesi: regimen 
aximum ad eatholios (dei defensionem cohortatus 


te provectum scripserat , causam in synodo exami- 
nandam esse. Suum denuo profitetur pro. catholica 


esset. Deinde quod Maximus de concilio omnium 
episcoporum ex Galliis seu ex quinque provinciis 
congregando eloquitur, indicio est nilildum eum de 
bello , quod sibi a Theodosio immineret, et in quo 
anni 988 Augusto mense victus atque in'eremptus est, 
quidquam suspicatum esse. Ipse Barouius id , quod 
num. 4 de Manicheis proxime proditum dicitur, dc 


591 


MONUMENTA VETERA AP ARIANORUM DOCTRINAM ΡΕΚΤΙΝΕΝΤΙΑ:. 


592, 


fide studium ; ac^ mittit gesta, quibus recens. pro- A intra quinque provincias P commorantur , in qua ele- 


dita sunt Manicheorum seu Priscillianistarum scelera. 


Victor Maximus perpetuus triumphator Áugustus do- 
mino verg sancto ^ apostolico viro Siricio episcopo 
salutem. 


I. Siricii littere ipsius dignitati congrug.— Accepi- 
mus litteras Sanctitatis tu:e, qux: nobis fuere gratis- 
simzx? , quxque plane et nomini sacerdotis, et digni- 
tati Urbis splendidissim: convenirent. Fidei vcro 
catholicze, de qua clementiam nostram consulere vo- 
luisti , quo majus circa me et speciale judicium di- 
vinitatis experior, hoc me confiteor curam habere 
majorem ; qui videlicet ad imperium ab ipso statim 
salutari fonte conscenderim , et cui in omnibus sem- 
per conatibus atque successibus Deus fautor adfuerit, 
cujusque hodie et , ut spero, perpetuo protector el 
custos esse dignetur, pater charissime. 

ll. Agricii causa in Gallicano conventu dijudicanda. 
— Ceterum de Agricio, quem indebite ad presbyte- 
rii gradum conscendisse commemoras , quid religio- 
ni nostre catbolic:e possum przestare reverentius , 
quam ut de hoc ipso, cujusmodi esse videatur , ca- 
tholici judicent. sacerdotes ? Quorum conventum ex 
opportunitate omnium vel qui intra Gallias , vel qui 


Priscillianistis interpretandum esse notat, ejusque in- 
terpretationi nemo merito refragetur. Atqui Priscillia- 
nus ac socii anno 385 convicti punitique sunt. Ad 
eumdem igilir annum referri jure potest scriptum 
in quo Maximus quid de illis proxime proditum sit, 
nuntiat, et quid hac occasione sit gestum , velut re- 
cens ac nondum Romz notum, significat. 

2 Hoc est, apostoli Petri successori , cujus sedcs 
apostolica , et successores apostolici dici meruerunt. 

b Narbonenses scilicet, ut Tillemontius interpre- 
tatur. 

c Hoc est, uti jam secundum Baronium observavi- 
mus, Priscillianietas , ideo quidem sic appellatos, quia 


gerint urbe constituam; ut iisdem residentibus et co- 
gnoscentibus, quid liabeat consuetudo, quid legis sit, 
judicetur. Hzc enini, quz libris sunt asserenda et 
majorum nostrorum religiosissimis constitutis , ipsi 
possunt melius adstrueve qui norunt. 

ΠῚ. Cxtterum id nobis animi et voluntatis esse pro- 
fitemur , at fides catholica , procul omni dissensione 
submota , concordantibus universis sacerdotibus et 
unanimiter Deo servientibus, illz:sa et inviolabilis 
perseveret. Nam noster adventus ita inquinata ali- 
qua et sceleratorum labe polluta deprehendit et. re- 
perit, ut nisi nostra provisio atque medicina, quz» ex 
Dei summi timore veniebat, his opem celeriter attu- 
lisset , ingens profecto divulsio atque perditio fuisset 


B exorta, et vix sananda postea vitia concrevissent. 


IV.Manichgorum infanda scelera. — Cxterum quid 


adhuc proxime proditum sit Manich:eos * sceleris ad- 


mittere , non argumentis, neque suspicionibus dubiis 
vel incertis, sed ipsorum confessione inter judicia pro- 
latis, malo quod cx gestis ipsis tua sanctitas , quam 
ex nostro ore cognoscat ; quia hujuscemodi non mo- 
do facta turpia, verum etiam foeeda dietu, proloqui 
sine rubore non possumus. Manu Imperatoris , Divi- 
nitas te servet per multos annos. 


insana Manich-i commenta instaurabant. Nil videtur 
incommodi , si quod Maximus et superius de scelera- 
torum quorumdam sordibus , quibus opem ferre fe- 
stinavit, et nunc de Manichzxorum sceleribus adhuc 
proxime detectis eloquitur, de iisdem Priscillianistis 
interpretemur, primo quidem Burdigalz in concilio , 


quod hujus imperatoris jussu cirea annum 384 cele- 


bratum est, ac deinde Treviris ab ipsomet Maximo, 

quem appellaverant , condemnatis. Nempe particula 

adhuc aliquid novi sceleris Treviris proditum indicat, 

preter ea qui» jam Burdigale detecta probataque 
uerant. 


EPISTOLA MAXIMI IMPERATORIS AD VALENTINIANUM AUGUSTUM. 
(Labb. Concil. tom. II. col. 1031.) 


Valentinianus junior Augustus, Justina matre, quo 
Ariang heresi erat addicta, instigante, Mediolani 
S. Ambrosium, et ceteros Catholicus acriter inse- 
ctabatur : qua. re cognita, Maximus Valentinianum 
horlatur, ut paternam. imitatus religionem, a vi ec- 
clesiis et. sacerdotibus inferenda abstineat. 

Nisi clemeutize nostra, cirea serenitatem tnam fi- 
des simplex essel, et. gratia plena concordis, con- 
fido etiam, quod commoda rationibus meis esse 
possent li:»c, qux nunc agi dicuntur in partibus 


idcirco perennitatem tuam credidimus commonen- 
dam, ut introspecta ratione nominis summi, et ma- 
jestatis ipsius considerata potentia, quid agere debeas, 
solida mente perpendas. Audivi enim (nam fama non 
patitur occultari, praesertim quod agatur in populos) 
novis clementie tu: edictis ecclesiis catholicis vim 
illatam fuisse, obsideri in basilicis sacerdotes, mul- 
clam esse propositam, poenam capitis adjectam, et 
legem sanctissimam sub nomine nescio cujus legis 
everti. Hoc quam grave sit, poteris intueri, si Dei 


tranquillitatis tux, catholicze legis turbatio atque D magnitudinem volueris cogitare. Erubesco, si quam 


convulsio. Quid enim tam optandum possit esse ei, 
δὶ quis esset inimicus, quam adversus ecclesias Dei, 
hoc est, adversus Deum ipsum, et aliqua moliri, et 
ubi error excusabilis non est, ibi velle peccare ? Sed 
quoniam serenitati nostrze et in Deum religio major, 
quam violari etiam ab inimicissimo quoque non opta- 
bile nobis arbitramur, et circa serenissimam juven- 
tutem tuam tam arcta nostri cura, tam sedula est, ut 
recte facta magis nos sua, quam erraia delectent ; 


crediderit serenitas tua adstruere vellem rationem, 
et Dei agere causam. Quid enim si hoc solum esset ? 
Si enim jam per tot. szecula coalita et confirmata mu- 
lare, parvamue excitare discordiam videretis? ipsis 
humanis legibus in hac mortalitate habet nostra re- 
verentiam consuetudo, et in re jam vetusta atque 
usitata aliquid novum fecisse, reprehensio est. 
Italia omnis atque Africa hoc sacramento credunt, 
hac fide gloriantur Gallia, Aquitania, omnis His- 


595 


. MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


594 


pania, Roma ipsa venerabilis, cujus etiam in hac AÀ quant ex hoc discordiz excitabuntur! quante con- 


parte principatus est , quod Deum sicut sequi voluit, 
agnovit. Confitebor ipse quod non sine moerore 
dictum est, solum  dissentiebat Illyricum ; utinam 
quod errasset, non exstaret exemplum ! Utinam illud 
incolume Arianze legis Mur-inense oppidum perma- 
neret, et non ad judicium quondam erroris miscri 
concidissent, quia ipsos erudisset auctores, ne przci- 
pua irati numinis ultione procumberent : periculose, 
mihi crede, divina tentantur. Venerabilis memoriz D. 
Valentinianus pater clementizx tu, hoc fide fideliter 
imperavit. Nihil ille attingere voluit, quod bene con- 
stitatum videbat. Hi certe sub eodem episcopi jam 
fuerunt. Qu: tanta mutatio, ut qui antea sacerdotes, 
nunc sacrilegi judicentur ? Iisdem certe przceptis, 
lisdem sacramentis dicati, eadem fide credunt, qui 
ante crediderunt. An putat venerabilis mihi sereni- 
tas tua conceptam semel in animis hominum religio- 
nem, quam Deus ipse constituit, posse convelli ? 


tentiones oborientur ! quam crebr:e ac pestiferz se- 
ditiones ! quanta el qu:e pervenientia ad Deum vota 
justorum ! eum inter christianos (quod dictu nefas 
811) quzdam persecutionis imago nascatur. Videris 
in quam partem hauc sedulitatem nostram interpre- 


eris. Nullo certe majori genere curam meam circa 


clementiam tuam probare tibi possem, quam si te 
lhorter, utdesinas. l'uto enim recognosces, quod nemo 
hoc suaderet inimicus. Hzc amabiliter a nobis dicta 
esse opto ut intelligas, spero quod credas : unde 
t? quum admodum est, ne sancto numini dicata con- 
vellas. Italiam omnem , et venerabilem Romam, 
ci;elerasque provincias suis ecclesiis, suis sacerdoti- 
bus reddas, neque te medium interseras, cum fas sit 


B justius eos, qui a catholica Ecclesia Arianorum: in- 


terpretatione discesserint , errorem suum vera re- 
ligione mutare, quam recte sentientibus suam im- 
imnittere pravitatem. 


a EPISTOLA VALENTINIANI IMPERATORIS AD PINIANUM. 
(D. Coust. Ep. Pont., col. 659.) 


Qua Sirici Romanii antistitis electionem approbat. 
! Abe, Piniane charissime nobis. 


Populum ÜUrhis sterne gaudere concordia, et 
optimum eligere sacerdotem , populi Romani esse 


antistitem sarctitatis sic preeesse sacerdotio volue- 
runt, ut Ursinum improbum acclamationibus * vio- 
larent ; nostro cum gaudio memoratus episcopus ipse 
permaneat , Piniane charissime ac jucundissime: si 
quidem magnum innocenti: et probitatis exemplum 


credimus instituti , et nostris gratulamur advenire C est, in una acclamatione et ipsum eligi, οἱ caeteros 


temporibus. Proinde quoniam religiosum Siricium 


, ! Ave. 
3 Forte noluerint. 


^ Rescriptum lioc e Vaticano codice erutum Baro- 
nius ad annum 385 , n. 6 , in lucem emisit. Pinianus, 
cui inscribitur , Augustini epistolis 194, 195, et 126 
celeberrrimus est. Huuc anni 386 mense Julio , et 
anni 587 mense Junio Urbi prxfectum | fuisse consti- 
titiones imperiales fidem faciunt. Sed eumdem aute 
mensem Julium przdicii anni 586 liae diguitate deco- 
ratum non fuisse, leges Salustio przefecto Urbis da- 
Ue, qux mense Junio anni 586 consignantur, argu- 
mentosunt. Quamobrem Tillemontius t. X, pog. 788, 
Piniauum vicarii potius, quam przfecti, vel alio afli- 
ni munere tum functum fuisse conjectat, ciim hoc. ei 
rescriptum Valentinianus dedit. Nec deest idonea ra- 


tio, cur alteri a prefecto negotium illud commissum D 


improbari. Data ? vii Kalendas Martii. 
* Februarii 25 die. 


^ 


fuerit , maxime si Symmachus przfecti munus, quod 
anno 284 ab eo gestum esse constat, necdum posuerat. 
Manifestum quippe est Valentinianum, ubi primum 
Siricii electionem rescivit, calculo suo illam appro- 
bare festinasse, adeoque rescriptum istud ad men- 
sem Februarium anni $85 esse referendum. Hujus- 
modi autem opus imperator Symmacho pra'fecto 
demandare prudens. noluit ; quia et Gentilis erat, et eo 
quod Christianis infestus esset,ut in Notitiaepistolarum 
nomine, Damasi $19 exposuimus, novissime ad impe- 
ratores delatus fuerat. Iteratae Ursini molitiones, re- 
scripti hujus exigendi necessitatem imposuerunt, quo 
novi schismatis semina citius opprimerentur. 


SERMONUM ARIANORUM FRAGMENTA ANTIQUISSIMA 


IN RESCRIPTIS MEMBRANIS REPERTA ET NUNC PRIMUM CUM IDONEIS REFUTATIONIBUS EDITA ^, 
(Maii Coll. t. III, part. n, p. 908.) 


FRAGMENTUM PRIMUM. 


Nuper me, charissime frater , de calumniatoribus 
admonendum censuisti ἡ adversus fidem nostram, 


ἃ Fragmenta h»c partim ex Ambrosiano codice 
rescripto, partim e Vaticano item rescripto profe- 
runtur, ut dixi in prologo. Ambrosianz quidem sunt 
codicis paginae "3 18, 19, 20, 25, 24, 95, 26, 99, 
90, 31, 52, 115, 116. Reliqua Vatican:. Superfuisse 
hzc Ariana fragmenta , saltem in palimpsestis, ne- 
mo mirabitur, dicente Hilario lib. adv. Const. ff. 7: 
impiissimis Arianorum blasphemiis plene omriei eccle- 


qu: est vera, dicentibus, quomodo vos unum Deum 
dicitis esse, et iterum, filium habere Christum adse- 
riis? Necesse, si filium habet Deus, et uxorem 


siarum chori , plenique jam libri sunt. 

b Spatium est vacuum in codice trium brevis la- 
terculi versiculorum, quem ego liiatum conjecturali- 
ter. explevi, habita :pati ratione. Causa lacunz est, 
quia solebant veteres auro vel succo aliquo scripta 
exordiri, qua materia in conficiendo deiude palimp- 
sesto evanuit. 


993 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


2J6 


habet !, aut certe femininus est, et aliunde con- A ipsius confoti oportune *^ ad communem loquamur 


cepit et genuit filium. Ecce vos dicitis jam plures 
deos; quomodo nos iusultatis , quod deos dicimus 
esse ^ 7 | 

H»c nobis * opponere sacrilegos, a vobis didici- 
mus. Quapropter necessarium arbitraviinus ? et illo- 
rum occurrere errori, et tuam instruere sauctitatem 
de spe nostra, quam gerimus. Nec enim potuimus 
amplius contradicere, desiderante * sanctitate tua 
verz lidei consciiptam accipere instructionem : non 
tamen ex nobis, sed secundum divinarum scriptura. 
rum traditionem , per gratiam Dei omnipotentis , 
auxiliante domino nostro Jesu Christo, subministra- 
tione spiritus sancti , qui dividel * gratias sine hzsi- 
tatione credentibus Deo per Christum 5. Praesump- 
simus itaque orationibus tuis confidentes , bonum 
esse quoque desiderium Sanctitatis (018 probantes ; 
cui, adnuente Domino, satisfacere festinavimus, 
charissime frater : quoniam szepius suggerente atque 
frequentius importuno, jam amplius dissimulare non 
potuimus : non sublimitate sermonis, vel compotsit:e 
orationis verbo confidentes, quorum omnino studium 
non habuimus 5 ; sed ad misericordiam Domini con- 
fugientes , ad cujus gloriam loqui proposuimus, cre- 
dentes ei qui dixit : Dilata os tuum, et ego adimplebo 
eum Ἷ. Et iterum dicente propheta : Dominus davit * 
verbum evangelizantibus virtute multa. Et iterum : 
Non vos estis qui loquimini , sed spiritus Patris vestit. 
Loqui itaque et nos sacrilegorum ἢ permovit insulta- 
tio : (08 quoque charitatis compulit importunitas. 
Qui autem dedit os ad loquendum, potens est et no- 
bis orationibus tuis subministrare verbum , ut gratia 


! [ta cod. 

* Cod. vobis. 

* Sic activa forma etiam in juris fragmentis vet. 

* Cod. desiderantes. 

* [ta cod. pro dividit, ut infra loquetur pro loquitur. 
Nimirum e pro is2pe occurrit in quarti szeculi scriptis. 

* Hic relinquitur breve spatium. 

* [ta cod. eum. 

* [ta cod. ut alibi. 


ἃ Hanc esse objectionem ethnicorum constat, Cm- 
teroquin eadem aliquando processit etiam ab b:zere- 
ticis Ánomoris, quorum putida vel potius. αἰσχρὰ 
verba recitat S. llilarius lib. contra Const, ff. 15. 
Porro ineffabilem esse Filii Dei zeternam divinitatem 
neque human: simileta , late. dicit idem llilarius de 
Trin. m, 17, sqq. In Brevisrio fidei adversus Aria- 
nos sic : Si Ecclesiam interrogas de Patre. quid sit, 
dicit Deum : sed et Filium et Npiritum sanctum dicit 
Deum ; οἱ lamen non dicit tres. Deos , ne gentibus 
comparetur , qui plures deos conjungunt. Credamus 
Scripture dicenti , quia Deus unus est : et si unus ma- 
jor, aller minor est , ut Ariani dicunt , unus. dici non 
potest ; inequalitas. unitatem excludit. Ünitatem. facit 
a qualitas virtutum ; trinitatem proprietas personarum. 
Videsis etiam Arnobium de Deotrino et uno , Fer- 
randum ep. Casin. ff. 2, et Fulgenüum de Trin. c. 2, 

b [udisertum et ineruditum se dicit hic Arianus, qui 
$ine dubio episcopus tredendus est. De liac quidem 
affirmatione lectores fragmentorutn, prout videtur, 
judicabunt. Cateroquin de vetetum episcoporum 
doctrina iitsignis est llieronymi locas de Ariauis no- 
minatiu loquentis episcopis in dialogo adv. Lucif. 
ff. 11 : Heveia de Platonis et. Aristophanis sinu. in 


requirunt ; dicente Domino : 


utilitatem, et gloriam ejusdem factoris natur: nosirz. 
Nam sanct ac divine Scripture profundos atquo 
infinitos habentes in se thesauros, lucentes non 
Scrulamini Scripturas, 
quoniam in ipsis vitam eternam pulatis habere. Et he 
sunt qua! testimonium perhibent de me. Et non vultis 
venire ad me, ut vitam elernam habeatis ? Et iterum : 
Qui credit in me , sicut dixit Scriptura, flumina 13 de 
ventre ejus fluent aque vive. Àit autem et hoc Domi- 
nus noster Jesus Christus : Ego sum lux hujus mundi : 
qui sequitur. me , in tenebris non manet, sed habebit 
lumen vite. Hunc sancti prophetze solem justitizx pro- 
nunüaverunt. Hic est itaque sol justiti: Christus 
Filius Dei. Hic 15 est lumen verum , quod illuminat 


B omnem hominem, veniens in hunc mundum; quod te- 


nebrz non comprehenderunt. Hic in mundis cordibus 
lucet, limpido autem videtur oculo animi in unigeniti 
singulare atque incorruptibile Δ᾽ propria natura, qui 
omnibus cupientibus evidentissiie !* ostendit unius 
verl Dei scientiam dicens ad δυάδος : Quomodo po- 
testis credere , gloriam ab invicem accipientes ? et glo- 
riam ab uno Deo non quaeritis. Et iterum ad patrem 
ait : Venit hora ; honorifica filium tuum , ut et filius 
honorificet te ; sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, 
ut omue quod dedisti ei, det illis vitam eternam. Hac 
est autem vita eterna, ut cognoscant te solum et verum: 
Deum, οἱ quem misisti Jesum Christum ὁ. Cognoscefte 
itaque necessarium est eos, qui volunt esse christia- 
ni, unum verum Deum, qui est sine initio ingenitus 


C solus ; et unigenitum lilium ejus in sua propria ac 


singulare genita uatura verum Deum obedieuten) !* 


9 Cod. sacrilegum. 

19 [ia cod. cum unica p, ut in aliis antiquis codd. 
!! Cod. qui. 

13 [ta hic cod. ; at idem alibi fluenta. 

! [ta cod. 

!*^ [ta cod. 

!5 Cod. evidentissime. 

!* [ta cod. 


episcopatum alleguntur. (uotus enim quisque est, qui 
non apprime in his eruditus sit? Denique ex litteratis 
quicunque hodie ordinantur, id habent cur& non quo- 
modo Scripturarum medullas ebibant, sed quomodo 
aures populi declamatorum flosculis mulceant.. Accedit 
ad hoc quod Ariana heresis magis cum. sapientia se- 
culi facit , et argumentationum rivos de Aristotelis fon- 
tibus mutuatur. Confer Ambrosium de fide i, 5 et 15, 
qui Arianos ex. philosophia omnem inipielatis sume 
traxisse colorem , vimque sui veneni in. dialectica 
constituere s«litos dicit. 

c Hune locum evangelicum pervenuste interpreta- 
tur Augustinus eontra serm. Arian. ff. 4 : Hlud quod 
in. Evangelio scriptum est, « ut. cognoscant. te unum 
verum Deum et quem misisti Jesum Clristum,» hoc eum 
dizisse accipiendum est, Ut (6 et quem misisti Jesum 
Christum. cognoscant vnum verum Deum. Quia et de 
Christo dictum est a Joanne, lpse est verus Deus et 
vila eterna. Sed contra Arianos, quorum caput errfc- 
ris erat, unum esse Deum verum patrem , prodest 
Ju primis recitare Tertulliani antiquissimi hominis, 
qui multo ante Nic num concilium , atque adeo anté 
nàtum Árium , scripslt, locum palmarem et classi- 
cum deFilil vera divinitate atque homousia cum patré 


597 


Deo patrique suo. Quia igitur diximus secundum 
Scripturarum traditionem unum verum Deunmn, sicuti 
et est secundum veram rationem unus Deus verus 5, 
unus rex, unus dominus, unus creator et opifex uni- 
versitatis. Quia solus igitur sine initio eminentem ἢ 
possidens potestatem, solus non eget aliquid *, solus 
nou est sub lege alterius , neque exspectat manda- 
. tum; solus non habens superiorem ?, si se nec zequa- 
. lem nullius fecit ; qui est totus non natus Deus, totuin 
natum fllium fecit; per quem omuia creavit , sicut 
scriptum est : Omnia per illum facta sunt , et sine illo 
[actum | est nihil : creator creatorem , Deus Deum 
totius creature subjacentem et obtemperanutem in 
omnibus mandatis suis. Hunc non proficientem in 
posterum, sed statim perfectum, sicut diximus : qua- 
lem potuit totam virtutem et totam sapientiam in 
substitutione filii consignans, sicuti scriptum est, 
quem Pater consignavit Deus. Inde etiam imaginem 
Dei invisibilis hunc Apostolus przdicat , invisibilem 
suam virtulem sive sapientiam ostendentem Deum 
in substantia Filii. Ergo quantum potuit Deus virtute 
et sapientia ostendit in Filio : unde Apostolus Dei 
virtutem et Dei sapientiam docet esse filium : non 
illam * igitur, qux» in invisibile Deo est, sine initio 


! Cod. eminentem. 

3 [ta cod. 

3 [ta cod. 

* Cod. illa virtute sapientia. 
δ Deest in cod. non. 

* Cod. regi. 


Deo. Sic ergo Apolog. cap. 21 : Hunc (Λόγον) ez Deo 
prolatum didicimus, εἰ prolatione generatum, et idcirco 
filium Dei ei Deum dictum. &X UNITATE SUBSTANTIAE. 
Nan et Deus spiritus : εἰ cum radius ez sole porriguur, 
portio ez summa : sed sol erit in radio , quia solis est 
radius ; uec separatur substantia , sed. extenditur. lta 
de spiritu spiritus, eu de Deo Decus, ut lumen de lumine 
accensum. Manet integra, et indefecla materi matriz, 
elsi plures inde traduces qualitatum. muiueris. 11a et 
quod de Deo profectum | est, Deus est ei Dei filius , 
ei unus ambo. Iia ei de spiritu spiritus, etde Deo Deus : 
modulo allerum, non numero ; gradu, non statu fecit ; 
el a matrice non recessit , sed excessit. lste igitur Dei 
radius, ul retro semper pradicabatur , delapsus in vir- 
ginem quamdam , el in utero ejus caro figuralus, nas- 
citur homo Deo mistus ; caro spiritu instrucia nutritur, 
adolescit , affatur , docet , operatur , et Christus est. 
Alium Tertulliani classicum aque lecum babemus in 
libro ad Praxeam cap. 2, quem librum theologi:e 
studiosis familiarem esse oportet. 

ἃ Quomodo Filius $ibjectus dicatur Deo Patri, 
catholice explicat ililarius de Triu. xi, 90, 45. Lege 
eliam Cyril. thesaur. assert. 29. Tum eamdew doc- 
trinam exponit Ambrosius de fide lib. v, 15-45, 
evidenter ostendens Christum Patri noniisi secun- 
dum carnein dici subjectum. Et quidem cap. 14 , ait: 
Non igitur prajudicet , quia subjeclus dicilur : non 
prejudical quia servus legitur , quia crucifixus asseritur, 
mortuus. predicatur : quia cum moreretur , vivebal ; 
cum subjicerelur, regnabat ; cum sepeliretur , resusci- 
tabat. ὃ. Zeno tract. 6, ff. 4, conira Arianos : Non 
deminutiva , sed. religiosa subjectione est. Filius Patri 
subjeclus, cum quo cocternilalis omnipotentigque una 
substantia, una aequalitas, eic. Denique. privdictus 
Hilariu. lib. x1, ff. 6, queritur de Arianis qui 
Scripturarum loculioi.ibus de Cliristi humanitate ad 
infirmandam ejus divinitatem abutebantur : Dispen- 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 
atque subditum ^ voluntate atque. natura ingenito A virtutem sive sapientiam ^; 


598 


; sed sedentem iu dextris 
Dei, ut essel a Patre accipienteim , Filium dilectio- 
nis Dei , quem diligit Deus. Nihil illum fraudavit, cui 
omuia tradidit, sicuti Evangelium przdicat : Pater 
diligit Filium , et omnia tradidit in manu ejus. Filius 
etiam omnia suscipiens a Patre , super omnes , ante 
omnia , cum omnibus patrem adorat. Hunc igitur 
suscipimus per Scripturas Deum esse totius creatu- 
r»:natum subditum Deo non nato ἃ : dominum 
totius creature natum, ministrum vero Domini non ? 
nati : regem totius creatur: natum sub potestate 
regis * nou nati ; lumen verum natum, subjacens lu- 
mini nou nato inaccessibili : sapientiam natam ob- 
temperantem in omnibus solo ? sapienti non nato : 
creatorem natum sub creatore non nato : pastorem 


B bonum totius creaturz, natum agnum Dei non nati : 


C 


D 


vitam natam vivificantem totam creaturam volente 
Patre, subjacentem * solo vivo sine initio Deo, sicuti 
dicit Filius : Sicuti Pater habet vitam ; in semetipso 
habet et non accepit ; ita et Filio dedit vitara ? ha- 
bere in semetipsum “δ incomparabilem in sua impro- 
pria nata substantia; sicuti Pater in sua. non nata 
substantia, incomparabilis esse dignoscitur. Ünum 
ergo et unum !! confitemur Deum, non duos Deos * : 
non enim dicimus duos non natos, aut duos patres..... 


' |ta. cod. hic et infra pro soli. - 

5 Cod. subjacente. 

* Cod. vita. 

'? Jta cod. 

! Jta cod. , et sic etiam in fragm. tv. 


sationem assumpti corporis rapiunt ad contumeliam di. 
vinitaiis, et impielalis causas arripiunt de salutis no- 
stre sacramento. (Quod siapostolice fidei lenaces essent, 
intelligerent eum qui in. forma Dei essel , assumpsisse 
[ormam servi , etc. 

b Sequeutes. blasphemias , quarum summa cst, 
Filium diversum esse a Patris substantia, solumque 
Pawem esse verum Deum, prolixe castigat coarguit- 
que Hilarius toto libro quinto de Trinitate. Confer 
etiam Alcuin. Conf. fid. part. i1 , 2. 

€ Doctrina ariana huic similis est apud Hilarium 
contra Auxentium ff. 6, multisque in. locis innuitur 
etiam apud Eusebium Cwsariensem. Sed age oppona- 
mus impio Ariano ortliodoxum nostrum Augustinum 
de Trin. vit, 12, sicloqueniem : Credat in Patrem et 
Filium et Spiritum sanctum , unum Deum , solum , 
magnum , omnipolentem , bovum, justum , misericor- 
dem, omnium visibilium et invisibilium conditorem, Ne- 
que cum audierit. Pairem. solum Deum, separet. inde 
Filium. aut Spiritum. sanctum ; cum eo quippe solus 
Deus , cum quo el unus Deus esi : quia et Filium cum 
audimus solum Deum, aine ulla separatione Patris aut 
Spiritus sancti. oportet. accipere. Atque ita dicat unam 
essentiam , ul non existinel aliud alio. vel majus vel 
melius vel aliqua ex purie diversum. Couler, Alcuin. 
Conf. (id. part. 1, 15. 

d Augustinus coll. cum Maximino Ariano ff. 44 : 
Profieor , sicul dicis , l'atrem innatum ; sed non ideo 
sunt. diverse nature aique. sub.taniie , quia tlle non 
natus est, ille natus est. 

e Respondet Árinuus justa? Catholicorum accusa- 
tioni, quam apud Ambrosium de fide t, 4, cognosci- 


mus ; Unum ergo Deum, non duos aul tres Deos dici- 


mus; ul impiu Arianorum hagresis , dum criminatur, 
incurrit. Ties enim deos dicit. qui divinitatem. separat 
Trinitatis. Cum Dominus dicenao : Ite, bapuzate gentes 
in nomine Paths οἱ Filii οἱ Syiritus sancii , unius esse 


Ὁ99 
FRAGMENTUM |l. 

'... beneficia Christi adjuvantem orationem creden- 
tim, et interpellantem pro hisdem gemitibus ine- 
narrabilibus, et adducentem sanctos ! ad Filium, 
perducendos per Filium ad Patrem. Sicuti dicit 
sanctus apostolus Paulus : Nullus potest dicere Domi- 
num Jesum, nisi inspiritu sancto. Et filius designat : 
Nullus potest venire ad Patrem , nisi per me. Necesse 
est ergo nos hanc trinitatem confiteri. Spiritus san- 
ctus Filium maguificat, sicut Filius dicit: Ille me 
honorificavil, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. 
Et Filius Patrem honorificat, sicuti dicit: Ego te 
honorificavi super terram ; manifesiavi nomen tuum 
hominibus quos mihi dedisti. Hic ergo Spiritus manet 
in universis sanctis, sicuti dixit Filius : Ego rogabo 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTI. 
A bonitatem in substitutionem Filii consignavit, ita et 


600 


Filius totam virtutem et totam sapientiam in Spiritu 
sancto, Patre jubente, monstravit. In. illo itaque 
Spiritu sancto arcangeli * et angeli, et omnes vir- 
tutes spiritales, eL omnes sancti adorant Filium, et 
per Filium Patrem. lta enim et Filius post resur- 
rectionen; mysterium tradens salubre Trinitatis di- 
scipulis suis dicit: Data est mihi omnis potestas in 
celo et in terra. Euntes. docete. omnes gentes, bapti- 
zantes cos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti : 
docentes eos servare omnia qua mandavi vobis : et ecce 
ego vobiscum omnibus diebus usque ad consummalio- . 
nem seculi c. 
FRAGMENTUM II. 
...» Pater singularis, simplex Spiritus, solus bonus, 


Patrem meum, et alium advocatum dabit vobis, ut vo- B solus habens immortalitatem 4^ et lumen babitat 


biscum sit in eternum, spiritum veritatis, quem mun- 
dus accipere non potest ; quoniam non videt eum, ne- 
que novit illum : vos autem agnoscitis eum, quia apud 
vos manet, et in vobis est. Manet ergo, sicuti diximus 
in universis sanctis non divisus, sed integer: nec 
enim dividi potest illa natura : qui enim compositus 
non est ex membris, nec dividi potest, sed integer 
in omnibus perseverat. Nam Spiritum sanctum Deum 
non dicimus 4, quia nec Scriptura dicit ; sed sub- 
ditum Deo filio ^, et mandatis illius filii in omnibus 
obtemperantem, sicuti Filius Patri. Et. quemadmo- 
dum Pater totam virtutem et totam sapientiom et 


1 Cod. sanctum. 
* [ta cod. sine aspir. 


inaccessibile * ; ita et filius in sua unigenila natu- 
ra, quam a Patre accepit, singularis est. Omnia que 
post illum et per ipsum providentia Dei facta sunt, 
incomparabile * eminentia melior est ; ita ut nihil 
eorum quz per ipsum facta sunt comparari possil 
ad eum ; quia Deus est. omnium, vivificans omnia 
voluntate Patris. Hic ad patrem suum non compa- 
ratur *, a quo ut sit vita omnium consecutus est : 
neque ad illum, sicut diximus, aliud quidquam com- 
parari posaet, quie ut essent et ut vivant, per ipsum 
voluntate Dei consecuta sunt: quorum prior est 
Spiritus sanctus paraclitus f, providentia Dei per 


3 (0d. inaccessibilem. 
* [ta cod. 


Trinitatem. potestatis ostenderit. Nos Palrem οἱ Fi- () esta Patris et Filii sanctitate, qui non est ab operum . 


lium et Spiritum sanctum confitemur ; ita ut in Trini- 
tate per[ecta et plenitudo sit divinitatis et unitas pote- 
statis. Eamdem criminationem urget Ambrosius 1, 
15: Nunc videamus quo distant α gentilibus Ariani. 
Iili Deos appellant dispares sexu, dissimiles potestate ; 
isti Trinitatem asserunt. differentis divinitatis et dissi- 
milis potestatis, etc. Denique lib. v, 5 : Ariani dicendo 
Patris et Filii discretam esse substantiam differentem- 
que , duos utique Deos asserunt. Objectionem Catho- 
licorum pessimo effugio vitabat Eusebius contra 
Marcel. lib. 1, p. 109, definiens duas substantias 
honore dispares ; quasi vero sic non duos faceret 
deos, majorem onum, minorem alterum. 

" Respondet Ariano huic Nicet:s Aquileiensis , 
quinti sz»culi homo, a me nuper e Vaticano codice 
evulgatus, in opusculo suo de Spiritus sancti potentia 
(id est persona, ut loquitur Victorinus comm. in ep. 
ad Galat. 1v , 6, et contra Arium lib. im, 17). In eo 
quippe excellente aureoloque scripto Nicetas , post- 
quam e sacris Scripturis attributa divina Spiritus 
sancti recitavit , sic vincenter concludit p. 26: Fa- 
ciam itaque recapitulationem dicturus : si de Patre pro- 
cedit Spiritus sanctus ; si liberat; si sanctificat ; si Do- 
minus est; wt dixit Apostolus ; si creat cum Patre et 
Filio ; si vivificat ; si prascientiam habet , sicut habet 
Pater et Filius ; si revelat ; si ubique est ; si adimplet 
orbem terrarum ; si habitat in electis ; si arguet mun- 


dum ; si judicat ; si bonus est ; si rectus est ; si de eo - 


clamalur : hec dicit Spiritus sanctus ; si prophetas con- 
stituit ; si consolator est ; si abluit et justificat ; si ten- 
latores suos interficit ; εἰ is qui in eum blasphemaverit , 
non habet. remissionem neque in. hoc sgculo neque in 
furo, quod utique Deo proprium est ; si hac ita sint , 
imo quia vera sunt, quid a me quaritur ut dicam 
quid sit Spiritus sanctus , cum. per operum magnitudi- 
nem, quod est ipse se manifestat ? Non ulique alienus 


virtute alienus : frustra illi nomen divinitatis negatur , 
cujus potestas non potest. abnegari : frustra prohibeor 
eum cum Patre et Filio venerari , quem confiteri cum 
Patre et Filio ipsa veritate compellor. Legesis aliam 
recapitulationem de Spiritu sancto apud Fulgentium 
ad Trasim. im, 35. Confer Pidymum de Trin. n, 6: 
Augustinum de Trin. 1, 45; Ambrosium de Spiritu 
S. in, 18, 49; Hilarium de Trin. 1, 29; xii, 55 8qQq.; 
Leonem Magnum serm. 75 et 76. Εἰ quidem bapus- 
mi formula a Christo przscripi demonsirat apprime 
Spiritum sanctum Deum , ut passim Patres obser- 
vant, quos inter magnus Basilius de Sp. S. cap. 10. 

» Negat hoc refutatque docte Augustinus contra 
serm. Ar., cap. 20 sqq., quem locum tum propter 
prolixitatem recitare supersedeo, tum quia Arianus 
nullam effati sui confirmationem hic ponit. 

€ Explicit opusculum. In codice enim relinquitur 
spatium vacuuin ante paginam expletam , cum aste- 


D riscis, 485 sunt duo finis indicia. 


4 Sic Arianus quidam loquitur apud Hilarium de 
trin. vi, 4 : Novimus unum Deum solum infectum , 
solum sempiternum , solum sine initio , solum verum , 
solum immortalitatem habentem , solum optimum, so- 
lum potentem. lpsismet verbis loquitur Arius apud 
Ambrosium epis!. 10, clas. 4. Aique hoc erat Aria- 
nz hazreseos fundamentum, quz ab his auributis Fi- 
lium excludebat. 

9. Solita Arianorum blasphemia hzc est, a qua ne 
Eusebius quidem abest, heu nimis Arianis deditus , 
Comm. in ps. Lxxxviti, p. 560. Sed enim nus audia- 


. mus papam nostrum Leonem Maguum serm. 55, di- 


centem : Detestamur Arianos , qui inter Patrem et Fi- 
lium aliquam volunt esse distantiam. 

f [mo Didymus de Trin. 1, 6, (f. 1, cum Joho 
demonstrat , non Spiritum sanctum esse primam 
Creáturam, sed Satanam. 


601 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


602 


Christum factus ^ melior et major cxteris omni- A dentibus. llic Clristum dominum et Deum suum 


bus, in tertio loco post Patrem et post Filium in 
sanctis Scripturis pronuntiatur. flic Spiritus in tertio 
loco singularis atque solus in sua singularitate di- 
noscitur. Tales !* neque ad Christum Filium Dei fac- 
torem nature sux comparari posset : neque ad 
(illum) de cxteris, qui per illum providentia Dei ut 
essent acciperunt *, comparatur aliquid : singularis 
est enim sanctificans virtus. Hic Spiritus non est 
Deus * necDominus, quoniam nec creator : nec 
enim eorum quz non erant, ul essent, aliquid fecit, 
nec facere potest ; quoniam non est Deus, scd mi- 
nister Cliristi Filii Dei sui 1: in hoc ministraus, ut 
ea qu» per Christum voluntate Dei facta sunt ratio- 
nabilia sanctificet, et illuminet, et doceat, et iman- 
data Christi retinere ccmmoneat, et emnibus creden- 
tibus gratiam dividat : adjuvat infirmitatem oratiio- 
nis nostra, et pro nobis postulat gemitibus * inenar- 
rabilibus *, et nutu Christi remittit * peccata poeni- 
tentibus, et adducit ad veram et certam scientiam 
Christi. Hic a se non loquitur , sed * quzeumque au- 
dierit, loquetur *, et docet, οἱ futura annuntiat cre- 


! ]ta cod. pro (alis. 
3 ]ta cod. 

* [ta cod. 

ἃ Cod. remit. 

* Cod. sed. 


2 Spiritum sanctum non esse creaturam, late de- 
monstrat Didymus de Trin. 11, 6. Lege etiam Fulgent. 
contra Fab. iragm. xxxiv. Breviter Hilarius de Trin. 
Xu, 55 : Spiritum sanctum numquam dicam creatum. 
Didymus de Sp. S., Hieronymo interprete, ff. 4 : 
Jpsa vox Spiritus sancti subjacentis essent demon- 
siratrix est ; Patri Filioque Socia, et a creaturis peni- 
(us aliena. "lum ff. 8 : Si Spiritus sanctus alterius est 
maturi a creaturis , et in propria subsistit essentia, in- 
creatus et infectus ostenditur. Denique ff. 15 : His ila 
edissertis , alterius substantie a visibilibus et invisibili- 
bus creaturis Spiritus sanctus ostenditur. Si autem hoc 
verum est, impiissime quidam inter omnia connume- 
rant Spiritum sanctum ; dicentes in eo quod omnia per 
Verbum facta sunt , significari etium. Spiritus sancti 
facturam. Lege eiiam ff. 14. 

b Pergunt blasphemi;ie Ariane coutra. Spiritum 
sanctum ; ob quas refutandas sufficit etiam Nicetas 
Aquileiensis a me, ut dixi, nuper editus. 

€ Sic negant Spiritum sanctum esse Deum Ariani 
apud Augustinum contra Maximin. ui, 12. Porro idem 
Augustinus de Trin. r, 45, ait : De Spiritu sancto col- 
lecta sunt testimonia, quibus ante nos qui liec disputa- 
terunt. abundantius usi sunt , quia et ipse Deus el non 
creatura. (Quod si non creatura, non tantum Deus, sed 


profitetur esse dicens : Dixit Dominus Domino meo t: 
sede ad dexiram meam , donec ponam inimicos tuos 
scabellum pedum tuorum. Et iterum ad Christum Deum 
suum dicit idem Spiritus: Sedis " tua Deus in δεῖ. 
lum seculi ; virga equitatis virga regni (ui ; dilexisti 
jusitiam . .. 

FRAGMENTUM IV. 


«4. HEcognoscat mindus quod diligo patrem? ; et quo- 
modo mandatum mihi dedit Pater, sic facio. lud ita- 
que quod szpius dictum est, ego in Patre et Pater 
in me , non unam substautiam, sed duo signiflcat, 
Patris. ingenitam et Filii unigenitam 5, et ideo intel- 
ligitur Filius insinu Patris quod sentiturin charitate à 


B atque in potestate illius qui omnia tenet : ipse autem 


C 


est infinitus : hic et illum circeumtenet. llle * vero 
omnium, qui post illum et per ipsum facia sunt, a 
Patre accipiens potestatem !*, circumtenet universa. 
Non est igitur unus et ipse Pater et Filius: qui cir- 
cumtenel, οἱ qui cireumtenetur 1; ingenitus, et uni- 
genitus; genitor, et qui genitus est; qui mandat, et 


5 [ta cod. pro loquitur ; ut talis pro tales. 
? [ta cod. 

5 Cod. Patre. 

? Cod. illius. 

10 Cod. potestate. 


non putent; vel tamquam ministrum, meriti prorsus in[e- 
rioris existiment.Lege eumdem Fulgentium contra Fab. 
frag. m, ubi subministrationem distinguit a ministerio. 

ὁ |d est. gemere et postulare nos facit, ut adversus 
'ÁArianos interpretatur Augustinusop.contra Maximin. 
1,9; 11, 19; nec non Fulgentius contra £ab. fragm. v. 

f Perversa hzc Ariani hominis interpretatio est. 
Non enim Spiritus sanctus sic in persona propria lo- 

uitur de Christo , sed loqueutem potius facit Davi- 

em : propbe!a autem patrem loquentem cum filio 
introducit, ut hxc psalmi cix. verba vulgo intelli- 
gunt ecclesiastici Patres. 

& Hem sybiülitatem ridiculam Ariani hominis ! Rur- 
sus tamen hinc patet quam necessarium sit ex Eccle- 
sie Patrumque consensu divinas Scripturas interpre- 
tari. Sed audiamus Bilarium de Trin. 11, 95 :"Audis, 
Eqo ei Pater unum sumus. Quid discindis et distrahis 
Filium a Patre ? Unum sunt :. scilicet is qui est , nihil 
habens quod non sit etiam ín eo a quo est. Cum audis 
Filium dicentem, Ego et Pater unum sumus, personis 
rem accommoda , gignenti el. genito professionis sua 
permitte sententiam ; tint unum , ut sunt qui genui, οἱ 
qui genitus est. Cur naturam excludis, cur veritatem 
interimis ? eic. Lege eumdem lib. 11,1; vi, 40; 1x, 59. 

μ [Joc pertinet ad eamdem haresim Arianam, quod 


etiam verus Deus. Ergo Patri et Filio prorsus equalis, y Filius non natura, sed adoptione et claritate sit; 


et in Trinitatis unitate: consubsiantialis et. coeternus. 
Spiritum sanctum dictum esse Dominuin in Scriptu- 
ris demonstrat Ambrosius de Sp. S. 1, 4; 11, 44, 15. 
De Spiritus autém sancti divinitate pressius conclu- 
dit cit. lib. cap. 48, 19. Tum legendus est Didymus 
ff. 48 sqq. et Fulgentius coutra Fab. fragin. xxix. 

4 Arianorum hzc doctrina summatim scribitur in 
Mieronymi dialogo contra Lucif. ff. 9: Arianus aliud 
nihil credit (claudite queso aures qui audituri estis , ne 
tani impietatis vocibus polluamini) nisi in Patre solo 
vero Deo , ei in Jesu Christo Salvatore creatura , ei in 
Spiritu sancto utriusque servo. Fulgentius ad Trasim. 
m, 54 : Deus illos tormentis est interminabilibus tradi- 
Iurus , qui sancti Spiritus naturam a substantia Patiis 
Filiique discernunt; ut vel omninó cum personaliter esse 


quam passim refutant Patres; ct quidem Hilarius 
contra Const. ff. 9. Faustinus autem in lihro fidei 
cap. n, 5 : Hec vestra, Ariani, doctrina est, hec vestra 
interpretatio singularis, hoc secretum, hoc fidei vestre 
mysterium : Adoptione , inquit , Christus est filius. et 
non verus filius. Pergit deinde ad refutationem Fau- 
Stinus, atque inter. extera notabilia dicit: et ne forte 
unum de udoptivis crederes , amputavit ( Joannes ev.) 
sensus impii occasionem , cum eum dizit nun solum fi- 
lium , sed etiam unigenitum filium. Hoc nomen non 
habet socios : et licet. dicantur alii filii , adoptione 1a- 
men, non natura, sunt filii. Sed Christus solus unigeni- 
tus Filius est, quia solus Filius est, non adoptione, sed 
natura; non nuncupatione tantum, sed et genere. 

i Hanc fere objectionem haretici cujusdam Ano- 


603 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


601 


qui mandatum accipit et obtemperat ; qui dat, et qui À bonus, et solus habens immortalitatem * , et lumen 


datum suscipit; qui jubet et qui jussionem * obtem- 
perat; qui inittit, et qui niüittitur; qui visus est, et 
quem nemo vidit hominum nec videre potest; qui 
impassibilis est, et qui pro nobis passus est ; qui re- 
surrexit a mortuis, et qui eum resuscitavit Pater; 
qui ascendit super celos Filius, et qui numquam 
descendit Pater; qui sedet in dextera Dei, et qui 
jussit eum in dextera sua sedere Pater; Filius qui 
negavit se scire diem illam *, ei Pater qui in sua 
posuit potestate ; qui judicaturus est Filius, et qui 
neminem judicat Pater, sed omne * judicium dedit 
Filio ^. Noli ergo errare; non est unus et ipse Pater 
et Filius, neque duo x:quales secundum alii ὃ erroris 
3sserlionem, sed unus et unus * Pater. Est enim in- 


habitans inaccessibile *. Solus igitur in sua singula- 
riiate tales " est , et aller non est tales sine initio 5 
Deus d, et omnitenens, et solus auctor omnium. 
Deus etiam est et Filius Dei unigenitus natura , vo- 
luntate Dei et Patris sui verus invertibilis, sed uni- 
gevitus creatus et. factus et genitus * ab ingenito 
Deo, Deus omnium qu:e post illum et per Jesum facta 
sunt providentia Dei et patris ejus. Pater autein et 
Filio Deus est, cujus ct auctor est, et omnium ; et 
ideo solus verus Deus f , quia Dei Deus est 5, el te- 
net Filium in sua potestate, el omnia subjecit sub 
pedibus ejus secundum Apostolum, et dedit illi no- 
men quod est super omne nomen. Et ideo Pater unus 
Deus, qui neque potestatem , neque ut esset ab alio 


genitus solus et sine iuitio δ, et non sunt duo sine B accepit, sed est quod eratsine initio ingenitus ^ ; 


initio dii, aut duo 2equales, aut duo patres , aut duo 
fratres, aut duo filii; sed unus ingenitus Deus, om- 
nipotens Deus, qui solus est et dicitur verus, et solus 


! [ta cod. 

* Cod. omnem. 

* [ta cod. 

* [ia cod., ut iri flne fragmenti r. 


τοὶ refert Hilarius contra Const. 45 : Quantum enim 
Filius se extendit cognoscere Patrem , tantvm | Pater 
superexicndil se, ne cognitus Filio sit. (uibus reci- 
tatis, iumulius exortus. est. Vigilius auteitt Tapsensis 
de Trin. lib. v1, ed. Chiffl. p. 284, sic : Afiani di- 
eunt, non totum Patrem. posse capi α Filio, vel con- 


omnitenens Deus. Hunc igitur sanct» Scriptu- 
re pronuntiant unum Deum ct Dowinum , et 
unum bonum!, et solum habentem immortalita- 


δ Cod. initium. 

6 Cod. inuccessibilem. 

7 ]ta cod. pro talis. 

5 Cod. initium, ut supra. 


15; denique Bocthius de Trinitate, sob initio. 

6 Ambrosius de Fide 1, 46 : Nunc ipsos Arianos 
interrogo , utrum idem putent esse genitum quod crea- 
tum ? Si enim idem dicuni , nihil utique distat inter ge- 
nerare et creare. Ergo quoniam el nos creati sumus, 
inter nos οἱ Christum et elementa , nulla distantia est. 


spici. Ego credo quod sicui Filius it Palre est, et a (; — Si autem distat inter. creatum et genitum , ut. ego 


'atre totus videtur, ita et Peter α Filio totus videtur, 
el totus est in Filio. Eamdem objectiiohent Arianofuim 
copiose dissolvit salseque irridet Augustinus coutra 
Maximin. τι, 9. Denique Isaacus in. libro fidei ait de 
Filio : Quomodo creditur minor, qui inestimabilis, im- 
mensus, el infinitus est ? 

* Arianorum celebre argumentum, quod late op- 
timeque dissolvit Hilarius de Trin. τσ, 56 sqq., qui 
ff. 11 sic concludit : Scientia apud Deum, non cogno- 
scendi id quod nescierit intelligentia est , sed loquendi. 
Ei per id quod solus Pater. scit, Filius non inielli- 
gitur nescire ; cum Filius idcirco nescire se dicat , ne 
el alii sciant : et Patrem ob id solum dicat scire , ne et 
ipse non nesciat. Si enim. tunc cognovisse Deus dicitur 
amari se ab Abraham , cum hoc uon celuvit. Abfalie ; 
necesse est , ul et Pater diem, ob id scire dicatur, quia 
non celaverit Filium; Deo scientiam non de repentina 
cognitione sumente, sed in tempore protestante. Si ila- 
que et diem Filius secundum sacramentum nescit , ut 
(aceal ; e contrario necesse est , ideo diem Puter solus 
oslendatur scire , quia non tacel. Lege etiam Ambro- 
sium de Fide lib. v, 16. 

. Nempe non agnoscit hic hzretieus attributa 
distinctionesque personarum divinarum. Praeterea 
qu:e de Christo homine priedicantur, ea confundit 
cum divinis ejusdem pr:edicatis. De his autem pr:e- 
clare Augustinus contr. serm. Ar. ff. 4. 

* Recole p. 215, n. 2. Augustinus contra. Maxi- 
minum Ar. 1, 5 : Tu de Patre solo. vis intelilgi quod 
scriptum est, Selus habet. immortalitutem , tamen el 
Pater ei Filius habent immortalitatem. Alioquin si eat 
non habel Filius, Pater eam non dedit F ilic, etc. 

4 Augustinus cont-a serm. ἄν, ff. 4 : Ariani cum 

ominum nostrum Jesum Christum fatentur. quidem 
Deum, sed Deum verum et cum Patre unum Deum no- 
lunt. (ateri , duos nobis iuducunt deos diversa dispa- 
risque nature ; unum verum, alterum non terum. Ka- 
dem dicit Fulgentius contr. Fab. frag. ΧΙ et xxxii, 
ei pra:dictus Augustinus contra Maxitninumi 1, 4; i1, 


arbitror , cum. legerimus genitwn , non utique idem et 
genitum intelligimus et creatum, Idem demo;strat Am- 
brosius op. eit. 1, 15, ff. 85, et v, 5. Lege etiam Cy- 
rillum Thesaur. assert. 28. 

f Contra. hanc. blasphemiam legin:us. in Nicieno 
SymbolodeFilio, Deumde Deo, Deum verum deDeo vero. 

& Pessimum et retro jam memoratum. Arianorum 
doguia qui Patrem. solum. proprie Deum (nam Fi- 
lium aliter quodammodo deum dicebant ) late retutt 
invicteque Hilarius de Trin. lib. v. Tum conira Aus 
xentium ff. 6 : Volunt enim hunc sutan Christum non 
ejus divinitatis esse cujus et Pater. est , etc. (quz ibl 
legenda sunt ob erroris perspicuam intelligentiam), 
ut id quod unum esse Filius et Pater in Evangeliis prav- 
dicantur, in voluntatis tantum sii et charitutis socielate, 
nón in divinitatis veritute, eic. Si Deum verum Ariani 
praedicant Ghristum, Deum sine fraude confessi sunt : 
quod si Deum dicunt , et negant verum ; tribuunt, no- 
men, el adimunt veritutem. ()uamquam igitur impiissi- 
mis eotum blasphemiis, eic. ursus Hilariss lib. vit, 
4, ὃ, profert Arianorum (idem blasphemiam, cujus 
fündamenttn erat unt Patrem esse verum Deum. 
Denique Ambrosius de Fide im, 4: ^aíis clarel el 
solum Deum non esse Patrem. sine. Filio ; et solum 
Deum non intelligi Filium siue Paire. 

à Audi, Ariane, Falgentium de lncsrn. ff. à : Sine 
initio esl c'terna generatio Patris, sine initio eterna na- 
tivitas Filii, sine initio eterna processio Spiritus sancii. 
De Dei enim Patris eteruitate, qua sine initio manel , 
(alis esl utique nutivilus Filii, ei processio Spiritus 
saucli , & et illa natititus et illa processio cocterna sit 
illi origini, in qua initium nuMutenus potuit inveuiri. 
Et de Fide »d Petrum If. 10 : Pater de sua. natura 
sine initio genuit Filium. Legesis etiam Victorinum 
comut. ad Philipp. p. 63. 

i Argünientum Arianum dissolvit Ambrosius de 
Fide n, 1 sqq. : Scriptum est, inquiunt. ( Ariani ) 
netiio bonus nisi unus Deus. Scriptum agnosco , sed 
litera etrgrem non lubet ὁ uwtinam Ariana interpretatio 


605 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


606 


tem ^, et lumen habitantem inaccessibile ?. Non quia Α quia vado ad Patrem , quoniam Pater meus major me 


Filiushonsit Deus nec Dominus, sed quia Pater et Fi- 
lio * Deusest5, etomnium; Filiusautem Deus est uni- 
genitus et Dominusomnium quie peripsum facta sunt, 
el bonus, et benignus , immortalis etiam et immuta- 
bilis natura. Sed h:ec oinnia a Patre consecutus est, 
et In omnibus obediens invenitur Deo Patrique * suo. 
Non itaque dicuntur Pater et Filius unus Deus *, sed 
Pater solus dicitur unus Deus , qui et Filio Deus est, 
. Sicut dictum est, el omnibus : Filios autem Patri 
non est Deus, sed omni creatur: Dominus et Deus 
est Filius : Patrem autem adorat , et petet * et co- 
let *, οἱ gratias agit, et debitor est, quia propter 
ipsum et vivere se declarat, et omnem accepisse po- 
testatein ab eo gloriatur iu coelo et in terra , secun- 


est ^. Cum hac igitur scientia Patris et Filii et Syi- 
ritus sancti hanc, qux in pr:esente psalmo f pronit- 
titur, habitationem in tabernaculo Domini et in 
monte sancto ejus requiem oportet nos studio requi- 
rere : quoniam qua sine macula anima est, illam 
qua: in excelsis * ducit potest ambulare viam, de quo 
superius tradidimus, et liimpido et simplice oculo et 
illud potest iter celebrare, et ea quie pra parata sunt 
semper intuere * bona, secundum quod dictum est : 
Ubi est thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum. Videt "9 
etiam semper largitorem bonorum Deum, sicut di- 
ctum est : Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum vi- 
debunt. Hoc est itaque quod dictum est, qui ingreditur 
sine macula et. operotur justitiam. Instruxit. quales !! 


dum evangelicam traditionem, ubi refertur Jesus ad B debet esse qui ad eurum , qux in ccelis prxparata 


samaritanam mulierem dicens : Nos adoramus quod 
scimus, vos autem adoratis quod nescitis 4. Et oratitem 
Christum Patrem suum frequenter ostendit evange- 
lica traditio ; et gratias agentem Patri suo, et dicen- 
tem manifestat : Gratias tibi ago, Pater , quoniam 
exaudisti me , εἰ ego scio quia semper me exaudis. 
Ergo semper adorat, quia semper «ibi exaudientem 
Patrem profitetur. Adverte itaque evangelicum seu- 
sum, quoniam gratias aget δ manifeste Jesus propter 
eos qui adstabant; sicut ipse declarat dicens ad Pa- 
trem suum : Eleuim ego scio quia semper me exaudis; sed 
propter eos qui adstantdico,ut sentiant quia tu me misisti. 
Auende itaque studio, et vide " salubrem traditionem 
quod Christus cognosci vult quod est, non dicatur quod 


sunt, bonorum possessionem festinet : deiude velut 
grados !* tradet! mandata, quoniam qui in altum 
ascendunt, per grados ascendere videntur; et pri- 
mum super proxiniorem ascendens gradum, in se- 
queniem accedei : deinde tertiarium et quartum , 
quousque ad destinatum perveniat, quod sine labore 
facere non potest. Itaque qui-in excelais habitatio- 
nem apprehendere desiderant , labores pietatis atque 
sudores cum omne " studio instare debent, ut ad 
destinatum pervenire possint. Post immaculata igi - 
tur sciertia pietatis facta anima !* in. operibus bonis 
adoruoare atque instruere eam debent qui eum, qui !* 
in excel-is ducit, celebrare cupiunt iter ; secunduin 
quod diclum est : Sic luceat (umen vestrum coram ho- 


non cst : qui enim dicit Christum quod non est, prevae C minibus , ut. videant. vestra bona opera εἰ glorificent 


ricat notitiam ejus qui est. Noli itaque errare : non 
enim illi qui unum et ipsum pronuntiant Patreni Jesu 
Christo majorem , cognoscunt Patrem ipsius, secun- 
dum Domini et Salvatoris nostri Jesu. Christi sen- 
tentiam dicentis : Si diligeretis me, gauderetis utique, 


! Cod. inaccessibilem. 

* Cod. Filius ; sed infra corrigitur. 

* Cod. Patreque. 

* Petet pro petit ; ut retro tales pro lalis. 
? |ta cod. 

* [ta cod. nempe e pro i. 

! Cod. vides. 

* [ta eod. 

9 ]t» eod. 


non haberet | Ápices siue crimine sunt, sensus in cri- 
mine. Summa vero responsionis Ambrosiana est, 
quod Cliristus ita scrib:e dixerit, a quonofi Deis, sed 
homo credebatur. Tum pergit dieere : Ion igitur a 
Domino bonitas negatur, sed talis disciphlus refulatur. 
Nam eum scriba ditisse! , magister bore? resyofidit 
Dominus, Quid me dicis bonum? id est quem Deum non 
credis, nun esi satis ul bouum dicas, Bic etiam Cytillus 
Thesaur. assert. x ; Paulinus aquil. contra Fel. ini, 
10, 11. Argumentum Ariantitt pfólixius adliuc dís- 
Solvit Augustinus contra Maximin. 1, 25, qui locus 
utiliter -ane legetur. 

* [n brevi.rio fidci sic : Dicunt Ariani , ideo major 
esl. Pater , quia est immortalis. Interrogandi sunt , 
utrum Filium in subsiautiu deitatis sut mortalem esse 
[ateantur. Quod si dixerint , quam éontra rationem di- 
cant, omnis lonio agnoscere polest , qui etiam huma- 
nam animam immortalem essé non ambigit. 


D 


» Huo utique fatetar Hilarius de 'frin. v, $7 : Deo, - 
ez quo sunt omnia, Deus nullus est : Fíllo autem. Deus 


Patrem vestrum, qui in celis est. Secundum hanc se- 
quentiam respondens Dominus, exponet 17 et qui dc- 
siderat in excelsis habitare , qualis debeat esse , vel 
quid operare !*, diceus : Qui ingreditur sine macula 
et operatur justitiam , loquens veritatem in corde suo. 


10 Num pro videte ? 

!! [ta cod. pro qualis. 

!* {Δ cod. hic et infta. 

18 [ta cod, 

!* [ta cod. 

!5 [ta se habet locus in cod. 
'$ [ta cod. etsi sequitur iler. 
!! |ta cod. e pro f. 

18 [ta cod. 


Pater esi; ex eo. enim Deus natus est. Idem Hilarius 
lib. jx , 56, ait : Major itaque. Pater est, dum. Pater 
est : sed Filius, dum Filius est, minor non esi. Nati- 
vitas Filii Patrem constituit majorem : minorem vero 
Filium esse, nativitatis notura non patitur. 

c Atqui, 0 Ariane, cmliolicá omnis Ecclesia id 
affirmat, ut at Feirandus epist. Casin. ff. 9. 

4 Tot:sm hanc objectionem ex sdofstione, quam 
Cliristus Patri exhibuit , atque ex colloquio cum Sa- 
maritana petitam dissolvit Ambrosius de Fide v , 4. 
Ait evim Christum ibi ut hominem loqui ; haud «e- 
cus quam, nt homo, fatigatus fuerat ex itinere, sitim 
exstinguere, poscebat, juda»um religiosum se agcbat. 

* De hoc famigerato dicto locuturus sum 23d 
fragm. xvi. 

! Existimassem fieri hic éommentarium vel reci- 
lari homiliam in psalmos, nisi foliorum nexus plaite 
mihi demonstravisset , hauc queque partem ad Afla- 
num troetatum , ut. exteras , pertinere. El εἰς Ter- 
tulliàaus loquitur de alio psalmo lib. adPrax., c. 27. 


607 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


608 


Adhuc et in hoc sequenter docet per ordinem ut pri- A misit Patrem, secundum ill.. igitur erra... .. 


mum in se et in. corde suo confirmet veritatem, et 
quasi radicem mittens comprobaret, ut justus sc- 
cundum A postolicam doctrinam inveniatur dicentem 
sic : Corde creditur ad justitiam , ore autem confessio 
fit ad salutem. ἘΠῚ ideo ait: Loquens veritatem in corde 
guo, qui non egit dolum in lingua sua. Nec enim opor- 
tet euin, qui coelestia desiderat bona , dolum loqui ; 
neque quicumque sibi libet narrare , sed veritatem 
scrutinatam atque probatam in corde per labia enit- 
tere ad salutem οἱ sibi et audientibus. Hoc enim et 
apostolus docens ait : Nullum verbum malum de ore 
vestro procedat, sed si quid bonum sit ad edificationem 
fidei , ut det gratiam audientibus. Provenit enim , ex 
quibus negligenter sine sollicitudine qui 1 loquitur, 


si quis vidit Filium in corpore humano, talem «zesti- 
mat el patrem corporalem; quod est horribilis im- 
pietas. Nam secundum verum sensum si voluerint 
suscipere hoc, qui vidit Filium missum a Patre et 
operaniem Patris mandata, hic vidit Patrem, hoc 
est cognovit. . . sunt lumen. ...mnon. . . ... 
Nam $i quis Filium Dei, hoc est Jesum, in sua. pro- 
pria singulare natura et dignitate quam a * Patre ge- 
niuis accepit, ac n. . . . . Judmis . ; , .adseren- 
0. . hominibus nominatum Patrem et Filium, ex 
liis quz? superius dicta sunt, hic vero in lumine Dei 
. S:epius dictis Judzeis secundum . . . . . pro- 
plietam .. . . . Ecce ponam in Sion lapidem effusionis 
el petram ? scandali, ei qui credit in eum non con[un- 


nocere animam proximi : et ideo servare atque men- B detur. Et iterum : Qui cadit super lapidem hunc, con- 


surare debet sermones suos qui vult in colis habi- 
tare; sicut dictum est in centesimo et undecimo 
psalmo : Jucundus liomo qui miseretur et commodat, 
disponel sermones suos in judicio. Et Dominus Jesus 
docens in Evangelium * ait : Ez verbo tuo manifestum 
quia justo ὃ sine dolo et hypocrisi-justificaveris *; et ex 
verbo (uo manifestum , quod doloso et pravo damna- 
veris. Hac " de causa servare et mensurare sermones 
nostros docemur , ut nos doceamus proximum. Iu 
tabernaculum Dormini cupientes ingredi non faciemus 
nec in verbo nec in ficto proximo malum, secundum 
quod dietum est , et non fecit proximo suo malum. 
Oportet autem illum , qui illam beatam vitam con- 
sequi desiderat, eos quos circum se liabet instructos 
in disciplina Doininica habere, ne ab aliquo super 
eos improperium accipiat. Consueverunt δ enim ho- 
mines, quando aliquos vident ineruditos et indisci- 
plinosos essc, improperare eis qui circa se vel sub 
se eos liabent. Est enim secundum veritatem impro- 
perium eis , qui instruere debent, si lascivi vel in- 
disciplinosi, qui sub manu eorum sunt, inveniuntur; 
eo quod minus constringantur ad disciplinam, sicuti 
dietum est, improperium Putri Filius non. eruditus. 
Docet itaque hoc verbum cupieites........ 
FRAGMENTUM V. 

lege. . . .rum deitatis non viderunt sed . . . . 

carnalibus 7 oculis viderunt et in... et ipse... ima 


frangitur; super quem. autem ceciderit, conquassabit 
eum. Et iterum : Ecce hic posilus est. ad ruinam et 
resurrectionem multorum. Manifestum est igitur, quia 
ad resurrectionem credentium qui non confundentur: 
ad ruinam autem eorum qui non credent, qui scan- 
dalizantur ex ipsius doctrina cuim Judzis, non recte 
Iractantes, ipsicomminutabuntur !?. Dominum Jesum 
igitur Christum Filium Dei qui viderunt, dupliciter vi- 
derunt; carnalibus !! oculis corpus viderunt humanum, 
oculo autem animi per opera Deum cognoverunt, Dei 
Filium. Cumigitur dicit : Qui me vidit, viditet eum qui 
me misit Patrem, quod est tale; quod qui vidit opera 
Filii et per opera dealitatis cognovit virtutem, ipse 
vidit, lioc est cognovit qui me misit et mandavit mihi 


C liec opera. magis, aut qui operatur 15 per me ^. Qui 


ergo viderunt [fiuit] videntes, cognoverunt et vidc- 
runt inluminati a Filio et instructi euui, qui illum mi- 
sit, Patrem; secundum ipsius Filii assertionem di- 
centis. . . .. 

FRAGMENTUM VI. 

OC. Vel votum faciendi habuerint, promoveri 3 a 
Deo non possunt. Sed alias !* fere quinquaginta qux- 
stiones vauissimaset inutilissimas sibi adauxerunt :*; 
qua non eos ad regnum Dei et Christi ejus perducunt, 
sed in iiia gehennz: demergunt. Sed nos unde egressi 
sumus, illuc redeamus. Causa nobis'* maxime est ad- 
versug eos qui se dicunt orthodoxos , qui ecclesias 


hoc verbo asserente : Qui vidit me, vidit et eum qui me D nostras invaserunt, et more tyrannico obtinent b, 


! Malim quis. 

* |ta cod. 

5 fta cod. 

* [ta cod. v» pro b hic et iufra. 
δ Cod. ac. 

* Cod. conseverans. 

* Cod, carnalis. 

* Praep. a ἃ me additur. 

9 Cod. Patram. 


8 Sic explicat h:ereticus, ob excludendum sensum 
catholicum verborum Ego et Pater unum sumus ; quae 
quidem ad indifferentiam naturz, non ad voluntatis 
unitatem esse referenda, demonstrat valide contra 
Arianos Faustinus de Fide .cap. 4, ff. 12 sqq., ubi 
notabilia sunt verba hxc : Nolo, impie heretice, πὶ 
indifferentiam substantie Patris et Filii adimas, etim- 
poriune unitatem voluntatis interseras. ltem Tertullia- 

ub contra Proxeam cap. 95 : Dictum est, Eyo et 


10 [ta cod. 

!! Cod. Carnalis. 

!3 Cod. operantem. 

18 Cod. videtur habere promovi, vel pro me ut. 

!* Cod. alia. 

*5 Cod. .1 manu adnugrunt; mox. videtur factum 
adaugerunt. 

16 Cod. nobis esse. Sed esse videtur expunctum. 


Puter unum sumus, ad substantie unitatem, non ad 
numeri singularitatem. 

b De hac re consuleudze sunt christianorum Czsa- 
run leges in Cod. Theod. lib. xvi, tit. de Hareticis. 
Leges imperiales eontra Arianos commemorantur 
eiiam apud Augustinum coll. cum Max. ff. 4. Arian:e 
hzereseos prostraias vires dicit setate sua Augustinus 
uact. 40, 7, in Joan. 


009 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


610 


dicentes aequalem esse Filium per omnia et in omni- À sed quemadmodum Pater voluit, difinivit ὁ, jussit 


bus Dco Patri,et Spiritum sanctum «qualem esse per 
omnia et in omnibus Deo Patri et Deo Filio : et hec 
ipsa assertio eorum una est de fere tringinta se- 
ctis ^ eorum. Et quia. non se Filius »qualem Patri 
dixit, sed consentientem se Patri confirmavit 5, ipse 
filius nobis adaperuit dicens : Qui Filium* non honori- 
ficat, non honorificat Patrem * qui misit illum. Sicut 
enim Pater habet vitam in semetipsum *, ita dedit 
Filio vitam habere in semetipso : et potestatem dedit 
illi judicium faciendi : acsi dixisset, Deus non geni- 
tus genitor meus, qui est et fuit Deus sine mitio, 
vivus, potens, bonus, sapiens, perfecius, sempiter- 
nus, qui est sine initio et sine fine, me ante omnia 


voluit esse vivum, potentem, bonum, sapientem,. 


mihi; sic et ego volens et potens sine ullo impedi- 
mento εἰ discrepantia omnia perfeci : sed et cztera 
omnia qux postmodum facta sunt,sive diluvium, sive 
incendium Sodomx et Gomorrhz, et cetera omnia 
quie semper fiunt et reguntur, jubente Patre, quia 
filius hominis est. Nolite mirari hoc, quia veniet hora 
in qua omnes qui in. monwmentis. sunt, audient vocem 
filii Dei : et procedent qui bona fecerun| in resurrec- 
tionem judicii. Ac si dixisset ", Nolite increduli esse, 
quia videtis me carnem esse, et putatis me hominem 
tantummodo csse : videbitis eniin vos omnes, qui 
putatis me hominem tantummodo esse, non solum 
Deum vivum esse, sed etiam omnes mortuos vivifi- 
cantem : et in gloriam zternam ingredientes justos 


perfectum, sempiternum (Sempiternum autem sic B bonos et fideles, malos autem et impios, fures et la- 


dicimus Filium, quia cum initium habeat Filius, 
finem tamen non ? habiturum, s&ed mansurum in 
sempiternum !, et ceteris omnibus bonis sempiter- 
nitatem daturum). Et talem possibilitatem tribuit in 
me, in quo voluit me esse, ut possem omnes volun- 
tates et dispositiones et imperia ejus implere : et sic 
complevi et compleo semper: nam volente et jubente 
Patre ego innumerabilis spiritus vivos, virtutes et 
dominationes sempiternas * creavi : sed et ipsum 
Spiritum sanctum qui est ante omnia et major om- 
nibus creationibus, et c:xtera coelestia οἱ terrestria 
visibilia et invisibilia tempora et s:ecula, volente 
l'atre et. jubente, ego creavi * : et nulla fuit discre- 
pantia inter Patrem jubentem et me perficientem * : 


1 Deest hioc vocabulum. 

3 [ta cod. 

* Deest non. 

* Cod. sempiternos. * 

" Cod. inter patre jubente me perficiente. 


ἃ Secta hoc loco dicitur pro doqmate. Et quidem 
ita loquitur Didymus de Trinitate, Hieronymo inter- 
prete, ff. 5. 21, 37. Legesis ibidem adnotationes ad 
fT. 5, et confer. ff. 52. Quin adeo sic loqui videtur 
etiam Julius Paris a me nuper editus, lib. n, 2, 2. 
Num ergo Ariani a Catholicis triginta fere dogrnati- 
bus dissidebaut? 

b Spuriam lianc Arianorum interpretationem novit 
refutavitque Hilarius de Triu. vni, 5 sqq. At non 
jta intellexerunt Judzi ipsi Christum loquentem : 


trones, et eos qui diffiderunt * veritati, crediderunt 
autem iniquitati, qui doctrinam meam abjecerunt, et 
suam statuerunt, jusso ? Patris mei per me ab ange- 
lis tneis mittentur, in metallum ignis? :eterni. Luce 
clarius nobis patefecit Dominus noster et Deus Jesus 
Cliristus Filius Dei Patris omnipotentis illud quod 
dixerat superius : Amen, amen dico vobis, non potest 
Filius a se facere quidquam, nisi ante viderit. Patrem 
facientem € : quecumque enim. Pater facit, hec eadem 
[acit Filius. Similiter nihil Filius sibi przesumere, sed 
omnia imperata patris facere δ. 

Iterum dicamus pauca adversus Macedonianos h, 


C qui dicunt Filium similem per omnia et in omnibus 


Patri, et. nullam. esse differentiam inter Patrem et 


* [ta cod. 

? Cod. dixisse. 

? (Cod. diffiduerunt ; sed prior wu fortasse deleta. 
* Cod. josso. 

19 Cod. in ignis; sed in fortasse deleta. 


Sp. S. lib. 1, 5, 7. Prrterea legesis locum Nicetze 
Aquileiensis jam a me relatum p. 212, et Didymum 
de Sp. S. cap. 14, sqq. et de Trin. 1, 6. Tum vero 
sic Basilius de Sp. S. cap. 24, 56 : Τίς οὕτως ἔλπίδων 
αἰωνίων ἄμοιρος, ὡς τῇ χτίσει συντάξαι τὸ Πνεῦμα, τῆς 
θεότητος ἀποστήσας: ()uis adeo spei eterne expers est, 
ul Spiritum a deitate distractum, creature copulet ? 

f Aliter loquitur orthodoxus llilarius de Trin ΧΙ, 
12, qui recitato evangelico textu, pergit dicere : 
Dum non ab se facit, ad id quod agit secundum nativi- 


quin imo auditis his verbis , Ego et Pater unum su- p /2tem sibi Pater auclor. est : et tamen cum qugcunque 


mus, sustulerunt lapides ut Jesum occiderent, quia 
se Deum faciebat; qua super re legesis eumdem Hi- 
larium vir, 25 sqq. 

€ [mo Nicetas a me editus de Rat. fid. p. 6, ait : 
Cum Pater dicat, Hic est filius, hunc audite; filius 
dicat, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant 
Patrem ; que cecitas mentium est, intermissa honori- 
ficentia, contumelias concinnare? quae oblivio spei est, 
infirmum et minorem οἱ contemptibilem estimare Chris- 
lum? etc. 

4 En ut Ariani negabant nativitatem eternam, 
quam orthodoxi Patres prclarissime comprobant 
Tertullianus contra Prax. cap. 5; Hilar. de Trin i, 
24; n, 20; m,5;1v, 6; xn, 21 sqq., 51; Ambros. 
de Fid. 1, 8; Cyril. de Trin. dialog. 2; Fulgent. ad 
Trasim. n, 7; et contra Fab. frag. xix, xx; aliique 
passim. 

* Non esse creaturam Spiritum sanctum demons- 
trat (preter jam dicta p. 215, n. 5) Ambrosius de 


[acit Pater, eadem et Filius facit similiter, non in ali- 
quid quam in Deum subsistit, ad facienda omnia que 
Deus Pater. faciat, paterne omnipotentig in se subsi- 
stente natura, etc. Eamdem objectionem prolixe ad- 
modum dissolvit Ambrosius de Fide 1v, 4 sqq. sic 
fere concludens : Quod dixit Scriptura quia non potest 
a se facere quidquam, ad inseparabilis οἱ individue 
charitatis retulit unitatem. 

€ Objectioni Arianorum quam ex obedientia Christi 
petebant, respondet Ambrosius de Fide i1, 10, qui 
sic concludit : In forma hominis constitutus, subditus 
erat Joseph et Marie. Numquid ergo minor et hominibus, 
quia subdilus? Aliud pietatis, aliud potestatis est : sed non 
prejudicat pietas potestati. 1n quo ergo legis subditum 
patri? in corpore scilicet, in quo erat subditus matri. 

h Damnati sunt Macedoniani in cóncilio I Constanti- 
nopolitano anno Christi cccrxxxr. Neque fere ab hac 
ipsa xtate distare videtur noster bic auctor Arianus. 


611 


MÓNUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


613 


. Filium ^ : et adversus eos qui se dicunt orthodoxos A cem ? facere, sacrificationem * tibi offerre possimus, 


esse, qui Filium a*qualem Deo Patri jer omnia et in 
omnibus mortifere defendunt : quia.de Patre et Filio 
convenit illis, et de Spiritu sancto dissenriunt; quia 
isti et Spiritum sanctum per omnia et in omnibus 
co:equant Patri et Filio; Macedoniani autem Syiri- 
tum sanctum jussu Patris per Filium creatum defen- 
dunt, et nuntium et ministrum Patris Ῥ eum esse 
przdieant, sicut et nos *. (Explicit tractatus ut pagine 
vacuum spatium demonstrat.) 
FRAGMENTUM VII. 

05 S . IBanupositionibus suis pr»ponunt Patrem 
Filio, dum dicunt : Deus maxime, muudi conditor et 
effector, Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi. 
ltem, Deus clarioribus clarior, celsis celsior, paten- 


nisi per quem Iu nobis misisti, et cxtera, Item : Dig- 
num el justum esi, &quum et justum est, nos. tibi su- 
per omnia gratias agere, Domine sancte pater omnipo- 
lens eterne Deus , qui incomparabili tua bonitatis 
lionestate Iucem ὃ in tenebris fulgere dignatus es, mit- 
tens nobis Jesum Christum. suspitatorem * animarum 
nesirarum, qui nosire salutis causa humiliando se ad 
mortem " usque. subjecit, ut nos ei quam * Ádam ami- 
seral immortalitati * restitutos, efficeret 15 sibi heredes 


. et filios : cujus benignilati *! agere. gratias, tue tante 


magnanimitati 15 quibusque !* laudibus nec sufficere 
possumus, pelentes de tua magna et flexibili pietate 
accepto [erre sacrificium istud, quod tibi offerimus 
stantes !* anle. conspectum tua divine pielatis, per Je- 


tium virtus przpotentior, Deus in praecipuis, in sum- B sum Christum Dominum et Deum nostrum, per quem 


mis summus, in singulis singularis. ltem nullo modo 


praponunt jn scriptis suis Patrem Filio; insuper et. 


damnant, qui przeponunt Patrem : et tain ! ipsi pr:e- 
ponunt Patrem Filio in symbolo, dum dicunt : credis 
in Deum Patrem omnipotentem, creatorem. coii et 
terr? credis et. in Jesu Christo Filio ejus *? Item 
nullo modo pr:ponunt Filio Patrem in scriptis suis : 
[nsuper damnant omnes, qui przeponunt Patrem 
Filio : et tamen ipsi iu benedictionibus suis przpo- 
nunt Pavrem. Filio, dum dicunt : Deus et Pater Do- 
mini nostri Jesu Christi, qui te regeneravit ex aqua, 
ipse ie linet Spiritu sancto, et c:elera. Nullo modo 
pra ponunt Patrem Filio inscriptis suis; iusuper om- 
nes, qui pr:ponunt Patrem Filio 4, condemnant; et 
tamen ipsi pr»sponunt Patrem Filio in oblationibus 
suis dicentes ὃ : Dignum et justum esl nes tibi hic et 
ubique gratias agere, Domine sancte omnipotens Deus : 
neque est alius, per quem ad [6 aditum habere, pre- 


! [ta cod. pro tamen, ut. recte scribitur infra. Ni- C 


bilominus ita fit etiam apud Frontonem p. 175, v. 5. 
a line. 

* Sic mutatur casus in cod. 

* Cod. precem. 

* Cod. sacrificaljio. 

* Cod. luce. 


᾿ * Macedonianos consensisse cum Catholicis de Pa- 
tre Filioque, ac. de Spiritu sancto tantummodo dis- 
pensisse, dicitetiam Augustinus contra Ma xiwin. rr, 25. 

b Didymus orthodoxus de Sp. s. ff. 50 : Missus a 
Patre Spiritus sanctus, non servus, non alius, nec dis- 
junctus α Filio, intelligatur. 

* Imo exploratum cst Macedonisngm hzresiimn ex 
Ariana fuisse progenitam, ul. ait Damasus epist. ad 
Paulin. Przterea narrat. Didymus de Trin. m, 10, 
Macedonium ab Arianis episcopum fuisse ordinatum; 
ab hoc autem facium episcopum Marathonium ho- 
mousi:e corypbaum. 

4 Quare ju ecclesiasticis ecriptis przeponatur Pater 
Filio, rationem reddit Photius in edita a me que- 
slione Ampbilochiana190. Et quidein a S. Paulo prio- 
remPatre aliquando nominari Filium observat Cerea- 
lis coutr. Max. cap. 19. 


6. Notemus sequentia ex praefaiioue antiquissima et : 


canone missze fragmenta. 

f Dic Ariani vel Arianis, Sie autem loquitur Pal- 
ladius Arianus apud Vigil. Taps. concil. Aquil. lib. 1, 
p. 488: Diximus probaturos nos Christianos in conci- 


petimus et rogamus. Nullo modo przponunt. 

FRAGMENTUM VIII. 

εν. Patrem et Filiuni, boe est inter lumen na- 
tum et inter lumen non natum. Nos vero Christiani, 
quibas impositum est falsum nomen Arianos f, sic 
credimus et honotificamus, ut supra scriptum est : 
quia Deus Pater omnipotens ipsum Filium ante 
omnia € voluit esse, et est et permanet : et quia 
Deus Pater omuia et nos creavit per Filium, quia 
pater jussit Filio, et statim Filius fecit : regimur a 
Patre per Filium, quia pater jussit Filio, et Filius 
regit nos. Pater dedit legem Moysi per Filium , pro« 
plietas instruxit per Filium, quia Pater jussit Filio, et 
legem dedit et prophetas instruxit : redemit nos Pa- 
ter, et remisit nobis peccata per Filium, quia Filius 
jussu Patris et redemit nos et remisit nobis peocata : 
dedit nobis Pater Spiritum sanctum per Filium, quia 
Pater jussit Filio, et statim Filius dedit nobis Spi- 


' Cod. a morte. 

* Cod. que. 

* Cod. ünmortalitate. 
'* Cod. efficere. 

!! Cod. benignitates. 
'* (od. magnanimitate. 
13 Tta cod. 

!'5^ Cod. stante. 


lio pleno. Sed multo justius dicitur àb ortliodoxo 
apud Hilarium ad Const. Aug. 1, 2 : Catholicus sum, 
nolo esse hareticus ; Christianus sum , non Arianus. lt 
ff. 6 : Cogunt non ut Christiani omnes sint, sed ut 
Ariani. Sic loquitur sepe Lucifer tum nominatim 
contra Const. ed. Coleti 47 et 2235 : Cum sis Arianus, 
le. fingis Christianum, Et p. 97 : Cum sitis. Ariani, 
quomodo dici Christiani poteritis? cum negetis Christum 
unicum Dei filium, etc. Item Ambrosius de !ncarn. 
cap. 2 de Arianis ait : Sub optione nominis Christiani, 
et quadam nuncupativa fidei germanitate, parricidiali- 
bus gladiis nos cupiunt vulnerare. 

& Nempe ante omnia creata, vel ante omnia coepta- 
rum rerum szculoa. Ilic enim erat Árianus sensus ; 
ita ut filius nonnisi excellentissima οἱ antiqnissima 
esset creatura. Contra hunc errorem , 3b aliis patri- 
bus passim refutatum, Claudius Piceni episcopus 
apud Hier. dial. adv. Lucif. ff. 18, aiebat in Ari- 
minensi concilio : Si quis dixerit Filium Dei esse qui- 
dem aste omnia se(ula, sed non qnle omne omnino 
tempus, ul ei aliquid aniteferat (puta Patrem) anathema 
sit. Dixerunt cuncti, a sit. 


615 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. ' 


611 


ritum. sanctum : exaudivit ! nos Pater et. miseretur A :i jussu Filii Pater corpusex virgineaccepit, deposuit, 


per Filium, quia genua et cervicem flectimus Patri 
per Filium : suscitavit Pater templum Filii sui per 
Filium, quia Pater jussit Filio ut susciperet corpus, 
dcjoncret, iterum reciperet tertia die et rediret ad 
Patrem. Suscitaturus est Pater omnes mortuos per 
Filium, quia Pater jussurus est Filio ut suscitet 
omnes mortuos : judicaturus est Pater omnes vivos 
et mortuos per Filium, hioc est bonos et malos, ju- 
stos et injustos, quia Pater jussurus est Filio ut susci- 
tet omnes mortuos, et judicet * vivos et mortuos, 
hoc est bonos οἱ malos, justos et injustos : daturus 
est Deus Pater justis vitam zeternam, injustis poenam 
perpetuam per Filium, quia Filius jussu Patris dabit 
vitam xternam justis, penam perpeuiam injustis. Et 
ideo nos Ecclesia Dei sancta et Christi ejus omnes 
primitias Patri damus, sequentias vero Filio; sicut 
etiam Paulus apostolus hzc omuia. breviter definivit 
dicens : Etsi sunt dii aut domini sive in calo sive in 
terra, nobis unus est Deus pater, ex quo omnia, et, nos 
ex ipso : et Dominus Jesus, per quem omnia , et nos 
per ipsum ^. Nam de his, qui se diount orthodoxes 
esse, qui Filium per omuia et in omuibus coxquant * 
Deo patri, et Spiritum sanctum per....... 


FRAGMENTUM IX. 

. 5. Fia nos infamant. Sed Macedonjani post hac 
omnia corrigunt se, et dicunt: Filium similem per 
omnia et in omuibus Deo Patri esse dicimus 5 : his, 
autem qui dicunt esse differenti^m inter lumeu. na- 
tum et inter lumen non natum, non communicamns, 
quia nullain differentiam esse inter Deum natum el 
inter Deum non natum diciinus : :equalis * honore, 
«quales virtute Soziphanes * princeps eorum scrip- 
sit. Ob hoc etiam coguntur a nobis, ut ostendant no- 
bis si scripta sunt de Patre ea qua scripta sunt de 
Filio 4 : dicant et ostendant de Scripwris si Pater a 
Filio ante $xcula natus sit, et omnia jusso * Filii Pa- 
ter fecerit, omnia et regat: aut sj Deus Pater omni- 
potens minister nuntius et sacerdos sit Filii sui : aut 


! Cod. exaudi. 

* Cod. indicat. 

* Cod. coequant. 

* ]ta cod. pro equales. 

* ]ta cod. AL infra jussu. 
* Cod. vitam. 


^ Recetam hujus loci iutelligeatiam decet uos Fer- 
randus epist. Casin. ff. 6, p. 174 — 175. 

b Neque idcirco Macedoniani rectam de Fili» fidem 
habebaut , quem dicebant Aomausion, similis substan- 
tic ; non homoousion , consubstantialem. lta. Didymus 
de Trin. i, 54: καὶ Μαχεδονίου δὲ παῖδες ὡς τοῦ ἁγίου 
πνεύματος, οὕτω xal τοῦ μονογενοῦς τὴν δόξαν οὐ σώξου- 
σιν, ὁμοιούσιον τῷ πατρὶ xal οὐχ ὁμοούσιον λέ- 
γοντες αὐτὸν, ὡς νοεῖσθαι otc ἄλλης ὁμοίας οὐσίας ἐστίν. 

€ Soziphanis Macedonianorum pracipsi nullum 
exstalt scriptum, ac ne neinoria quidem, ut reor. 

4 Abutitur in sequentibus Arianus aurtor Scriptu- 
ris divinis, qu:e modo personas distinguunt , modo 
de Chrisio De», inodo de homine loquuntur, modo 
attributa diversa narrant. Adi Photium a ime editam 


Amphiloch. c.xxxvag. Breviter Nicetas, p. 6: Hay . 


omnia non infirmant Filium , neque depretiant, sed a 
Patre distinguunt. De his Arianorum fraudibus lo- 


el recepit : aut si Deus Pater rogavit Filium, et ac- 
cepit Spiritum sanctum, et dedit, donavit, misit Spi- 
ritum sanctuin Apostolis : aut si jubente Filio susci- 
taturus est Pater omnes inortuos, et judicaturus est 
vivos et mortuos , hoc est bonos et malos, justos et 
injustos. Seriptum est in Evangelio ; Sic enim dilezit 
Deus hune mundum, ut Filium suum unicum mitteret, 
ut det animam suam pro seculi vita *; ut omnis qui 
crediderit in. eum , non pereat, sed habeat vitam ceter- 
nun. Nec enim misit Deus Filium suum in hunc mun- 
dum ut judicet mundum, sed ut salvetur. mundus. per 
eum. ltem in Evangelio : Pater diligit Filium, et omnia 
dedit in manus. ejus. Tem in Evangelio : Sicut enim 
Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam 


B habere in semetlpsum , et. potestatem dedit εἰ judicium 


faciendi. ltem in Evangelio : Quia discendi * de calo, 
non wt faciam voluntatem meam , sed voluntatem ejus, 
qui me misit, Patris ὁ: Hec est autem voluntas ejus , 
ut omne quod dedit mihi Pater, non percam nihil cx eo, 
sed resuscitem * novissima die. ltem in Evangelio : 
Hac est enim voluntas Patris mei , qui me misit, ut 
oninis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam 
&lernam : el resuscitabo ego eum....... 


FRAGMENTUM X. 

. . Deus Filium suum mittens in simi- 
litudinem carnis peccati, et de peccato damnavit 
peccatum. Item Paulus apostolus : Ád * ubi venit ple- 
nitudo temporis, misit Deus Filium suum factum per 
mulierem. EA alia millia talia Scriptura divina nobis 
tradidit. Ostendant nobis ! ergo Macedoniaui, dicunt 
Filium per omnia et in omnibus z::quailem esse Deo 
Patri, et hi etiam qui se dicunt esse orthodoxos, qui 
non solum Filium cozquant Patri, sed. eiiam. Spi- 
rilum sanctum per oinnia et in omuibus co:equant 
Patri et Filio, si alicubi scriptum est : Sic enim di- 
lexit Deus hunc mundum, ut Patrem suum mqitte- 
ret δ, ut del aniinam suam pro seculi vita Ἶ5 
omnis !!, qui crediderit in eum, non pereat, sed ha- 

* Jta eod. di pro de, ut iufra. 

5 Col. resuscitet. 

* [ta cod. pro at. 


! Cod. vitam, sed m videtur deleta. 
!! Cod. omnes. 


* 


quitur etiam Hilarius de Trin. xi, 6. Objeeliones au- 
tem h:vreticorum adversus Filii divinititein ex bibli- 
cis locutionibus petitas, prolixe refutat Didymus toto 
libro tertio de Trinitate. ' 

e Augustinus contra Maxiinin. n, 20, relatis his 
verbis ail : Potest accipi secundum id quod est «nige- 
nitum Veróum ; ut ideo voluntatem non euam αἰ ΟΡ 
esse, sed Patris, quoniam de Patre est quidquid est Fi- 
lius ; non autem est de Filio quidquid eet Pater , cic. 
Non absurdum est tainen, μὲ etiam koc secundum id 

uod homo (actus est, dixisse &ccipiatur. Cuin priore 
A ogustini sententia conspirat Paulinus Aquileiensis 
contra Felicem, 11, 7; sed dissentit a posteriore. 

f Morem hunc Arianorum exagitandi adversarios 
variis iuterrogationibus exbibeL nobis prolixe οὐ 
Ruünus de fd. cap. 52, sq. qui ei eurua peracuta 
sophiumata multa eoarguit. 

5 Jam demonstravit Augustinus coutr. serm. 


615 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


615 


beat vitam xeternam : hon enim misit Filius Patrem A sus, Amen, amen dico vobis, non Moyses dedit vobis 


suum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus 
per eum. Ostendant nobis scriptum esse : Confiteor 
tibi, Fili, domine coli et terrze, quia abscondisti haec 
a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis. 
Ita, Fili, quia sic placuit bona voluntas tua ante te. 
Legant si nobis scriptum est : Filius diligit Patrem, 
et omuia dedit in manus.ejus. Probent nobis , scri- 
ptum est : Sicut enim Filius habet vitam in semet- 
ipsum, sic dedit Patri suo habere vitam in semet- 
ipsum : et potestatem dedit ei judicium faciendi. Aut 
$i poterint ostendere scriptum, Quia discendi ! de 
colo, non ut faciam voluntatem meam, sed volun- 
tatem ejus qui me misit filii mci : hrc est enim vo- 
luntas ejus, ut omne * quod dedit mihi filius, non per- 
dam nihil ex eo, sed resuscitem euin iti novissima 
die. Item legant nobis : Omnis ὃ qui audit Filium et 
didicit, venit ad me; non quia Filium vidit quisquam, 
nisi qui est ex ipso, hic vidit Filium. Ostendant no- 
bis, scriptum est : Mea doctrina non est mea, sed 
ejus, qui me misit, Filii mei. Aut probent nobis 
scriptum esse : Propterea Filius meus diligit m^, 
quia pono animam meam, et iterum sumam illam. 
Nemo tollit illam a me, sed ego pouam eam a memet- 
ipso : potestatein habeo ponendi eam, et potestatem 
habeo sumendi eam; hoc enim przceptum a filio... 
FRAGMENTUM XI. 

ern nn n. ltem in psalmo : Beati qui habi- 
tant in. domum tuam *! in secula seculoram lauda- 
bunt te. Item in Evangelio : Ut * omnis qui crediderit 
ín eum, non perent, sed habeat vitam aeternam. Sic 
enim dilexit Deus hunc mundum, ui Filium suum uni- 
cum milteret ; ut omnis qui crediderit in. eum , non 
pereat, sed habeat vitam eternam. Item in Evangelio : 
Qui unico credit Filio, habet vitam eternam : qui non 
credit Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manebit su- 
per eum. Item in Evangelio : Respondit Jesus et dixit 
ei : Omnis qui bibel de aqua hac, sitiel iterum : qui au- 
tem biberit de aqua, quam * ego dabo ei, non sitiel in * 
eterno; sed erit et fons aqua salientis in vitam eter- 
nam. ltem in Evangelio : Qui metet, mercedem acci- 
pit ; et qui congeret , (rucium in vitam clernam. ltem 
in Evangelio : Amen, amen dico vobis , quoniam qui 
verbum meum audit, et credit ei qui me misit , habet 
vitam clernam; el judicium δ non veniet , sed (ransiet 
de morte in vilam. Item in Evaugelio : Dicit ergo Je- 

! [ta cod. 

* Cod. omnem. 

ὁ Ra schede, quas idc llo, qui ! 
e codice Mediolanensi est, a quo nune absum. T 

δ Sch. aut. 

* Sch. quem. 

? Sch. ien pro ἐπ. 

* Corrige in judicium. 

* [ta sch. 


19 |ta sched. di pro de, utsupra. 
" ]ta sch. 


Arian. cap. 5, itemque de Trin. iv, 27, non idcirco 
esse Filium minorem aut diversum natura Patris , 
quia ab hoc missus cst. Adde Nicetam de rat. fid. 


panem de colo ; sed Pater meus dat vobis panem de 
eclo illum verum. Ille est enim panis qui discendit * de 
celo, et vitum dat huic mundo. Dixerunt ergo ad eum , 
Domine, da nobis hunc panem. Et dizit eis Jesus : ego 
gum panis vite; qui venil ad me, non esuriel ; et qui 
credit in me, non siliet umquam. 

Item in evangelio: Hac est autem voluntas Patris 
mei qui me misit, ut omnis qui vidil filium et credit in 
eum, habeal vitam eternam ; et egoresuscitabo eum in 
novissima die.ltem in Evangelio : Amen,amen dico vobis, 
qui credit in me liabet vitam eternam. ltem in. Evan- 
gelio : Ego sum panis vivus, qui discendi 15 de celo, at 
δὲ quis manducaverit ex hoc pane, vival in eternum. 
ltem in Evangelio : Qui manducat hunc. panem, vivit 


B in aternum. ltem in Evangelio : Qui manducat meam 


carnem el bibet !! meum sanguinem, habet vitam eternam. 
ltem in Evangelio : Qui sunt ex omnibus !* meis... 
FRAGMENTUM XII. . 
.. Tollite portas principes vestri; et elevamini 
porte eternules, et introivit 15 rex glorie. Quis est iste 
rex glorie ? dominus fortis et potens, dominus potens 
in prelio. Tollite portas principes vestri, et elevamini 
porte clternales, et introivit rex glorie. Quis est iste 
rex glorie ? domiuus virtutum, ipse est rez glorie. 
ltem Paulus apostolus : imitatores mei estote, fratres, 
el conspicite eos qui ita ambulant : quos sepe dicebam 
vobis, et nunc etiain flens dico, inimicos crucis Christi : 
quorum finis erit interitus; quorum Deus venter, et 
gloria in confusionem ipsorum : qui terrena sapiunt : 
nostra vero conversatio in colis est ; «nde et salutarem 
exspectamus dominum nostrum Jesum Christum, qui 
transjiguravit * corpus humilitatis nostre 15 conforma- 
tum corpori !5 glorie suc, secundum operationem , ita 
ut possit illi subjicere omnia. ltem in Evangelio : 
Cum venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes 
angeli cun. eo, tunc congregabuntur omnes gentes ante 
eum ; el segregavit eos, quemadmodum pastor segregat 
oves ab "7 hedis 1; et statuel eos ad dexteram suam, 
hados autem ad sinistram. Tunc dicit rex eis qui ad 
dexteram. sunt, venite benedicti Patris mei ; percipite 
regnum paratum vobis ab origiue mundi. Esurivi*enim, 
el cibastis !* πιὸ; sitivi *^, οἱ potum dedistis milii ; nu- 
dus fui, et cooperuistis ** me; infirmus fui, et visitastis 
me ; in carcere fui, et venistis ad me. Tunc responde- 


D punit dicentis *? : Domine, quando te vidimus esurien- 


!3 [ta sch. hic et infra, v pro ὁ. 

᾽ν ]ta sch. Sic infra segregavit. 

15 Sch. nostre. 

1$ Sch. conformam corporis. 

17 Cod. ad. 

'^ [ta sch. sine diphth. . 
19 Sch. cibasti. 

* [ta sch. hic et infra. 

3! Sch. cooperuisti. 

?! [ta sch. pro dicentes. 


ubi eleganter demonstrat, sicque concludit : IJ c 
ideo sunt posita, ut vera ejus divinitas non negetur. 


611 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


618 


tém, et cibavimus ? vel sitientem, et potum. dedimus ? A mortua , aut corruptionem sustinuil; sed separatio 


aut quando te vidimus liospitem, et collegimus te? aut 
nudum, et cooperuimus te ? aut quando te vidimus in- 
firmum, et visitavimus te? aul. in carcere, el venimus 
ad te ? Quibus respondit rex dicit * ?* Amen dico vobis, 
quamdiu [ecistis uni ex his. fratribus minimis, mihi 
fecistis. Tunc dicit his qui ad. sinistram * sunt : Rece- 
dite a me, maledicti, in ignem eternum , quem paravit 
Pater meus diabolo et angelis ejus. Esuriti enim, et 
non dedistis mihi manducare; sitivi , et non dedistis 
mihi potum ; hospes eram, el non recepisiis; nudus 
fui, et non vestistis me; infirmus fui, et non. me visi- 
(astis ; in carcere fui, el non venistis ad me. Tunc re- 
&pondebunt..... 


FRAGMENTUM XIII. 

..... admodum qui in principio Evangelii Verbum 
Deus esse pr:edicatur apud Deum. Propter hzc quz 
superius antedicta sunt, et quando piis pium sen- 
Sum propter eum tradidit , tunc procedens wuodicum, 
dicit : Ei Verbum caro facium ὃ est, et habitavit in 
nobis, el vidimus gloriam ejus, gloriam tamquam 
wnici a Patre, plenum glorie ἐξ veritatis. Ipsum 
igitur Verbum Deum, ut non zstimes hunc innatum 
Filium unigenitum Dei , certissime et manifestissime 
ostendit Spiritus sanctus per beatissimum Joannem , 
simul eL modum humanitatis manifestissime adnun- 
tians, obstruit os eorum qui dicuut eum animam 
cum corpore assumpsisse ἃ. Áit : « Et Verbum caro 
factum est, et habitavit in novis * : » hoc est car- 
nem induit, non quia immutavit ipse Verbum Deus in 


paulisper a corpore dealitatis, corruptio ejus corpo- 
ris cognoscitur. Verbum autem Deus nihil passus 
est, uisi injuriam tantummodo propter nos. Si enim 
morientibus nobis nostrz:: anima: non moriantur, 
Scd recessio animi a corpore corruptela hominis * 
nostri fit, multo magis dealitas unigeniti Dei nou 
moritur; sed quando voluit, nutu Patiis ultro nmor- 
tuus est; hoc est a corpore recessit, ct separatio 
ejus mors ejus dicitur 5 ". Post tertiam autem diem 
resunmpsit iterum paterna voluntate corpus ; et resus- 
citavit eum * ad incorruptionem; ct ascendit cum 


.60 super ccelos; et habet eum gloriosum templum 


sanctum vivum ; et in ipso corpore, in quo salvavit - 
genus humanum, in ipso in dextera virtutis Dei ado- 


B ratur ab ? omnibus. Eorum igitur certam notitiam 


disce a beatissimo et primo martyre dealitatis Christi 
Stepliono dicente : Video, inquit '*, celos apertos , 


-et Filium hominis stantem ad. dexteram virtutis Dei. 


Filium hominis corpus quod. .... 


FRAGMENTUM XIV. 

.....fünisierii ad zdilicationem corporis Christi, 
videntibus discipulis ascendit. Ascendit autem cum 
corpore ad suum Patrem, ubi erat antea ; et munus 
acceptabile obtulit Patri nostrum corpus ; et recipiens 
ad dexteram sedem suam ; venturus inde iterum cun 
gloria et virtute judicare vivos el mortuos, et red- 
dere unicuique secundum opera ejus. Misit nutu 
Patris Spiritum sanctum discipulis suis, sicuti pro- 
misit dicens : Si ascendo ad Patrem, mitto vobis Spi- 


naturam * carnis, sed carnem suscepit et habitavit C ritum veritatis. Set !! hunc. Spiritum oportet nos ne- 


iu nobis, hoc est in carne nostra, et in ipsa passus 
est impassibilis Verbum Deus; ct corruptelam susti- 
nvit incorruptibilis Deus, ut nos ad incorruptibilita- 
tem commutet. Non autem dealitas ipsius Verbi 


! Corrige dicens. " 

! Schied:e sinistra. 

? Schedze factus; sed infra factum. 

* [ta cod. 

Cod. in natura. 

$ Sch. omini. 

' [n schedis oblitteratz: sunt quatuor circiter lit- 


^ llunc ipsum Ariomanitarum errorem refutat 
Augustinus contr. serm. Arian. ff. 7 : Ecce in quibus 
verbis suis omnino manifestant negare se quod a 
talem persone Christi etiam humana anima pertineat ; 
sed in. Christo carnem et divinitatem tantummodo con- 
fiteri.. Quandoquidem cum penderet in. ligno , illud 
ubi ait : Pater, in. manus tuas commendo spiritum 
meum, divinitatem ipsam volunt eum intelligi commen- 
dasse Patri, non humanum spiritum quod est anima, 
etc. Fateantur Christum non tantum carnem , sed ani- 
mam quoque liumnanam unigenito coaptasse, etc. Lege 
etiain Ambrosium, de lncarn., c. 7; Fulgentium, ad 
Trasim., 1, 18 ; in, 48, 19, 21, 24; et coutra Fastid., 
cap. 22; itein. Ferraudum, epist. Casin. ff. 9. In 
eodem hoc errore Macedonianos quoque versatos 
fuisse, docet nos Theodoretus in dialogo contra illos; 
quo quidem errore nili absurdius esse potuit. Nam 
cum Jesus tristitie et pavori in passione obnoxius 
fuerit; [5 autem affectiones in corpus non cadant ; 
consequeretur ut divioitas tristis, metuens dolensque 
fuerit ; siquidem Jesus anima carebat, ejusque vices 
Occupabat divinitas. 


PATROL. XLII. 


cessarie “5 confiteri, qui sumus veritatis defensores, 
tertium post Patrem et Filium natura * et ordine, ct 
"eumdem in natura et dignitatem !? possidentem. Ilic 
est primum et majus Patris per Filium opus d, crea- 


terze. Nulla tamen videtur esse lacuna. 
8 [ta sch. pro id. 
? Sch. ad. 
19 Sch. inquid. 
1! [ta sch. 
13 Sch. necessaria. 
18 [t3 cod. 


b [mo vero christiana doctrina est, divinitatem 
in Christi morte neque corpus ejus exanime, neque 
divisam ab eo animai, deseruisse. Lege etian Ful- 


D gentium ad Trasim. uni, 25, 54. 


c Longe aliter Augustinus orthodoxus de Trin. 
vi, 7 : Etiam Spiritus sanctus in eadem wuitate sub- 
siuntig εἰ qualitate consistit. —— Ita sunt. illa. tria, 
Deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctius, beatus. Ei 
Didymus, ff. 24 : Indivisa est substantia. Trinitatis. 
Quam rein demonstrat przcipue et. baptismatis for- 
mula ; monetque, ff. 27, ne velimus ex Filii et Spiritus 
sancti operatione diversa, varias cstimare naturas. 

d Paschasius de Sp. S., lib. i, 5, refutat Macedo- 
nium, qui Spiritum sanctum dicebat excellentiorem 
creaturam. Praestat autem audire antiquissimum Pa- 
trem Tertullianum de tota Trinitate loquentem contra 
Praxeam, cap. 2: Unus et omuia, dum ex uno omnia, 
per substantie scilicel unitatem ; et nihilominus custo- 
ditur economic sacramentum, que writatem in Trini- 
tate disponil, tres dirigens, Patrem, Filium et Spiri- 
tum sanctum, Tres autem non statu, sed. gradu, nec 
substantia, sed (orma, nec potestate, sed. specie : unius 


613 


MONUMENTA VETERA Ab ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTÍA. 


620 


tum per Filium ἃ, natura sanctum, sanctificantem À Maria Virgine et in cruce dimisit , Pater suscitavit : 


possidens ' virtutem, ut sanctificet simpliciter ere-- 
dentes in Patrenr per Filium Dominum et Deuin 
nostrum Jesum Christum : et ut. doceat et commo- 
neat et illuminet animas eorum, et dividat gratias, 
et ad scientiam veritatis omncs ducat et adducat ad 
Filium. Hic Spiritus sanctus non Deus 5 neque Domi- 
nus 9, non creator neque factor 4,non colendus neque 
adorandus δ, per divinas annuntiatus agnoscitur 
Scripturas; sed Spiritus sanctus, qui quz ? facta 
sint, per Filium sanctificat, et illuminat, et consolatur, 
et interpellat gemitibus inenarrabilibus pro nobis; 
et adjuvat infirmitatem orationis nostra, et adducit 
ad Filium Dei perducendos ad Patrem. In isto Spiri- 
twet angeli adorant Filium, et arcangeli * et omnes 


mundum sibi reconciliavit, peccata dimisit et dimit- 
tit * quotidie, omnes mortuos resuscitalurus, et 
omnes vivos et mortuos judicaturus, bonis et fidelibus 
requiem et gloriam zeternam daturus, malos et per- 
fidos in gehennam 15 missurus : primum quia ipsuin 
Filium sciens, potens, volens ante omnia creavit, 
fundavit, genuit, fecit ^, secundum quod ipse Deus 
Pater omnipotens voluit, definivit, jussit Filio, ut per 
ipsum omnia creata, facta, fundata, nata, substite- 
runt et reguntur jussu Patris : per Filium legem 
tradidit : Filius Spiritum sauetum dedit et dat sem- 
per sanctís : prophetas instruxit : templum suum, 
quod sumpsit ex Maria Virgiue et in eruce dinisit, 
ipse Filius suscitavit : mundum Patri suo et sibi re- 


invisibilium et celestium naturx * in isto adorant B conciliavit : peccata dimisit οἱ dimittit. quotidie , 


Filium, et per Filium, Patrem : ct in ipso Spiritu 5 
ganctificatze * omnes rationabiles creatur:ze accedent * 
ad Filium Dei, et per ipsum glori(ic:int Patrem : et 
ipse Spiritus sanctus. ante omnia et pro omuibus et 
super omnia et cum omnibus Filium adorat ipse solus 
f sine mediatore, per quem faetus est ante omnia : 
sicuti et Filius ante omnia et pro omnibus, et cum 
omnibus, et super omnia Patrem adorat, et gratias 
agiL sine mediatore, solus condigue *, qui genuit 
illum ante omnia. Et sicuti Filius a semet ipso facit 
nibil , sed...... 
FRAGMENTUM XV. 

v». θὲ regantur, non vivet in :eternum, sed po- 

tius damnabitur in metallum iguis :eterni. Hoc etiam 


omnes mortuos suscitaturus et judicaturus omnes 
vivos et mortuos : bouis et fidelibus requiem et glo- 
riam zeternam daturus : malos οἵ perfidos in gehen- 
nam missurus. Unum autem imperium et. unam po- 
testatem sic dicimus esse, quia secundum Patris 
imperium Filius omnia perficit: sed et Spiritui sancto, 
angelis et hominibus ea imperat Filius facere secuu- 
dum quod Pater vult et jubet Filio, ut Filius imperet 
exteris omnibus. Eos autem, qui dicunt, quotiens 
Seriptura divina 1) Jesum Christum. commemorat, 
hominem tantummodo significat, corpus et animam 
non Deum, et ex eo es:e Jesum Christum ex eo 
quod de Maria vatus est, antea non fuisse, sicut 
Photinus et antecessores ejus asseruerunt, a com- 


tenore credimussolum Deum Patrem omnipotentem G-munione nostra alienos lisbemus : Unum autem 


omnia crease et regere universa : legem tradidit, 


Spiritum sanctum dedit et dat semper sanctis, pro- — 


phetas instruxit : templum, quod Filius sumpsit de: 


! Sch. possidentem. 
3. Scli. que ei. 

? [ta sch. sine aspir. 
* Sch. natura. 

δ Sch. spirito. 

$ Sch. sanctificati. 


autem substantia, et unius slatus, οἱ unius potestatis ; 
quia unus Deus, ex quo et gradus isti et (orme et spe- 
cies, in nomine: Putris et Filii et Spiritus sancti depu - 
tantur. 

Δ Damasus quidem in epist; ad Paulinum dicit 
hanc sacrilega. affirmationem, eamque anathemate 
ferit. Hanc autem. et sequentes blaspheinias omnes 
singillatim refutant Ambrosius, Didymus, Dasilius , 
Theodoretus, Nicetas, Paschasius de Sp. S.; item 
Augustinus de Trin. 

b Contradicit Aquileiensis Nicetas, p. 19, sic : Quid: 
faciat (ides Ecclesie ? contra omnium opinionem scrip- 
turarum tam Veteris quam Novi Testamenti credat esse 
creatum Spiritun Dei sanctum, quem nisquam creata. 
ram legere potuit ? Absit, — Dominus dicit in Evange. 
lio : Mic de Patre procedit. Quid nunc oportet, fratres? 
Christum audire, an homines ? Christus neque facium 
dizit. Spiritum sanctum, sed hoc solum, quia de Patre 
procedit. Contrarii dicunt, quia factus est e. creatus. 
Puto melius esset ita. credere ut. Christus. revelavit , 
quam ut humana prasumptio concimavit. 

? Atqui in. symbolo Constantinopolitano definivit 
Ecclesia. : Credimus et in Spirilum. sanetum. DOMINUM: 


Deum et Patrem omnium sic dicimus et credimus, ut' 
istum Spiritum sanctum, quem tertio loco a Patre 
post Filium iu symbolo et in baptismo tradimus, non: 


' [ta sch. quamquam sequitur glorificant. 
5 Sch. condigna. 

? Cod. demisit et dimittit. Sed infra recte. 
19 Cod. in gehenna; sed infra recte cum m. 
!! Cod, Scripturas divinas. 


Lege Basilium de Sp. S., cap. 21. 
.4 Contrarium: demonstrant. vulgo Patres. In his 
Didymus, de Sp. 3., ff. 52, sic concludit : Ex quibus 


D ostenditur esse. Spiritum. sanctum creatorem, ut jam 


in dogmatum volumine breviter ostendimus. 

9 Contra hunc errorem catholica Ecclesia in sym- 
bolo Constantinopolitano affirmat : qui cum. Patre et 
Filio simul adoratur. Tum Damasus papa ad Pauli- 
num : δὲ quis on. dixerit Spiritum sanctum adoran - 
dum ab omni creatura, sicut Filium et Patrem, anaihe- 
masit : Adde laudem illam antiquissimam : Glori : Patri 
el Filio et Spiritui sancto, super qua lege Basilium, 
de Sp. S., xxvii, 68; xxix, 73. 

. f. Quomodo adorat Filium Spiritus sanctu:, si, ut 
811 Augustinus contra. Maximin.,, 1, 19, ne Patrem 
quidem dicitur umquam in Scripturis adorare Spiri- 
tus ? [n-uper Spiritum sanctum nemini. servire de- 
monstrat Ambro-ius, deSp. S., 1, 1, nec non Didy- 
mus, de Trin., m, 6, (f. 10, 11. 

€ Hzereticum. horum verborum apud Arianos sen- 
Sum alihi patefeci. 

. b Has item locutiones, qtatenus eraut haeretica , 
in superioribus refutavi. 


621 


MONÜMÉNTA VETERA AD ARIANOREM DOCTRINAM: ΡΡΙΝΕΝΈΙΑ, 


"E 


esse Deum creatorem * dicimus, quia niliil ab illo et A jorem se Pater " ostendat certum esse quia non so- 


per illum ereatum est; quia omnia a Patre per Filium 
creata sunt; neque ipsum regere..... 
FRAGMENTUM XVI. 

v provisor omnium, judex et dispensator, Deus 
quia omnia creavit et construxit : qui fecit omnia 
ex nihilo. Iterum idem ipse Athanasius antiquorum 
profert memoriam ac Dionysi episcopi, ut ostendat 
ante esse Patrem, quam Filius generaretur, di- 
cens : Jta Pater quidem, Pater et non. Filius; non 
quia factus est, sed quia est ; non ex aliquo, sed in se 
permanens : Filius autem et non Pater, non quia erat, 
sed quia factus est ; non de se, sed ez eo, qui eum fe- 
cit , Filii dignitatem sortitus est ^. Deinde ipse Atha- 
nasius : « Non enim se erigit Filius contra Patrem, 
neque putal paria esse cum Deo 4 : cedit autem 
Patri suo, et fatetur; docens omnes quia Pater ma- 
jor * : major autem non vastitate neque magnitu- 
dine ! f, qu:e quidem corporum propria sunt, sed 
perpetuitate € et. inenarrabili ejus paterua ac gene- 
raudi virtute ! : ut quia ipse quidem sempiternus est, 
el in se plenitudinem labens, et a nullo vitam ha- 
bens. » Similiter etiam  Bithenus episcopus à et 
coguitus * ad Papam ἰ : « Ergo Filium genitum di- 
cimus : Filius autem ingenitus numquam fieri po- 
test. Solum autem Patrem scientes ingenitum de 
sanctis Scripturis : veneramur autem Filium , quia * 
apud nos certum est hanc ejus gloriam ad l'atrem 
ascendere. » Et post pauca idem : « Cum ergo ma- 


! Cod. magnitudinem. 

! Cod. virtutem. 

8 ]ta cod. 

* Cod. qui. 

* Cod. Patre. 

* Num corrigendum ob rationem ? 

? [ta omuino se habet in codice lic locus qui OEdi- 


8 Creatorem demonstrat Spiritum sanctum  ma- 
gnus Basilius, cap. 16. Item Augustinus, contra Maxi- 
miu. n, 17, aliique PP. , quos inter. Ainbrosius, de 
Sp. S., ut, 5 : (Quis vero dubitare potest quia vivificet 
omnia Spiritus sanctus, quando et ipse sicut Pater et 
Filius, creator est omnium ; nec quicquam nisi cum 
Spiritu sancto Deus omnipotens Pater intelligatur ope- 
ratus : quandoquidem et in principio creature spiritus 
superferebatur super aquam ? Caelera quie copiose ad- 
dit Ambrosius, ex ipso foute a curiosis petantur, 
Tum Didymus, de Trin., 1, 36 : Εχάστης ὑποστάσεως 
δυναμένης δημιουργῆσαι, καὶ πάντα ποιῆσαι, εὐδόχησεν 
ὁ Θεὸς xai Πατὴρ διὰ μὲν τοῦ Υἱοῦ xxi Θεοῦ ὑποστῆναι 
πάντα᾽ διὰ δὲ τοῦ ἁγίον Πνεύματος ἁγιασθῆναι... Quin 
adeo Spiritum sanctum οΓύδίογοι declarant. Plato- 
nis comici versus ab eodem Didymo recitati, 0p. cit., 
i, 27. Vide etiam Faustinum, contra Ar., cap. 7. 

b Capitalem hunc errorem quod Filius ante tem- 
pora quidem ( id est ante res creatas ) sit. genitus, 
Sed non ab :terno, late invicteque refellit Hilarius, 
de Trin., 1, 54 ; 1, 20, 11, 89; iv, 6; xuu, 21. 540.51; 
et de Synod. | ff. 25. Item Ambrosius, de Fide, 1, 8 
884. ; m, 4. 

€ [n Athanasii certe epistola de sententia Dionysii 
vix ἢ! sententie invenientur. 

4 Filium nonnisi secundu«n carnem subjectum Pa- 
tri demonstrat 3unbrosius, de Fide, v, 14. Alioquin 
dicit. Apogtolas : Non rapinam arbitratus est. esse se 
aequalem Deo. Legesis preterea Hitariuin, de Trin. , xr, 
00, 49 sqq. , et Leonem Magautn; serm. 25, 2. imo 


B una natura est. » Item Hilari: 


lum operationem * creatur: , sed quia ingenitus 
est. » Similiter idem ipse in alia epistola : « De Pa- 
tre autem et Filii diceris sicut scis superna baculum 
est ambulare ".» Ergo vere primum deprecamur Do- 
minum, ut. veniam mihi tribuat propter necessita- 
tem ; et ita de his incipiam, non de plurimis quzs- 
Honibus, neque per circuitum, sed per compen- 
dium. 
FRAGMENTUM XVII. 


€. ] Significatione ignis, in se ignem habens, 
et in igni ignis manens. Nam cum sit in eo splendor 
lumine? nature, calor virtus urendi, mobilitas zes- 
tuandi, totum ? tamen ignis est, el hxc universa 
« Omnium ergo sao- 
rum quis !? Pater esto. » Item llilari X : « Qusro 
utrum alterius generis Deus sit, qui in forma Dei 
Deus maneat, et secundum consignatas cousignan- 
tesque species iu sigaaeulis cernimus cum impresso 
plunibo ferrum et gemma cerzx specie vel concav:e !! 
in se imago signata. » Item Hilari ! : « Quero ita- 
que nunc, utrum divisio ac separatio sit, cum ignis 
ex igne est ; numquid absciditur natura ? aut non se- 
quitur natura, ne sit cum accenso lumine ex lu- 
mine? » Utile existimavimus hzc pro Patre exerere 
comparationis exempla : nec mentiri 15 de profes- 
sione sua exisiimaretur, cam divinz professionis in- 
telligentiam et ! aliqua naturalia creaturarum exem- 


C pum exspectat. Num (tabernaculum ejus ambulare ἢ 


8 Cod. lumina. 
? [ta cod. 

1? [ta cod. 

!1 Cod concave. 
13 [ia cod. 

13 Cud. ez, 


P.tres id passim concordes affirmant. 

* Famosissimus in theologia locus, super quo vi- 
deudi saltem Hilarius, de Trin., ix, 56; Augustinus 
de Trin., 1, 15, 22, 25, et serm. 514, 6 ; Ambrosius, 
de Fide, ir, ὃ, et ep. 10, class. 1; Theodoretus, dia- 
log. dle Sp. S. cap. 19: Faustinus, lib. de Fide, cap. 4; 
Didymus, de Trin., 1, 56, et ut, 18; Anonyun brevia- 
rium fidei ; Ferrandus, ep. 5, et epist. Casin. , (I. 2, 
1; Fulgentius de Trin., 1, 4; Ephrimius chronicus a 
me uper editus, v, 4768; Nicetas Clioniates, list. 
vir, 5. 

f Par sententia est in Athanasii oratione 1 adv. 
Ari:nos, ff. 58. 

8 [loc refutavimus in superioribus, ubi de Filii 
sternitate. testimonia. doctorum  Ecclesiz. laud;vi- 
mus. Neque item major Pater est generandi virtute, 
quia tam bo.ium e-t Filio, quod Filius.est, quain 
Patri, quod Pater est. 

h ]gnotus mibi hic Bithenus. episcopus. Bitinicus 
episcopus Arianus occurrit in subseripiionibus con- 
ciLiSardiceusis apud llilar., Op. hist. fragm. in. Bi- 
tlynicus lvereticus sub. Constantio imp. occurrit 
apud S. Athanas., Opp., t. I, p. 577. 

! Fortasse intelligendus Julius. papa ad quem fuit 
Sardicensis epistola scripta. Hilar., Op. hist., frag. i1. 

j Sequentia verba S. Hilarii suut ex opere de Tri- 
nitate, lib. vii, 29. 

k Lib. viu, 46. 

"lLib. vi, 29 et 30. Quamquam in editiones" 


alius materia ordo est. 


625 
pla praestarent ! : 
furor hereticus turbaret, ut id de Deo credi non 
oporteret * , quod difficile, nisi per corpoream com- 
parationem ^, possit intelligi; idcirco secundum * 
jllud Domini dictum, Quod de carne nascitur, caro 
est; quod autem de Spiritu, spiritus est; quia Deus 
spiritus est ^, et de Deo natus est. » Vanissimus Hi- 
Jarius circumvenit mentes innocentium ; et quod Do- 
minus de baptizatis et de his qui spiritualiter nas- 
euntur dixerat, ille de nativitate Filii Dei asseruit 
scriptum esse 5. Sed ipsa lectio necat Hilarium , di- 
cente Scriptura divina : « Noli mirari, quia dixi tibi, 
Oportet vos nasci denuo. » Videant ergo et intelli- 


gant. 
PRIMUS CAPITULUS * FIDEI CATHOLICAE *. 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 
« Sed quia simpliciorum fidem ? A Filium unigenitam Deum Spiritum sanctum, cetera 


62 


omnia colestia et terrestria, visibilia et invisibilia, 
creata, facta, nata, fundala, constituta, fincta *, con- 
dita, substiterunt. Et quod filius in principio , et 
ante quam descenderet in Maria virgine 15 semper 
obediens fuit Deo et. Patri suo 5. Et quia disponente 
et definiente Deo Patre !! omnipotente, per Filium 
omnes prophetze dixerunt aspirati, quod ipse Filius 
venturus essct mittendus a Deo Patre illuminator et 
Salvator generis humanis : et quod ex Virgine esset 
sumpturum templum, id est carnem, ut Filius Dei 
omnipotentis !? propter carnis assumptionem Filius 
hominis et homo pronuntiandus esset, id est Filius 
David, quia ex semine ejus carnem accepit. Et quia 
mittente Deo Patre Filius in hoc mundo 2 venit, ut 


Confitemur, credimus, tenemus, Deum Patrem om- B per suam doctrinam et passionem !* et mortem eru- 


nipotentem sine initio " esse 4 innascibilem., impar- 
tibilem, invertibilem , et immulabilem esse, sum- 
mum, altissimum , incomparabilem οἱ omnium 
Deum ; et quod sciens, potens, volens, ante omnia 
sxcula et tempora , et ante omnia omnino Filium 
sibi creavit *, fundavit !, genuit, fecit: et imanet 

ipse Filius impartibilis, immutabilis, cum Deo Patre 
jn sempiternis seculis sine fine δ. Et quia volente 
et definiente, jubente Deo Patre omnipotente, per 


! Cod. prestarent. Immo et in przced. dic ne men- 
tiri, et ex aliquo. 

* Deest fidem in cod. Item mox credi. 

8 Cod. oportere. 

* Cod. corporea comparatione. 

δ Cod. sensum. 

* Notemus capiulus pro capitulum. 

7 Cod. sine initium. 

5 Cod. sine finem. 

? [ta cod. 

1? [ta cod. 

1! Cod. Patri. 


a Hoc loco utitur Ambrosius, de Sp. S., iu, 10, ad 
demonstrandani Spiritus sancti. divinitatem : quae 
verba adeo Arianos intellexisse ait de Spiritu, ut ea 
de suis codicibus fraudulenter abstulerint. 

b Locus Joannis iti, 6, citatur quidem ab Hilario 
vii, 50 ; sed tamen de Filii divina nativitate non usur- 

atr nisi vn, 44. Et revera apud Joannem Christus 

ominus loquitur de reuatis et baptismate ; idque 
agnoscit etiam Ambrosius, de Sp. S., ui, 10, ff. 65 ; 
tamen Hilarius satis apte utitur his verbis ut Filium 
demonstret substantiam habere pateraam , nempe 
esse Deum quia genitus ex Deo ; non autem creatum 
fuisse ut alias res mundanas. Sane si renati bapti- 
$mate, spiritus sunt, quoniam spiritu renati ; multo 
inagis Filius ex Deo spiritu naturaliter natus , spi- 
ritus erit : idque consequens foriasse spectavit Hila- 
rius, cum Tertulliano loc. cit. apud nos, p. 210, n. 4, 
et Phoebadio, cap. 11. 

c Mirari licet impudentem Arianum, qui suam ec. 
clesiam dicit catholicam; nempe, ut suspicor, post 
" Ariminense concilium, de quo gloriatur Maximinus 
Arianus, apud S. Augustinum, coll. cum Max., ff. 2 ; 
queriturque cum nimia verborum emphasi Hierony- 
mus, adv. Lucif., ff. 19: Ingemuit totus orbis , el 
Arianum se esse miratus est. (Nou quia scilicet defece- 
rit tuuc recta fides : sed quia, ut ait. ibidem Hiero- 
nymus, decepti sunt orthodoxi episcopi ab Arianis 
subdola fidei formula aliisque artificis.) Et quidem 
etiam S. lHilarius, initiolibri vi, deplorat infausti Aria- 
nismi morbum iu omnibus ferme Romani ünperii 
provinciis inficientem ecclesias ; ita ut horesis ex 


cis, et tertia die resurrectionem !5, οἱ ascensionem 
in coelis !* cum carne 7 illuc, unde 15 sine carne 
descenderat : ut per bonum ἢ baptismi omne ** 
genus hominum in se integra fide credentium sal- 
varet, quos etiam Ecclesia *! cognotmninavit. Et hoc 
docuisse Dominum et Deum nostrum Jesum Chri- 
stum in terris, secundum quod illi ** Deus Pater 
jussit in coelis. Et summum sacerdotem esse Filium 
Deo Patri 5, et mediatorem 6586 inter Deum Patrem 


12 Cod. omnipotentes. 
13 ]ta cod. 

'* Cod. passione. 

18 Cod. resurrectionis. 
16 [ta cod. 

11 Cod. cum carnem. 
15 Cod. inde. 

19 Malim donum. 

30 Cod. omnem. 

3! Malim Ecclesiam. 
3* Cod. illis. 


ingenti asseclarum numero auctoritatem sibi przsu- 
meret. Porro ab hac diversx sunt Arianz fidei ἴον. 
mul:e, quas recitat S. Hilarius de Trin., iv , 19, et 
νι, 5, et contra Auxent., ff. 15; et de Synod., cap. 


- 44, 28, 55, $8. De harum autem formularum multi- 


tudine couqueritur idem S. llilarius, lib. 11 ad Const. 
et contra Const. 

, 3 Atqui Didymus, de Trin., τ. 55, Filium quoque di- 
Cit. ἀληθινὸν Θεὸν xxl οὐχ ἔχοντα πρὸ αὐτοῦ Θεόν. Immo, 
I, 7, et ni, 2, (f. 14 , demonstrat cum Paulo atheos 
fuisse qui Filium Deum non aguoverint. 

. * En summam Ariani erroris, quod Filius nempe 
8:1 creatura, Porro S. Hilarius, de Syn., capp. 17, 18, 
sapienter docet vocem condidit (seu creavit ) intelli- 
gendain esse ex sequente genuit. 

f Etiam apud [lilarium, vi, 4, hxresis Ariana dicit 
Filium creatum et fundatum. 

5 Recole dictum S. Ambrosii, p. 922, n. 4. Przterea 
de missione Filii, volente Patre, in hunc mundum, 
repete sis, p. 225, n. 5. Insuper sic Ambrosius, de 
fide, v, 7 : Si minorem pulas eum qui mittitur, eo a quo 
miltitur ; disce quod et minor majorem misit. Nam 
et Tobias Haphaelem archangelum ' misit, ec, Num et 
Pilato minor Christus, quoniam Pilatus misit eum ad 
Herodem ? Sermo non prejudicat potestati: Scriptura 

em missum dicita Patre, missum dicit a. preside. 

ergit deinde Ambrosius explicare quid in voca- 
bulo mis-ionis intelligendum sit. Eidem objectioni 
fipianorum naviter occurrit idem Ambrosius, op. cit., 

ib. it, 9. 

^ Sacerdos est Christus secundum humanitatem, 


hl 


625 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


^ 626 


oinnipotentem et omnem creaturam : et ipsum esse, A es, graliarum actioues largitori tuo reddas, qui so- 


per quem reconciliati sumus Deo Patri. Credimus 
etiam quod Filius postulat a Patre suo : petit etiam 
et rogat pro omnibus sanctis et poenitentibus : et 
quod gratias egit agit! Filius. Deo et Patri suo: et 
quod omuium orationes sive gratiarum actiones Dco 
ei Patri per Filium offeruntur : et quod jubente 
Deo Patre, Filius ejus ad dexteram suam sedeat *, 
ct interpellat Patrem suum pro nobis : et oninia om- 
nino Deum Patrem Filio subjecisse credimus. 
Et si omnia Deus Pater Filio subjecit , et Spiritum 
sanctum subjecit b. Si autem Spiritus sanctus Filio 
non est subjectus, non omnia Deus Pater omnipow 
tens Filio suo subjecit. Sed et illud quod scriptum 
est: Paler Filio subjecit; diligit Filium, et omnia dedit 
in manus ejus ; et omnia mihi tradita sunt a Patre meo ; 
sic credimus esse : in quo Pater genuit Filium, dixit 
ei, scito te creaturum omnia, recturum, et omnibus 
dominaturum, ut ego voluero, definivero, jussero 
libi. Sed et Filius libentissime hoc ipsud quod a se 
neque est neque aliquid facit «, sed Dei opificium in 
8uà3 natura claritatis sine dubio ostendit, ministerium 
suum cum czateris creatis exhibeus, Dei providentia 
hominibus deserviens, velut gigans exsultaus, currens 
vium ab Oriente usque ad Occidentem, naturz sug 
claritatis omnibus portans lumen ; ut respiciens ad 
eum omnis homo rationabilem habens intellectum, 
gratias agat Deo, qui praeparavit liujus claritatem ad 
lucem vite humanz. Etenim cum hominem aliquem 
videris przsparantem lumen nocte sera," numquid 


lem propter tuum constituens beneficium posuit in 
coelo, ita ut luceat super terra. Ita est itaque quod 
dictum est : Sole" posuit tabernaculum suum ; et ipse 
tamquam sponsus procedens de thalamo suo, exultavit 
ut gigas ad currendam viam : a. summo celo egressio 
ejus ; et occursus ejus usque * ad summum ejus ; et 
non est qui se abscondat a calore ejus. Tu itaque si 
permanens in erroris tui" ignuraniia , negas unius 
Dei esse opificium, hanc quie videtur creatur:zm $5, et 
secundum insipientize tuze impietatem plurium? deo- 
rum *, qui non sunt, esse affirmas opus ; cviden- 
tissime ipsa creatura, aspectu '* naturz sux, erroris 
arguit insipientiam ; cum invicem ordinem custo- 
diens, et temporum propria observans, et se ὁ in- 


B vicem succedens, et tamquam ex unanimitate, se- 


cundum unius Dei providentiam '*, usum ministerii 


᾿ Sui hominibus exhibeus. Manifestum est itaque quia 


qui creavit ccelum, ipse creavit et luminaria in coelo; 
ipse quoque et terram creavit, el universa quz sunt 
super terram. Hujus autem indicium evidentissimum 
hoc est, quod ea quz..... 
FRAGMENTUM XVIII. 

€... Nalivitas ejus ante eterna tempora est. Si 
aliquid in rebus est , quod antevenit cternitatem , erit 
aliquid profectio quod sensum «ternitatis excedat. Tua 
enim res est , et unigenitus (uus est : non portio , non 
prolensio, non secundum — efficientiarum | opinionem 
nomen aliquod inane; sed. Filius, Filius ex te Deo 
Putre , Deus verus, et a ie in nature tue unitate ge- 


illo * lumini gratias agis $ecundum rationem justi- C niius ; post te ita confitendus , ut. tecum : quia eterne 


ι ? Non, sed ei qui preparavit lumen 4, Secundum 
hanc itaque justiti:e rationem , vel naturalem utens 
intellectum ?, solum opificem hujusetlargitorem ma- 
gnificare debes ; et ei, qui tibi condonavit hujus lu- 
minis visum, gratias agere debebis ; ut οἱ tu quem- 
admodum sol exhibet tibi deservitionis  ministe- 


- rium, secundum Dei providentiam, quorum * debitor 


! ]ta cod. egit agit. 

* [ta sch. Sic alibi auctor noster in dativo casu 
folo. 

* [/tor cum quarto casu, id quod ipse Cicero facit, 
de Rep. 

* [ta sch. pro quarum. rerum. Vel scribe quarum 
refereus ad gratiarum. 

5 [ta sch. non ín sole. Si scribes soli, cum He- 
braiea lectione consenties. (Ps. Hebr. xix, Lat. 
xvin , 5 


ut pulchre disserit Ferrandus, epist. Casin., ff, 14, 15. 

^ Ambrosius de Fide, i1, 12: Sedet ad dexterum Pa- 
tris Filius : num tibi videatur inferior, qui ad dexteram 
sedet ? num injuria Patris, qui ad sinistram sedet ? 
Pater honorat, el tu injuriam putas 5 Pater mavult id 
esse pietatis exemplum, et (u putas preceptionis im- 
perium ? 

b [mo creaturas, non Deum Spiritum sanctum, 
Pater Filio subjecit. Lege Augustinum de Trin. , vi, 7, 
4129. Errorem Arianorum qui sub vocabulo omnia 


cum de creatis sermo erat) comprehendebant etiam 


Spiritum sanctum, castigat Didymus a me jam lau. 
datus, p. 215, n. 5. Item Fulgentius, contra Fab., 
fragm. xxxiv. 

€ Hujus loci evangelici elegantissima est Didymi 
de Sp. 8., ff. 57, interpretatio dum probat unafn 


originis sue auctor clernus es. Nam dum ez te est, 
secundus a te est, dum vero (uus est , non ἴ es sepa- 
randus ab eo: quia nec sine tuo 5 confitendus es 
aliquando; ne aut imperfectus sine generatione , aut 
superfluus post generationem 1" arguaris ». Item 
Phobadi aquitane socio !* Hilari. « * Qui ergo pro- 
baverit sine verbo, sine ratione , sine sapientia, 


* Sch. adque. 

? Sch. tue. 

5 Sch. Acc creatura. 

* Sch. plurimum. 

19 Sch. gvidentissima ipse creatura aspecto. 
!! [ta cod. - 

!** Sch. providentic. 

1 Nempe Filio. 

!* Sched:e generatione. 

15 [ta sch. 


esse Trinitatis operationem : Filius non potest a se- 
melipsu quicquam [acere , quia. a Patre non potest se- 
parari, ltem Hilarius, de Trin., ix, 47, 48, et xi, 12, 
eadem utitur qua Didymus argumentatione , sed 
luribus verbis dilatata. Tum idem Didymus, de 
rin., 1, 36, in hujusmodi locutionibus nihil aliud 
agnoscit uisi divinarum personarum concordiam. 

4 Papae ! nou est tamquam lucerna quedam Filius 
Dei. Porro Christus dixit honorificari Patrem ab eo 
qui Filium honorificat. 

* Ex initio certe opusculi primi constat, Joqui 
auctorem nostrum etiam contra idololatras. 

f Hactenus lacunam codicis supplevi ex Hilario, 
de Trin., xii, 54. 

& Ex Phoebadio contra Arianos op. 1, cap. 


621 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA., 


6:8. 


sine virtute , sine spiritu, aliquando Patrem fuisse, A Deuteronomium !* : Describet sibi. Deuteronomium 


his probavit Filium cum Patre et in Patre ante omne 
principium non fuisse. Et tamen nescio, si his vir- 
tutibus carens, possit Deus dici. Non modo eniin 
Deus , qui in sua sempiternitate perfectus est, sed 
ne creatura quidem illa secundum genus suum in- 
consummata coustavit *. Non potest quid esse, si 
non sit; nun autem erit, si illi defuerit quod esse 
debebit. Totum igitur defuit Patri, si aliquid defuit. 
Totum defuit autem, si Filius suus , hoc est virtu- 
tum suarum plenitudo, ini&um non caret ὃ. Et ne- 
cesse est hauc opinionem in alterutram. blasphemise 
partem profane * sacrilega delinitione transire. Aut 
enim Pater credendus est cum Filio suo initium 
fuisse sortitum, quia sine Filio suo, hoc est sine 


istum !* in libro levitis '* et sacerdolibus, ut sit cum co; 
el leget eun omnes dies vite suce, ut discat metuere 
Dominum Deum suum , et observare omnia praecepta 
ejus, ei justitias has facere, ul non exalietur cor ejus 
a fratribus suis; sed non transgredielur a. pra'ceplis 
dextra vel sinistra,ul sit longawus in principatu suo ip- 
se el Filius 15. Item in Deuteronomium : Et non solis 
vobis ego dispono Teslamentum hoc et maledicta , sed 
el his qui comilantur vobiscum hodie in conspectu Do- 
mini Dei vestri, ut his qui non vobiscum hodie. Item in 
Deuteronomium : Ei dicent omnes gentes terre, quare 
fecit Dominus sic terre huic ? que est. hec ira furoris 
ingens ? Et dicent, propter quod dereliquerunt. Toeta- 
mentum Domini Dei patrum suorum , quod disposuit 


virtutibus fuisse non potuit ; etenim * huic. illorum B patribus ipsorum, cum eduxit illos de terra. /£gypii. 


initio nescio quis tertius Deus : aut si solus Pater 
sine initio dicitur, utique " ad Filii generationem im- 
perfecius fuisse dicendus est. Imperfectus enim, si 
eeperit habere quod ante non habebat, et liabere 
tamen debuit. Denique babere voluit * semper , qui 
semper debuit esse perfectus; quia non accipit aug- 
mentum quidquid occupavit totum. » !tem Anmbro- 
sius ^ quemadmodum confirmavit suprascripta Hilari 
et Phoebadi. « Dicit aliquis , quomodo generatus est 
Filius ? qua-i sempiternus , quasi verbum , quasi sa- 
pientia, quasi splendor lucis zeternze 5 : quia splendor 
operatur , ut nascitur. Apostoli istud exemplum est, 
non ' meum. Noli ergo credere quod iverit vel mo- 
mentum aliquod quod fuerit sine sapientia Deus, 


Et euntes servierunt diis alienis, et adoraverunt eos 
quos non noverant, e£ non permanserunt ad Dominum 
Deum suum. Et iratus furorem !** Dominus super. ter- 
ram illam, induxit super eam secundum omnia male- 
dicla Testamenti, que scripta sunt in hoc libro. Et abs- 
iulit eos Dominus a terra eorum in furore et ira et exa- 
cerbutione magna nimis : el projecit eos in terram aliam; 
et caetera, Hoc jus divinum, has Scripturas sanctas 
defendit Constantinus senior diceus * : « Licet me 
sublimissimumatque omnium dominum me sentiam, 
mortalem mc esse cognosco, et quandoque liujus re- 
gni gloriam relicturum 15 intelhgo. » Quazrenda igi- 
tur fama zterna, ac !* sublimia illa qux» ab eterno 
Domino et a subliiii Deo descendunt !";-qu:e divin:e 


aut sine splendore lux. » ltem Ambrosius * : « Accipe C legis !5 promittunt; quod sacra Filii Dei pollicentur ; 


aliut quod. clareat; Filium sempiternum Apostolus 
dixit, quod sempiterna ejus virtus sit atque divini- 
tas. » liem P'heebadius 4 : « Hic. blasphemiz zestus, 
hic * totus ? sacrilegus dolor, quod in Patre ei Fi- 
Jio recipitur Deus unus. » ltem Phobadius : « Pater 
Deus et Filius Deus, Spiritus sanctus Deus, et lic 
omnia unus Deus. » 
FRAGMENTUM XIX. 

.»»üre el exterminabitur maluin a vobis. Item in 


! [ta sch. pro constabit. 

3 Careo cum quarto casu est etiam apud Frontonem. 
* Ed. profana. 

* Ed. pro etenim habet et erit auctor. 
* Sch. dicturoque pro utique. 

* Ed. melius debuit. 

* Sch. nomen pro non. 

δ Sch. hunc. 

* Male in cod. dictus pro totus. 

19 [ia sch. 

1! ]ta sch. 


ἃ De Fide, 1, 15. ᾿ 
b Confer Fulgentiym, contra Fab., fragm. xxit, 


xii. 

c De Fide , 1, 10. 

4 Op. 1 contr. Arianos, cap. 23. 

e Quonam in scripto ? 

f Codicis hiatus proliibel nos quominus de pis lit- 
teris Constantii accuratius cognoscamus. Creteroquin 
compertum est hunc c:esarem ab Arianis episcopis 
et hzeresi cireumventum multa perperam sanxisse , 
orthodoxos episcopos edictis damuaviase. ( Vetuisse 
eum edicto vocabulum quoque homousion notissimum 


X 


que post hujus vita decursum ab ipso Filio Dei 
spousore exhibentur. Brevis igitur hujus temporis 
gloria deponatur, ut per fidem sine (ide pessideatur, 
quo !? ipse secundum sacram Dei legem post vinculi 
mortem daturam*? immortalitatem post brevissima 
vitam siue fine polliceri *'; et czetera. Hoc jus. divi- 
num, las Scripturas sanctas defendit Constantius 
scribens δὰ βίης f .......... 


!* [ta sch. 
15 Sch. filiu. Sequitur autem mendose in cod. si- 
misira vel. 
16. Jta sch. 
15 Seb, relectum. 
16 Sch. ad. 
ἍΤ Jtasch.. ut supra. 
18 [ta sch. pro leges. 
49 Ita sch. 
30 [ta sch. 
: *! [ta sch. 


est.) Litterarum hujusmodi meminit S. Hilarius, 
l. 11, 2, ad Const., et Lucifer Calaritanus, ed. Colel., 
p. 17. Quiu adeo Sulpicins Sev., Hist., lib. n, diserte 
narrat hxreticam epistolam ab Arianis episcopis 
Mediolani fuisse sub Constantii nomine compositam 
et divulgatam. Fidei forimulas ἃ Constantio Ariano 
conditas memorat S. Hilarius, in libro adversus bung 
c:esarein, ff. 7, et de Synodis, ff. 78. Denique Libe- 
rius papa (in Opp. S. flilarii, frag. v) conqueritur de 
sermone Constantii ccwsaris ad populum mis$0 , quq 
ipse Liberius lacerabatur. * 


029 


FRAGMENTUM XX. 

ee m nn non n n 5. * prophetas Dei. Et cum au- 
dissent pseudoprophetas qui erant cum Ochusia * fi- 
lium Acliab, qui fuerat doctor eorum Gamarías * de 
monte Ephrem, et ipse fuit frater Sedecie , suasit 
Ochodiam regem Gomorrz et occidit Mich:am. Et 
cognovit Beclira, et vidit locum Esaix et propheta- 
rum qui cum illo erant ; ipse enim habitabat in Be- 
clem; et abiit llierosolymam, et. conjuncti sunt et 
ipsi Asamar. Et factum est cum venisset. Salmanas- 
sar rex Assyriorum, et accepis:et Samariam, et. ab- 
duxissetuiomen, ............. diEM .. lel. 
bus in carcerem, et perduxisset eos in montem Me- 
dor. .......- onn. ad flumen Gozan, Dechira 
fuit juvenior, et fugit et pervenit Hierosolymam in 
diebus Ezeci:e regis Jude : non ambulabat in. . .. 

... Samarix patris sui, quoniam timebat Eze- 
ciam. ELinventus est in lempore Ezecie loquens 
verba injustitie in Hierusalem, et s. ... 
rS. ἃ pueris... . in regione Be- 
clem. Et contempsit Bechira Esaiam et prophetas 
qui cum eo erant dicens, quoniam Esaias et prophe- 
te, qui cum illo sant, prophetabant in [Iierusalem. . 
. . . 8 civitatis Judex, quoniam deseruntur, et in fl- 
lios Judezsetbon.... ..... quoniam captivi du- 
cuntur. Et inde, domine rex quoniam galea grec. . . 
en. . perferruin deduceris : ipsi prophetaverunt in 
Israhel ct in Juda et in Hierusalem : et ipse Esaias 
dixit se plus quam Moysen prophetare. Dixit enim 
Moyses quoniam homo non potest videre Deum; 
dixit autem Esaias vidi Deum, et ecce vivo. Tu, rex, 
intellige quoniam meudax est : ei ecce Hierusalem 
Sodomam dixit, et principes ejus et Judex et Hieru- 
salem populum Gomorrze nominabit *. Et cum in 
multis detraxit Esaizxe et prophetis, et supersedit Be- 
liac in corde Mauasse, et corda. principam Juda et 
Benjamin et spadonum el consiliariorum * regis. Et 
placuerunt eis sermones Bechire, et mandavit rex, et 
apprehenderunt Esaiam. Fuit enim Beliac bilem ha- 
bens in Esaiam propter quod in se ostenderit Sa- 
mael, et quoniam ipse nuntiaviL adventum Dilectis- 
simi de septimo coelo et Transfigurati; quem ejus ej 
discensum et formam in qua transíiguraretur esse 


1 Cod. Ochusiam. 

* Cod. videtur Camarias. Sed recte iníra. 

* [ta cod. 

* Cod. consiltario. 

δ [ta cod. 

* Cod. et. 

"]a cod. antiqua orthographia ut rusus apud 
Frontonem. 


Δ Qux sequuntur , fragmenta duo , nempe xix et 
Xx, petita videntur ex apocryplis Veteris quodammo- 


Nota. — Quoniam in meisad Ariana fragmenta scheliis 
Hilario Pictaviensi plurimum usus sum, venit mihi in 
mentem. Hilarii alterius Arelatensis, cujus deperditos 
de fonte ardente versus memoral biographus ejus anii- 
quus (apud Queonel. op. S. Leon., t. 1, p. 507), ego 
autem nuper. legebam in. Vaticano codice satis vetere, 
ubi opusculum quoddam scribitur de mundi miraculis. 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


650 


À hominis, et. persecutionem quam gessurus est , et 


contumeliam quam. . 


FRAGMENTUM XXI. 


. » filios voci Michete et reliquis 
prophetis, dicens in eo, in quo prophetiam meam au- 
distis : vidi angelum gloriosum non secundum gloriam 
angelorum, quos ego semper videbam , sed claritatem 
magnam el sanclam habentem, quam ego claritatem ex- 
ponere non possum. Et accessit et tenuit manum meam, 
εἰ dixit : Et quis es tu, et quod tibi nomen est, ct. quo 
me tolles? accepi enim vires loquendi cum eo. Et 
dixit mihi : Cum te imposuero et ostendero tibi visio- 
mem, propler guod ὃ ud (6 missus sum, (unc. intelliges 
qui sim, nomen autem meum non dicam tibi , ceo. quod 
reverlaris in carnem. Cum enim  susluleris te, tunc. vi- 
debis. Propter hoc enim missus sum ut veniam, Sim- 
pliciter mihi respondet etait. mihi : Et majus me vide- 
bis. Hilariter simpliciter loquitur tu. . . [ et eminent] 
iorum ipsius majorum videbis. Propter hoc enim missus 
sum a septimo calo, ut * omnia tibi ostendam. Et sus- 
tulit me, et ascendi ego ipse in primum solidamentum, 
el ibi vidi Samael et fortitudinem | ejus : et fuit in eo 
bellum grande, et angeli Satane simul invidentes ; sicut 
enim susus 7 sic εἰ in terra. Et dixi angelo, qui fuit me- 
cum : Quid est bellum hoc, et que invidia hac ? et dixit 
mihi : Sic est ex qua * oculum factum ? est , usque 
nunc est, sic erit bellum quoad usque veniat quem visu- 
rus est, el emundabit eum. Et postea posuit me super 
solidumentum ; et fuit celum, et vidi ibi sedem in me- 


C dio, et ad dexteram ejus et ad. sinistram angeli erant ; 


angeli ad. sinistram '*, qualis !! ad dextram !! : ad dez- 
tram enim claritatem magnam !* habuerunt : et lauda- 
bant omnes unà voce : et sedes erat in. medio, ei a si- 
nistra postea benedicebant, Fuit autem voz. a sinistro, 
Qon sicut nec minus. eral illis similis; el rogavi ange- 
lum qui me ducebat, et dixi ei : Cul mittunt. angeli 
hymnos !*1 et dixit mihi : Glorie sedentis septimi celi, 
qui est perpetui seculi, et dilecto ejus a quo missus 
sum ad te. Et imposui me secundum calum, el fuit al» 
litudo celi qualis a oelo usque ad lerram etad firma- 
mentum ; Et vidi ibi quumodo videram in primo cedo 
angelos dextros ei sinisiros et sedes. medias. ....... 


8 fta cod. 

? Ita cod. 

19 Cod ad sinistra. 
!! Ita cod. 

13 Cod. ad dextra. 
18 Cod, magna. 

'* Cod. hymnus. 


do Testamenti lihris. 


deperdita item Julii Titiani (qui sub Compiodo vigi) 
chorographia , quam Servius ad. en. 1v, AS, laudat. 
In eodem opusculo Phoniz quoque Lactantii citatur, 
et Berosus in Babylonicis. Verum his omissis, tractum 
illum recitabo, qui J. Τ μἰαπὶ Hioriique fragmenta 
nobis exhibet. Quirtum miraculum. Zthoa , cujas 
montis meminit et ille Julius Titianus bis verbis 


]mmo «nte. Hilarii versus, (ragmentum legitur eg — dicens; « Montes maximi iu Sicilia 1v, Erycus, Ne» 


-- 


651 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


652 


brodes, Neptunus , et /Ethna : quem videns sepius A comprehenduntur. Manum quoque si mittas, non 


flammas e vertice volvere, sentire orbis prope fide 
credentium * : quamquam id cum primo Roma nun- 
tiatum est arsis*e, et hoc jam in monstri$ procura- 
tum est. » Quintum est de fonte Gratianopolitano, 
de quo simul et latex manat et ignis. Nam vides e 
nymphis flammas supervolare, hauris aquam de 
medio fonte; curris, bibis, nec incenderis; portas, 
nec ab igne comprehenderis. Quod si cereum vel 
tedas admoveas, protinus ut flammas attigeruut, 


* Locus corruptus. 


crematur. Hiac Hilarius quidem ait : 


Si vere exurunt ignes, cur vivitis, unde? 

Si vero extingunt undzs, cur vivitis, ignes? 

Lympharum in gremiis inimicus conditur ignis : 
Communesque ortus imperat alia manus, etc. 


Non relulit reliquos versus auctor opusculi, cujus 
etas (sec. vi) inde argui potest, quod in eo memoratur 
Sigeberti 1 regis obitus veluti ejus temporis eventus. 


'" J— SERMONUM ANTIQUORUM RELIQUI JE 


EX ALIO PALIMPSESTO BIBLIOTHECA AMBROSIAN JE. 


FRAGMENTUM [I. 
INCIPIT SERMO III ὃ. 


Dominus noster Jesus Christus ipse est fundamen- 
tum , ipse perfectio, ipse angularis. À terra est et a 
eolo: de colo enim descendit Deus, et hominem 
assumpsit de terra, et sociatus est homini. Ecce de 
coelo, ecce fundamentum, ecce angularem. Hic bene 
complacuit in hominibus : et his, qui de terra sunt, 
dedit Spiritum sanctum de ccelo ; ut et superiores et 
inferiores unam faceret Ecclesiam ; hoc est divioi- 
tati humanitatem , divinitatem humanitati permi- 
scens b. Cum autem fundamentum audieris, Domi- 
num intellige : ipsum * enim fundamentum demensus 
est. Lapides qui super zdificantur, parem funda- 
mento debent habere mensuram , ut xdificandi * 
usibus conveniens fiat . . . .. 


FRAGMENTUM Il. 
EX SERMONE V. 


ον ον. quam per speculum intuemur, in eamdem 
imaginem reformati de gloria in gloriam. Sicut enim 
aliquis regalia vestimenta, purpuram et diadema et 
. ecetera similia inspicit, et varietatem miratur, subti- 
litatem, gratiam, pulchritudinem pretiosorum ὃ lapi- 
dum, et insatiabiliter aspicieng delectatur; vel quem- 
admodum * .... "aspicit .... . uo *remota et 
coelestem imaginem Christi ferventem habentem 7 in 
nobis et intelligentes pulchritudinem ineffabilis lumi- 
nis intuentur : quemadmodum reformantur de gloria 
in gloriam, varietatem et pulchritudines diversas, 
que lingua carnali narrari non possunt, imo nec 
intellectu comprehenduntur, quanta sint quse fiunt 
in hoc mundo cum sanctis. Ipse enim parabolx ina- 
! Malim ipse, ut referatur ad demensus est. 
* Cod. «cdificanti. ) 
* [ta. cod. 
* Cod. quemammodum. Alibi vero interdum que- 
madmod. Immo ei qua&mamm. ; prorsus ut in cod. 


Verrinarum Ciceronis. 
δ Spatium vocabuli. 


* [ta legebam in codice; nisi forte ante 11] erat 
€, ita ut sermo sit (111, quod vix crediderim. Porro 
ante hunc sermonem explicit in eadem pagina alter 
his verbis : Ipsa est enim vera Dei agnitio, operatio 


B gines quzedam sunt : divina enim ab his qui experti 


sunt »gnoscuntur , et ab his in quibus oportuit veri- 
late aspiciuntur. lta igitur debes intelligere aut 
audire, id est ultra tuam scientiam , ultra sensum; 
quamdiu res ipsa mysterii gratiam * in mentem tuam 
infundat. Etenim * purpura et regalia vestimenta 
lucrum nullum nec vitam tribuunt videntibus, pr:eter 
id solum quod delectantur aspectu : divina autem 
gloria et ccelestis imaginis pulchritudo vitam praestat 
:eternam, charitatem veram, cordis puritatem, cibum 
c&lestem. Qui igitur hoc intuentur lumen divinum, 
in sua corda splendificans, nullis rebus occupantur 
terrenis; sed prorsus connexi sunt illi pulchritudini. 
Sicut enim parvulus matrem suam aspiciens in ma- 
nibus se gestantem, gaudet el leiatur, quoniam 
vitam lactis sumit ex ea, et in eam aspicit; ita et 
verum lumen habentes in se, attendentes ad hoc, 
requiescunt et gaudent gaudio quod non potest enar- 
rari : ex ipso enim indiscunt !? immortalem escam, 
et in ipso vivunt vitam veram in s:culo. Explicit 
sermo v. 


FRAGMENTUM Ill. 
INCIPIT SERMO VI. 


Quam dispensationem habet Christi adventus ? 
Primum ut mundam redderet naturam Adam , et 
hsreditatem coelestem donaret Spiritus sancti. Ma- 
gnum igitur beneficium generi dedit humano , redi- 
mendo nos de carcere tenebrarum, et demonstrando 
viam vit:e, et januam docendo !! qua de vinculis exi- 
reiur, cum dicit : Peiite et dabitur vobis, pulsate et ape- 
rietur vobis. Per hanc enim januam liberantur vo- 
lentes quxrere et pulsare, et in ipsa duplicem gra- 

* Spatium aliquot litterarum. 

Τ᾿ Num pro Aabitantem ἢ 

* Cod. gratie. 

9 Cod. hec enim. 


10 [ta cod. 
!! Cod. dicendo. 


Spiritus sancti. Amen. Explicit de verbo substantiali. 
b Liberiore et vulgari veluti sensu loquitur auctor. 

Cxterum Christus unus est, non confusione substan 

tie ; sed unitate persons, . 


653 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM. DOCTRINAM PERTINENTIA. 


63 


tíam consequentur , quod et anima liberetur gravis-: ἃ versx sunt per liberi arbitrii voluntates; et erunt 


simis vinculis mortis atque peccati, etl quod semet- 
ipsa recipiet, et cogitationes suas, et coelestem re- 
gem Chrisuum tamquam sponsum secum liabitan- 
tem 8........ 
FRAGMENTUM |V. 
INCIPIT HOMILIA ' xxiv. 

Interrogatio seniorum quorumdam, si vere in re- 
surreclione omnia membra resurgunt. Responsio. 
Deo omnia sunt possibilia, et ita promisit : hominis 
autem infirmitas et cogitatio , quasi impossibile huic 
apparet *. Quemadmodum enim de limo terrz acci- 
piens, et quasi quamdam aliam construxit naturam, 
dissimilem a terra; et plurima faciens genera ut.... 
capillos et pellem el ossa et nervos ; quemadmodum 


autem acus in ignemmittitur, mutat colorem et trans- B gerit in propria natura........ 


figuratur.... quamvis solvatur, tamen stabilis est ; 
ila in resurrectione omnia membra resurgunt, et 
capilli non disperient , juxta quod scriptum est , et 
omnia efliciuntur lucida, οἱ omnia in igne et in lu- 
mine tinguntur et transfigurantur : sed non , sicut 
quidam dicunt, quod solvantur et ignis efficiantur 
etiam, et non stabit natura. Petrus enim , Petrus 
est ; el Philippus, Philippus : et unusquisque in pro- 
pria natura et substantia permanet , sicut et in ple- 
nitudine Spiritus. Si autem...... 


FRAGMENTUM VY. 
EX HONMILIA XXXIM.' 


e, quemadmodum si sit civitas deserta aut 
diruta , et veluerit quis restaurare eam; prius ea 
qua& remanserant ? vel corruerant, destruet ad pu- 
rum ; et εἱς incipit ponere fundamenta , et. erizere 
fabricam ; et tanien domus necdum est perfecta. Si- 
militer et qui paradisum voluerit fabricare in locis 
desertis et abditis, primum incipit mundare , et 98 - i 
pem cireumdare , et aquales disiinguere; deinde 
plantare, ut post multum tempus afferat fructus pa- 
radisus. lta. et voluntas hominum  pr:xvaricatione 
exasperaia et deserta et spinosa facta est. Dixit enim 
ci Deus : Spinas el tribulos proferet tibi terra. Oportet 
igitur, ut quis laboret et opere multo requirat, et 
ponat fundamentum , donec veniat in cor ejus ignis 
ccelestis, et mundet omnes spinas. Tunc demum in- 
cipiet sanctificari. Explicit homilia xxxii. 


FRAGMENTUM VI. 
INCIPIT HOMILIA XXXIV. 


Omnes rationabiles creaturz (dico autem angelos, 
animas, et. demones) integra et simplices a crea- 
tore creatze sunt : que quidam * ex eis in mala con- 


! Cod. omilia sine aspir. Et quidem. p. 29 codicis 
dicitur sermo, uon omilia. 

* [ta se habet anacoluthon. 

! Cod. remanserunt. . 

* Sic se habet solcecismus in cod. 

! Sic legebam. 

* [ta cod. 

1 God. discentium. 


^ Paginam 30, paginasque duas reliquas palimp- 
$csti , riempe 31 'et 52 » pretermisi, quia discedenti 


"ας *. Voluntate enim propria aversi * sunt a sancto 
et integro cogitatu. Hoc enim intelligimus, quia a 
fabricatore malum nihil constat esse creatum. Judi- 
cem jlaque dicimus Deum mittentem Satanam in 
ignem. Sunt enim quidam hzreticorum dicentium ' 
essé materias sine initio ^, et materix radicem, et 
virtutem radicis unius esse virtutis. Adversus h»c 
habes rationabilem responsionem...... 
: FRAGMENTUM VII. 
EX HOMILIS INCERTIS. 
“6.6 ...9.... Üleum Ieüitie pr» consortibus tuis, et 
multam ac variam eseam spiritalem et coelestem , in- 
corruptam, glorificam, et vestem coelestis luminis.... 
in his enim vita, non in corpore. Qui autem reman- 
corrumpetur et. mo- 
rictur........ Anima quando in sola propria natura 
remanserit, et non participaverit divins:e naturas, 
id est grati:e, morte xterna morietur in penis, quia 
digna non est effecta clern:w vitae particeps esse. 
Sicut enim infirmantis corpus cum escam non pote- 
rit accipere vel potum, desperantes ? de eo plangent 
eum omnes proximi vel charissimi amici vel dilecti 
ejus........ ascendet enim super te ccelestis agitator, 
et fiet anima tua tota oculus, et tota lumen. EL si 
cibum sumpsit spiritalem, si vitae potum 15 potata es, 
et si indumentum ineffabilis luminis induta es, ut 
possis adversus machinamenta resistere diaboli : si 
interior homo lis omnibus per probationem confir- 
matus est ; aut δὶ vita vivet xtterna , iu Domino re- 
quiescens. Si autem hxc omnia non recepisti nec 
possides , non in veritate contristari debes !!, quod 
tantarum non sis particeps divitiarum, et lantam 
necdum acceperis vitam? Itaque dolorem pauper- 
tatis tux habeto et inopi: , eo quod iu propria pec- 
catorum tuorum adhuc reman:eris inopia. Si ergo 
quis habens dolorem propter inopiam propriam , et 
nondum satiatus , in securitate ambulat, qui autem 
dolorem habet, deprecatur petens Dóminum, velo- 
cius 'percipiet redemptionem et coelestes divitias ; 
secundum quod Dominus dicebàt de judice !* iniqui- 
tatis. De vidua sermo narrans edocuit........ . 
FRAGMENTUM VIII. 
25s sn .fissam enim habentes ungulam et 
rumigantia !* animalia [comedenda] esse lex proce- 


D pit (Levit., x1. Hoc est eniin necessarium, duplicem 


se intelligere hominem, contradicentem et non cun- 
cordantem coiuhabitanti peccato. Oportet autera ani- 
mam separari cum cogitationibus suis, et dijudicare 
per verbum et segregari a communicatione peccati : 


* Cod. sine initium. 

? 114 cod. et sic Itali nunc loquffnur di pro de. 

'* [ta cod. 

1 Cod. deflens. 

'* Cod. de judicem. 

13]ta cod. Contirmatur autem vocabulum unica hae- 
tenus Ápuleii auctoritate nixum. 


mihi Medioluno tempus exscribendo defuit. 


θ55 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


6*6 


et tunc Deus inversa ὁ te discernit, et separat animam Α tenebrosis et malignis spiritibus, illis similiter mini:- 


a malis spiritibus, qui &unl cegitationum radices. Si- 
cut enim agricola utiliter terree ageus curam, primum 
renovat eam et mundat spinis et tribulis; et tunc 
semina mittit, ut opportune fructus restituat ; ita 
oportet placere Dco volentem, et semen graliz spe- 
rantem recipere, mundare el renovare, et omui vir- 
tutc ornare ex se, ipsam terram cordis Sui, ut semen 
spiritus cadens in corde bonz terr, fructum sancti 
Spiritus reddat multiplicem. Vel quemadmodum ar- 
tifex qui diligentius operatur * pelles auimalium, quae 
dicuntur pergamena, nisi primoauferatabeis pilum, et 
superflua pinguedinem caruis,vel nigrorem sanguinis 
et reliquam immunditiamn,ut diligenter manda etlimpi- 
da ea períiciat: non potest in eis lex Dominiscribi : δου! 
crgo artifex sapieus , quemadmodum oporteat omuia 
superflua auferet , mundans el nitorem prxstans; et 
tunc ibi scribuntur Dei leges : et tunc erunt scripturze 
&piritales : eadem igitur similitudine et ii qui volunt, 
et qui sperant leges Spiritus sancti in suo seusu vel 
anima serihi, et coelestem vit? imaginem Christi in- 
duere, omni sollicitudine et diligentia cor suum sic- 
ut artifices inundum exhibeant, emuudantes se. ab 
omni agrestis istius seculi pinguedine, et ἃ sollici- 
iudine carnis et sanguinis; et ab omni terreno vin- 
culo separati, et ἃ terrenarum rerum distensione, 
quie est veluti nigror sanguinis, hoc ? emundent ; 
ul sic emendanteset przparantes sensum proprium el 
cor, scribat ibi Deus sanctus proprias leges; secun- 
dum suam promissionem, dans leges in corde e! in 


B ea quam uatural, 9... . 


trat et servit. Sicut ait: bominum enim corrupta 
mens, Et iterum : coinquinata est. mens eorum ei 
conscientia. Et iterum : timeo enim ne sicut serpens 
Evam fefellit astutia sua, ita corrumpantur sensus 
vestri. Est igitur fornicatio visibilis. Est et invisibilis 


fornicatio per cogitationes iniquas. Iu lege enim imys- 


Lerium aliquod sanctus Spiritus demonstrans ania, 
quadrupedia immunda separabat ἃ mundis : munda 
enim mundos necesse est pariant fructus. lta debont 
auima cogitationes uatur:e proprie esse munda, per 
scientiam verbi, a cohabitante peccato et ab immuu- 
dis cogitationibus : uL anima nature propri cogita- 
tiones, verbi notitia, mundas pariat ; non cousentieng 
pec commuuicans malitiae fructus unmundi, scientia 

oe n S dgnorantiam pa- 
riet, neque audit aut loquitur aut immergitur in pec- 
cati tenebras, quoniam a vitiis est eruta. Eieniim 
mens, quie vixit in tenebris, et non est morti na- 
t... .. . .. hiec de Chris corpore non est, 
non est de corpore luminis, sed socia est tenehrarum 
et portio. Et iterum, quorum anim: celeste 5 lumi - 
ne illumina!z sunt; et effecti * «unt portio luminis. 
Sed dicet aliquis; quemadmodum corpus tenebra- 
rum est diaboli anima, qui non est creatura ejus? 
Hic respiciens ilaque recte intellige. Sicut enim in- 
dumentum, quod 7 uteris, aller. confecit vel texuit, 
et eum 8 indueris ; similiter domum alter fabricavit et 
coustituit, ut habitares in ea : ipsa ergo similitudine * 
et Adam praeceptum pr.evaricans, et. malignum ser- 


sensibus eorum scribens, et erunt populus ejus. Sicuti C pentem ob»udiens, et Dei prxcepta sancta coutem- 


ei Apostolus dicit : Has habentes promissiones, mun- 
demus nos ab omni carnis. . ..... .« 
FRAGMENTUM IX. 

rns... Jam nune ergo sermonenr exigal 
unusquisque ab anima sua , dijudicans cogitationes 
proprias per praecepta divina ; et probet in quibus sii 
deditus, et ἃ quibus detiueatur ; et videat si legibus 
Dei concordet cor ejus vel cogitationes ejus. Sin ve- 
ro, festinans convceriatur unusquisque in omni vir- 
tute animse vel corporis; ut quemadmodum corpus 
exterius * ἃ fornicatione conservat el a malitia et 
corruptione, veluti Dei templum; sic in interioribus 
animam et cogitationes custodiat a corruptione spi- 
rituum malignorum : ut non communicet cogitationi- 


nens, distractus est; vendens se virtutibus '? nequi- 
ti:e, et subdidit inimico !! animam, quam Deus bonam : 
fecerat, suxe imaginis proprium habitaculum. Propter- 
ea enim anima corpus efficitur tenebrarum nequitize, 
quamdiu in peccatis est, etc. 
FRAGMENTUM X. 

^... neque enim deGabriel et Michael dixit : Faciamus 
secundum imaginem et similitudinem nostram, nist 
tantum de homiue. Vide igitur honorem tuum, que- 
madmodum sis pretiosus ab 15 angelis, quomodo Dcus 
per se ipsum protua legatione vel redemptione in ter- 
ram venerit. Deus ergo et angeli pro tua redempiione et 
salute venerunt. Rex, filius regis, fecit confilium !*, et 
veniens ih. crucem posuit animam suam. Tanta enim 


bus eorum, nec coinquinet se, quia est sponsa Chri- D est charitas Dei ad hominem, ut immortalis pro te - 


81i * Siculi enim corpus fornicatur, ita e£ anima oc- 
culte communicans malignis virtutibus in cogitatio- 
nibus, in peccatis iuvisibilibus : corrurppitur enim et 
fornieatur. .. ..... . desideriis... ... .. 
in vana gloria, in invidia, in rapina. Ubi eniin com- 
municat anima, illic et ministrat et servit: si autem 
divino Spiritu communicat, ipsi et ministret : si vero 


! [ta legebam. 

! Cod. operatus. 

3 Cod. hunc. Scripsi hoc, referens ad cor. 
* Cod. exteriorem. 

* [ta cod. 

* [ia cod. 

" |ta cod. 


cruci affigeretur, sieut scriptum est : Sic enim Deus 
dilexit mundum, ut Filium suum unicum daret pro eo. 
Quomodo ergo non omnia cum ipso nobis donavit ? EX . 
alibi : Amen , dico vobis , quonium super omnia sua 
constituel eum. Dicit enim alibi minister sanclorum : 
cum Eliseus esset in monte, et venissent ad eum al- 
lophyli, dicebat puer muli &ynt. . . . 


* [ta cod. 

9 Cod. ipsum similitudinem. 

1? Scilicet potentatibus. 
1! Cod. sibi nicos. 

' [ta cod. loco pra. 
48 Wa. schede conf., non cons, oisi mendum meum 


651 


FRAGMENTUM XI. 
. vocati ad imperatorem ' preefecti vel co- 
mites Sub magno timore et tremore sunt, quemad- 
modum ad interrogata respondeant, aut nein aliquo 
offendant verbo ἃ, et incidant in periculum * ; rus- 
tici autem et iguavi, qui numquam judicem penitus 
viderunt, in securitate transigunt : et in. hoc sxculo 
ab imperatore usque ad. pauperem securitatem vi- 
dentur &ub coelo habere. Qui autem ingrediuntur ante 
tribunal Christi. .. . . . . . semper sub timore et 
tremore sunt. positi. Nam et divites terr: quaudo 
copiosum fructu. in. horreis reconderint ?, rursus 
operaniur per singulos dies ut acquirant.- Sin vero 
in reconditis sint priesumentes, et ea 4: im borreis 
sunt reposita ncglexerint, statim in inopiam et in 
infelicitatem ruunt. Idcirco laborare fortiter debent, 
et recoudere potius. Et christianitasita est, ul unu&- 
quisque gratiam Dei gustet. Est enin gustate et vi- 
dete quoniam suavis est Dominus. Est igitur gustus 
operalionis in plenitudine virtutis, Spiritus sanc 
gratia ministraute in corde. Quotquot enim lumi;is 
et regni sunt filii, vel ministri Novi Testamenti in 
spiritu, isl ab liominibus non docentur, sed ἃ Dco 
suut edocti : ipse autem scribens legem in cordibus 
eorum. Non enim in Seripturis tantummodo debeut 
instrui, quie atramento sunt scripte b ; sed iu lati- 
tudine cordis gratia Dei, el legis spiritus, οἱ ccelestia 
mysteria scribantur, etc. 
FRAGMENTUM XII. 
ον... Dico autem tibi quoniam et Apostolos ha- 
bentes Paracletum securos in opinibus non fuisse *. 
Aderat enim in eis gaudium et letitia, tnor et tre- 
pir ex ipsa gratia ; non enim de parle m:ditiz ; scd 
gratia ipsa custodiebat cos ne vel in modico averte- 
rentur. Quemadmodum αἱ sii aliquis jactaus lapidem 
in murum *, quid lesus aut commotus est murus ? 
aut veluti sagitta in hominem ὅ tectum clibano 4 mit- 
ἰδ, quid aut corpus aut ferrum nocuit impingens οἱ 
cadens ? Ha pars aliqua malitig etiamsi approxima- 
vit eis in aliquo, in. nullo tamen nocuit eos δ, quo- 
niam induti eran) perfectam Chrisii virtutem : et 
ipsi perfecti cum essent, babebant liberistem ope- 
randi justitiam. (Quoniam dicunt quidem , quod cum 
gratia sil animae securitas. .. .. .. 
FRAGMENTUM KII. 
e... animas multorum quasi immundis spirili- 
bus impleverunt. Sicut psalmus 84, quoniam repleti 
sunt obscurati domibus joiquiatum. Et posuit testa- 
mentum contra regem verum, legem peccaü, el ima- 
gines nebulosas et doloribus pleoas, ei nummum re- 


* Cod. ad imperatore. 

3 Sch. ín periculo. 

* [ta sch. pro recondiderini. 
* Sch. maro. 

5 Sch. homine. 


* Hinc cognoscimus, auctorem scripti hujus vixisse 
Taenente adhue Romano i 

ν Notent theologi hunc locum de Aposiolorum 
grauia. 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. οξ 
À probum spernendum signavit, et maliii:e mores edo- 


cuit, legiones induxit, spiritus pravitatis qui obtinent 
animam in compedibus solidatis et. serris ferreis ad 
observandam eam ne ekxeal: οἱ coegit. eam facere 
opera eorum, secundum illorum arbitrium; et cor- 
ruperunt eam et fornicati sunt cum ea ; et cooperue- - 
runt tenebris oculos ejus, ne videret dominumsupnm; 
et in mola tenebrarum conimolere ccegerunt, ut co- 
gitaret carnalia et mundana, sentiret terrena et li- 


mosa : et excitavit in ea fontem caenosum, iniquitate 


scatentem ; et consilia maligunilatis «piritunm sparse- 
runt in ea, et in captivititem duxerunt populum 
ejus, id 651 multitudinem consiliorum ; spoliaverunt 
et glorie vestinientis, injeceruntque. pannos ignomi- 
nix et immuxditis, plenos amaritudine et felle; et 
impleverunt eam omni immunditia. Deinde postquam 
mulia tempora transierun!, et ipsi consueludiue te- 
uebrarum potestale decenti, nullam eiemoriam eui 
regis habebant, nec propria libertatis, sed ita habe- 
bant ui si tales ab initio essent. creati ; misit ergo 
Christus rex coelestis et verus, primum per sanctos 
prophetas hominom commonens, etin. memoriam 
nobilitatis propriae revocans dignitatis ; id eüjam me- 
morans quam acerbo ", quam subdolo tenere!ur er- 
rore, annuntians se ipsum venturum, et liberaturum 
eum per se ab his qui eum in capüvitate delinebant.. 
eO. . adulterii numum deleret, et omnes inimi- 
605 a quibus tenetur extinguerel : et renovare eum 
promisit eecundum arbitrium suum et legem pa- 
cificam dare spiritus et divinam , ut simul mores an- 


C tiquos qui erant in eo malitie. commutaret : tanium 


ut nicemor sui onima ad proprium confugiat Domi- 
num, ei 86 tradens, el suam commiodans voluntatem : 
el ut crederet, quod facturus δὲὲ omnia quz promi- 
$it ; el eum obsecret dies noctesque vociferans ut. a 
mala captivitate el acerba eruat. servitute. Quando 
autem illustravit? bonitassalu:arisnostri Jesu Christi, 
el promissionis consumnala sunt tempora, et venit 
rex Christus ad redimendum et recipiendum homi- 
nem &uum, quem exultis temporibus dira servitus te- 
nebat ; et quotquot in eum crediderunt , οἱ 8d euis 
ceufugerunt, redempti sunt. Et rogavit, suam cap- 
tivitatem con&iens, quod non per seinet (.0s8et libe- 
rari et de servitute erui, * id est ad superiorem mun 
dum, eL ab lioc sseculo ad beatum οἱ perenne sace 


D juan facilius volat cum multa requie. Jam enira Fili 


Dei et celsiores &unL et superiores sine ullu meta 
spirituum immurndorum, el feritatis eorum; sicut 
enim volatilia jam non timent ferarum insidias. Ut 
autem nullus est hominum qui pecorum loquelam ἢ 


* [ta sch. 

* Cod. acervo, heic et infra. 
* [ta cod. pro illuxit. 

? Cod. , toquellem. 


« En sententiam adversus illos heterodoxos , quj 
njhil pensi habent praeter scriptum verbum Dei. 

3 Noll sunt clibanarii milites, id est eaapiresn, 

* Videtur interjecta lacuna, ' 


659 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


610 


intelligat , ita et linguam Spiritus sancti nemo homi- A cutus esl in parabolis : ait enim : Aperiam os meum 


num plenus spirituum mundanorum agnoscil; sed soli 
filii gratize verba matris agnoscunt : secundum quod 
dictum est,spiritalibus spiritalia comparantes; anima- 
lisautem homo non recipit quz sunt spiritalia : stultitia 
enim est ei. Sicut enim hominibus incognita est hi- 
rundinum vox, ita et carnales spiritalibus pro barba- 
ris sunt. lec autem quadam similitudine umbraiili 
eorum , qu: vera sunt, dicimus volatilium et hujus- 
modi rerum; sumentes ab his quz videntur exem. 
pla et inateriam colligentes ; quoniam spiritalia nul- 
lam interpretationem recipiunt : sicut et Dominus lo- 


in parabolis. Spiritalia enim invisibilia sunt , et nec 
sermone humano possunt exponi, nisi spiritus ipse 
obsecretur ut doceat. Spiritalem enim regeneratio- 
nem incrementum et perfectionem noscere non pos- 
sumus, sed solummodo credere quod iia in homini- 
bus operetur qui ei conversatione sui placere potue- 
runt. ]ta et spiritalium loquela barbara est mundanis 
hominibus. Sicut enim pisces maris omnes, qua 
sunt in eo, norunt semitas et profunditates, et homi- 
nes vel feras vel pecora non possuntagnoscere. . . . 


————————————— —Ó' 


CONTRA ARIANOS FRAGMENTUM. 


In miscello codice Vaticano- Regio nu.vu, p. 6 et 7, B Spiritus sancti eadem esse substantia, Secundum 


due exstant. membrane seculo (erme xi scripte, in 
quarum priore contineri partem cognovi sermonis de 
symbolo adversus paganos et Arianos, quem inter spu- 
rios Augustinianos collocant Maurini editores, in tomi 
VIII appendice, p. 11, sqq. In posteriore autem 
membrana , que manu eadem perscripia est, fragmen- 
tum item legebam contra Arianos, quod ego cum con- 
siderarem , pertinere suspicabar ad tractatus illos 
Augustini contra predictum. heresim quos deperditos 
esse scimus. Equidem sentio me periculose admodum 
de hac re pronuntiare ; fieri enim potest, ut vel Augu- 

$tini cognitum fragmentum ait (de qua re vestigare 
alius per angustias temporis nequeo) vel cujuslibet 
alterius. Patris, quorum permulla. contra. Arianos 


scripla exstant, et a me pleraque sunt lectitata, quin C erit ergo quod et Pater est, qui est ingenitus : 


Jamen hanc. particulam. in iis. me legisse nunc recor- 
der, quamquam aliquid haud scio an simile me vidisse 
alicubi pene commemini. Verum quid prohibet, quo- 
minus predictam membranam hoc loco lectoribus meis 
post Ariana fragmenta exhibeam ; que sive alibi edita 
est, sive secus, catholicam veritatem belle propugnat * 
Certe hanc ipsam Arianorum objectionem de genito εἰ 
ingenito proponunt sibi dissolvuntque sapienter Basi- 
lius, orat. contra Arr., ed. Garn., t. I1, p. 194; et 
Ambrosius, de Incarn. sacramento, capp. 8 et 9; item- 
que Augustinus de Trin., v, &, qui et de illa'sic pro- 
enmiatur : Inter multa qux Áriani adversus catho- 
licam fidem solent disputare, hoc sibi maxime 
callidissimum machinamentum proponere videntur 


- 


quam formam et ego interrogo: si differentia est 
geniti nomen ab ingenito, ue eadem videatur sub- 
s$lantia : ergo quodcumque ingenitum dicitur', ejus- 
dem erit substanti, si geniti ab ingenito discrepat 
nomen. Dicitur ergo ingenitus Pater atque infectus : 
dicitur et Filius genitusatque infectus. Si igitur in eo 
quod ingenitus et genitus, sibi differunt; ergo ineo quod 
infectus et infectus dicuntur ejusdem erunt substantize. 
Spiritus etiam sanctus, de quo scribitur, quod neque 
Pater sit, neque Filius, neque quod factus ; quid 
erit dicendum ? ingenitus erit : .sed si ingenitus, 
ejusdem erit substantie , cujus et mundus esL, vel 
ea qui ex nihilo sunt. Sed mundus etsi factus est, 
ingenitus est : non enim Filius est, quia factus est; 
quo 
genere si et Spiritus sanctus factus est, crit et ipse 
ut mundus ingenitus. Sed diximus Filium infectum, 
non enim factus est : ergo quidquid factum non fue- 
ril ejusdem erit substantie. Pater factus non est ; 
Spiritus sanctus factus non est ; Filius factus non 
est : ergo ejusdem erit substantiz Spiritus sanctus, 
vel Filius, cujus et pater est. Ingenitus Pater, in- 
genitus et Spiritus sanctus, ingenitus et mundus 
(non enim nati sunt) ejusdem erunt substantie, 
cujus et Pater est; sed mundus factus est, Pater 
autem noi est factus, sed neque Filius neque Spiri- 
tus sanctus ; ergo solus mundus non erit ejusdem 
substanti:e , cujus Pater, vel Filius, vel Spiritus 
Sancius. Quid ergo in nominibus et liominum sa- 


cum dicunt, etc. 1n membrane calce scribitur nota D pientia convenientibus immoramur, et non in his 


quaternionis septimi ; unde cognoscimus reliquum esse 
[ragmentum ex aliquo majore codice. 

. hon edocti human:z sapienti: verbis, sed 
docti spiritu. Redde ergo, hxretice, quod docuit 
Spirilus ; redde ut fides non sit in sapientia homi- 
num, et hzresis non erit. Et ne diutius immoremur, 
veniamus ad ea, qux nobis tamquam muruia fer- 
reum opponere consuerunt dicentes : ingeuitus et 
genitus idem est, necne ? ut per id quod dissimilis 
sonus in nomine est, non videatur Patris et Filii et 


! Cod. ese; 


qux Scriptura signavit dicendo, Patrem et Filium 
et Spirituin sanctum esse credendum ? Quod si no- 
minibus fides adhibenda est, ut quicquid vel inge- 
nitum sonat vel infectum , necesse est ut quicquid 
fuerit ingenitum vel infectum , ejusdem sit * sub- 
stantiz : et hac ratione quicquid illud fuerit, quod 
immortale dicatur, vel incorruptum, vel incorpo- 
reum , vel infectum, ut ejusdem videatur esse sub- 
stantis. Mundus factus est, vel ea que in mundo 
sunt : numquid quz facta sunt , ejusdem erunt sub- 


641 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. . 


Φ 


643 


stanti;e , id est coelum, terra, aer, aqua ? Si igitur A versitas ? quia nominum diversitas honoris signifi- 


405 facta sunt, non sunt ejusdem substantix', quia 
nàtà non sunt ; ergo ingenitus et genitus, qui facti 
non sunt, ejusdem erunt substantiz , quia aliud sit 
natum et aliud facium : ea enim quz flunt voluntate 
facientis, substantix diversitate consistunt : ea vero 
qui nascuntur, eliam ex factis ejusdem natura 
semper obtinent veritatem. Respice arborum, semi- 
num, pecudum, ferarum , volucrum , hominumque 
naluras ; respice et earum opera, aut hominum 
habitacula, aut cubilia ferarum , aut nidos avium, 
aut apium cellas, aut promptuaria formicarum , aut 
antra aranearum , vel omnium generum secreta , 
atque in his, qua dixi, earum opera considera. 
Numquid similis ! substantie sunt ? quorum quis: 


catio est, el non earum substanti:e. Nam quod di- 
cuntur Virtutes, Dominationes , Sedes , Potestates, 
honorum expressio est, non substantix: demonstra - 
tio, qux: vel quales intelligi debeant. Et utique bazec 
omnia et incorporea et incorrupta et immortalia 
etl ingenita dicuntur ; non enim filii sunt, quia unicus 
Filius est, qui sinum Patris exposuit *. Denique de 
angelis quid ait Apostolus ἢ Cui enim angelorum ali- 
quando dixit, Dominus filius meus es tu (Hebr., 1, 5)? 
Negando ergo filios , negavit in eis nativitatem, non 
negavit creationem. Sic Apostolus ait; Sive Domi- 
nationes, sive Principatus, sive Virtutes, sive Potesta- 
les, omnia per ipsum facta sunt (Coloss., 1, 16). Facta 
autem dixit omnia , non tamen nata. Numquid ergo 


vel generant, vel generantur, ita procul opera? B ex co quod dicuntur vel incorporea vel incorrupta 


omniuni sunt a natura generantium. Sola nativitas 
substantiz: se generantis indicium est. Facta. sunt 
etiain Dominationes, Virtutes, Potestates, Throni, 
Principatus : numquid quia factze sunt, et genitze 
dicuntur ? Sed si genit: non dicuntur, quia factze 
suut, erunt utique ingenitz: : si ingenit:e sunt, cjus- 


dem erunt substantie , cujus et Pater est qui est in- 


genitus ? Dicuntur ergo Throni , Petestates , Princi- 
patus, Dominationes, Virtutes: numquid ejusdem 
erunt substantiz , licet nominum videatur esse di- 
! Cod. similia. 
* [ta cod. 


-» 


vel immortalia, substantie eorum confessio est, quae 
vel quales sint, et non magis negatio passionum ? 
Nan: cum dicimus incorporeum aliquid , negamus 
corpus, non vero substantiam confitemur. Vel cum 
dicimus incorruptum atque immortale, non quid sit, 
sed quid non patiatur edicimus : non enim patitur 
vel mortem, vel corruptionem quod immortale dici. 
tur vel incorruptum ; unde ne quis nominibus tot, 
tantisque, tam multis, aut ejusdem dicat omnia esse 
substantiz, aut iterum compo..... 


8 fta cod. 


SERMONES DOMINICALES IV a. 


SERMO I. IN SEPTUAGESIM4. 

4. Ad cursum spiritalis stadii hodierna lectione 
provocati, qualiter currendum et a quibus abstinen- 
dum sil, fratres dilectissimi, mente persollicita con- 
siderare debemus. Stadium namque juxta litteram 
quarta pars dicitur milliarii, quod primum Hercules 
uno anhelitu cucurrisse fertur, in cujus fine poneba- 
tur antiquitus palus , superposita corona de floribus 
texta : ibique propter hanc capiendam expedita ju- 


nullo gentilium cultus esse sequendos, a quibus 
christiana religio Christo cogente nos fecit extra- 
neos. Primum deinde cognoscat charitas vestra, 
quoniam ex eorum ritu quxdam sibi sancta usurpa- 
vit ecclesia, quz non carnaliter, sed spiritualiter sunt 
sequenda; cx quibus istud est exemplum, quod ho- 
dierna lectio nobis protulit utillimum. Stadii siqui- 
dem finis, qui illis ad currendum metitus erat, prz- 
seulis Υἱῷ terminum significat, qui ad cursum sal- 


venum cohors currere solebat, ut aliquis horum pri- D vationis nostrae nobis datus est, dicente et monente 


mus δὶ posset velocius currens, bravium, quod nos 
coronam vocamus, raperet : ac per lioc regis et in- 
tuentium laudem, deinde multa donorum munera 
specinliter haberet. Multi enim ad hoc communi 
animo tendebant, sed ab uno cuncti superati erant ; 
qui quod erat cursu velocior, rerum collectione cz- 
teris videbatur dignior; et quanto gaudebat victor 
regiis muneribus ditatus, tanto victi dolebant, non 
solum donis privati, sed etiam tarditatis suze vere- 
cundia dehonestati. Abstinebant quidem se a cibis, 
qui cursui nocent, sed non :equaliter ; quia illius abs- 
tinentia fuerat major, qui in cursu erat czteris velo- 
cjor. Non miremini , fratres, quod ex paganica su- 
perstitione pro tuendis animabus apostolus imita- 
bile dedit exemplum, ut putet aliquis vestrum in 


Domino : Curre, miser, curre; fe-tina, dum tempus 
habes, neincidas in mortem. Currebant etenim illi 
pro temporali et corruptibili bravio capiendo, uta 
rege mortali terrena munera caperent; curramus 
nos melius pro spiritali ct incorruptibili bravio post 
carnis finem capiendo, uta Rege regum, qui zeter- 
nus et iinmortalis est, zeterna et indeficientia munera 
capiamus; audientes exoptabilem vocem illius di- 
centis : Venite qui laboratis , etc. llli quidem absti- 
nebant se a pinguibus cibis, ut expeJitiores in cursu 
redderentur; abstineamus et nos melius non tantum 
ἃ cibis, quantum a vitiis, ut ad currendum veloces 
existamus. Quod autem ex magna juvenum frequeu- 
tia unus bravium capiebat, cateris incassum cur- 
rentibus ; quantum ad nos pertinet, fratres charis- 


^ Ex eodem perantiquo codice, unde Paridis Augustinique epitomas sumpsi. 


P 


645 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTH. 


641 


simi, valde timendum est ; scilicet ne ab uno omnes À undecima fuit, ab adventu Domini usque ad finein 


Superemur, qui pro corona currere disposuimus. 
Uude monet Apostolus : Sic eurrite, ut comprehen- 
datis. Et quomodo illam conprehendere poterimus, 
quoniam currere nolumus; et si aliquando currero 
iuchoamus, heu! crassitudine vitiorum fatigati, tur- 
pitee in cursu deflcimus! Nam cum omnis ecclesia 
in clericali et laicali sit ordine divisa, nemo eorum 
est, qui pro corona glori: currat ; sed quidam insa- 
furata cupiditate persolliciti, quidam ineffrenata vo- 
luptate polluti, quidam elatione szcularis pompe tu- 
midi, non solum currere nelunt, sed etiam ipsos 
oculos ad capiendam coronam aperire nesciunt. 
Unde Psalmista : Omnes declinaverunt simul inutiles 
facii. Et Propheta : Sicut populus, sic sacerdos. Adeo 
enim c:ecati , οἱ in quodam oblivionis puteo detrusi 
sumus , ut nihil de futuro cogitantes, prxter hanc 
vitam, in qua voluptates nostras exsequimur, aliam 
Ron putemus. Et ut amplius dicam , multi insanien- 
tes, dum cupidos animos voluptuosis desideriis pas- 
cunt, et in sibi subjectis more luporum s:viunt, 
aliam gloriam sonumque habere velle dicunt. Hi 
cnim tales, naturam hominis perdunt, et naturam 
quadrupeduw sortiuntur, qui irrationabiliter et in- 
verecunde ventri et libidini semper insistunt. Homi- 
nem namque ita conditor rerum terrenis przposuit 
creaturis, ut bene utens temporalibus, post mortem 
[rueretur :eternis. Quid ex hoc agendum est , fratres 
charissimi? Omnes enim sumus perditi , nisi cito 
fuerimus divina misericordia sublevati. Ipsa namque 
ad currendum nos provocat dicens : ambalate ne €te- 
nebr:e vos coimprehendant. Qua vocante, si cursum 
iterum voluerimus repetere, non uni tantum, sed plu- 
rimis fas erit coronam contingere. Et sicut non sem- 
per in omni cursu vincebat, sed qui modo victus erat, 


. modo renovatis viribus victor existebat; ita nos, si 


hucusque victi fuimus, amodo victores esse curemus. 
Via enim currendi nobis ante oculos posita est, in 
qua quanto fuimus tardiores, tanto possumus csse, si 
volumus, velociores. 

.2. Quomodo enim torpentes et pigri a cursu ces- 
sare possumus, qui nou £5lum apostolum ad coro- 
nam, Sed etiam ipsum Salvatorem nostrum ad dena- 
rium capiendum monitorem abemus? Ipse. namque 
summus paterfamilias , qui plantavit vineam , id est 
sanctum ecclesiam , nobis qui sero, id est iu finc 
mundi, in vineam laboraturi intravimus, coelestis 
remunerationis denarium se daturum promittit : as- 
similans nos primis colonis, qui a mane usque ad ves- 
peram portavere pondus diei et :estus. Audistis siqui- 
dem illum proposita vera et cougruenti similitudine 
evangelii, mane, hora tertia, sexta , nona et uudeci- 
ma, ad vinex su: culturam operarios invitantem, et 
aqualem denarium cunctis finito opere reddentem. 
Et si horarum, quas audistis , significationes cupitis; 
discite, quia mane fuit ab Adan: usque ad Noe; hora 
teria ἃ Noe usque ad Abraham; sexta vero ab 
Abraham usque ad Moysen; nona siquidem a Moyse 
usque ad Domini et Salvatoris nostri adventum ; 


mundi ; in quà nos ultimi operarii in vineam intra- 
vimus. Sed quia desides et tardi in opere sumus, 
certi de denario esse non possumus. Studeamus igi- 
tur velocius operari, ut de denario possimus esse se 
curi : et quia hodie a summo patrefamilias vocamur, 
vocationem ejus non despicientes, in vineam labora- 
turi iutrare studeamus. 1086 n»mque przsens jeju- 
nium ad hoc instituit, ut peccata innumera, quie csr- 
nis delectatione czteris anni diebus commisimus, in 
hoc tempore per poenitentiam et carnis mortificatio- 
nem tergere studeamus. 

9. Insuper etiam dies ista , qux veluti janua jeju- 
niorum exist, et canticum lxtitize, id est alleluia , 
nobis subtrahit, per omnem contnuationem sui of(i- 


B cii vocem ponitentis plangentis exprimit : docens 


nos ab immoderata letitia debere cessare, et in 
fletu et lacrymis poenitentize manere. [lac igitur noe- 
te, sa pius repetito nomine , ipsum alleluia affati 
sumus ; quodammodo illud quasi hospitem retinere 
cupientes, dicendo illi : Mane apud nos hodie, et 
catera. Cui etiam ultimum vale fecimus dicentes : 
Angelus bonus comitetur tecum, ut iterum cum gau- 
dio revertaris ad nos, ut sciamus non antea nos per- 
fece gavisuros , quousque corpore et sanguine Re- 
demptoris nostri renovati ipsum canticum gaudendo 
recipiamus. Antiphona siquidem miss, qus vulgo 
introitus dicitur, cum poenitentibus plangit dicens : 
Circumdederunt me dolores mortis et in tribulatione 
nea. Collecta siquidem cum responso afflictionem 
poenitentia sonant. Ille denique cantus, quera pro 
alleluia commutavimus (qui tractus ideo dicitur quod 
longos cantus habeat) poenitentes profundo gemitu 
ad Deum clamare docet. Et sic cztera verba officii 
ordinatim digesta, non lzetitiam gaudentium , sed 
luctum et mororem videntur exprimere peccato- 
rum. 

4. De nomine nempe diei, qux» septuagesima vo- 
catur , si quzritis , sciatis quia non a numero dierum, 
ut :estimant , qui ab ea usque ad paschal:m fesiivita- 
tem tot dies putant, sed a numeri perfectione nomen 
accepit, a qua idem numerus initium sumpsit. Con- 
stat autem idem numerus ex denario septies ducto ; 
quorum septenarium ad septem Spiritus sancti. du- 
na, denarius vero pertinet ad decem legis praecepta : 
qua ita invicem juuguntur , ut neque dona Spiritus 
sancti sine legis precepto; neque pr:cepta legis sinc 
sancti Spiritus dono custodiri ab aliquo possint : et 
qui alierum servaverit, alterum sine dubio habebit. 
Qui numerus recte poenitentibus congruit, ut gratiam 
Spiritus sancti, quam peccando perdidere, decem 
legis precepta maxime in hoc tempore custodiendo, 
recuperare valeant. Aliter secundum quosdam ad 
litteram septuagesima dicitur, eo quod israeliticus. 
populus in Babylonia tot annis fuerit captivatus, a 
qua longo post tempore rediens, eodem numero in 
coinmemoratione ejusdem liberationis jejunium Deo 
consecraverit. Sed quia et secundum historiam et se- 
cundum aTledoflarti posnttéfitibus congruit, sradeamus 


615 


MONÜMÉNTA VETERA AD ARJANORUM DOCTRINAM PERTINÉNTIA. 


610 


n^s hoc in tempore peccata nostra deflere, ut anim:e À purgare, si per portam jejuniorum polluti volumus 


nostr:? post lianc vitam, qux septem diebus volvitur, 
ἃ Babylonia, id est infernali captivitate, liberat:e et 
donis sancti Spiritus ditat:e, et eoronam immarcesci - 
bilem pro cursu , et denarium pro diurno labore vi- 
ne:, ἃ Mege regum possint gaudentes recipere. 
Amen. 


. SERMO ll. IN QUADRAGESIMA. 


1. Studete, charissimi, qui vestras animas a peccato 
mundare cupitis, ne ab hac via jejuniorum et emen- 
dationis, quam tenendam sumpsistis, aliquo tur-* 
pitudinis diverticulo recedatis. Est enim quibusdain 
vestrum ex deceptionibus antiqui hostis in hac die 
quedam injecta consuetudo, non tantum sequenda 


intrare ? 

2. Fortasse mihi talia castiganti el mea peccata 
cum aliorum iniquitatibus reprehendenti responde- 
bit aliquis effreuatus, plus voluptatibus corporis 
quam legibus Dei obediens : Tu, qui naturalem ma- 
sculi et femin:e conjunctionem et amoris vinculum a 
principio constitutum disjungendum przdicas , omni 
modo impossibilia et inutilia rogas, ut aliquo jejunio 
ita ἃ muliere, qux mea caro est, tamquam a cibis , 
abstineam. Cui ego, quamvis peccator, facili dictu 
respondebo : Quia Deus bona seculi non dedit ut 
abutamur, sed ut juste utamur. Conjugium etenim , 
sicut eL cxterz diviti: mundi, dum juste tenetur, 
bonum cst ; dum injuste, vertitur iu peccatum. Unde 


quantum despicienda; quod pro solo-carnis cibo, qui B Gregorius : quicquid ad usum vit» accipimus, ad 


nobis liodie non tollitur, putatis vos omnem corpo- 
ris delectationem et quxque turpia posse licenter 
operari, hac inventa in vobis occasione, ut. quia li- 
citum est vobis carnibus vesci, licitum sit etiam 
caruis voluptatibus uti. !llz:ec. enim opera non Chri- 
stianorum sunt, sed pxganorum. Pagani eniin, qui 
et gentiles vocantur, deorum suorum, id est Jovis, 
Saturni , Minervz el Veneris festivitatem colentes , 
post immeusam cibi et potus voracitatem turpesque 
corpessationes, ad theatrum, quod et lupanar vo- 
catur, foras civitatem conveniebant : ibique primum 
jocis diversi generis, ad ultimum cum »eretricibus , 


qu: in cavernis ejusdem theatri latebant, luxuriando : 


corpora fatigabaut. Ad hanc igiiur turpitudinis im- 


munditiam , ut Orosius Paulus narrat, idem diabolus, € 


quem colebant, illos provocabat; ut cui solvebant 
sacrificium de victimis animalium , solverent etiam 
sacrificium de viribus propriorum corporum. Diabo- 
Ius enim pollutus et immundus est, pollutum et im- 
mundum sacrificium sibi requirit : unde pelliceus , 
id est pellis gratia interpretatur, quia multum luxu- 
ria delectatur, quie pellis pulchritudine excitatur. 
Sed quantum distat inter servitutem Dei et diaboli, 
tantum inter vitam illorum qui ἃ Christo Christiani 
dicuntur , et illorum qui diabolo subditi in omnibus 
famulantur. Propter hoc cessandum est, fratres, ab 
hac et ab omni mala consuetudine praesenti die, quo- 
niam ᾿ς dies non solam caput est jejuniorum , sed 
eliam szxculorum. Est itaque magno cultu et religione 
veneranda, et non libidinosis voluptatilius polluen- 
da, quia nomiue ct inysterio pre cxteris. videtur 
esse sacrata. Vocatur autem a Domino dies dominica, 
quod eam in ordine dierum primam posuit , et quod 
superata morle, quam pro nobis indignis susceyit , 
victoque inimico, de cujus nos potestate rapuit, ini 
ea potenter a mortuis resurrexit, et in honore su:e 
resurrectionis nobis illam colendam constituit. Quo- 
modo igitar cupimus a morte anima resurgere , si 
diem resurrectionis dominic:e nolumus hoaorare? Et 
qua ratione putamus mentes nostras per jejunia 


^ Notissimum est, conjugalem quadragesimali tem- 
pore abstinentiam in diversorum Patrum homiliis et' 
episcoporum veterum sacrameatariis aliquot maguo« 


usum vitiorum rcflectiinus. Nec ego prxdico tau sa- 
crat:e societatis separatiouem , sed ad breve tempus 
xxxvi dierum indico abstinentiam ^. Nam quid pro- 
dest abstinere a carnibus , et carnalia opera non de- 
ponere? Qui enim toto anno in his et aliis deliciis 
positus vixisti, saltem in lioc parvo spatio pro Deo 
cessare debes. Cur eniin vir a virtute corporis voca- 
ris, si hanc virtutem in aninio non habueris, ut pro 
Deo, qui tibi cuncta dedit, et a quo quotidie majora 
petis, deci.na parte anni jejunare non possis? 

9. Nam quisquis subtiliter intuetur, non amplius 
quam xxxvi dies, qui sunt decim: auni , in eadem 
abstinentia reperiuntur. Cum enim annus integer 
cccLxvi diebus constet , si subtrahuntur cccxxx, to- 
tidem quot dixi dies, jejunio consecrant. Horum ergo 
sex dierum , qui etiam cum suis noctibus cL horis 
constant, decima pars xv ΟΡ sunt. Sed quia ex ip- 
sis integram diem cum sequenti nocte colligere non 
valemus, quam 'pr:efato numero addentes jejunio 
mancipemus , usus ecclesiasticus statuit, ut quod in 
illa non redditur, in dominicis diebus ejusdem tem- 
poris, a carne et a carnalibus voluptatibus jejunando, 
adimpleatur. Iu his etenim, quia in ipso Dei nomine 
sacrati sunt, refrigerium cibi impenditur et licentia 
peccandi subtrahitur. Datur nobis, quod vitam af- 
fert et melius est ; subtralitur nobis, quod mortem 
affert et pejus est. Quod si hos vitiis et carnali in- 
quinamento non polluerimus, profecto ex lis plenas 
integri anni decimas restauramus. Sed quoniam no- 


D yis sacro fonte regeneratis, et non jam figurativi, sed' 


veri agni carnes degustantibus,, dietum ab ipso Do- 
mino, nisi abundaverit. justitia vestra plusquam Scri - 
barn. οἱ Pharisgorum, non. intrabitis. in. Yegnum 
celorum; statuit christiana religio, ut non soluin hos 
triginta sex propter anni decimas, sed etiam cut' 
his, quatuor qui ἃ capite jejunii inchoant , propter 
tanti mysterii perfectionem, xL dies in jejunium ΠΠῚ- 
taret. Hoc etenim quadragesimale jejunium magnalia 
auctoritatem habet et ἃ Lege et a Prophetis et. al 
Evangelio. Nam legislator Moyses, ut lege accipés 


ere esse commendatam , quamvis eam numquam 
Usi versatis intperavit districte Ecclesia. 


641 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


618 


ret, xL diebus jojunavit. Similiter llelias maximus A Unde est : Sacrificium. Deo spiritus contribulatus. Et 


Prophetarum, qui curru igneo rapi meruit in coelum, 
cum persequebatur a Jezabel, angelico primum cibo 
pastus, postea totidem ab omni esca abstinuit *. 


SERMO Ill. IN DOMINICA PASSIONIS. 


4. Decedente jam Quadragesim:e tempore, et ap- 
propinquantibus sacratissinie Resurrectionis gaudiis, 
mentio Dominic: passionis nobis, dilectissimi fra- 
tres, annuatim occurrit, qux universalem Ecelesiam 
hodie laerymoso relatu percellit. Et quamvis plurimi 
dies supersint ab hac usque ad illam , qu:e auctorem 
suum crucifixum specialiter videre mertuit; tamen a 
sanctis patribus per hos dies , qui sequuntur, reci- 
tanda nobis eadem passio commiuitur , maxime a 
beato Gregorio, qui in omnibus ecclesiasticis officiis, 
diurnis scilicet et nocturaaljbus, hinc usque ad Pas- 
chale festum, verba et luctum passionis inducit : in- 
sinuans nos pro illo debere flere, sine quo nullam 
Ixiitiam perfecte possumus habere. Quicumque ergo 
Redemptoris nostri membra fore confidimus , dolo- 
rem et injuriam tanti capitis sentiamus. Unde pro- 
pheta : Omne caput languidum , et omne cor maerens; 
a planta pedis usque ad verticem non est in co sanitas. 
Et Apostolus : Si patitur unum membrum , compatiun- 
tur ómnia membra. Quia vero altius et honorabilius 
membrum , Christum videlicet, qui caput et vertex 
noster est, passum fuisse cognoscimus , nos membra 
inferiora cum eo patiamur : maxime cum non pro 
qualibet sui commissi culpa, sed pro redemptione 


nostra pati voluerit, ut nos abantiqua diaboli servi- ( 


tute redimeret, et patrix ccelestis, a qua captivi exclu- 
debamur, perpetuos incolas faceret. Ipse namque 
ineffabiliter misericors , non auro seu cujuslibet ge- 


nere metalli, vel pulchrze varietatis palliis, nec etiam. 


ceterorum animalium victimis , sed proprio corpore 
in ara crucis Deo Patri immolato, et pretiosissimo 
sanguine fuso, peccata nostra atque antiquas iniqui- 
tates nostras purgare voluit. Unde proplieta : Vere 
languores ipse tulit , infirmitates nostras ipse portavit, 
Et ipse mediator noster ad Patrem dixit : Holocaus- 
(um el pro peccato non poslulasti : tunc. dixi , ecce 
venio. Et est sensus : Oh ! Deus Pater , quia pro hu- 
mani generis redemptione non vidi te holocaustum 
auimalium captare, statiin dixi, ecce venio ut immo- 
ler pro populi mei salute. Ecce, fratres charissimi , 
Christum pro nobis inmolatum audivimus : unde 
admodum gaudere et tristari possumus : gaudere , 
quia felix culpa quz talem ac tantum habuit Redem- 
ptorem : tristari quia nullum videmus tante passio- 
nis imitatorem. Ipse namque corporaliter mortuus , 
non solum de corporis nostri morte, si necesse est , 
sed de vitz: emendatione et spiritus humiliatione sa- 
crificium requirit. Scilicet ut spiritus noster ex tam 
magna et ineffabili sui conditoris humilitate admi- 
rans contremescat, et carnis illecebras superans , 
cum ipso passo quamdam compassionem habeat. 


licet impossibile sit corpoream fragilitatem nostram 
sequi illius immensam deitatem, bene tamen eum pro 
modulo humanitalis sequimur, s! vitia corporis per 
jejunium et orationes atque vigilias mactamus : si 
mundi et nitidi coram ejus oculis manere gaudemus. 
Unde propheta : Lavamini, mundi estote, et reliqua. 
2. Sed quomodo imminente rahie persecu:oris, 
vitam pro eo posituri sumus, qui pro ejus amore, 
saltem pauco tempore a vitiis et a quibuslibet cibis 
jejuuare non possumus? ]n quo igitur passionem 
illius imitamur, qui a nullis spurcitiis corpora pro- 
hibeinus? Insuper etenim, quod pejus est, pracep- 
tis illius fortiter repugnantes, quasi inimico contra- ' 
rii sumus. Nam clamaute co in Veteri Testamento: 


B Nen occides, non furtum facies, et cxtera legis 


praecepta; veluti irai illius contra nos provocantes, 
insani et amentes et moechauur, et occidimus, et 
furtum facimus : insuper omnia vitia, quo amplius 
nobis prolübita sunt, eo magis sequi et amare cura- 
mus. Similiter minante eo in novo Evangelii Testa- 
mento : omnis , qui dixerit fratri suo racha, et qui 
dixerit fatue, reus erit gehenue ignis; nos e con- 
tra zelo iuvidix tacti, omnia improperiorum convi- 
cia fratribus nostris superbe et contumaciter ingeri- 
mus. Unde a talibus et ab his similibus mentem co- 
hibere debemus, si redemptionis illius participes 
esse speramus. lpse est enim verus sacerdos et pon- 
tifex futurorum bonorum, qui Deo Patri suo. non 
sanguiuem hircorum et taurorum, scd semetipsum, 
agnum videlicet immaculatum, obtulit mundaus 
conscientiam nostram ab operibus mortuis, id est a 
peccatis : ac perlioc semel introivit in sancta ,'ut 
appareat nunc vultui Dei Patris pro nobis. Alii nam- 
que sacerdotes mactatis animalium carnibus juxta 
morein veteris legis , singulis aunis semel iutroibant 
in sancta : iste sacerdos in :wlernum, qui non venit 
legem solvere, scd adimplere, non singulis, sed ulti- 
mo vite sux anno, maciato se ipso in ara crucis, 
semel introivit in sancla, id est in coelum, ut famulis 
se per fidem sequentibus, arcana Patris reseret, 
qui post finem ipsis possidenda conferat. Alii sa- 
cerdotes expleto sacriflcii tempore, ad templum se- 
quenti anno reversuri, ad propria reverti curabaut : 
ille peracto passionis et resurrectionis δι: myste- 


D rio, ad propria codi palatia reversus est, non 80- 


quenti anno, sed in fine sxculi venturus, ut bono- 
rum et malorum merita recto examine discutiat, ct 
bonis przinia, malis supplicia reddat. Quid iu illa 
die acturi sumus, fratres, in qua non solum de 
operibus malis, sed insuper etiam de otiosis locu- 
tionibus rationem reddituri sumus? Et si ones lin- 
gu culpas, qua a nobis pro nihilo ducuntur, 
senserimus; quid de cxteris membris timendum est, 
manibus scilicet et pedibus aliisque, qu: siuc du- 
bio multa illicita fecisse cognoscimus? Nam sí ex 
omnibus culpis, qux fecimus, penas solverimus, 


* Desideratur aliquid ad sermonis clausulam ; et certe exemplum Christi Domini xt diebus jejunantis. 


, 


649 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


650 


alernaliter damnati et perditi sumus. Ergo unus- A ut Redemptori suo gaudens occurrere possit, Nec 


quisque nostrum quanto animam suam diligit, tanto 
peccata pr:eterita per poenitentiam deleat, et caveat 
ne ipsa reiteret , et quod semel per gratiam Dei ex- 
tinxit, amplius ne accendat. Qui euim peccatum 
quod jam ingemuit reiterat, Deum sibi ad iram pro- 
vocat, ut eum vocatus non audiat. Unde per Salo- 
monem dicit: Vocavi, et renuistis, despexistis omne 
con-ilium meum, et increpatioues meas neglexistis : 
ego quoque in interitu vesuo ridebo, et subsannabo 
cum vobis quod timebatis advenerit. Quam formi- 
danda 70x, fratres dilectissimi, qua Redemptor noster 
de nostrointeritu se risurum minatui! Quamobrem au- 
res nostrz: mentis przceptis illius assidue pandamus, 
ut eum in judicio non terribilem, sed blandum videa- 
mus. Et quomodo illum terribilem et iratum contra 
nos sufferre poterimus, qui in priesenti vita corus- 
cationem aut tonitruum illius vix pr: pavore tole- 
rare possumus ? Et εἰ motu creaturze unius ad tem- 
pus terremur, qua fortitudine Creatorem cum igne 
ad judicandum venientem , et non solum terras, sed 
etiam celos conculientem , exspectare poterimus? 
Nam ut Psalmista dicit : /gnis in conspectu ejus arde- 
bit, εἰ in circuitu ejus tempestas valida. Et ipse judex 
per prophetam dicit : Adhuc semel, et ego movebo 
non solum terram , sed etlam coelum. Periimescite, 
fritres, adventum illius judicis, in cujus determi- 
nato judicio non erit spatium redemptionis. À pra- 
vis moribus et a mala consuetudine turpis vitze ces- 
83te, el compati cum Redemptore vestro studete , 


ut et cum illo de tumulis vitiorum possitis resur- C 


gere, et ad celestia regua post judicium feliciter as- 
cendere. Ámen. 


SERMO IV. IN DOMINICA PALMARUM. 


1. Delectatione presentis diei, fratres charis- 
simi, letati inysteria quibus fulget debetis agno- 
scere solliciti, ut latiiie gaudia qua celebramus 
exterius, unde oriuntur, docta mens discutiat inte- 
rius, Sed ne superfluitas verborum animis vestris 
gignat tedium; maxime cum hujus diei officium in 
longissimis protrihatur cantibus οἱ gratissimis de 
Deo nostro jubiMationibus; de ejusdem nomine, 
quod diversis vocabulis distinguitur, pauca vobis 
primum przlibare studebo. Dicitur enim dies Pal- 


non etiam dies Ramorum dicitur. quia ob eamdem 
causam non solum palma, sed etiam virentes rami 
ab Ecclesi: filiis hodie portantur. Hosanna siquidem 
ideo vocatur, quia plebs llebr:orum Dominum 
precedentium et sequentium, llosauna, quod La- 
tine interpretatur Salvifica, eidem Domino cantare 
videbatur. Pascha petitum sive competentium dici- 
tur, quia hoc die symbolum, id est fidei sanctae cre- 
dulitas competentibus neophytis tradcbatur, ut qui 
ad Dei gratiam percipiendam in Paschali solemui- 
tate. festinabant, fidem quam confiteri deberent 
agnoscerent. Compelentes enim dicuntur, quasi 
simul petentes, id est gratiam Dei petentes. Capita 
lavantium hunc diem appellat vulgus, quia eo die 


B mos erat lavaudi capita infantium, qui ungendi erant 


sancto sabbato, ne forte Quadragesim:e observa- 
tione sordidati accederent ad unctionem. Hiec autem 
hebdomada ideo mijor dicitur, vel quia major so. 
brietas in ea servatur, vel quia majus quam in cz- 


teris hebdomadibus officium in ea celebratur. 


2. Hec de nominibus hujusce diei breviter dicta 
sufficiant : quorum quxdam ut ad litteram intellecta 
sunt, ita permauent; quxdam aliud allegorice si- 
gnificant. In omni enim Scriptura vetéris et nuovi 
Testamenti, palma semper victoriam significavit. 
Per ramos igitur palmarum illa victoria designatur , 
qua Dominus noster per mortem snam, mortem no- 
stram destruxit, et per troprum crucis principem 
inortis diabolum superavit. Per flores odor virtutis 
exprimitur, quo captz fideles anima»: regem suum 
ad llierusalem, id est ad sanctam Ecclesiam tenden- 
teni comitantur ; ut cum eo Pascha, id est transitum 
celebrantes , cum eo ad coelestia resurgere merean- 
tur. Per arborum ramos dicta significantur veterum 
prophetarum, quos ille collectos in via sternit qui 
simplicia corda fratrum et minus erudita exemplis 
instruit, ne in via veritatis oberrent. lllud autem ho- 
sanna totiens a plebe repetitum et ingeminatum, 
ünitatem fidei nostr:e qua vivere debemus signilicat; 
quia licet sit in plebe fidelium tam ordinis quam 
sexus et statis diversitas, uno tamen ore οἱ una 
confessionis laude Salvatorem nostrum clamare de- 
bemus dicendo: Hosanna, id est salvifica sive salvum 
fac : est enim Hebreum veibum, quod Latine ex- 


marum, sive Florum, atque Ramorum, nec nun et ἢ pressum sonat, salvifica, sive salvum fac populum 


Hosanna , Pascha petitum etiam seu competentium, 
et cayita lavantium. Quis licet vulgari more ita no- 
mineutur, omnia tamen certam et convenientem re- 
tinent significationem. Dies igitur Palmarum ideo 
vocatur, quia in eo Dominus noster asello sedens, 
pro salute generis humani passurus, Hierosolymam 
perrexit; cui occurrit plurima turba gaudentis po- 
puli cum ramis palmarum et diversarum : arborum 
clamando : Hosanna , benedictus qui venit in nomine 
Domini. Dies etiam Florum idcirco dieitur, eo quod 
sancta mater ɣccfesia, jn. comineimoratione tanti 
gaudii, hac die prz: cxteris annua revolutione flures 
benedictos et consecratos cantando portare voluerit, 
PaTmoL. XIII. 


tuum , sive totum mundum. 

5. Quia vero huic dici talia nomina ex convenien- 
tibus mysteriorum siguificationibus aptantur , quo- 
libet breviloquio demonstrandum, charissimi, vobis 
est, quibus operibus nostri Salvatoris illustratur. 
Etenim sicut sanctus evangelista refert, aute sex diee 
veteris paschae, qui ab hesterna. die computantur, 
venit Jesus Bethaniam in domo Simenis leprosi , ubi 
Lazarum suscitaverat, et fecerunt ei cenam ibi : 
quo etiam Maria accipiens libram unguenti, unxit 
pedes Domini , et capillis suis tersit : pro qua re iu- 
dignaute Juda proditore, Jesus in laude mulieris re- 
spondit : Opus bonum operata est in. me, et caetera 

21 


651 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


quio in. passione de hujusmodi causa prosequuntur. A dieatorum , unum in circumcisione, alterum in gen- 


Quam boni operis consuetudinem. sequens vir sanc- 
tu$ Gregorius hac ipsa die, hesterna videlicet, se 
totum dandis eleemosynis pedibusque pauperum 1a- 
vandis occupabat, ut quod devotissima mulier capiti 
fecit, id est Christo,iste menibris ejus, id est psupe- 
ribus faceret. Unde dies eadem absque officio pro- 
prio manens, ita pretitulatur in Sacramentario : 
sabbato vacat 4 statione publica, quando dominus 
papa eleemosynam dat. De quo facto, si florem alle- 
goricum carpere vultis, scitote quia unguentum 
significat justitiam , ideoque libra fuisse perhibetur. 
Qui enim justitiam perfecte servat, pedes Domini 
sine dubio lavat : et qui bene vivendo misericor- 
diam diligit, pedes illius unguento perungit. Et qui 


tibus, significant, vel Petrum et Philippum , quos 
misit Christus ad Ilierusalem , id est sanctam Eccle- 
siam ; quorum alter, idest Philippus, Samariam 
quasi asinam; alter, id est Petrus, Cornelium ex gen- 
tibus quasi pullum ad fidem Christi perduxit. Item 
per duo animalia duo populi, Judaicus scilicet et 
Gentilis figurantur; qux in adventu discipnlorum 
ligata erant, quia uterque populus vinculis peccato- 
rum suorum ceonsirictus erat. Vestimenta Aposto- 
lorum vel doctrinze sunt virtutum, vel opera justi- 
tím. Unde psalmista : Sacerdotes tui induantur jus- 
titiam. Turba autem plurima , quz» vestimenta sua 
in via stravit, innumerabilem multitudinem marty- 
rum significat, qui se proprio exuentes indumento, 


abundanter pauperibus tribuit, capillis suis pedes B simplicioribus viam faciunt, qua ad visionem pacis 


Domini tergit. Domus ergo repleta ex odore unguen- 
ti , id est omnis mundus, et fama tam devotissime 
mulieris , et viriute Gdelium illam in talibus imitan: 
tium. Nam quod ante sex dies Pasche passurus Dei 
Filius Bethaniam adiit, significat quod hominem , 
quem sexta feria conditum, serpentina fraude perdi- 
derat, per Bethaniam, id est per domum obedientie 
transiens , eadem sexta feria proprio sanguine redi- 
mere properabat. À qua praedicta civitate Bethania 
crastina die exiens, quinto videlicet die ante Pascha, 
quod est liodie , misit duos discipulos suos llierusa- 
lein dicens eis : Jte in castellum, quod conira vos est , 
εἰ invenielis asinam el pullum : solvite et «dducite 
tnihi. Qui solventes adduxerunt. ad Jesum , et impo- 


pervenire valeant. Per asellum enim, in quo sede- 
bat, simplicia genulitatis corda figurautur ; quae velut 
indomita nullis disciplinz: retinaculis ligata mane- 
bat; ad simulacra muta, prout ducebatur, ince- 
dens : quam Doininus presidendo et regendo per- 
ducebat ad visionem pacis wlern:z. Denique non 
absque magni eausa sacramenti facium esse credi- 
tar, quod Dominus hac die specialiter Hierosolymam 
tendens ministeria jumentorum sibi adhibuerit ; pal- 
marum quoque et ramorum scu florum varia orna- 
menia circa se poriari, regemque et Dominum se 
appellari voluerit : quie omnia sepe Hierusalem ve- 
Riens& antea fieri recusabat. ideo namque cum tanta 
gloria est ingressus, uL qu'a tempus passionis sua 


suerunt super eos. vestimenta sua , et eum desuper. se- C jaw instare sciebat , Judaeorum animos excitari co- 


dere fecerunt. Cum. audisset. turba, que venerat ad 
diem festum, quod Jesus pergeret ad Hierusalem, acce- 
perunt ramos palmarum, venerunique ei obviam, et 
clamabant : Hosanna, benedictus qui venit in nomine 
Domini. 

4. Sed quia biec facta Domini verbis evangeliste 
commemorala ad litteram salis patent, quoniam ita 
fuere ut sonant; mysticus sensus nobis pro brcevi- 
tate pandendus est , qui cuncüs nisi sapientibus oc- 
cultatur. Duo namque discipuli duos ordines prae- 


geret contra &e, ul per mortem corporis &ui, moriem 
anünarum nostrarum desirueret. Ergo, ter beatis- 
simi, qui passionem illius recolimus , etsi pro illo 
omnes mori nou possumus, et pacificatis Ecclesiz 
calamniatoribus , bellum cum eis mon habemus, 
vilia tomen membrorum nostrorum raortiflcare eu- 
remus, ut post luctum passionis , gaudia resurrec- 
tionis capientes, cum eo de vitiis ad virtuiwm celsi- 
tudinem resurgere queamus. Amen. 


EXPOSITIO FIDEI ?. 


Profitemur nos credere indivisibilem et inseparabi- D naturas introducentes ut Arius blasphemat , qui tres 


lem sanctam 'friuitatem, hoc est Patrem et Filium et 
Spiritam sanctum,unum Deum, ita anttm et trinum, et 
jta trinum et unum : Trinitatem in distinctis atque dis- 
cretis personis : hoe est Patrem ex quo omnia, Filium 
per quei omnia,Spiritum sanctum in quo omnia; unius 
tamen deitatis, unius essentia, aniesque stbstantis, 
in tribus quider subsistentiis sea personís , ut Pater 
pater sit, Filius filius sit, Spiritus sanctus spiritus 
sanctus sit, in unà natura enaqae substantia, ut 
Deus ont» ei solus et summas credatar. Non tres 


^ Ex antiquo codice Vaticana, olim Bobiensi t 
libros 8; Augusilnl de Trinitate. ("m 


deos pradicavit , excellentiorem , miuorei , et infe- 
riorem. Nos vero sanctam "Trinitatem in unitate, 
οἱ unitatem in sancta Trinitate confitemur. Nam cum 
dicimus omnipotentem Patrem, appellatio hujus 
Paterni nominis ad Filii personam attenditur. Et 
cum dicimus xlernum Filiun, ad :eterni Patris 
persouam refertur. Et cum nominamus Spiritum 
sanctum , ab. :eterni Patris persona eum credere ὃ 
demonstramüs. Cum autem dicimus Deum Patrem 
omnipotentem, non potest hujus nominis evacuari 


b Cod. ab externe Patris pereona et credere. 


055 


MONUMENTA VETERA AD AIJANORUM DOCTRIMAM PERTINENTIA. 


654 


sacramentum : quia cum dicimus Patrem, ΕἸ de- A cstendimus. Ideo sanctam Trinitatem In una natura 


monsiramus : et cum dicimus Filium, Patrem decla- 
ramus : et cum dicimus aeternum Patrem, eternum 
Filium demonstramus. Nam si non invenimus initium 
vocabuli liujus Paterni nominis, quando D'ater sit dio- 
tu», consequenter ostenditur, quia nec initium Geniti 
reperiemus. Obsecramus ut detur nobis ratio, quando 
Pater hoc vocabulum, utpater vocitaretur sortitus est. 
Si in tempore, si extra tempus, dicat »obis aliquis 
quando primitus coeperit appellari : et si potuerit hoc 
approbari , nulla erit dubielas ex illo initio Paterni 
nominis Filium Initium accepisse, quo Pater noimina- 
tus est. Et si defecerit, Immo quia et defecit, nec pote- 
rit approbari nec dari Initium Paterul nominis, quando 
pater esse eoperit, profiteatur ergo nobis sanctam 


unaque essentia atque substantia, in tribus subsi- 
stentiis sive personis profirtemur. Credimus autem 
ipsum Dei Verbum, hoc est Filium Patris sine initio 
genitum , eundem unum ex tribus subsietentiis de 
sancta Trinitate eternum filium, per dispensationem 
factam pro nobiset nostra salute descendisse incarna - 
tum Verbum Dei, et hominem factum. Intra Virginis 
uterum veniens slbi nostre naturse virtutem assump- 
sil ex sancta gloriosa Dei genitrice María Virgine, 
perfectus Deus et perfectus homo, in duabus naturis , 
divinitatis scilicet atque humanitatis : eonsubstan- 
tiadis Item ipse nobis secendum humanitatem : 
non in duos fllios divisus , sed unus et idem Del et 
hominis filius, in verltate duarum naturarum, in 


Trinitatem coessentialem atque eubstantialem : nec B una subsistentia slve persona divinitatis et humani- 


Patrem aute Filium,nec Fillum post Patrem, uec Spl- 
ritum sanctuin iuferlorem fuisse : quia dum initium 
Paterni nominis non invenitur, nescimus qua ratione 
Filio iniium aseribatur, quia cum dicimus sempi- 
ternum Deum Patrem , sempiternum Dei Filimn 


tatis unitlone facta; ut ex duabus perfectis naturis 
non duo filii, sed unus, idem Del οἱ hominis filius 
permanens quod erat , ceeperit esse quod non erat, 
dum sine initio :xeterni Patris Filius, factus est ho- 
minis fllius. Ideo et unus est Dominus. 


BREVIARIUM FIDEI 
ADVEBSUS ARIANOS HJERETICOS, 


IN QUO TRIUM DIVINARUM PERSONARUM 4BQUALITA8 PLURIMIS SCRIPTURAS SACRJUB LOCIS 
ET ARGUMENTIS LIQUIDO COMPROBATUR. 


AUCTORE INCERTO, SED ANTIQUISSIMO. 


"»»-------- ἱα 


Errare h:reticos nec maxiuma causa facit, dum (C eum de sepulero mortuum suscitavit. Secundum ho- 


aut ignorant , aut nolunt advertere, in Domino Jesu 
Christo sicut unam personam, ita duas esse subetau- 
tias, Deum ex Deo Patre, et lioominem ex homine 
matre: et que de se ipse Dominus secundum dis- 
pensationem carnis assumpta loquitur , deputant di- 
vinitati, ut est illud : Pater major meest (Joan. ,x1v,28), 
vel illud : Jesus fatigatus ex itinere (Joan., 1v, 6), vel 
illud : Fleeit Lazarum (Joan., x1, 55) , vel alia hujus- 
modi qux» leguntur. Qui si vellent advertere illud 
Apostoli : Deus erat in Christo mundum  reconcilians 
eibi (H Cor., v, 19), vel illud Evangelii : Verbum ca- 
vo faeium esi, et habitavit in nobis (Joan., 1, 14), non 
dulitarent, ut superius dictum cst , confiteri in una 
persona duas esse substantias ; et ubi audiunt dici : 


minem in cruce pependit, seeundum Deum paradi- 
sum latroni de cruce donavit. Secundum hominern 
passus mortem gustavit, secundum Deum semetip- 
sum a mortuis suscitavit. Si hsec et his similia vel- 
lent sapienter discernere, et unicuique substanti:e 
quod suum est deputarent, facile poterant rect» fidei 
cursum tenere , et non pro ejus beneficiis , quz pro 
nobls redimendis in forma servi suscepit , vel passus 
est, divinitati ejus contumellas irrogarent , et ubi- 
eumque legunt In Seripturis secundum humanitatem 
aliquid quod minus loqueretur divinitas, sed pro dis- 
pensatione carnis assumptze lioc protestatur huma- 
nitas. Nam nos , sicut eun Deum legimus, ita nec 
majorem nec minorem Deum nusquam legimus, ncc 


Paler major me est, seeundum humanitatem. aecipe- D eredere religiosa mente debemus. Sed Ideo adhuc 


rent : ubi vero audiunt : Ego et Pater uium. sumus 
(Joan., x, $0), secundum divinitatem diclum uon du- 
bitarent, sicut ex ejus operationibus datur intelligi. 
Becundum hominem enim esurivit, ut veram car- 
.pem ostenderet : secundum Deum autem de quin- 
que panibus quinque millia hominum eaturavit, uL 
86 Deum virtutibus approbaret. Seeundum hominem 
sitivit, sad secundum Deum Samaritanam viva aqua 
refecit. Secundum hominem navem ascendit, sed se- 
.eundum Deum sicvi» pedibus super mare ambulavit. 
fecundum hominem in navi dormivit, secundum 
Deum ventis et Siuotibusimperavit, Secundum homi- 
fem Lazarum Bevit, secundum Deum quatriduanum 


persistit, et dicit : Fleri non potest, ut non filius mi - 
nor patre credatur, quia ex patreesse dignoscitur. Fa! - 
lit eum consuetudo generatiouis human: , ut quia 
filius dicitur, minor patrecredatur. Apud homines idco 
minorem filium generat pater, quía et ipse minor 
est generatus a patre. Idcircocresconte fllio pater se- 
nescit, et moriente patre fllius succedere comproba- 
tar, et melior ac potentior patre nonnumquam effici- 
tur. Apud Deum voro non ita est ; quia ubi crescere 
vel senescere divinitas non habet, hoc est dignum ut 
fllium dilectio habeat eequalem, quia nón potest pleni - 
tudo majorem. Ideoque perfectus perfecttm genult , 
omnipotens ompipolentem, plenus plenum : οἱ quia 


J55 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


xtatis incrementum. non liabuit , minorem generare A lius, non ille ex Filio. Tamen ut zqualitatem aguo- 


non potuit: sed omnino qualis est pater, talem et fi- 
lium esse cognosco , sicut ipse dicit : Qui me videt , 
videt et Patrem (Joan., xv,9) ; et alibi: Qui non hono- 
rificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum 
(Joun.,v, 25). Sed forte quia audis missum, ideo pu- 
tas minorem. Rogo te, Deum credis esse Filium, an 
non? Sine dubio re-ponsuiuses, Deum; quia et 
si tu negare volueris, sanctis Scripturis convin- 
ceris , dicente Apostolo : Ex quibus Christus secun- 
dum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in 
sccu'a (Rom., 1x, 5). Ft Joannes in Epistola sua: Ut 
simus, inquit, in vero Filio ejus, qui est verus Deus, et 
vita eterua (I Joan., v, 20). Et Tliomnas : Deus meus , 
inquit , e! Dominus meus (Joun., xx, 28). Et M. lchi- 
seuech sumimus sacerdos : Benedictus, inquit, Abraham 
Deo excelso, quicreavit celum et terram (Gen. ,xiv, 19). 
Vides quia uon solus Deus , sed Deus excelsus Mel- 
chisedech vocibus comproba!ur. Testis est et. Osee 
propheta, dicens : Firmans celum, et creans. terram , 
ego Dominus Deus tuus, cujus manus creaverunt om- 
nem militiam cali (15a., xvi, 18; xvi, δ). Siergo Deus 
est Filius, immo quia Deus est, quia per ipsum fa- 
cla suut omnia, et nonsolum non minor, sed excel- 
sus Deus; interrogo te , utrum Deus ubique sit , an 
forte localiter ? Cum impium sit negare quod ubique 
sit Deus, qu:eso te, ubi missus est? Sed missionem 
Filii incarnationem ejus intellige, ipso Apostolo ex- 
ponente : Misit, inquit, Deus Filium suum factum. ex 
muliere, factum sub lege (Gal., 1v, 4). Denique de ipso 
legimus in propheta : Celum et terram ego impleo, di- 
cit Domiuus (Jer., xxii, 24). Εἰ Evangelista de eo- 
dem : Plenitudinem, iuquit, ejus nos omnes accepimus 
(Joan., 1, 16). Et si omnia ipse implet, ubi missus est 
cujus majestate plena sunt omnia? Sed adhuc forte 
dicis, sicut habet carnalis intellectus, inter gignen- 
tem Patrem et genitum Firnium non potuis-e fieri nisi 
ut aliquod fuisset spatium. Spatium horz faciunt, ho- 
Τρ tempus designant: ac sic, si tempus amnteponis 
Filio, non omnia per ipsum facta fateris. Et ubi est 
illud : Omnia per ipsum facta sunt. (1bid., 5) ? Certe 
secundum tuam propositionem respondeo, qui dicis 
fuisse Patrem aliquandosine Filio.Utiquelegünus pari- 
ter in Apo-tolo : Christum Dei virtutem et Dei sapien- 
tiam (1 Cor. 1, 24), etipsede se Dominus loquitur: Ego 


80:5, audi in Scripturis ubi etiam prior Filius nomi- 
natur. Joanues evaugelista ait: /n principio erat Ver- 
bum, el Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum 
(Joan., 1, 2). In Verbo utique Filium indicavit. Et 
Apostolus ad Ephesios : Annescitis quia omnis fornica- 
tor et immundus non habet. hereditatem in regno Chri- 
sti et. Dei (Ephes. , v, 5)? Ecce et hic priore loco Filius 
nominatur. Et ad Galatas: Paulus Apostolus non ab 
hominibus, neque per hominem , sed per Jesum Chri- 
stum et Deum Patrem (Gal., 1,1). Et ad Thesealouicen- 
ses: Ipse autem Dominus Jesus Christus et Deus. el 
pater nosler , qui dilexit nos (11 Thess., n, 15). Ad Co- 
rinthiios : Gratia Domini nostri Jesu Christi et charitas 
Dei Patris, et communicatio sancti Spiritus cum. omni- 


p 5us vobis (II Cor., xin , 15). Et ipse Dominus dicit: 


Eyo et Puter unum sumus (Joan., x , 50). Non dicit : 
Pater et ego. Et alibi : Qui me videt , videt et Patrem 
(Joan., xiv, 9). Et iterum : Qui non honorificat Filium, 
non honorificat Patrem qui misit illum (Joan., v, 23). 
Ecce quoties priore loco Filius nominatur ! Sed quia 
in Patre et Filio »qualitas est, nullum przjudicium 
nec ante nec postea. nominatus alteri. poterit exhi- 
bere, quia nulla est diversitas , ubi est aequalis in 
utroque divinitas. Sed ideo sic legimus, quia bumana 
locutio aliter se non valet expedire, nisi ut cum 
unum dixerit , sic alterum dicat. Ecce ut »gnoscas , 
quia nihil ibi majus, nihilque minus est, cessit qua- 
stio de Patre anterius nominato ; quia ubi una est sub- 
slantia, una deitas, et incorporalis immensitas, nul- 


( la est disparitas vel diversitas existimanda. Ubienim 


unus Deus creditur , ibi minoret major excluditur. 
Nescit enim numerum unitas, et graduin non admit- 
tit :equalitas , sicut scriptum est : Non ascendes per 
gradum ad altare meum (Exod., xi, 26). Et ideoaufe- 
rat coutentiouem, et teneat cum fide catholica inse- 
parabilei Triuitatem, sine permixtione coniunctam, 
sine separatione disjunctam, quia Pater, et Filius, et 
Spiritus sanctus, Deus plenus et unus est. lpsa enim 
per se ratio docet, quia unus nec posteriorem reci- 
pit, nec priorem : comparationem vel separationem 
nescit habere qui solus est ; minor non potest esse 
qui plenus est, quia perfectioni nec addi quidquam 
potest, nec minui. Credantur ergo tres persoiz, sed 
non tres substantie ; tres proprietates, sed non tres 


sum via, veritas, el vita (Joan. xiv, 6). Si ergo fuit Pa- ἢ) potestates. Ita una sine principio sempiternitas, sic- 


ter sine Filio, sicut tu dicis, fuit siue virtute, fuit 
sine sapientia, fuit sine vita, fuit sine veritate. Sed 
quia sine his numquam fuisse Pater credenidus est, hoc 
convenit saluti tue, ut juxta fidem catholicam, con- 
sempiternum Patri et :qualem Filium fatearis : quia 
et virtus ejus legitur sempilerna, dicente Apostolo : 
Sempiterna quoque virtus ejus et divinitas (Rom. 1, 20). 
Similiter et de veritate, dicente Psalinista: Et veritas 
Domin? manet in eternum (Ps. cxvi, 1). Solent etiain 
ita velut qu:xestionem calumniagenerare. In tantum, 
inquiunt, major estPater, ut priore semper nomine- 
tur loco. Etiamsi priore semper loco nominaretur , 
valde videbatur esse conveniens; quia ex ipso est Fi- 


ul una siue fine majestas , sine auctore Pater , sine 
tempore Filius, sine majore Spiritus sanctus. Nos 
enim catholici Dominum Deum nostrum Jesum Chri- 
stum, et ininorem dicimus Patre, et equalem : mino- 
rem propter humanitatem assumptam, quia cum in 
forima Dei esset, forinam servi induere est dignatus ; 
aequalem vero dicimus propter deitatem perpeiuam , 
qua ex Patre existens Filius et consempiternus est 
Patri. Quare ergo nobiscum non confitentur :equale«n, 
cum nus cum illis non negemus minorem? prasertim 
cum utrumque in sanctis Scripturis legimus, dicente 
Evangelista : Propterea, inquit, quaerebant inter[icerc 
eum Judei, quianon solum solvebat sabbatum, sed etium 


657 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


658 


Patrem suum dicebat. Deum , «qualem se faciens Deo A niant ? Solent etiam dicere, ideo minor est Filius, 


(Joan., v , 18). Ecce impietas Jud:eorum dicit 2 qua- 
Jem, et non veretur dicere Christianus minorem. Et 
alihiidem Evangelista ait : Qui non honorificat Filium, 
non honorificat. Patrem, qui misit illum (]bid., 23). 
JEqualis enim honor non nisi xqualibus exhibetur. 
Et alio loco idem dicit : Sicut Pater suscitat mortuos, 
et vivificat, itaet Filius quos vult vivificat (Ibid., 91). 
Audi dicentem : Sicut. Pater , ita. et. Filius. Audi 
dicentem : Quos vult, et :equalem eum Patri, ac 
sua potestis esse cognosce: et non dicas Deum 
minorem, qvia nusqüam inSeripturis sanctis vel ma- 
jorem Deum legimus, vel. minorem. Sicut ipse Phi- 
lippo dicil: Qui mevidet, videt et Patrem (Joan., xiv, 9). 
Et : Ümnia que Pater facit, heceadem et Filius simili- 
ter facit (Joan , v , 19). Vel illud : Deus erat Verbum 
(Joan., 1,1). Et Apostolus, ut memoravimus : Qui est, 
inquit, super omnia Deus benedictus in secula. (Hom., 
jx, 5) Et Apostolus : Qui cum in forma Dei esset , 
non rapinamarbitratus est esse se &qualem Deo (Philip., 
n, 6). Quare. hoc? quia nemo rapit , nisi quod non 
habet. Iile ergo qui babebat zqualitatem, non est ar- 
bitratus per rapinam : sed quam rebellis augelus as- 
sumere voluit per rapinam , Christus possedit per 
naturam. Quia vero est verus Deus, audi beatum 
Joanuem dicentem in Epistola sua : ΕἸ simus, inquit, 
in vero Filio ejus Jesu Christo : hic est verus Deus, et 
vita eterna. (1 Joan., v , 20). Aulis verum Deum, et 
presumis dicere minorem , et non confiteris wqua- 
Jem ? Dicit etiam beatus Apostolus ad Titum: Ezrspe- 
etantes beatam spem , et adventum | glorie magni Dei 
(T it., n, 15). Nescio qua fronte minor esse dicatur, 
quem magnum Deum Apostolus profitetur. Hoc etiam 
pe:fidus error dicere solet, quod ubi in Scripturis 
legimus aut. solum Deum, aut solum altissimum, 
aut solum sapientem, hoc non de Trinitate dici, sed 
de solo Patre accipi debeat. Quod quam absurdum 
sit ila sentire, de hoc uno testimonio conviucatur. 
D:citenim Apostolus: Cognitum soli sapienti Deo (Rom., 
xvi, 26); non intelligunt quia non dixit:Soli sapienti 
Patri, sed : Soli sapienti Deo, qu:e est Trinitas. Nam 
dum soli Patri hoc deputant, Filium insipientem 
blasplhemant. Et quomodo eum Apostolus sapientiam 
Dei esse dicit, si solus Pater est sapiens, cum nullus 
sapiens possit esse nisi per sapientiam suaur? Et ubi 


quia visibilis, Pater autem invisibilis. Non intelli- 
gunt, quia nec Filius in substantia deitatis suae sit 
visibilis, nisi in assumpto homine, qui et Clristus 
dicilur. Nam Fiiius Dei, id est Verbum, quod erat in 
priucipio Deus apud Deum, per quem facta sunt 
omnia, videri in sua substantia non potuit , -icut 
nec Pater iu substantia *ua. Interrogo autem sine 
sui injuria illum ipsum, qui dicit quod visus sit Filius 
Dei , utrum avimam suam visibilem an invisibilem 
fateatur : et cum dixerit invisibilem, sicut οἱ verum 
est, dicatur ei : 8i creatura, id est anima tua, invi- 
sibilis est creatura utique Dei , creator universitatis 
quomodo potuit esse visibilis? Sed ideo iuduil car- 
nem qu:e videri poterat, quia. deitas ah homine vi- 


B deri non poterat. Hac carne major est Pater : 2equa- 


lis Verbo major carne : $qualis ei, per quem fecit 
nos , major eo qui factus est propter nos. Nam quod 
Deus sitFilius, licet mulia testimonia superius posita 
evidenter perdocesnt, tamen adbuc pauca credidi 
subjungenda. Iu Genesi scriptum est : Creavit Deus 
celum (Gen., 1, 1), et utique. Evangelista confirmat 
omnia a Filio esse creata (Joan. 1, 3). Item ibi sequi- 
tur : Creavit Deus hominem ad imaginem et similitudi - 
nem suam (Gen., 1, 317). cce hic Deum agnosce, quia 
et hominem ipse creavit. Et Isaias dicit de Joanne 
precursore Domini: Ποίας | facite semitas Dei nostri 
(1sa., xr, 5). Cujus Dei, nisi utique Filii , quem in 
carue venisse non dubitamus? Et paulo post : Con- 
fortate manus. dissolutas, et. genua debilia roborate. 


C Dicite pusillanimis : Ecce Deus vester. in fortitudine 


veniet, el salv.bit vos , et. tunc aperientur oculi c&co- 
rum (1sa., xxxv, 9). Quod utiuue in adventu Clristi 
completum esse cognoscimus. Psalmista etiam dicit, 
Omnes. gentes quascumque fecisti , venient , et adora- 
buni coram te, mirabilis tu es et faciens mirabilia , tu 
es Deus solus (Ps. txxxv, 9). Non puto aliquem 6586 
tam impium, qui neget. Filium Dei et mirabilia fe- 
cisse, el universas gentes creasse, nisi forte Judaeos. 
Et alibi Isaias, cum adventum Christi per virginem 
nuntiat , dicit inter ca'tera : Et. vocabitur nomen ejus 
Admirabilis , Consiliarius, Deus [ortis (1su., 1x, 6). 
Sed et beatus Apostolus: Omnes enim nos manifestari 
oportet ante tribunal Christi (Wl Cor., v, 10). Et ut 
agnoscas Deum esse Cliristum, sic alibi dicit : Omnes 


est illud , quod ad. Colos«enses idem Apostolus pro- D stabimus ante tribunal Dei (Hom., xiv, 10). Vivo ego, 


testatur de Christo Jesu: Jn quo sunt, inquit, 
omnes (hesauri sapientie el scientiae ubsconditi (Coloss., 
1, 3)? Unde aguoscant , quam stul:um sit quod pro- 
mint, et ubicumque aliquid «imiliter legunt, non uni 
personz:: deputent, sed beate Trinitati, qux sola 
summus Deus et verus est. Nam et de Spiritu sancto 
sic dicit Apostolus : Alii quidem per Spiritum da- 
tur sermo sapientie , alii autem sermo scientie secun- 
dum eundem Spiritum (1 Cor., xu, 8). Si ergo perSpi- 
ritum sanctum, sicut verum est, et sapienike el 
scienti:? sermo donatur ; quomodo solius Patris per- 
son hoc potest ascribi, quod solus sit sapiens, 
fiis; ut dictum est, sequeve Trinitati. ista. conve- 


dicit Dominus, quia mihi flectetur omne genu. Utique 
de Cliristo dicit, quem ad judicandum vivos el mor- 
tuos credimus esse venturum. Psalmista voces ange- 
lorum faciens, cum Christus in coelos ascendisset: 
Tollite , inquit, portas principes vestras, εἰ eleva- 
mini porte «ternales, et introibit rex glorie ( Ps. 
xxxi, 7). lHllisque interrogautibus quis esset iste 
rex glorize, respondit Dominus: Fortis et potens Do- 
minus virtutum; ipse est rez glorie (lbid., 8. 10). Et 
ne forte de Patre dictum putent, quomodo. imiulta 
absurde intelligunt, audiant Apostolum huic versi- 
culo consentientem : S: enim, iuquit, cognovissent , 
numquam Dominum glorie crucifiziesent (LCor., ni, 8). 


659 


MONUMENTA VETERA AD ADnJANORDM DOCTBRINAM PERTINENTIA. 


660 


Cum tem prasentibus quam praeritis testimoniis, A similiter facit (Jouu., v, 19). Sed ideo dixit: Non po- 


quie de Scripturis sauclis postulata. sunt , Deus esse 
Filius demonstreüir, mirer cur forte eum aliqui mi- 
norem dicendo blasphemare non metuunt : cum 
nusquam omnino Deus minor esse legatur, nisi , ut 
dictum est , propter dispensationem carnis assuinp- 
t3, in qua non &olum ab angelis minoratus est , sed 
Θὲ maire sua junior invenitur, sicut. jam diximus. 
Secundum hanc ergo regulam duas iu Christo crede 
substantias, Deum verum, et liominem verum. Se. 
cundum hominem morti sululitur, secundum Deum 
auctor vit:& esse cognoscitur, dicente beato Petro : 
Petistis vjrum homicidam donari vobis, auctorem vero 
vite inter(ecistis (Act., m, 14). Secundum hominem: 
Tristis e&i anima meg usque ad mortem ( Matth., xvi, 


test Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Pa. 
trem. facientem (Jbid.), nt nos cognoscamus et creda - 
mus, quia ex Patro est Filius, ?t non ex semet- 
ipso, vel aliunde, sed consempiternus Patri, quia et 
Pater in se semper perfectus existit, nec ei ali- 
quando aliquid defuit, vel accessit. Nam si aliquan- 
do, quomodo Ariani blasphemant, fuit sine Filio 
Pater, crgo. imperfectus fuit Pater, ergo fuit sine 
Verho, et sicuti. jam. memoravimus, fujt sine sa- 
pientia , sino. virtute , sine vita, sine justitia, sine 
veritate : quia istae omnes species divinitatis secun- 
dum Seripturas Filius esse noscuntur. Sed quia sine 
his virtutibus Patrem umquam dici fuisge hlasphe- 
mum est, hoc justum est , lioc convenit, ut consem- 


38); secundum Deum : Potestatem labeo: ponendi B piternum ot cozqualem Patri Filium fatearis. 8i euim 


eam , el potestatem. habeo iterum sumendi eam, | el 
uemo eam tollit ame, sed ego eam pouo a menetipso 
(Joan., x, 48). line etiam eccasionem accipere calum- 
niandi solent, quod Dominus in Evangelio dixerit : 
Non patest Filiusaliud (acere quidquam, nisi quod vide» 
rit Patrem facientem (Joan.v, 19). Quod carnalis seu- 
sus non inlelligens, idea dictum putat ut se ex Patre 
esse Ooelenileret, utpote e! Deum et Filium : quo- 
inodo inter bomines (ieri solet, veluti peter artifex 
filium guum artificium suum docel, 1$ quad viderit 
patrem  aperantem (ilius, hoe specialius imitetur. 
Quod quam absurdum sit de Deo Paire ouinipotente 
ita credere ; quj est incorporeua, invisibilis , inzsti- 
mabiljs , et immensus , qui cordis oculos sauos ha- 


Deus in. cordibus nostris cum loquitur, miro modo 
loquitur sine sono; putas quomodo potest laqui Filio 
suo, qui est Verbum ejus? Sie ergo cogita, quia 
incorporaliter loeutus est Filio, quia et i.:corporali- 
ter gennit Filium. Nec enim sic docuit , quas) indoc- 
tum genuerit, Sed hoc est eum docuisse , quod egt 
doctum et. scientem genuisse. Et hoc est : Dockit 
me Pater (Joan., vim, 28), quod 651, scientem genuit 
me Pater. Quomodo autem a se. nihil putest facera 
Filius,de quo Propheta testatur, et dieit : Deus autem 
in caelo aursum, et in. terra omnia quecumque voluit 
fecit. (Ps. cxiu, 14)? Bed. forte dicturus eg hoc. de 
Patre dictum, redi ad Evangelistóm dicentem de Filio 
quia omnia per ipsum facta sunl, sine ipso factum esl 


bet evidenter potest goguoscere. Nom qui sic Sen- (ἡ nisi] (Φοαν., 1, 5). Qui etiam loquitur nd Moysem : 


tiunt interrogandi synt: Mundus jste quem cernimus 
ἃ quo eit facjus? Utique aFilio minime denegabunt, 
vel attestqnte. Evangelista (οἱ dicente : Omniu. per 
i uA) (acta synl, cL aine ipso factum est nihil (Jogn..1, 
3). Dieant ergo , ubj vidit Filius Patrem ante. facien^ 
iem aljum mundum, ut sic postmodum ille istum 
crearel : pr:sertim. cum apud potentiam Dei vo- 
luisse, ereasse sit; sicut legimus: /pse dicit, et facta 
sunt. (Ps. tii, 9). Sed sublato cordis velamine discant 
credere Filium in Patre etPatrem 6866 in Filio : quia 
divinitas ubjque tota et presens, tam Patris, quam 
Filii, quam Spiritus sancii, sine se esse unsquam 
potest, gjcut ipsezdicit : Ego in Patre, et Pater in me 
(Joan, ἢχ, 58), et cognoscant quod :it videre Filii, ut 


una est substantia, una voluntas, una potentia, una p 


gloria. Nihil ibi majus, nihilque minus esse eredatur. 
Si enim nos homines terreni quod facere volumus 
corpore, animo nostro ante meditationis insintuatione 
pre wissa, sapientia exsequente perficimus, et quo- 
damniodo consilio nato In mente nostra prius intus 
In corde agimus quod facere disponimus, φι tamen 
absque ulla partitione sensuum indissociabiliter una 
mens eflicit : quomodo non Deus Pater cum Deo 
Filio, qui est sapientia sua, in se n/anente, quia ipso 
e«t , ut/s:epe diximus, sapientia et virtus Patris, in 
una voluntate cuncta et una operatione perficit ? Sed 
nec alia Pater facit, alia Filius ;'sed eadem qu:o 
Pater facit, ipsa et Filius facit, sicut ipse testatur : 
Quaecumque , inquit, Pater facit, hee eadem ei Filius 


Vade, inquit, dic filie Israel , Deus patrum pegtrorum 
το} me ad vos (Exod., 1i, 18) Illo respondente, et 
dicente: Dic mihi nomen iuum, nam mon credeni 
mihi, post hme ndjicieus Deus dixi ài: Vade , dic 
filiis lerael : Ego sum qui sum , et qui est misit me ad 
vos (lbid., 14). Et ne hoc de Patre dictum  occipias, 
audi beatum Apostolum huic loco consentientem , 
el quodammodo ipsum testimonium exponentem ad 
Corinthios : Dei, iuquit, Filius, qui predica'us δεῖ 
vobis per me , et Silvanum , et Timolheum , non fuit in 
illo est et non , sed est in illo (uit. (Quotquot enim pro- 
missiones Dei sunt , in illo est (M Cor., 1, 19). Audi 
Paulum eum Mose concordantem, et noli a fide ca- 
tiolica discordare. Nam si Ecclesiam catholicam in- 
terrogas de Patre quid sit, dicit Deum : sed et Filium 
dicit Deum, scd et Spiritum sanctum dicit Deum : et 
tamen non dicit tres deos , ne gentibus comparetur, 
qui plures deos errure suo decepti confingunt. Sed 
credamus fScripterz dicenti, tam nuvi quam veteris 
Testamanti , quia Deus unus est: et δὶ unus major, 
alter minor est, ut Ariani dicunt, unus dici non po- 
test, inequalitas unitatem exeludit. Quomodo antem 
tres etunum credamus adverte, Unitntem facit aqua- 
litas virtutum, Trinitatem proprietas personarum. 
Audisti quomodo ipse injelligendam «qualitatem 
suam et Patris docuerit : Ego, inquit, et Pater snum 
sumus (Joan., x, B0). Aliud est unum, aliud sumus. 
Nam cum dicit sumus, personas significat. Unum 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


(62 


sumus, id est, justitia snmis, eademque sapientia, A ritus sancti (Il Cor., vi, 49)? Et quis esact Iste Rpi- 


virtna indivisa , par gloria. Qus cum ita sint, dis- 
sensio auferatur, ei fidea integra tencatnr. Dicunt 
etiam : deo major est Pater, quia est. immortalis. 
Interrogandi sunt, utrum Filinm in substantia dei- 
tatis su.v mortalem csse fateantur. Quod 8i dixerint, 
quam contra rationem dicant, omnis liomo agno- 
scere potest, qui etiamhumanam animam immortalem 
esse nun ambigit. Sed loc eis dicendum, quod secun- 
dum carnem dicatur passus et mortuus. N:m secun- 
dum divinitatem, qua semper exstitit, e! nniversa 
creavit, immortalis permaneat. Dicunt. etiam esse 
visibilem; quad quam absurdum sit, agnoscant qui 
hoc dicunt, cum nec anima humana possit esse visi- 
bilis , quanto magis Deus in &ua substantia? Sed ideo 


rius ranctus, cujus templum essemus , aic conclu- 
deus demonstrat : Glorificate, inquit, et portate 
Deum in corpore vestro (1bid., 90). Agnosce Spiritum 
sanctum evidenter Deum, et desine hlasphemare. Et 
in Actibus Apostolorum beatus Petrus.ad Ananiam, 
qui Deo voverat oblationem, et postmodum exstitit 
indevolus, sie. dicit : Quis compulit te mentiri Spiri- 
tui sancto? non es mentitus. hominibus, sed Deo 
(Aet., v, 5). Ecce et hie eum evidentissime Deum esse 
beati Petri attestatio manifestat. Item ihi: Dixit Spi- 
ritus sanctus : Segregate mihi Paulum et Barnabam ad 
opus, ad quos elegi eos (Act., xui, 3). Et beatus Pau- 
lus inibi dixit : A/tendite, inquit , vobis, et universo 
gregi, in quo vos Spiritus sanctus. posuit. Apostolos , 


carnem assumpsit, quz: poterat videri, quia deitas B regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit. sanguine euo 


corporeis ocilis non poterat intueri. Hsc interim de 
xqualitate Patris ac Filii ad przsens dicta sufficiant. 
Nam de qualitate operum Trinitatis , id est Patris, 
et Filii, et Spiritus sancti, paulo post dunante Domi- 
no, de Seriptnris sanctis moanstrabimus. Nunc vero 
de sancti. Spiritus deitate pauca de multis testimo- 
niis sunt ponenda , quem non solum minorem asse- 
rere, sed etiam Deum omnino dicuntur. hereiici de- 
negare. Audiant pauca de deitate. Spiritus sancti. 
In Genesi dicil &"rmo divinus: Spiritus Domini fere- 
batur super aquas (Gen., 1, 2). hoc est eminentia po- 
teststis, non inopia necessitatis, Et in Evangelio : 
Splritus est Deus : et eos qui adorant , in. spiritu et 
veritate oportet adorare (Joan., 1v, 34). Et ne forte de 


(Act., xx, 98). Et quis est iste, qui Apostolos segregat 
et mittit , idem Paulus ad Carinthios deelarat dicens: 
Et quosdam , inquit, posuit Deus in. Ecclesia primum 
Apostolos , secundo Prophetas , tertio Doctores (1 Cor., 
xu, 28), et reliqua. Ecce ubi Spiritum sanctum 
Deum, luce clarius demonstravit, et quem in actibus 
Apostolorum Spiritum sanctum esse dieit, ad Cas 
rinthios Deum esse manifeste confessus est. Dicit 
enim idem vas electionis ad Judxos: Bene Spiritus 
sanctus de vobis prophetavit per os Isaia Prophetae 
( Act., xxvin, 935). Et quis esset. iste Spiritus sanc- 
tus, qui in Prophetis locutus sit, beatus David 
exprimit, dicens : Audiam quid loquatur in me 
Dominus Deus. ( Ps. 1xxxww, 9). Et in Actibus: 


Patre dictum | intelligas, et non de Spir'üi sancto , ^ Ut impleretur, inquit, Scriptura quam praemisit Deus 


audi quod sequitur : Spiritus. ubi vult spirat (Joan., 
nt, 8). Andi ubi vult, ut su: potestatis eum esse 
non dubites. Et Apostolus ad Corinthios dicit: Divi- 
siones graliarum sunt, idem autem. Spiritus : et divi- 
siones operationum sunt, idem. autem Deus, qui ope- 
ratur omnia in omnibus ([ Cor , xu, 4). Et tu cognos- 
cas ipsum Spiritum nominatum Domiuum et Deum, 
audi inferius quomodo concludit : Alii. quidem datur 
per Spiritum sermo sapientia, alii autem sermo scien- 
tie secundum. eumdem Spiritum, alii fides in eodem 
Spiritu (Ibid., 8), et reliqua. Et sic concludit : /J ec 
autem omnia operatur unus atque idem Spiritus , divi- 
dens singulis prout vult ([bid., 143). Qui divina munera 
prout vult. dispensat, legem superioris ignorat. 


per os prophetarum suorum (Act., 1 , 18). Et hic ag- 
nosce , quod eum Deum evidenter declaret , qui per 
os prophetarum locutus est, sicut et Zacharias in 
Evangelio ait: Benedictus , inquit, Deus lerael , quia 
tisitavil el fecit redemptionem plebis sua ([uc., 1, 68), 
et post pauca , ait: Sicut locutus est per os sanctorum 
prophetarum suorum (Ibid. , 10). Agnoscis Dominum 
Deum esse Spiritum sanctum , qui per o$ prophetarum 
loeutus est, quod nec impii Jud:wi denegant. Qui si 
Deus non esset, non in baptismo in uno nominc dei- 
tatis Patri et Filio sociuretur, sicut scriptum est, 
ubi regulam baptismi posuit ipse Dominus : Jte, in- 
quit, baptisa'e omnes. gentes in nomine Patris, et Fi- 
lii , et Spiritus sancti (Matth, xxvii, 19). Quod. sa- 


Agnosce tandem, quia qui prour vult. dividit, nulli D jum testimonium deberet. liereticis sufficere ad ip- 


suinditus esse probatur, sed -ux» potestatisesse diguos- 
citnr. De summa enim potestate descendit voluntas, 
cui nulla contradicit auctoritas. Et ad Hebraeos simi- 
liter dicit de Spiritus sancti distributianibus secun- 
dum &uam voluntatem. Et quis iste sit distributor aa 
divisar, ad Romanos evidenter ostendit, dicens : 
Unicuique sicut Deus divisit mensuram | fidei (Hom., 
xi , 9). Et ad Corinthios : Nescitis , inquit , quoniam 
templum Dei estis, et spiritus. [ci habitat. in. vobis 
(| €or., m, 16)? Si quis autem templum Dei violaverit, 
disperdet illum Deus (Ibid., 17). F1 quis iste Deus 
8il , cujus templum prohihet vjolari, audi in sequen- 
tius ; Nescitis, quia membra vestra templum est Spi- 


credulitatem inseparabilis Trinitatis, qui3 nec ipai 
audent aliter baptizare, ne regulam Domini cor- 
rumpere videantur. Et ubi unum nomen dicitur , ibi 
el major et minor excluditur. Et in secunda ad Co- 
rinthios: Gratia Domini nostri Jesu Christi , et charitas 
Dei, el communicatio. sancti. Spiritus cum. omnibus 
vobis (1 Cor., xim, 43). Ut agnoscas Patris, et Filii , 
el Spiritus sancti unam esse substantiam ac deila- 
tem , andi Isaiam prophetam dicentem : Qui appendit 
Iribus digitis molem terre (Isa., xv , 12). Nam et sin- 
gulariler invenimus ip Scripturis, digitum sanctum 
Spiritum nominatum , ut. est. illud iu. Evangelio ubi 
ait : Si ego in digito Dei demonia. ejicio ( Luc., 1, 


6035 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


664 


80); quod alius evangelista declarat , dicens : Si ego A Isaim prophete (Act., xxvui, 25). Vade , inquit, ex- 


in Spiritu. Dei ejicio demouia ( Matth., xii, 28). Et 
Magi Pharaonis victi signis divinis dicunt: Digitus 
Dei est ( Exod., vin, 19). In. Pentecosten ,. quod 
etiam ante adventum Christi Jud:ei colebant , digito 
Dei , id est Spiritu , inscriptas tabulas Moses accipit 
et qu» tunc in lapideis tabulis figurata sunt corda 
durissima Jundzorum, post Ascensionem Domini in 
carneis tabulis, id est in cordibus discipulorum, vi- 
sibiliter dignatus est apparere in ipsa specie ignis , 
in qua Mosi in deserto apparuit , de quo credimus 
Isaiam dicere: Deus noster ignis consumens est (Deut., 
iv, 94; IJeb., xu, 29). Et sicut legimus, quod nemo 
noverit cogitationes hominum, nisi Deus, quomodo 
Spiritus sanctus non est Deus, qui etiam non solum 
qui in houine, sed elism qu;e in Deo sunt scire 
dignoscitur? dicente Apostolo : Spiritus enim omnia 
scrutatur, etiam profunda Dei (I Cor., ui, 10) : et paulo 
post : Jta que Dei sunt. nemo cognovil , nisi. spiritus 
Dei (Ibid. , 44). Sed forte dicit aliquis, ideo minor 
est , quia missus legitur. Et quid dicimrus e«t , cum 
legit in Isaia propheta ex persona Christi dicentis : 
Dominus misit me, et Spiritus ejus (1sa., xuvin, 16). 
Et alibi : Spiritus Domini super me; propter quod 
unxeril me, αὐ evangelizandum pauperibus remissio- 
nem, et c&cis visum, annuntiare annum placabilem 
Domini (Isa., Lx1, 1), et reliqua. Et ut scias eviden- 
ter de Domino dicium, Evangelista dicit : Cum ve- 
nisset Dominus Jesus in «ynagogam , datus ext ei liber 
Isaie prophete , quem aperiens invenit scriptum : Spi- 


ritus Damini super me ( Luc., ww, 17), et reliqua quie C 


supra diximus. Et po-t hic : Plicuit , inquit, li- 
brum , et dedit ministro, et dixit: Hodie in vobis im- 
pleia est scriptura ista. (Ibid. , 20). Credendum est 
mitti, qui ubique esse dignoscitur? sicut dicit P-al- 
mi-la : Quo ibo a Spiritu tuo, eta. facie tua quo. fu- 
giam (Ps. cxxxvin, 7)? Sed sicut Filii missio, incar- 
natio declaratur, cum se dignatus est aut in colun- 
bv specie, vel iu igne, aut. diversis hujusmodi as- 
sumptis indiciis declarare. Quomodo ergo minor 
credendus est, qui etiam Deum, qui sicut ipse :qua- 
lis est Patri, approbatur ad nostram remissionem 
misisse? et non solum misisse, sicut per lsaiam di- 
etum menioravimus, sed etiam. secundum caruem 
creasse, sicut habes in Evangelio angelum ad Ma- 


ca'ca cor populi hujus (Isa., νι, 40). et reliqua. Inter- 
rogandi sunt tanien. hzretici, cujus major offensa 
Sit , qui in Patrem peccat, an qui in Spiritum san- 
etum , quem dicuut Deum non esse. Et cum dixe- 
rint majorem offensam esse qui in Patrem peccat , 
interrogandi sunt iterum filii Israel utrum Patri pec- 
caverint, an alteri? Cum responderint quia Patri 
peccaverunt, iterum interrogandi sunt , si eis fuerint 
dimissa precata. Utique non. negabunt, quia et legi- 
mus quod conversi sint ad Deum, et dimissa fuerint 
eis peccata. Deinde interrogandi sunt , ut exponant 
quomodo intelligant dictum ἃ Domino : Quicumque 
in Spiritu sancto. peccaverit , non remittelur ei neque 
in lioc seculo, neque in. futuro (Matih., xi, 52). Si 


B Dens non est , quare tam gravis ejus offensa a Do- 


mino esse dicatur. Iterum. interrogandi sunt, si 
fucrunt filii Israel contumaces Deo, an non? Cum 
non negaverint, quia nec possunt, dicepdum est 
eis, quomodo accipiant illud quod beatus Steplia- 
nus Judwis exprobrat dicens : Vos semper restitistis 
Spiritui sancto , et semper ei contumaces (uistis , sicut 
et patres vestri (Act., vu, 51). Audi etiam ad Thessa- 
lonicenses, ubi Spiritum sanctum et priorem loco 
ponit , et Dominum nuncupat dicens : Dominus ΔΝ - 
tem dirigat corda vestra in charitate Dei, et patientia 
Christi (M. Thessal. , xxxv). Diligenter adverte, quia 
hie Spiritus sanctus oratur, ut corda credentium 
dirigat in charitate Dei , et in patientia Christi. In- 
terrogandi sunt etiam, quid majus sit, utrum cceli 
an virtutes coelorum? et cum sine dubio dixerint 
viriutes ceelurum : dicendum est eis: In tantum Spi- 
ritus sanctus minor non est, sed summus est, ut cum 
verbo Domini dicantur celi creati, Spiritu »ancto 
viriutes celorum. Accipe adhuc ubi creator evi- 
denter Spiritus sanctus describitur. Job dicit : Spi- 
ritus divinus qui fecil me (Job., xxxui, 4). Et divinum 
utique creatorem uno versiculo demonstravit : cum 
divinum appellat, et Denm et creatorem ostendit. 
Sicut et David dicit : Emitte Spiritum tuum, et crea- 
buntur, et renovabis faciem terre. (Ps. cmi, 50). 
lnterrogandi etiam sunt, si creatura ubique esse 
potest , au non? Et cum responderint , quia non ubi- 
que, sicut. et verum est, dicendum absque dubio, 
Spiritus sanctus Deus est , et non creatura , qui ubi- 


riam dixisse : Spiritus, inquit , sanctus veniet in te , D que esse describitur. De quo , sicut jam dictum est , 


virtus Altiasimi obumbrabit tibi ( Luc., 1, 55), et reli- 
qua. Non enim generatione, sed jussione, et bene- 
dictione sancti Spiritus conceptus est Cliristis , sicut 
et alius evangelista ait : Jnventa est, inquit, habens 
in utero de Spiritu sancto ( Matth., 1, 98). Prophetae 
autem dicunt. frequenter , sicat. jam memoravimus, 
Hec dicit Dominus. Et quis sit iste Dominus , Mi- 
chiras propheta evidenter ostendit, cum lequitur ad 
Achab dicens: Sí tu de prelio sanus redieris , in me 
non est loculus Deus (lI Heg., xxu, 28). Et quis 
iste Deus sit, qui in Prophetis locutus sit, Paulus 
apostolus demonstrat , cum dicit ad Jud.eos : Bene, 
inquit , de vobis Spiritus. sanctus prophetavit per os 


Propheta omnipotentiam ejus metuens dicit: Quo 
ibo a spiritu tuo, et a facie, quo fugiam (Ps. cxxxvim, 
7)? Agnesce ergo nullum esse locum , ubi non om- 
nipotentia Spiritus sancti prwsens esse probetur. 
Item interrogandi , utrum possit alius przter Deum 
peccata dimittere ; et cum responderint quia nullus 
nisi Deus, quia scriptum est : Nemo potest peccata 
dimittere nisi solus Deus (Luc., v, 26), dicendum est 
eis sine dubio Spiritus -anctus Deus est, qui remis- 
sionem peccatorum conferre dignoscitur, sicut Do- 
minus dixit: Accipite Spiritum sanctum ; quorum re- 
miseritis peccata remittentur eis ( Joan., xx , 92). Qui 
etiam in baptismo cum Patre et Filio baptizatis re- 


665 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA: * 


mi:sionem tribuit peccatorum. Audi etiam quod Α stola Petri apostoli, Mortificatus carne, vivificatus 


Spiritus sanctus Deus est, qui frequenter cum Pa- 
tre et Filio copulatur. Ad Corinthios , sicut jam di- 
ctum est, Gratia, inquit, Domini nostri Jesu Christi, 
et charitus Dei, et communicatio sancti Spiritus cum om- 
nibus vobis (1l Cor., xut, 15). Qui si non esset Deus et 
creatura essel, sicut blasphemat hzereticus, numquam 
in baptismo, ubi salus humani generis agitur, Patri et 
Filio copularetur. Nam quod unius substautize sit Pater 
et Filius et Spiritus sanctus, Isaias propheta dicit , 
sicut jam memoravimus , Quis appendit tribus digitis 
molem lerra (Isa., χι,, 12)? Quo loco per tres digitos 
in tribus personis unam substantiam esse perdocuit. 
Quod Apostolus de Trinitate dictum intelligens ait, 
Ümnia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. 


autem Spiritu (I Pet., m, 18). Et Paulus apostolus , 
Littera , inquit, occidit , spiritus autem vivificat ( 1] 
Cor., n, 6). Et in Evangelio, Spiritus est qui vivifi- 
cat, nam caro non prodest quidquam (Joan., v1, G4). 
Sicut liberat Pater, ita. Filius, ita et Spiritus san- 
cius. De Patre, Deus excelsus liberator eorum. (Ps. 
Lxx vil, 3, 5). De Filio in Evangelio, Si vos libera- 
verit , vere liberi eritis , et veritas liberabit vos (Joan., 
vin, 56, 22). De Spiritu sancto, Spiritus vite in 
Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis (Rom., 
vini, 2). Eligit Pater, ita Filius, ita et Spiritus san- 
ctus. De Patre Apostolis, Benedictus Deus et Pa- 
ler Domini nostri Jesu Christi , qui elegit nos ante mun- 
di constitutionem (Ephes. 1, 5). De Filio: Non vos me 


(Rom., xi, 36), id est , ex Patre, et Filio, et Spi- B elegistis, sed ego elegi vos (Joan., xv, 16). De Spiritu 


piu sancto omnia continentur. ltem δὰ Corinthios 
dicit idem Apostolus, Deus qui dixi de tenebris [u- 
men asplendescere, qui. illuxit cordibus nostris illumi- 
nationem scienti claritatis Dei in (aciem Christi Jesu 
(WI Cor., 1v, 6). Quo loeo manifestissime Trinitas in- 
telligitur. Deus qui dixit de tenebris lumen splende» 
scere, Spiritus sancius agnoscitur : et ubi dicit, JL. 
luminationem scientie claritatis Dei , Pater. intelligi- 
tur : in eo vero ubi dicit, In faciem Christi Jesu, Fi- 
lius designatur. Audi adbuc, quia Trinitas in uni- 
tate manet , et unitas in Trinitate , angelorum et 
archangelorum voces declarant in 1saia , ubi Sera- 
phim hymnum scribitur dicere, Sanctus, Sanctus, 
Sanctus Dominus Deus Sabaoth (15a. , v1, 5) , non tres 


sancto in Actibus, Cum ergo jejunassent et orassent , 
dixit eis Spiritus sanctus , Segregate mihi Buarnabam 
el Paulum ad opus quod elegi eos (Act. xiu, 2). Crea. 
tor dicitur Pater, ita Filius , ita et Spiritus sanctus. 
De Patre Apostolus, Que sit dispensatio sacramenti 
absconditi a Deo qui omnia creavit (Ephes., n, 9). De 
Filio ad Colossenses, (uia ab ipso creata sunt uni- 
versa , et omnia in ipso constant (Coloss., 1, 47): et in 
Evangelio , Omnia per ipsum facta sunt (Joan. 1 , 5) 
De Spiritu sancto in Salomone, £t vidit et dinume- 
ravit, et mensus est omnia, ipse. creavit. ea per Spi- 
ritum sanctum. (Eccli. 1, 9) : et in. Psalino, Emitte 
Spiritum tuum, et creabuntur (Ps. cin , 50) : et alibi, 
Spiritus oris ejus omnis virtus eorum (Ps. xxxn, 6). 


sancios, sed ter sanctum conclusit dicendo, Domi- C Sicut praedixit Pater, ita Filius, ita et Spiritus 


nus Deus Sabaoth : id est ut. tres personas et. unum 
Deum intelligas. Non semel dicunt, ne singularita- 
tem credas : non. bis, ne Spiritum sanctum exclu- 
das : non sancti Domini Sabaoth , ne tres deos more 
gentilium fatearis. Sed dicunt, Sanctus, Sanctus, 
Sancius Dominus Deus Sabaoth, οἱ est Trinitas. Deus 
laudatur, qui est Pater, et Filius , et Spiritus san- 
ctus, Quem etiam Deum esse, ex operationum 
equalitate, qui oculos cordis sanos habet, facile po- 
terit approbare, sicut in sequentibus demonstrabi- 
mus. Sicut salvat Pater, ita et Filius, ita et Spiritus 
sanctus. De Patre, Salva nos, Deus noster, et con- 
grega nos de nationibus (Ps. cv, 47). De Filio, Venit 
Filius hominis salvum facere quod perierat (Luc. xix, 
10); et alibi. Ipse enim salvum faciet populum suum 
a peccatis eorum ( Matth, 1, 25). De Spiritu. sancto 
ad Titum, Salvos nos fecit per lavacrum regenera:io- 
"is el reuovationis Spiritus sancti (Tit., wi , 5). Sicut 
confortat Pater, ita Filius, ita et Spiritus sanctus. 
E-ther de Patre, Conforta me rez, et. Deus decorum 
(Esther, xiv, 12). De. Filio Apostolus, Gratias ago 
Domino nostro Jesu Christo, qui me confortavit , et 
fidelem existimavit (I Tim. 1, 12). De Spiritu sancto 
ín Evangelio: Puer autem crescebat et confortabatur 
Spiritu sancto. (Luc., 1, 80). Vivificat Pater, ita Fi- 
lius , i'a et Spiritus sanctus. In Evangelio, Sicut Pa- 
ter suscitat morluos , εἰ vivificat, ita εἰ l'ilius quos 
tnit vivificat (Joan, v , 91). De Spiritu sancto in Epi- 


sanctus. De Patre, Deus autem, qui pradixit pati 
Christum suum , implevit (Act., wt, 18). Sic de Filio 
in Evaugelio Angelis dixit mulieribus, Ite et a«nun- 
tiate fratribus, quia praecedit vos in Galilaeam , ibi 
eum videbitis, sicut predixit vobis (Marc., xvi, 17). 
De Spiritu sancto in Actibus Petrus, Oportet impleri 
scripturam , quam praedixit Spiritus sanctus. per os 
David (Act., 1, 16). Magnus Pater, ita Filius, ita et 
Spiritus sanctus. De Patre, Magnus Deus noster et 
laudabilis (Ps. xyvu , 2). De Filio ad Titum , Ezspe- 
clantes beatam. spem , et adventum  glor:& magni Dei 
Salvatoris nostri Jesu Chrisii (Tit. n, 45). De Spiritu 
sancto iu. Regum ait. Dominus ad Heliam , Ecce Do- 
minus transiit , et Spiritus sanctus, et. fortis (MI Reg., 


D yix, 41). Sicut charitas Patris , ita Filii , ita et Spi- 


ritus sancti. De Patre, Superabundavit autem gratia 
Domini nostri Jesu Christi , et charitas Dei nostri (I 
Tim., 1, 14). De Filio, Charitas enim, Christi urget 
nos (11 Cor., v, 14). De Spiritu sancto, Quid vliis, 
in virga venam ad vos, an. in. charitate Syiritus (1 
Cor. iv , 21)? et alibi , Charitas Dei diffusa est ín 
cordibus nostris per Spiritum. sanctum. qui datus. est 
nobis (Rom., v, 5). Vitam aternam dat Pater, [18 
Filius, ita Spiritus «anctus. De Patre in. Epistola 
Joannis , Quoniam vitam eternam dabit nobis Deus (I 
Joan., v, 11). Ie Filio in Evangelio ; Oves mec vocem 
meam audiunt , et sequuntur me , el eyo vitam ceilernam 
do eis (Joan, x, 97). De Spiritu sancto ad Galatas, 


661 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTI'INAM PERTINENTIA., 


Qui seminat. in Spiritu, da spiritu. metel vil,m cer- À in. ira tua arguas me (Ps. νι, 9). De Filio, Arguam 


nam (Gal., v1, 8). Sicut pacem dat Pater, [12 Filins, 
(tà el Spiritus sauctus. De Patre, Pux Dei, quo 
exauperat omnem sensum (Philipp., ww, 7). De Filiuin 
Evangelio: Pacem meam dimitto vobis (Joan. , xiv, 27). 
De Spiritusaneto, Prudentia autem Spiritusvita et paz 
(Rom., vii, 6). Revelat Pater, ita Filius, ita et Spi- 
ritus sanctus. De Patre ad. Galatas, Ut revelaret ΕΓ 
lium suum in me (Gal., 1, 16). De Filio inibi, Neque 
ego enim ab homine accepi illud , sed per revelationem 
Jesu Christi (Ibid. , 12). De Spiritu sancto ad Ephe- 
8108, Quod aliis generationibus non esi agnitum, sicuti 
»nwnc revelatum. est. sanctis ejus per Spiritum suum 
sanctum (Ephes. , n, 5); et alibi, Nobis enim revelavit 
Deus per Syiritum (1 Cor., n , 10). Sicut illuminat Pa- 


te, et atatuam illa contra faciem tuam (Ps. xvix, 
2). Do Spirltu, Cum venerit Spiritus paraclitus, ipse 
arguei mundum de peccato (Joan., Yv1, 8) , et reliqua. 
Bonus Pater, honus Filius, bonus et Spiritus san- 
ctus. De Patre, l'ater bone (Joan., xvu, 11). De Fi- 
lie, Ego sum pastor bonus (Joan., x , 44). Do Spiritu 
sancto, Npiritus tuus. bonus. deducet me in via recta 
( Ps. cxun , 11). Sanctificat et justificat sient Pater, 
ita Filius, ita et Spiritus sanotus. Apostolus, Sed 
sanc(ificati estis in nomine Domini Jesu Christi , et in 
Spiritu Dei nostri (1 Cor., v1, 11). Sanctus dicitur Pa- 
tar, sanetus dicitur Filius, sanctus et Spiritus 
sanctus. De Patre in Levitico, Sancti estote, quo- 
niam ego sanctus sum (Lev., xv, 44). De Filio in 


* ter, ita Filius, ita et Spiritus sanctus. De Patre, B Evangelio, Quod nascetur ex ie sanctum , vocabitur 


T u illuminabis lucernam meam , Domine (Ps. xv, 99). 
D Filio in Apostolo, Exsurge qui dormis , et illumi- 
nabit tibi Christus (Ephes., v, 44). De Spiritu sancto 
idem Apostolus , Quoniam Deus, qui dizit de tenebris 
lumen splendescere , illuxit in. cordibus nosiris illumi- 
nationem secienlie claritatis Dei in [aciem Christi Jesu 
(Hl Cor., ww , 6). Sicut dicitur Evangelium Patris , ita 
Filii, ita et Spiritus sancti. De Patre ad Titum, 
Que est secundum Evangelium glorie beati Dei (| Tim., 
7, 14). De Filio ad Romanos, Cui servio in spiritu 
mee in Evangelio Filii ejus (Rom., 1, 9). De Spiritu 
sancto in epistola beati Petri, Vobis autem ministrave- 
runt hec , qui vobis evangelisuverunt in Spiritu sancto 
(I Pet., 1, 12). Sicut illuxit Pater, ita Filius, ita et 
Spiritus sanctus. De Patre, Deus meus, illumina te- 
nebras meas (Ps xvn, 39). De Filio in Bsalmo, Deus 
Dominus εἰ illuxit nobis (Ps. cxvu , 27). De Spiritu 
saneto Propheta , Non abscondum ultra faciem meam 
ab eis, pro eo quod illuxit spiritus meus super univer- 
sai domum Israel (Kzech. xxix , 30) Et Apostolus, 
Quoniam Deus , qui dixit de tenebris lumen .splende- 
scere , qui illuxit in cordibus nosiris ad illuminatio. 
nem claritatis Dei in faciem Det Christi Jesu (11 Cor., w, 
6). Proscientiam habet Pater, ita Filius, ita et Spi- 
ritus sauctus. De Patre, Deus qui occullorum cognitor 
es (Dan., xin , 42): De Filio, Ab initio, inquit , scie- 
bat Jesus, qui eum esset traditurus (Joan., v1, 05). De 
Spiritu sancto, Cum venerit Spiritus paraclitus. doce- 
bit vos. omnem veritatem, el que ventura sunt ann&n- 


Filius Dei (Luc., », 55). ltem ibi, Scimus qui sis san- 
ctus Dei (Luc., ww, 54). De Spiritu sancto in Salo- 
mone , Sanctus enim spiritus disciplina effugiet fictum 
(Sap., 1, δ). Fortis Pater, fortis Filius, fortis et Spi- 
rius sanctus. Do Patre, Deus fortia et patiens ( Pa. 
vun, 13) De Filio in Isaia, Et vocabitur nomen 
ejus Deus fortis (Isa., 1x, 6). De Spiritu saneto in Sa- 
lomone, Spiritus fortitudinis in viis ejus. Operatur 
Pater, operatur Filius, hoc et Spiritus sanctus, De 
Patre ad Philippenses, Deus enim, qui operatur in 
vobis et velle (Philipp., n , 15). De Filio in Evangelia, 
M« oportet operari opera ejus qui misit me (Joan., 1x, 
4). De Spiritu sancto ad Corinthios , Hec autem om- 
nia operalur unus alque. idem Spiritus, dividens sin- 


C gulis prout vult (1 Cor., xu, 41). Virtus Pater, vir- 


tus Filius, virtus ei Spiritus sanctus, De Patre Apo- 
stolus, Non confundor de Evangelio. Virius enim Dei 
est in. salute omni. credenti (Rom., 1, 16). De Filio 
Apostolus, Libenter gloriabor iu. infirmitatibus meis, 
ut habitet in me virtus Christi (ll Cor., xii, 9). Do Spi- 
ritn sancto ad The«ssalonicenses , Evangelium nostrum 
non fuit apud vos in verbo tantum , sed in viriute Spi- 
ritus sancti (& Thessal., 1,.5). Fons Pater, fons Filius, 
fons et Spiritus sanctus. De Patre lHlieremias, Dere- 
liquerunt fontem aque vive (fer., n , 15). De Filio in 
Salomone , Fons sapientie Verbum Dei (Eccli., 1, 5). 
De Spiritu sancto Isajas, Ecce nomen Domini post 
multum tempus veniens, ardens in ira indignationis , 
vorabit gentes , et. Spiritus ejus wt fons. aque vallem 


tiabit vobis (Joan., xvi, 45). Sicut ubique esse dicitur D trahens (15a., xxx, 27, 98). Charitas Pater, charitas 


Pater , ita. Filius, ita et Spiritus sanctus. De Patre: 
Colum et terram. ego. impleo, dicit Dominus (Jer., 
xxi, 94). Do Filio, Ubicumque fuerint duo vel tres 
congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum 
(Matih., xvin, 20); et Apostolus, Qui aicendit super 
celos «t impleret omnia. (Ephes., wv, 10). De Spiritu 
sancto in Salomone, Spiritus Domini implevit orbem 
terrarum (Sap., 1, 7) , et quod super orbem est, im- 
plevit ipsum Dominnin orbis totius eonditorem, sicut 
legimus , Jesus autem plenus Spiritu sancto regressus 
esl ab Jordane (Luc., ww, 1). Et David, Quo ibo ab 
Spiritu tuo (Ps. cxxxvim, 7)? Arguit Pater, ita. Fl- 
lius, ita et Spiritus sanctus. De Paire, Domine , ne 


Filius, cliaritas et Spiritui sanctus. Da Patre in Epi- 
stola Joaunic, Deus charitas est (| Joan, ww , 16). De 
Filio Apostulus ad Corinthios, Charitas enim Christi 
urge! nos (II Cor., v, 44). DeSpiritu saneto Apostolus, 
Obsecro vos, fratres, per Dominum nastrum Jesum 
Christum, et per charitatem Spiritus (Rom.. xv, 50). Re- 
generat Pater, regenerat Filius, regenerat et Spiritus 
sanctus. Do Patre Petrus, Benedictus Deus et Pater 
Domini nostri Jesu Christi , qui secundum magnam mi- 
sericordiam suam regencravil nos in spem υἱ eterne 
(| Pet. 1. 5). De Filio inihi, Diligentes invicem ex 
corde, quasi renati per verbum Dei vivi ( [bid., 25), 
De Spiritu sancto in Evangelio. Si quis won renatus 


609 


MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM PERTINENTIA. 


610 


[uer ex. aqua εἰ Spiritu sancto, non. introibit in. re- À nue (Jer., xxi, 24). De Filio i» Aj ost: lo, Dominus 


gnum celorum (Joan. i1, 5). Resuscitat Pater, re- 
su:eitat Filius, resuscitat et Spiritus sanctug. De 
Patre in Actibus, Deus patrum nostrorum, qui susci- 
tavit Jesum , et nos suscitabit per potentiam suam (Act. 
v, 90). De Filio in Evangelio, Venerunt Judei non 
solum propter Jesum , sed ut Lazarum viderent quem 
suscitaeit a. mortuis (Joan., xn, 9). De Spiritu san- 
cio Apostolus, Si autem Spiritus ejus, qui. suscitavit 
Jesum a mortuis, habitat in vobis, vivificabit et mor- 
lalia corpora vestra propler inhabitantem Spiritum 
ejus in vobis (Rom. vin , 11). Gratia Dei Patris , gra- 
tia Filii, gratia et Spiritus sancti. De Patre, Quis 
me liberabit de corpore mortis hujus? gratia. Dei per 
Jesum Christum (Rom., v, 24). De Filio ad Corin- 
thios, Scitis enim graliam Domini nostri Jesu Christi, 
quia propter vos factus est pauper. cum esset dives (II 
Cor., vii, 9). De Spiritu saneta in Actibus, ΕἸ obstu- 
puerunt qui cum Petro venerant, quoniam in gentibus 
gratia Spiritus sancti diffusa est. (Acl. x , 45). Signat 
Pater, signat Filius , signat et Spiritus sanctus. De 
l'atre ad Corinthios, Et qui signavit vos nobiscum in 
Christo , et qui unxit nos Deus (11 Cor., 1, 21). De Fi- 
lio ad Ephesios, Audientes verbum veritatis, evange- 
lium salutis vestre, in quo signa estis (Ephes., 1, 15), 
De Spiritu sancto ubi supra , Nolite contrisiare Spiri- 
inm. snuctum , in quo signali estis in die redemptionis 
(Ephes. , 1v, 30). ΠΑ δι Pater in eredentilius, habi- 
tat Filius, habitat et. Spiritus eanctus.. Do Patre in 
l-aia, Servate diem sabbati , et. sanctificate eum, ul 


autem impleat corda vestra , ei confirmet in omni opere 
el sermone bona (1 Thessal., u , 46). Et in Evangelio, 
De plenitudine ejus omnes accepimus (Joan., 1, 16). 
De Spiritu sancto in Actibus, Jmplevit omnem locum, 
ubi erant. discipuli congregati (Act. n, 2). Et, Jesus 
plenus Spiritu sancto regressus est ab. Jordane (Luc., 
iv, 1). Loquitur Pater, loquitur Filius, loquitur et 
Spiritus sanctus. De Patre, Deus locutus est in. san- 
cto euo (Ps. ix , 8). De Filio, Loquente Jesu ad tur- 
bas (Mauh. xu, 46). De Spiritu -ancto , Est qui lo- 
quitur in vobis (Matth., x , 20). Apparuit Pater, ap- 
paruit Filius, apparuit et Spiritus sanctus. De Patre 
in Actibus, Deus glorie apparuit patribus nostris 
(Act., vn, 2). De Filio in epistola Joannis , Ad hoc 


B apparuit Filius, ut solvantur. opera. diaboli (1 Joan. 


m, 8). De Spiritu saucto in Job, E! spiritus appa- 
ruil in oculis meis, et horror irruit in me(Job, 1v, 
45). Veritas Pater, veritas Filius, veritas et Spiri- 
tus sanctus. De Patre in Psalmo, Ftedemisti me, Do- 
mine Deus veritatis (Ps. xxx , 6). De Filio, Veritas de 
lerra orta est (Ps. 1xxxiv, 19). Et in. Evangelio, 
Ego sum via, werites, et vita (Joan., xiv , 16). De Spi- 
ritu sancto in Evangelio, Cum venerit Spiritus verita- 
tis, docebii vos omnem veritatem (Joan. xvi, 15). 
Ecce unitatem operis , non dubites unitatem cre- 
dere Trinitatis. Dicere etiam solent de baptismo, 
quod in eo melius sit illorum baptismum, quam no- 
strum; quia qui de illis ad nos convertuniur, non 
eos rebaptizamus , sed per manus impositionem re- 


habitem in. medio vestri (Jer., xvu, 42). De Filio ad C conciliamus. IHi vero, si quos de nostris seducere 


Ephesios, lobitare Christum per fidem in cordibus 
resiris (Ephes., m ,47). De Spiritu. sancto, Nescitis 
quoniam lemplum Dei estis. et Spirilus Dei hnbital 
in vobis (I Cor., m, 16)? Serutatur Pater, scrutatur 
Filius, scrutatur et Spiritus sanctus. De Paire in 
Psalmo, Seruians corda et renes Deus (Ps. vn, 10). 
6 Filio in Apocalypsi, Et scient omnes Eccleaia , 
juia ego sum scrulator cordis et renium (Apoc. n , 235). 
De Spiritu sancto iu Apostolo, Spiritus omnia scru- 
tatur etiam. profunda Dei (V Cor. n, 10). Testificat 
later, testificat Filius, tegtificat et Spiritus sanctus. 
Je Patre in Psalmo, Testimonium Dei fidele, sapien- 
tiam presians parvulis (Ps. vmi, 8). De Filio ad ΤΊ 
motheum , Precipio tibi coram Deo, qui vivifieai om- 


nia, et Christo Jesu, qui testimonium reddidit sub D 


Pontio Pilato (1 Tim. vi, 13). DeSpirltu sancto Apo- 
stolus , Testimonium perhibet Spiritui nostro (Rom., 
vit, 16). Ostendit Pater, ostendit Filius, ostendit 
et Spiritus sanctus. De Patre ad Timotheum, Quem 
suis temporibus ostendens beatua et solus potens (I Tím., 
vi , 15). De Filio in Evangelio ipse Filius dicit, Os 
lendau autem vobis quem. (imentis (Luc., xu, 5); et, 
Multa bona opera ostendi vobis a Patre meo (Joan. x, 
92). De Spiritu sancto ad Gorinthios , Predicatio mea 
non fuit in persuasibilibus humane sapientie verbis , 
sed in ostensione spiritus (| Cor., n, 4). Implet Pater, 
implet Filius, implet et Spiritus eanctus. Da Patre 
Hieremias , Colum et terram ego impleo, dicit Domi- 


possunt, inconsideranter rebaptizant. Qui interro- 
eandi sunt: Baptisma istud quod dant suum. dicunt 
e586, an nostrum? Si n»strum est, quare illud prae- 
sumunt, similiter ut nos baptizando? si illorum est, 
quare illud violant iterando? Sed nos reverentiam 
habemus Dominicis verhis, et quomodo ipse jussit: 
ita et baptizamus, in nomine Patris, et Filii, οἱ Spi- 
ritus saneti, Sed et illos sic certum est baptizare. 
Nam si sic baptizarent illi quomodo eredunt , in no- 
mine Patris majoris, ct in nomine Filii minoris , et 
in nomine Spiritus sancti multo minoris, tune de- 
mum non iterabamus baptismum , sed. dabamus, 
quia non seeundum regulam quam Dominus tradidit 
baptizabant. Sed quid facimus? bene baptizani , sed 
male eredunt : bene baptizant, sed malum est quod 
rebaptizant. Regulariter quidem baptizant, sed fi- 
dem niale insinuant. Et duin carnaliter gradus in di- 
vinitate facinnt, offensam divinitatis incurrunt : non 
metuentes illud quod Dominus dixit : Qui semel lotus 
esl , non indiget iterum ut. lavetur (Joan. xm. 10). 
Dixit enim Dominus in Evangelio, Vos estis sal terree 
(Matth., v, 15); οἱ quicumque sapiens es!, non hoc 
sine causa dictu. intelligit. Sal. enim ex. aqua flt, 
sed si iterum in aquam mittitur, liquescit et merit. 
Sic qui semel baptizatus est ex aqua , sal est effe- 
cius : sed si iterum baptizari se permittat , ad nihi- 
lum sicut sal in aqua missum redigitur, et anima ejus 
perpetua morte punitur. Dieit enim Apostolus de 


611 


DUO KALENDARIA ANTIQUA. PRAEFATIO. 19 


Ecclesia , Quoniam unus pants, unum corpus multi A terramque convertitur. Sic talis efficitur quicumque 


sumus (1 Cor. x , 17) : quia sicut ex multis granis 
unus panis efficitur, iia ex multis populis una Ec- 
clesia congregatur. Et panis, ut omnes norunt, per 
aquam conficitur, et per ignem excoquitur, et 
omnis Christianus per baptismi aquam et ignem 
sancti Spiritus oblatio Dei est effectus, diceute 
Domino : Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spi- 
ritu sancto, non intrabit in. regnum celorum (Joan. 
in, 5). Sed sicut panem jam semel coctum, si aliquis 
remittat in aquam, et velit recommiscere et reco- 
quere, perdit pristinam dignitatem, et in nigredinem 


jn se permittit baptismum iterari. Et ideo debet unus- 
quisque usque ad mortem baptismum suum, Deo 
adjuvante servare, si vult ad regna cceloruim fideliter 
pervenire. Nam quicumque se rebaptizari permittit, 
ipse blaspliemat in Spiritu sancto, dum se negat 
christianum, et per aquam ac Spiritum sanctum 
fuisse renatum. Et necesse est ut illam, quam memo - 
ravimus, Domini sententi:um comminantlis excipiat : 
Quicumque blasphemaverit in Spiritu sancto, non ei 
remittetur neque in hoc. seculo, neque in futuro 
(Matth. xu, 52). 


KALENDARIA DUO ANTIQUA 


A FURIO DIONYSIO PHILOCALO AN. CCCLIV, ET POLEMEO SILVIO AN. CCCCIIL, 


CONSCRIPTA, ET EX CODICE MS. JOANNIS CUSPINIANI DESUMPTA. 
( Bolland. acta Sanct. Junii, tom. VII.) 


MÀ “ὦ 


PRAEFATIO EDITORIS, 


1. Promissio Bollandi de edendo Polemeo Silvio.— B maxima pars prioribus sxculis, saltem ante annum 


Tandem pervenimus, Deo propitio, ad calcem primi 
seniesiris sacri de Actis sanctorum. lude, antequam 
plene imponamus finem, redeo ad principium totius 
operis , memor , Bollandum in Praefatione generali, 
quemadmodnn ὃ 7 promisit, alias editum iri a se 
Martyrologium. U-uardi nativa simplicitate sua; ita 
$ 5 spem fe. isse futurum, ut laterculum Polemei Sil- 
vii aliquando e codice ins. vulgaret. Neutrum. pra- 
stitit, quia otium nen invenit; postquam grande 
opus, quod meditabatur, serio aggre-sus est; quod- 
que Li«ntum negotii optimo viro dedit, ut , sepusitis 
alienis ab opere suscepto curis, etiam adjutorem sibi 
ad aliud promovendum adsciscere mox coactus fue- 
rit. Fidem Bollandi pro prima parte, nuper solvit 
collega noster Joannes Baptista Sollerius, diligenti 
studio et accuratione pr:zestans, quod ille promise- 
rat in edendo Martyrologium Usuardi genuinum 
sugque naiiv:e simplicitati restitutum, rescissis mul- 
torum additsmentis; qux» tamen, ne lectores late- 
rent, seorsim subjunxit. Dividitur totum opus in 
partes duas, duabus supplementorum Junii partibus, 
id est tomo ejus vi et vn (quamvis etiam seorsim 
impres:um sit) subnectendas. Proxime enim ad 
Acta sanctorum spectat Martyrologium illud, ex quo 
autiquus et legitimus omnium fere, qui octo primis 
et dimidio :erz» clirisiians szeulis sanctimonia flo- 
ruerunt, cultus in Ecclesia firmiter comprobatur. 
2. Promissio hic solvitur. — Alteram Bollaudi pro- 
missionem de laterculo Polemei hic solvimus. Codex 
noster, in quo laterculus. continetur , membraneus 
est et spissus, philyras ccxxxi mnumeraus ; chara- 
ctere minu:o , sed stante, scriptus ab eadem. manu 
a capite ad calcem , non sine mendis. Compleciitur 
vària varii argumenti opuscula scriptorum, quorum 


millesimum floruerunt. luter illa prosens Silvii 
opusculum habetur pag. 94. Initium ejus produxit 
Bollandus loco citato cum Kalendarii mevse Janua- 
rio aliisque nonnullis; notavitque non male; aucto- 
rem potius P. Anneium Silvium , quam Polemeum 
Silrium , nominandum esse. Scripsit. auctor, uti in 
adjunctis et immixtis Kalendario aliis opusculis ipse 
refcrt, anno vulgaris ΓΒ ccccii et initio sequentis. 
Habet enim sub boc titulo suo : Nomina omnium 
principum Romanorum ; in fine sequentia: D. N. Pla- 
cidus Valentinianus ; sub quibus Joannes tyrannus ex- 
stinctus. est; et a quibus cum DD. matre. Placidia, 
wrore Ewuoxia, Augustis , nunc imperium possidetur. 
Quod Postumanio εἰ Zenone viris clarissimis con:uli- 
bus annotari. Cerium 68. consules hic. nominatos 
processisse ac prxfuisse anuo Christi ccccui. 

9. /Eias scriptoris. — Additur Kalendarium aliud. 
— [tem sub título : Breviarium temporum, qui Kalen- 
dario, post mensem Augustum, inseritur; istha:c 
leguntur, etiam ad calcem : Cujus regni Romavorum 
(de illius quippe regibus, consulibus et imperatori- 
bus agitur) ab Urbis exordio mille et ducentis comple- 
tis annis; Postumiano et Zenone consulibus; Asterio 
consule , tlamquam primus annus incipit. Fuerunt 
Postumianus et Zeno consules, uti jam diximus, 
anno ccccur ; fuit Asterius anno sequenti. Hec erao 
(loquor verbis Bollandi) scripsit Silvius anno ccccin, 
el initio sequentis, cum necdum Rome sciretur, quis 
Constantinopoli consul esset ; qui Protogenes fuit. 
llis premissis , ut de φίδι. scriptoris nostri constet, 
accedo ad Kalendarium ipsum, quod dudum per 
literas. multorum rogati fuimus; ipsumque e co- 
dice citato promani! prout ibi legitur ; atque ex op- 
positó columnatim appouam Kalenderium aliud 


615 


DUO KALENDARIA ANTIQUA. PRJEFATIO. 


614 


ejusdem propemodum form:», at. annis fere centum A minentie digitorum marmorcum legile ad missaset crea 


prius vulzatum a Furio Dionysio Philocalo , et Va- 
lentino , nescio cui , inscriptuin.. Illud e ms. itidem 
nostro, sed deficientibus quatuor mensibus, olim 
edidit /Egidius Bucherius in commentario de Victo- 
rii Aquitani canone pasclidli; qued Kalendarium 
anno Christi vulgari ccctiv. conscriptum fuit. 

4. De suprudicto Kalendario prefatur Bucherius.— 
Ad Kalendarium illud sic przfatur Bucherius : Si 
quod de horum opusculorum (qux ex eodem ms. no- 
Stro jam impresseral suo in conimientario) cate du- 
bium superesset, hoc unico Kalendario 1olli posset. 
Precipuas enim Constantini Magni filiique Constantii 
de tyrannis barbarisque victorias, velut adhuc calentes, 
exhibet, el suis diebus assignat. Quin et in Casurum 


campanula ad. elevationem hosti ; qua ipse oculatus 
vidi scrutator exactissimus. H.ec Lubinus, qui nimium 
nos moratus hic est. 

6..... appellata est , non ab alio Valentino qui inde 
non potes! dici christianus esse. — I-1a igitur S. Va- 
lentini basilica ab ipso sancto sic denominata exsti- 
tit non a Valentino quondam ejus conditore, qui 
nullus hie fuit. Neque is illo ex capite dici potest 
christianus fuisse. Si quid indicii hominis christiani, 
aut in scriptore, aut in illo cui inscriptum opuscu- 
lum est, quaeritur; erui id deberet, vel ex tabula 
picta quie prafigitur, vel ex litteris dominicatihus 
septem quie singulis diebus more cliristianorum or- 
dine suo, una cum octo nundinalibus, apponuntur. 


natalibus eumdem Constantium , non, ut reliquos im- B Reliqua enim omnia apparent profana esse. 


peratores mortuos , ΓΜ; sed tu adhuc superstitem, 
boxixUM. appellat. Opusculi pretium. accendunt. non 
pauca, tum ad sacram, tum ad. civilem historiam hic 
prodita, aliis intacia ; ut tute lector , statim agnosces. 
Dolendum, quatuor mensibus, Martio, Aprili, Maio et 
Junio iruncatum ad nos percenisse... Valentino cui- 
dam inscribitur, mihi hactenus ignoto ; nisi quod paulo 
ante (in Catalogo Pontificum Romanorum) basilicam 
a Julio pontifice via Flaminia, milliario secundo con- 
structam, Valentini appellatam notem. An idem sit, 
cogitandum relinquo. Non putei. 

5. Ecclesia S. Valentini ab ipso sancto appellata 
esi. — Quia istic loci via Flaminia liaud procul a 
ponte Milvio Ecclesia olim stetit, a sancto Valentino 


appellata , nou a Valentino quodam conditore ; C 


cum ipse Julius supra dicatur illam condidisse; quod 
etiam affirmat Anasta-ius, unam ipsum basilicam fe- 
cisse juxia. forum, et aliam via Flaminia; ubi et cce- 
meterium fecit, et corpus S. Valentini , eadem via 
sub Claudio imp. decollati, posuit. Eadem ecclesia 
legitur apud eumdem Anastasium, deinde magni no- 
minis, et a variis pontificibus restauratam, ornatam 
et honoribus auctam fuisse, puta a Theodoro, sub 
annum pccxrLv; Benedicto lI , pcrxxxv ; Adriano 1, 
DCCLXXI! ; Leone ]lI , et Gregorio IV. Cum vero du- 
dum varia temporum fortuna fuerit collapsa, situs 
tamen ejus memoria non omnino interiit; scribenti- 
bus Pauvinio, Bosio et Floravante, fuisse in vinea 
ibidem loci , qua» nunc fratrum S. Augustini est, Et 


nuper Augustinus Lubin in Notitia abbatiarum Italie, D 


pag. 346, sic narrat de ecclesia et cemeterio S. Va- 
lentini, a Julio construetis : Hoc ipso momento, quo 
ista scribimus, medio scilicel Januario anno wDpcxci, 
aliqua nobis apparuere vestigia. Dum enim novi edifi- 
cii construitur murus , reperta sunt plura antiqua ec- 
clesie indicia, sepulcra videlicet , sepulcrorumque 
inscriptiones, plurima defunctorum ossa ; et christiani 
cemelterii irrefragabile urgumentum concha sepulcralis 
lapidis Parii, egregie sculpta wndosis meandris, cubi- 
lali crucis signo supersculpto, cum tribus craniis plu- 
ribusque mortuorum ossibus : lapis quoque marmoreus 
cum cruce bicubitali desuper insculpta : duorum pro- 


7..... christianus esse : Posset forie. aliunde. --- 
Tabula in frontispicio posita repraesentat portam cui 
velum praztenditur, in eoque summo loco scriptum, 
Valentine , floreas in Deo. ln medio conspicitur 1no- 
nogramma, circulo inclusum cum hisce litteris, varie 
inter se implexis : ]. ἢ. A. F. V. T. E. OEdipus ex- 
plicet, non ego. Infra duo genii hiuc et inde tenent 
tabulam oblongam, in cujusutrimque ansis hazec verba; 
Furius Dionysius Philocalus titulavit ; in tabula vero 
ipsa, medio lnco et majusculis scriptum : Valentine, 
lege feliciter ; dextrorsum autem : Valentine, vivas, flo- 
reas; el sinistrorsum : Valentine, vivas, gaudeas. Genii 
qui portant alati suut, atque videri possuut, si ubera 
Speetes protuberantia, gentilium esse pictura; si 
pudenda peplo sollicite tecta, angelos diceres : certe 
occuliatio hire, gentilibus insolita, aliquid modestiae 
atque verecundis christianze sapit. Sed neque in- 
scriplio floreas in Deo, geutilismum olet : neque gen- 
tilis facile credi potest in suo Kalendario apposuisse 
nolas christianorum dominicales. Facilius potest 
credi, christianum suis dominicalihus adjunxisse 
nundinales ex usu antiquo ad intelligeutiam genti- 
lium, tunc adhuc nimis multorum. 

8. De prainissis statuat quisque ut volet. Moneo 
de sequentibus Kalendariis pauca. Primum quod a 
Bucherio editum dixi, non ex ipso hic profero, quia 
preter alia minus correcta, deficiunt ibi menses 
quatuor : Martius, Aprilis, Maius et Junius. Inspexi- 
nus nos Vienna Austrie anno mwpcLxxxvin biblio- 
thecam Casaream , in eaque codicem Cuspiniani 
similem illi, ex quo ecgraphum Bucherii desumptum 
fuerit; atque omnia ab ipso impressa, denuo iude 
descripsimus, etiam Kalendarium, de quo agimus, 
additis quatuor mensibus, qua Bucherio desunt. 
Iden ex eodem codice impressum quoque dedit in- 
tegrum Petrus Lambecius tomo quarto Bibliothecae 
Czsarez, pag. 277; indeque ipsum hic recudimus in 
prima paginarum columna; in altera ex opposito 
producturi e codice nostro ms. K.lendarium Pole- 
mei Silvii, ut inter se propius per singulos dies con- 
siderari possint, et facilius, quid uni desit, quid 
alteri accesserit , notari. 


015 
—A—€—Á———— —M— —————— MMM——————Á——————————— M πὰς 


DUO KALENDARIA ANTIQUA. 


070 


KALENDARIUM ANTIQUUM KALENDARIUM ANTIQUUM 


FURII DIONYSII FILOCALI 
ANNO CCCLIV CONSCRIPTUM. 


ἔν 8 42 


MENSIS 
Habet dies xxxi. 


AAA Kal. Jan. 


bb 1w. Non. 
cc 1]. 

dd prid. 

ee Non. 


(f vm ldus. 


v. 


xix. Kal. Febr. 
xvi, 


JANUARIUS. 


Senatus legitimus. 


Dies /Egyptiacus. 


Ludi. Votorum nuncupatio. 


Ludi. 
Ludi. 


Dies Agyptiucus. 


Jauo Patri cuxxiv. 


Senatus legitimus. 


Dies Carmentariorum. 


Jovi Statori cuxxiv. 


Carmentalia. 


Dies ZEgyptiacus. 
Ludi Palatini. 
Ludi. 

Ludi. 

N. Gordiapi cuxxiv. 
Ludi. 


Ludi. 
Senatus leg. SOL AQUARIO. 


N. Divi Adrianl cuxxiv. 
N. Chartis. 


FEBRUARIUS. 


llabet dies xxvi. 


dh Kul. Febr. 
“4 Iv. Non. 


N. Herculis cuxxiv. 


POLEMEI SILVII 
ANNO CCCCIIL CONSCRIPTUM. 


ἔν ϑηθ» 8.5} 


MENSIS JANUARIUS. 

Dies xxxi. Vocatur apud Hebrzos, Sebit ; apud 
AEgyptias, Tibi ; apud Athenienses, Puaidicon ; apud 
Grxcos alios, Edinen. 

Kalende, ἀϊοι ἀπὸ τοῦ χαλεῖν, hoc est ἃ vocando, 
quia tum in Rostris Roma» ad contentionem (an. non 
concionem 1 populus vocabatur. 

iv. Non. Circus privatus, Auster , interdum cum 
pluvia. 

m. Dies auspicialium. Natalis Ciceronis. Ludi. 

n, Ludi. Comitialis. 

None , dicte ideo , quia nonus dies eas discernit 
ab Idibus. Tempcestatem signiflcat. 

vini, Idus. Epiphnni», quo die, Interpositis tempo- 
ribus, stella magié Dominum natum nuntiabat, et 
aqua vinum facta, vel in amne Jordanis Salvator 
baptizatus est. Auster interdum vel Favonius. 

vii. Prima consulis mappa, qu:e ideo sie vocatur, 
quia rex Tarquinius Rumie , dum die Circiensium 
pranderet in circo, de mensa sua mappam foras, ut 
aurigis post prandium currendi signum daret, abje- 
cerat. 

vi. Àuster interduni et imber. 

v. Senatus legitimus. Suffecti consules designan- 
tur sive praetores. 

iv. 

iu. Carmentalia, de nominc matris Evandri. 

u. aul pridie. 

Idus. Dict ἀπὸ τοῦ εἰδεῖν, a videndo , quia prius- 
quam annus hic, qui est, fuerat, mense medio luna 
completa, quie incipiebat Kalendas, de qua menses 
dictos accepimus, videbatur. Secunda mappa. Inter- 
dum ventus aut tempestas. 

xix. Nalend. Februarias. 

xvii. Natalis Honorii. Circenses. Interdum Auster 
οἱ pluvia. 

Xvil. 

xvi. Ludi Palatiui. 

xv. Ludi. 

xiv. Ludi. 

xiii, Natalis Gordiaui. Circenses. 

xit. Ludi. Ventus Africus. Tempestatem siguifi- 
cat. 

ΣΙ. Natalis 8. Vincentii martyris. Dies pluvius. 

x. Senatus legitimus. Quzstores ἔοι dosignan- 
tur. 

ix. Natalis Adriani. Circenses. 

vini. interdum tempestas. 

vu. Ludi Castorum ostiis, quod prima faeta colo- 
nia est. 

vi. Ludl. 

v. Àuster aut Africus. Interdum dies humidus. 

iv. Ludi. 

nt. Tempestatem significat. 

1. Circeuses Adiabenis victis. Interdum tempe- 


588. 
FEBRUARIUS. 

Dictus a numero : dies xxvut. Dictus a fibro varbo, 
uod purgamentum veteres nominabant; quia tum 
oma monia lustrabantur. Vocatur apud Ilebrzos 

Adar; apud AEgyptios, Mechir; apud Athenienses , 

Gamelion; apud Gracos, Pericios. 

P Kalendae. Circenses. Interdum Auster cum gran- 
ne. 

iv. Non, 


B [b πι. Senatus legitimus. 
gc prid Ludi Gotthici. 
Ad Non. Ludi. 
C be vimm. ldus. Lud b p 
cf vui. udi. Dies ZEgyptiacus. 
], vi. Ludi. 
D «ch v Gotuliici. cuxxiv. 
fA w 
gb 1. Genialici. cuxxiv. 
E Ac pri Ludi Genialici. 
bi  Idib Virgo Vesta pareuiat. Senatus 
F ce xvi. hal. Mar. 
d( xv Lupercalia. 
eg xw 
G [(h xm Quirinalia. 
A xu 
Ab xI 
1] bc x. SOL PISCIBUS. 
cd ΙΧ. Feralia. 
de vm. Caristia. 
] e( wn Teriminalia. 
[g νι. Regilugium. 
gh v. Lotio. cuxr. Dies /Egypt. 
K AA ιν. 
6b ur. N. D. Constautiai euzxiv. 
ce prid. Ludi votivi. 
MARTIUS. 


Habet dies xxxi. 


A dd kal. Mar. N. Martis cxx. 
ee νι. Non. 
(ff wv Senatus leg.Dies A&gypüacus. 
B gg ιν. 
lr. Isidis navigium. 
bA prid. 
C cb Non. Junonalia. 
dc vi. Jdus. 
ed vin. Arma ancilia movent. 
D fe νι. 
gf v. 
Ag ιν. 
E bh uw. Jovi cultori cuxxiv. 
cAÁ prid Mamuralia. Senatus leg. 
db ldib. Canna intrat. 
F ec xvn. Kal. Apr. 
fd xvi. Liber. cuxxiv. SOL ARIETE. 
ge Xv. 
G Af xwv Qeiaquatna. 
bg xui Pelosia. 
ch xn. N. Minerves. 
H ΔΑ xi Arbor intrat. 
eb x Tubilustrium. 
fc 1x. Sauguen. Dies /Egyptiaeus. 
I gd wem llilaria. 
Áe wi. Requetio. 
bf νι. Lavatio. 
K cg v. ἔφ εἰ πὶ Cajani. 
dh ιν. 
eÀ u. 
A [fb prid. N. Divi Coustantini CUEEIV. 


APRJLIS. 
llabet dies xxx. 


DUO KALENDARIA ANTIQUA. 


$78 


μι, Senatus legitimus. Chorus aut Africus. 
jt. Ludi. 

Nonas. Ludi. Veutus aut tempestas. 

vint. dus. Ludi. 

vit. Ludi. Favonius. 

vI. Veutus aul tempestas. 

v. Circenses. 

iv. Curus. 

ut. Circenses. 

ni. Ludi. 

Idus, Parentatio tumulotum. Imp. quo die Rona 
liberata est de obsidione Gallorum. 

ΧΥΙ. Kal. Mart. Venti mutatio. 

xv. Lupercalia. 

xiv. Natale Faustin:z, uxorig Antonii. 

xin. Quirinalia, quo die Romulus occisus a suis, 
qui ab hasta , qux a Sabinis curis vocatur, nen ap- 
paruisse confictus est. Favonius aut Auster cum 
grandine. 

ΧΙ]. 

XI. 

X. Venti septentrionales. 

ix. Frigidus dies de Aquilone , vel pluvia. 

. viri. Depositiosancti Petri et Pauli, Cara cognatio, 
ideo dicia, quia tune, etsi fuerint. vivorum paren- 
tum odia, tempore obitus deponantur. Ventus aut 
tempestas. 

vii. Terminalia. Hoc die, quarto auno bissextum 
vocamus; quem diem ZFgyptii inter Augustam et 
Septembrem epagomeno quinque dierum, mensi 8uo 
jungunt. 

vi. Regifugium. Cum Tarquinius superbus fertur ab 
Urbe expulsus. 

v. Circenses. 

Iv. 

m. Natale Constantini. 


n. Ludi. 

MARTIUS. 

Dies xxxi. Vocaiur apud lebrzos, Nisan ; npud 
AEgyptios, Famenod ; apud Athenienses, Autestion ; 
apud Grocos, Disiros. 

Kalende. Aliqeando grando. 

vi. Non. Septenirionales venti. 


v. 
iv. Interdum lyemat. 


vil. 

vi. 

v. Natale Favonii. 

ιν. Septentrionales venti. 


ni. 
i. Flatus Aquilonis. 
1d 


us. 

xvii. Kal. Apr. Hyemat. 

xvi. Circenses. Favonius aut Chorus. 
Xv. 

xiv. Quinquadria. 

xit. Pelusio. 

xit. Septentrionales venti. 

ΣΙ. Dies pluvius, interdum ningit. 


X. 
1x. Natalis calices. 
. vir. /Equinoctium, principium veris. Cruci. Mis- 
sio gentilium. Christus passus hoc die. 
vit. Interdum tempestag. 

vi. Lavationem veteres nominabant. Resurrectio. 
v. 
lv. 

nt. 
n. Natalis Constantini. Circenses. 
APRILIS. 
Dies xxx. Vocatur apud Hebrees, dar; apud 


tios, Farmotin ; Athenienses, Elasibilign: 
ael Gracon Cane A (Hanbilion 


619 
gc Kal. Apr. Veneralia. Ludi. Sen. leg. 
Ad iv. Non. 
B be wm. N.D.Quir.cuxxiv.Dies ZEgyp. 
f prid. Ludi Megalesiaci. 
g Non. Ludi. 
C eh. viu. Idus. Ludi 
[A wn. N. Castor et Pollucis cuxxiv. 
gb wi. Ludi. 
D Ac vw. Megalesiaci cuxxiv. 
bd ιν. N. Divi Severi. cuxxiv. 
ce 1. Ludi Cerealici. cuxxiv. 
E df prid. 
eg αι. Ludi. Senatus legitimus. 
EF xviit. Kal. Moi.Luti. 
4 xvit. Ludi. 
Ab xvi. Ludi. 
G bc xv. Ludi. 
cd xiv. Ludi. SOL TAURO. 
de xii. Cerealici. cuxxiv. 
H ef xu 
fg x. N. Urbis. cuxxiv. Dies Zgyp. 
h x. 
k yv IX. 
bb vii. 
ec νι. c Serapia. 
K dd wi. N. M. Antonini. cuxxiv. 
ee v. 
IV. 
Α Π ni. 
Ah prid. Ludi florales. 
MAIUS. 
Habet dies xxxi. 
bA Καί. Mai Senatus legitimus. 
Bicb νι. Non Ludi ; 
dc v. loralici. cux xiv. Dies . 
ed 1v. Ludi Maximati. n2 
C fe u. Ludi. 
gf rid. Ludi. 
Non. Ludi. 
D bá viii, Idus. Ludi. 
cÁ vi. Maximati cuxxiv, 
db vi N. Claudii cuxxiv. 
E ec vw. 
(d 1w. 
ge HI. 
F Af prid. Ludi. 
bg di. N. Mercurii. Senatus leg. 
ch xvi. Kal. Jun.Ludi. 
G dÀ χνι. Per(ici. cuxxiv. 
eb xv. N. A«nonis. 
(c xw. Lenziarius. 
H gd xw. SOL GEMIN. 
Ae xu. Dies /Egyptiacus. 
bf xx. 
1 d X. Macellus rosa sumat. 
IX. 
eÁ vil. 
K fb νι. 
gc vi. 
Ad v. 
A be ww Ludi. Honor et Virtus Zinza. 
v) lil. Ludi. 
g prid. Ludi. 
JUNIUS. 
Habet dies xix 
B eh Καὶ. Jun Fabarici. CMXII. 
(A τιν. Non. 
? Ii. Senalus legitimus. 
C Àc prid Ludi in minicia. 


DUO KALENDARIA ANTIQUA. 


Kalende. Tempestatem significant. 

iv. Non. 

111. Circenses. 

n. Ludi. 

Nonus. Favonius aut Auster, interdum cum gran- 


dine. 


vim. Jdus. Interdum hyemat. 

vit. Tempestatew significat. 

vi. Ávium alcedinum dicilur. 

v. Circeuses. Interdum tempestatem significat. 
1v. Naialis Severi. Circenses. 

m. Ludi. Hyemat. 


i. 
Idus. Senatus legitimus. 

xvin. Kalend. Maias. Ludi. Ventus ac tempestas. 
xvii. Ludi. 

xvi. Ludi. 

xv. Pluviam significat. 

xiv. Ludi. 

xii. Circenses. Consulis tertie mappa. 

Xi. 

xt. Natalis urbis Rom:e, Consules ordinarii fasces 


deponunt. Parilia, dicta de partus lia. Interdum 
pluvia et grando. 


X. Africus aut Auster, dies humidus. 
ix. Tempestatem siguificat. 

vni. 

vit. 

vi. Natalis Antonii. Circenses. 

v. Floria. 

Iv. Auster fore cum pluvia. 

in. Iuterdum dies humidus. 

it. Tempestatem siguificat. 


MAIUS. 


Dictus a numero : Dies xxxt. Vocatur apud He- 


brzos, Sivan; apud AEgyptios, Pachon; apud Grze- 
608, Ártemisios. 


Kalend. 

vi. Non. Septentrionales venti. 
v. Tempestatem significat. 

iv. Ludi. 

nt. Pluvia. 

1. Ludi. 

Non. Ludi. Favonius. 

vii. Idus. Ludi. Interdum pluvia. 


vit. 

vi. Natales Claudii. luterdum tempestas. 
v. 
Iv. 
in. Ludi. Tempestatem significat. 
it, Ludi, et dies humidus. 

xvit. Kal. Junias. Dies, ut supra. 
xvi. Pluvia. 

Xv. 

XIV. 

Ii. 

xit. Interdum pluvia. 

Xi. Tempestatein significat. 

x. Ut supra. 


rv. Ludi. Interdum pluvia. 
n. 
Hn. 
JUNIUS. 
Dictus a junioribus. Dies xxx. Vocatur apud ITe- 


bros, Amir; apud /Ecyptios, Pasin; apud Atlie- 
nienses, Targilion ; apud Gr:veus, 


Desios. 
Kal«nd. Circeuses Fabricii. 

iv. Non. 

IH. 

it. Ludi. 


Colossus coronatur. 
Vesta aperit. Dies /Egypt. 


Non. 
ce vur. Jdws 
YI. 


Fi YvI. 
fh v. 
E gA w. 
Ab ". 


prid. 
cd ldib. N. Musarum. Senatus leg. 
de xvin. Kal. Jul. 


xvn. Vesta clud. SOL CANCRO. 


Vestalia. 


Anna sacrun. 


Dies JEgyptiacus. 


Fortis Fortuns. Solstitium. 
A c v. 

B [e 
JULIUS. 


- Senatus legitimus. 


vi. Non 
C bh v. Fugato Licinio cuxxiv. 
cÁ ιν. 
db ur. Ludi Apollinares 
D ec prid. Ludi. Dies Agyptiacus. 
fd Non Ludi. 
ge vni Jddus. — Lui. 
E ΑΓ wn. Ludi. 
bg τι. 
ch v. Ludi. 
F 4A w. Ludi. 
eb m. Apullinares cuxxiv. 
fc prid. . ΠΝ 
G gd 1αϊ}. Equit. prob. Ludi Francici. 
Ae xvu. Kal. Aug.Ludi. 
bf xvi Ludi. Sen. leg. SOL LEONE. 
H cq. - xv Adv. D. cuxxiv. Dies Egypt. 
dh σιν Ludi votivi. 
eA xim Francici cuxxiv. 
] fb xn Advent. Divi cuxxiv. 
gc xi Ludi. 
Ad x Neptunalici. 
E be nx 
e( vm N. D. Constantini cuxxiv. 
dg vn Ludi votivi, * 
A eh νι Vict. samarticas CMxxiv. 
fA v | 
gb ιν. 
B Ac κι. Vict. Marcommannas cwxxiv. 
bd prid. 


AUGUSTUS. 
Habet dies xxxr. 


ee Καί. Aug. 


€ df( ιν. Non. 
PATROL. XIII. 


N. D. Pertiuacis cuxxiv. 


DUO KALENDARIA ANTIQUA. 


Non. 

vin. Idus. 

vit. Favonius aut chorus. 
Vl. 

v. 
iv. Interdum rorat. 
Mt. 


il. 

Idus. Natalis musarum. 
xviii. Kal. Juhas. 

xvil. 

xvi. Tempestatem significat. 


IX. 

viir. Solstitium. Favonius. 

vil. 

vfi. 

v. Initium zstatis. 

Iv. 

nt. Dies ventosus. 

H. 

JULIUS. 

Dictus a Julio Czesare, cum Quintilis antea dicere- 
tur. Dies xxxi. Vocatur apud Hebraeos, Jur ; spud 
AEgyptios, Episi; apud Athenienses, Sciroforion ; 
apud Graecos, Panemos. 


vi. Non. Natalis genuinus Domini Valentiniani. 

v. Favonius. 

Iv. 

ul. 

n. Ludi. 

Non. Ancillarum feriz quarum celebritas instituta 
est ideo, quia capta Urbe a Gallis cum fl... prius victi, 
tradi sibi Romanorum procerum conjuges postula- 
rent, consilium Philotedis ancillae famulae domina- 
rum vestibus adornate, dt illis fuis-ent, lis run- 
tiantibus predictus somno sopitus Volyrius posse 
superari. Facta victoria sic. 

vii. Jdus. Natalis Julii Caesaris. 

vit. Tempestatem significat. 

vi. Ludi. 

v. Ludi. JEtesiz venti flare incipiunt. 

iv. Ludi. 

Ht. 


Xvil. 


rx. Favonius el Àuster, tempestatem significat. 
virt. Nat. Constantini. 

Vil. 

vi. Dies canicularis. 


Yx. 
iv. lnitium tempestatum. 

"AUGUSTUS. — 
Prius Sextilis ; dictus ab Octaviano Augusto. Dies 


XXxi. Vocatur 3pud Hebr:ros, Du! ; apud AEgyptios , 
Mesore ; apud Athenienses, Ecatonbion ; apud Grzecos, 


08. 

Kalend. Natalis Pertinacis ; et martyrium Macha- 
b:eorum. 

iv, Non. 


ἊΝ 


Mabet dies xxx. 


(d Kal. Sept. 
ge 1. Non. 


DUO KALENDAMA ANTIQUA. 656 


Senatus legitimus. 
Vict. senati CMXXIV. 
N. selutis cuxxiv. 
Dies /Egyptiacus. 

N. Constantii CMXXIV. 
Ludi votivi. 


Lignapsia 
N. Dianes. 


P senatus legitimus. 


Tiberinalig. SOL VIRGINE. 
N. Probi. cuxxiv. 
Dies /Egyptiacus. 


Vulcanalici cuxxiv. 


Solis δί lunz cmxxiv. 


SEPTEMBER. 


Senatus legitimus. 
Dies /Egyptiacus. 


Mamines. Vindemia. 


N. Aureliani CMXXIV. 


N. Asclepi. 


Ludi Romaniani. 
Ludi. Senatus legitimus. 


eA xvin. Kal. Oct.Ludi. 


Habet dies xxxi. 
Ab Kal. Octob. 
bc  YL Non, 


g on. 
Ε AA vur. Idus. 


Romaniani cMXxiv. 


N. Trajani triumpb. ΟΥ̓Κ. 
P. Anton. cuxxtv. Dies Agyp. 
Ludi triumph. SOL LIBRA. 
Ludi. 

Ludi. 

N. D. Augusti cuxxiv. 


Profeciio Divi ΟΝ ΣΧ ΙΝ. 


Ludi fatales. 


Ludi. 
OCTOBER. 


N, Alexaudri cuxxiv. 
Senatus leg. Dies Agypt. 
Ludl Alamannici. 


le 
Ludi. 
Ludi. 


breos, 
nienses, Bedeommon; apud Gr:ecos, Y peréereteos. 


il. Tempestas. 
Non 


vili Idus. Nebulio fastus. 
vit, Nat. Constantini esinuris. 
νι. Ludi. 


v. 

1v. Nat. S. Laurentii mart. 

ui. 

» Hippolyti mart. Tempestatem significat. 
us. 


xix. Kal. Septembris. 
x vill. 

Xvil. 

xvi. 

xv. Ludi. 

xiv. 

XI. 

1n. Tempestas. 

Σι. 

x. Circenses. 

IX. 

vit. 

vi. Post hunc diem apud .;Egyptios v dierum 


Epagomenos, tertius decimus mensis adjungitur. 


v1. Interdum pluvia. 
v. Circenses. 
Iv. 


ΠΙ. 
u. Interdum frigus. 

SEPTEMBER. 
Dictus a numere. Dies xxx. Voestur apud He- 


brzos, Tlusri ; apud AEgyptios, TAowis ; apud ÁAthe- 
nienses, Metadigmen; apud Graocos, Gorpuos. 


Kalend. 

iv. Non. Favonius aut Chorus. 
itt. Ludi. 

I. 

Non. 

vin Jdus. 

vit. Teinpestas. 

vi. 

v. 

IV. 

"11. Favonius et Africus. 

1. laterdum tempestas. 

Idus. Hoc die Roma in xde Minervali per magi- 


stratum annis singulis ex sere clypei figebamtur. 


xvitt, Kal. Octcb. 

xvii. Favonius interdum pive Vulturnus. 
Ivi. 

Xv. 

xiv. Favonius et Chorus. 

Xil. 

zu. Led. 

Xi. Favonius et Chorus oum pluvia. 

x. Tempestatem significat. 

IX. 


vi. Initium autumni. 
v. Favonius interdum. 
Iv. Tenmepesiatem signi&ücat. 
nrLudi. 5 
i. 
OCTOBER. 
Dictus a numero. Dies xxxi. Vocatur apud 4je- 
Maresuari ; apud /Egyptios, Faofi ; apad Athe- 


Kal. Tempestatem eignifleat. 
vi. Non. 

v. 
iv. Tempestatem significat. 
pig m 

1. . Aquilo. 

Non. Ludi. 

vit, 4dus. 


«5 ' DUO KALENDARIA ANTIQUA. on 


bb vi. Ludi. 
cc vl. Alamannici cazxiv. 
G dd v. 
ee  w. Augustales cuxxiv. 
[f ww. Ludi Jovi Liberatori. 
H gg prid. Ludi. 
Ah ldib. Ludi. Equus ad nixas fit. δ. 1. 
bA xvn. Καί. Nov.Ludi. 
ἢ εὖ avi. Ludi. 
dc xv. Jovi Liberatori cusxiv. 
ed xw. Ludi solis. SOL SCORPIO. 
h fe xm Ludi. Dies Egypt. 
gf xm Ludi. 
Ag λι. Solis cuxxxvi. 
A bh x. 
cÁ 1x 
db vin 
B ec wa. 
[4 νι. . 
ge v. Isia. Evictio tyranui. 
C Af ιν. Advent. Divi cuxviv. Isia. 
bg ut. Ludi votivi. Isia. 
eh prid Ludi. lsia. 
NOVEMBER. 


llabet dies xxx. 


D dA Kal. Novemb. Ex sea. cxi. S.L. dva. 


eb ιν. Non. Ternovena. Dies Zgypi. 


fc wm. Hilaria. 
E qd prid. 
Ae Nqn. 
bf vin Idus. 
F cg wn. 
d vi N.Nerva et Constan.cuxz vii. 
eA Y: Ludi votivi. 
G fb ιν 
gc ut 
Ad prid. Ludi Plebeii. Senatus leg. 
H be ldib. Jovis Epulum cuxxx. 
{ xvni. Καί. Dec.Ludi. 
Xvil. Ludi. 
] eh xvi Plebeii cuxxiv. 
(A xv. N. Vespasiani cuxxiv. 
gb xi 
K Ac xu SOL SAGITTARIO. 
bd xn 
ce XI. 
A df x. 
69 IX. B Dies £g 
[4 vm. ruma, Dies Agypt. 
B gÀ wn. Ludi Sarmaüci. 
Ab w. Ludi. 
bc v. Ludi. 
C cd y. Ludi. 
de unl. udi. 
ef prid. udi. 
ECEMBER. 


Habet dies xxxi. 


D fg Kal. Decemb. Sarmatici cuxxiv. 


h 1v. Non. Initium muneris. 
Α nm. Senatus legitimus. 
E bb prid. Munus arca. Dies Zgypt. 
cc. Non. Munus arca. 
F dd vim. Ἰάμς Munus arca. 
ἐξ vit. 
ff νι. Munus kandida. 
G gg v. 
Ah 1. 
bA ur. Septimonia. 
H cb prid Ludi Launcionigi. 
dc 141} Ludi. Senatus leg. 


ed xix. Kal. Jan, Ludi. Dies Agypt. 
] [c xvm. . D. Veri cuxxiv. 
gí xvi. Ludi. 


brazos, Tebet ; apud Eg 
ses, Memacterion ; a 
Kalend. 


VIT. 
vi. Interdum pluvia. 
v. 


IV. 
1n. Auster et pluvia. 

u. Natale Virgilii. 
Idus. 

xvii. Kal. Novemb. 

xvi. 


XV. 
xiv. Tempestateim siguificat. 


XI. 
x. Nat. Veleutiaiani purpura. 


vi. 
v. interdum frigus. 

IV. Ventosus dies. 

nr. Tempestas. e 


I1. Ut supra. 
NOVEMBER. 
Dictus a numero, Dies xxx. Vocatur apud He- 


bréeos, Cislan; apud AEgyptios, Atur; apud A 
ndenses, Danepion apud Grecos Dios. pu^ Albe 


alend. 
iv. Non. Hiemat. cum pluvia. 
IH. 
". 
Non. 
viu. 4d. Nat. Juliani. 
vit. Hiemat. | 
vi. Nat. Nerve. Tempestas. 
v. Ut supra. 
m. Interdum rorst. 
ui. 


dus. 


xvii. Kal. Decembr. 

XVI. 

xvi. Áquile. 

xv. Nausle Vespasiani... locum pluvia. 
xiv. Tempesta8. 

xui. Aquilo frigidus. 

XH 


a. Hiemat. 
x. Tempestas. 


ui. Ut supra. 
M. Àuster cum pluvia. 
DECEMBEA. | 
Dictus a numero. Dies XXXI. Vocatur apud He- 
jo8, Ciac ; apud Athenien- 
Grxcos , Apelleos. 
a 
iv. Non. 
ΗΙ. 


I. 

Non. 

virt. 14. Tempestas. 

vit. Interdum Auster et rorat. 
vi. 

v. 


N. 

m. Interdum pluvia. 

1. Septem monifum. 

Idus. Hiemat. 

xiX.. Kal. Januerias. 

xvii. Natalis Veri. Tempestas, 


xvi. illl. 


687 
Ag xvi Ludi. Saturnalia. 

K bh Xv Lanc. cuxxiv. SOL CAPR. 
cÁ XIV Munus arca. 
db xui Munus kandida. 

A ec xi Muuus arca. 

[d x 
ge x Munus arca. 

B ΑΓ ιχ Munus consummat. 
bg vii. NK. invicti caxxx. 
ch viu. 

C dA wv. 
eb v. 

(c wv. 

D gd w. N. D. Titi cuxxiv. 

Ae prid. Magistrati jurant. 


NATALES ALIQUOT SANCTORUM. 


xvi. Feri: servorum. 
xv. Aquarius. 
XIV. 
Xi. 
xu. 
ΣΙ, 
x. Tempestas. - 
ΙΣ. 
vin. Natalis Domini corporalis. Solstitium et ini- 
tium hiberni. 
vit. Nat. 5. Stephani mart. 


VI. 
v. Natalis Titi. Tempestas. 


Habes hic, Lector, Kslendaria duo antiqua enm suis vitiis, prout in codicibus mss. legebantur. Nihil 
putavi in illa annotandum. Tute 1d prastato per te, ubi usus fuerit. Bucherius in margine editionis sux 
notos pauculas adjecit, quem qui volet, consulere potest. 


NATALES ALIQUOT SANCTORUM 
EX FASTIS CONSULARIBUS EXCERPTI. 


invenimus in e»dem Cuspiniani codice ms. duos 
consulum romanorum catalogos, satís antiquos, qno- 
rum alter desinit sub annum vulgaris rie CCCCXCIII, 
alter sub pxxxvi : uterque orditur a Gaio Julio Czc- 
sare. Consulum nomina utrobique scripta sunt. pes- 
sime, et non raro male ordinata junetaque subinde 
consulum paria qui numqnam college fuernnt. Hinc 
oper: pretium non duximus consules omnes de- 
scribere Attamen ad varios consulatus iuserebantur 
varia variorum ges!a et sanctornro quoque martyria, 
additis plerumque Kalendis , Nonis et Idibus, quibus 
passi fuerunt. Hzc describenda putavi, tum quod 
nostris, tum qnod. etiam aliorum usibus utilia esse 
possint; non tamen quod omnia, qu: excerpsi, 
probata velim; sed ut in rebus dubiis saltem 
consuli pos-int. Do omnia , ut excepi , omis- 
sis consulibus, preter illos, sub quorum consu- 
latu res narrat notantur contigisse; et illos qui pro- 
ximo anno dicuntur succes:i-se; ut sic ex collatione 
duorum consulatuum cum melioribus cousulum fas- 
tis, facilius certiusque statuatur de tempore, quo 
gesta, 4. narrantur, contigerint. Accipe igitur hic 
Catalogum antiquiorem, quem dixi ante finem seculi 
quinti desinere : simul nota in specimine male fidam 
catalogi scriptionem. In primo consulatu datur Gaio 
Julio Cxesari collega Marcus Antoninus pro Antonius : 
in secuudo ponitur Chrysauricus cujus nominis nus- 
quam consul Rom:e fuit ; et scribendum foret /sau- 
rius. Reliqua similiter examina : demum scito, qua 
hic litteris romanis scribuntur, in codice scripta esse 
rubricis : reliqua, communi colore nigro scripta, hic 
litteris italicis exprimuntur, nempe consulum nomina. 
Orditur catalogus iste ut sequitur z 

Fuerunt omnes anni, ex quo terra condita est us 
que ad Gaium Julium Cesarem, anni MXMMMXLIV. 

Primus imperator G. Julius Cesar. 

Gaio Julio Cesare et Marco Antonino. 
Chrysaurico et Ántonino. 

llis cousulibus Cesar occisus est, qui bissextum 
et Innze cursum adinvenit, x Kal. Jan., luna prima ; 
et imperium Octavianus accepit puer annorum xvin. 

Lentulo et Üreste. 
Lepido et Plano. 
His coss. tres soles in calo apraruerunt. 
Censorino et Salvino. 

Cieerone et Antonino. 


[lis coss. Augustus nomen accepit. 
Augusto et Tullio. . 
Augtsto vi et Agrippa. 
[lia coss. Carthago restituta e«t Idus Julias. 
Augusto vit et. Agrippa. 
Saturnino et Cinna. 
His coss. moritur Vircilius snnorum Lx. 
Duobus | Lentulis. 
Domitio et Enabaro. 
llis coss. aqua virgo inducta est Romam. 
Libone et Pisone. 
Augusto xu εἰ Silano. 
Hiscoss. Christus natus est vin. Kal. Jan., luna 
XIV. 
Lentulo et Pisone. 
Av. 14. Pompeo et Aquileio. 
His coss. defuncius est Augustus annorum Lxx vir. 
45. Druso et Flacco. 
977. Basso (leg. Crasso) et Pisone. 
His coss. passus est Jeannes Baptis!a. 
29. Duobus geminis. 
His coss. Christu- passus est vir Kal. aprilis. 
$0. Tiberio 1 et Silio (leg Scejano). 
91. Tiberio 1v et Gallo. 
llis coss. Petrus apostolus ad Romam veuit. 
A4. Crispino et Tauro. 
48. Vitellio w et Publicola. 
llis coss. pliceuix apparuit primum. 
49. Verano e! Gallo. 
97. Nerone n et Pisone. 
llis coss. passi sunt Petrus et Paulus Rom: ii Kal. 
Julias. 
58. Nerone nm et Messala. 
63. Mario εἰ Gallo. 
His coss. Jacobu: apostolus in Hierosolymis de 
pinna teupli dejectus est a Judzis v Kal. Januarii. 
65. Rufoet Regulo. 
67. Capitone et Rufo. 
llis coss. Nero de imperio non comparuit. 
68. Italico et Turpilione. 
. Commodo et Rufo. 
llis coss. Jud:i devicti sunt a Vespasiano imype- 
ratore. 
Vespasiano vin et Tito vit. 
. 118. Hadriano et Salinatore. 
. His coss. sol eclipsim passus est. 


689 


419. Hadriano et Rustico. 
Antonino iv. et Aurelio, 


Α Gaio Julio Czesare usque ad duos Augustos anni - 


sunt ccxLv. 
161. Duobus Augustis. 
903. Plautiano et Geta.. 
llis coss. passe sunt Perpetua et Felicitas, nonas 


Martias. 

904. Chilone et Libone. 
950. Decio et Grato. 
llis coss. persecutio fuit christianorum, ut sacrifi- 
carent idolis. 
951. Decio n et Rustico. 
His coss. passus S. Laureniius in Idus Augusti. 
252. Gallo εἰ Volusiano. 
" 958. Tusco et Basso. 
8 C088. passus est Cyprianus in Carthagine xvii 
Kal. Octobris. P ὃ 
959. Amiliano et Basso n. 
505. Diocletiano vn et Maximiano v. 

. His coss. eccle-e demolit:e sunt, et libri domi- 
nici combusti sunt, οἱ passa est S. Euphemia xvi 
Kal. Ociobris. 

904. Diocletiano vu1 et Muximiano vi. 
. 906. Consiantio v1 et Maximiano vi. 
" His coss. passus est Timotheus Roma x Kal. Ju- 
ias. 
908. Diocletiano ix et Maximiano vn. 
990. Nepotiano εἰ Facundo. 
* His coss. introierunt Constantinopolim Lucas et 
Andreas (Nempe in translatione corporum eorum). 
991. Feliciano et Titiano. 
. 965. Valentiniano et Valente. 

His coss. maris accessa et recessa fuit xit Kal. Au- 
gustas. 

966. Gratiano N. P. et Dagalaifo. 
. 518, P. C. Gratiani m et Equicii 1v. 

lis coss. Sarmatz totam Pannoniam devasiave- 

Tunt. 
$16. Valentiniano v et Valente v. 
979. Auxonio et Olybrio. 

.His coss. Theodosius levatus est imp. a Gratisno 
Sirmii. 

980. Gratiano v et Theodosio. 
9823. Merabaudo n ei Suturnino. 

His coss. Gratianus occisus est a Maximo, Len- 
duuo vi. Kal. Sept. Eo anno natus est Honorius 
Constantinopoli v ldus Sept. et levatus est Arca- 

ius. 

984. Richomere et Clearco. 
$88. Theodosio 1 εἰ Cynthio. 
His coss. occisus est Max:mus v Kal. Septemb. 
9589. Timasio et Promoto. 

Mis coss. Theudosus Romam introivit cum Hono- 
rio Idus Juuias et exivit inde ii Kl. Sept. 

$90. Valentiniano w et Neoterio. 

llis coss. signum apparuit in ccelo quasi columna 
pendens per «es viginti. 

991. Taciano et Symmacho. 

His cos:. defunctus est. Valentinianus Vienn: iv 
idus Jun. Eo die levatus Eugenius imp, xi Kal. 
Septemb. 

992. Arcadio vii et Rufino. 
995. T heodosio v1 et Abundantio. ΄ 

His coss. tenebre facte sunt die solis hora n, 
vi Kal. Nov. et levatus est Honorius imp. Constanti- 
n oli in. miliario 1v a Theodosio patre suo x Kal. 

e r. . 

994. Arcadio nt et Honorio n. 

His coss. occisus e-t Eugenius viir Idus Sept. 

$95. Olybrio et Provino. 
490. Arcadio iv et Honorio w. 

His coss. Theodosius defunctus est Mediolano 
xviii Kal. Jan. 

591. Casario ei Attico. 
308. Honorio 1v et Eutichiano. 
liie €0s6. Gildo occisus est prid. Kal. Augustas. 


NATALES ALIQUOT SANCTORUM. 


690 


400. F!. Stilicone et Aurelio. 
401. Vincentio et Franito. 

llis coss. natus est Theodosius Constantinopoli 
ldus April. et. intravit Alaricus in Italiam xw Ksl. 
Decembr. 

402. Arcadio v ei Honorio v. 
4085. Theodosio et Rumorido. 

lis coss. Theodosius levatus est. imp. Constanti- 
nopoli iv Idus Januarias. Et levatus est Maximus imp. 
xvi Kal.April. et occisus est prid. Idus Jun. Et intra- 
vit Gesericus Romam οἱ pra'davit eam per dies xiv. 
Et levatus est imperator in Galliis Avitus vi Idus Ju- 
lias. Et eversa est Sabaria a terre motu vir ldus 
Septenibris die Veneris. 

456. Joanne et Varone. 

His coss. occisus est emissus Patricius in Palatio 
classis xv Kal. Octob. Et captivus est imp. Placentia 
a Mag. mil. Ricünere, et occisus est Messiam Patri- 
cius ejus xvi Kal. Nov. 

451. Constantino et Rufo. 

llis coss. Ricimer Mag. wil. Patricius factus est 
prid. Kal. Martias. Et factus est Majorianus Mag. 
mil. ipso die. kt levatus est imp. Dom. Majorianus 
Kal. April. in milisrio vr in campo ad Columellas. 

458. Leone Augustio et Apollonio. 
459. Fl. Ricimere et Putricio. 
460. Haguo et Apollonio. 
461. Seierino et. Dagalaifo. 

lliscoss. depositus'est Majorianus imp. a Patricio Ri- 
cimere Dertoua 1v Nouas Áug. et occisus estad flu- 
vium Ira vii ldus Aug. Et levatus est imp. Dom. Se- 
verus xii Kal. Dec. 

462. Leone u et Severo. 
464. Rustico et Olybrio. 

His coss. occisus e-t Beorgor rex Alanorum Ber- 

gamo ad Pedemontis vim Idus Februarias. 
465. Herminerico et Basilio. 

His. coss. defunctus est. imp. Severus Romz xvii 
Kal. Septembris. 

466. Leone wi et Tatiano 
467. Puseo et Joanne. 
His coss. levatus est. imperator Dom. ÀÁntbemius 
Roniz pridie Idus Aprilis. 
4608. D. N. Anthemio Augusto n. 
A His coss. occisus est Marcellinus in Sicilia mense 
ug. 
s 469. Marciano et Jenone n. 
419. Festo et Murciano. 

His coss. bellum civile gestum est Romz inter Án- 
themium imperatorem et Ricimere Patiicio. Etleva- 
tus est imp. Olybrius Roma. E: occisus est in p. An- 
themius v Idus Ju.ias. Et defunctus est Rucimer xv 
Kal. Septemb. Eo ano Gundobadus Patricius factus 
est ab Olybrio imp. et defunctus est imperator Oly- 
brius Rom x Kal. Novenib. 

475. Leone Augusto v. 

Hoc consule levatus est imp. Glicerius Ravenpa m 
Non. Martias. 

474. Dom. Leone Juniore Augusto. 

Ilis coss...... de imperio Glicerius 1n portu urbis 
Romz. Eo anno levatus est Dom. Julius Nepos vir 
Kal. Julias. 

415. P. C. Leonis Jun. Aug. 

His coss. introivit Ravennam Patricius Orestes 
cun exercitu et fugavit imp. Nepos ad Dalmaidsas v 
Kal. Sept. Eo anno Augustulus imp. levatus est Ra- 
δοιὰ ἃ Patricio Oreste patre suo prid. Kal Novem- 

ris. 
476. Basilisco x et ÁArmato. 

llis coss. levatus e»t Odoacer rex x Kal. Sept. Eo 
anno occisus est Orestes Patricius Placentia v Kal... 
septemb. Eo auno occisus est Paulus frater ejus Ha- 
venna in Pinita priu: Non. Sept. 

416. P. C. Basilisci εἰ Armafi. 

His coss. occisus est Branila a rege Odoacro v Idus 
julias Ravenua. 

418. Hello nico cons, 


681 


490. Basilio Jun. vi cons. 
His coss. oceiditur Nepos imp. vii Kus Maias. 
481. Piaoido unico cons. 
Ilis coss. eeoisue esb.... vu Idus Octobris. 
482. Severino unico cons. ' 
Mis coss. occisus est.... Dalmatias v Kal. Dec. 
488. Faustone unico cons. 
A87. Vetio unico cons. 

Hoo eonsule pugua facta est. inter Odoacrem re- 
gem οἱ F'eunanum, regem Jugorum, ei vicit Olloacer, 
et adduxit oapsivum Beuuanum regem sub die xvn 
Kal. Decemb. 

488. Dinanno εἰ Sifidio. 

His coss. arsit pontus Apollinaris noetu in Pascha 
xv Kal. Maias. 

489. Probino el Eusobio. 
490. Fausto unico cons. 

llis coss. ingressus est rex Theodoricus in Fossato 
Pontis Santis v Kal. Septembris : οἱ fugit Odoacer rex 
de Fossato et abiit in Veronam. Eo anuo ingressus est 
Odoacer rex in Fossatum Erulis in Pinita, et occisus 
est Libila Mag. wil. et ceciderunt populi ab utraque 
parte, et olausit se Ravenna Odoacer rex vi ldus Jul. 
et regressus est rex Theodoricus in Ticiuo xx Kal. 
septemb. 

492. Dom. Anastasio Aug. εἰ Rufo. 

llis coss. terrai motus factus noctu aute pullorum 
cantus vii Kal. Jun. 

495. Albino unico cons. 

Hoc cons. regressus est rex Theodoricus Arimini 
el venit cuum dramonis ad Fossatum Palatioli iv Kal. 
Septembris. Eo anno pugna facta esi inter Theodo- 
ricum et Eunfanem Mag. mil. inter Tridentum et Ve- 
ronam. 

Hoc consule, facta est pax inter. Dom. Theodori- 
cum rege et Odoaerem μι Kal. Martias. Et ingres- 
8118 est Dom. Theodoricus In classem... 

Hoc consule iugressus est Ravennam rex Theo- 
doricus ει Non. Maitiji et. occisus est Qdaacer rex ἃ 
rege Theodorico in palatio cum conuniitibus suis. 

(que ἢ ec quidem ἃ primw catalogo excerpta sunt : 
quibus nos nihil addendum putavimus , quam annos 
wer:e vulgaris quibus nominati evusules processerunt, 
ad sublevaudam jecturis uemaoriam ; uique inde nu- 
θεὼ cousulaltuum , qui pulti$ consulibus per- 


LUOWER EPISCOPUS CALARITANUS. 


peram ascribitur. ferte ex incuria librariorum, faci- 
lius corrigi possit. AHer catalogus, de quo memini- 
mus, multo Larbatior ac vitiosior est, pleraque con- 
tinet ἢ que. ad liüstoriam profanam, quem «qum 
ad sacram spectent. Ponit Baobus Geminis consu- 
libus, qui anno xxix sre vulgaris consules fuere, 
Christum passum esso vii. Καί. Apr. die Veneris , 
luna in, anno xxxi adventus. ejus. Credidero sori- 
ptum ab auctore fuisse , ut scribi debuit, amno 
xxix; quia proximo post Geminos consulatu notat 
Unicium et Longiuum , qui fuerunt anno XXX sera 
vulgaris. llabet quoque nonnullas temporum. notae. 
Puta quod fuerint a. Passione Domini usque ad con- 
sulasam Nigri e Aproniani , anni Lxxxiv, Hem 
fuerint ab adventu Domini usque ad eonsulatum Via- 
toris anni quingenti. Fuerunt eonsules Niger et Àpro- 
nianpns anno re vulgaris cxviu; Viator vero, OCCxow. 
Videat lector, an iude aliquid commodi haurire po8- 
Sit, et qux errata in eatalogo animadverterit, per se 
emendet : ego plura non prosequor. 

Superest nobis et aliud opusculum ms. antiquam 
sub Liberio papa , anmo ccckn creato, abeelutum ; 
quod enumerat eatenus pontifices Romanos, indicans, 
quis, quantum temporis pr:scderit Keclesis; quibus 
consulibus Romanis coeperit, quibus desierit. Verum 
quia üd ipsum pridem ex eodem me. nostro Bu- 
cherius edidit in suo, ad Victorii Aquitani Ca- 
nonem paschalem commentario , $69 ; ac 
praecipue quia Henscheuius noster ante tomum pri- 
mum de Actis Sanctorum Aprilis denuo illud recu- 
dit, multisque sollicite illustsavit; eo sciendi cupidum. 
lectorem remittimus; ut bic tandein acta sanctorum 
primi seimestris, sive sex priorum anui mensium a P. 
Jaanne Bollaudo inchoata, 4 P. Godefrido Hensche- 
nio formata , a P. Daniele Papebrochio mirifice pre- 
mota finiaumus ; praogressuri nuae, Deo sanciisque 
adjuvantibus, ad alterum semestce, que dceurso, qui 
tunc operi allaborabuni, denique recudeni e» in. du- 
plum augebunt menses Januarium et Februarium , 
qui , ut principium operis, im pezteciiores sunt, inul- 
laque accessione aciorum , poélea aa. prxecipue anno 
MBCLX 2b Heuschenio et Papebrochio,; pes Germaniam, 
lialiam, Galli: ea propter peregrinatis collecteruas 
indigent. Nou tam indigent reliqui menses , qui post 
predictum annum editi luerunt. 


ANNO DOMINI CCCLXXI. 


LUCIFER 


EPISCOPUS CALARITANUS. 


(Edit. Venet. a fratribus Coleti excusa] 


EPISTOLA DEDICATORIA. 


S. D. N. Pio VI Pontifici optingg maximo Joannes Dominicus et Jacobus Coleti Sebastiani FF. Felicitatem. 

Quod Pautus Apostolus superni Spiritus imstinetu afflatuque seripsit, neque quit plantat esse. aliquid, ne- 
que qui rigat , sed quj incrementum dat , id ngs, Beatissime Pater, in qdornanda copficiendeque Operum 
Luciferi Episcopi Calagüani ova, ediiong pgx oculis habere cquuimn est, ac plane cogugacere. Liceat ergo 
diviyam hane sententiam , qua Deum bonorum omnium largitorem designare voluit magnus ile Doetor 
gentium, a propria significatione in eum deflectere, qui D. O. M. locum et auctoritatem in terris obiinet, 
quando !uo potissimum prasidio secundum Denm labor bic wostet «o jam ereviseo so sepfii , ut Gn 


095 EPISTOLA DEDICATORMH. 004 
ciantes Bos et ingenii noetri tenuitate difüdentes in certam apego excitemur, fore nimirum, ut quod a Te 
probatum fueri& , eceterorum quoque judicio commendatum epus tuto in amplisauno doctorum bominum 
conspectu consistere possit. Nam antequsmo in Apostolic: Sedis Gdem atque clientelam vestra ig boc 
opere perfieiundo studia reciperentur, iis latebris atque augustiis inclusa , quihus privati bomines solens 
contineri, neque emergere, neque publica lucem intueri pedum sustinere audebant, ut fortasse in 
nostro quodammodo sinu conunoritura esse viderentur. At posteaquam Romanum Pontificem venerabundi 
et supplices adivimus , ut ejus palrocinio ea tegerentur foverenturque, expostulaptea, ubi nos el perhu- 
maniter ills excipi seugimus , et Ponticio favore digna censeri , tum demuu anipmos erigere visi -umus, 
et nobismetipsis veluti plaudere, ac unum illud cogitare , quomodo Supmi llierarchze pyopensz crg3 mos 
voluntaté , gravissimeque ac vere maximo illius judicio responderemus. Etsi autem Majestas illa, qua 
proxime accedis ad Deum , deterreret uog ab eo exoptando , quod Ui€ maxime beneficio sumus assecuti , 
attamen integrum nobis non erat ne modestia quidem causa huic operi aliunde auspicium atque patroci- 
nium adsciscere. Admirabiles enim tanti viri lucubrationes, quibus invictum ejus animi robur, mira di- 
cendi vis , summa divinarum litterarum scientia pro religione et innocentia tuenda , detegendisque hzreti- 
corum ipsidiis, pro improbis in rectum zeterpze vite tramitem revocandis, honisque omnibus ig zrum- 
narum tolerantia fideique firmitate sustinendis , tandem pro vindicanda pluribus in legationibus Apostolica 
Auctoritate enituit , ab Romano Pontifice alienare , ut ita dicam , alioque avertere cujusdam quasi sacri- 
legii loco duxissemus ; presertim cum felici sane Luciferi fato evenisse ante animadverterimus , ut, cum 
ejus libri e tenebris eruti in lucem primo fuerunt emissi , huic Sancta: Sedi jam tum devoti consecratique 
unice ab ipsa ornamentum sibi ipsis ac presidium , suoque auctori celebritatem comparandam esse puta- 
verint : unde boc plane divinitus accidit, ut iidem, qui Pio V Pontifice Maximo et patrono et auspice iun 
publicum tuti prodierunt, benignissima Auspiciorum tuorum commendatione , qui sanctissimi, hujus Prz- 
decessoris tui nomeu re vera geris, et insistis vestigiis, novis typis iterum evulgentur. Qux cum ita se 
habeant, nemo profecto nobis audaci verterit , quod Luciferi Opera nostris edita curia tibi, Beatissime 
Pater, offerre non dubitaverimus. Sed est praiterea, est sare, cur nobismet ipsi etiam gratulemur, quod. 
laboges nosiros tuo Nomine inscribi tanta benignitate assensus ultro fuisti. Cui epim singulare, ijlud stu- 
dium et pietas eximja perspecta non sunt, quibus in legendis meditandisque veterum Patrum libris , ac 
GCopciliorum , universeeque ecclesiastice antiquitatis monumentis adeo temet vel a teneris exercuisti , ut 
amplissimum coelestia sapientiz et pulcherrimarum virtutum quasi patrimonium ab illis relíctum ipse iibi 
avidissime comparaveris ? Quo iu loco tua utinam nos modestia sineret , Beatissime Pater, ut famz tuas in 
laudes omnium ubique plausu excitat: obsecundaremus , et quae jn hominum ore versantur, ea humili quo- 
que sermone nostro qu: alicumque celebrarentur ! Quamquam non tam voluntate nostra, quam suo ipsa impetu 
quodam, huc sponte delabitur oratio , ut nec sustineri omnino, nec revocari possit. Nam licet inofficieso 
prope silentio tam multa, tamque conspicua przeterirecogamur, qua nullum tuz vita diem a pietate, religione ; 
sacrarum litterarum studiis, omniumque virtutum vigili exercitatione vacuum przdicarent, facere.tamen non 
possumus, Sapctissime Pater, quin illjus diei meminerimus , cujus recordatione adhue boni omnes gaudent 
exsultautiue , quin tempus illud in memoriam revocemus , quod Deus ab ombi zternjtate faustum maximq 
ac salutare Cathojjcz Ecelesig esse voluit, illud uimirum tempus , diem illum, cum Tu nihil minus cogi- 
taus , seu potius nil tale metuens, tam subita totius Apostolici Senatus consensione Pontifex renuntiatus 
es. Quippe ngp generis nopjlitas, qua egleroquin maxime przstabas , non, cblanditze commepplationes, non 
magnifici apparatus ceultsque, a quibus Christiane humilitatis studjo penitus abborrebas, viam tibi ad 
Pontificatum, mynijerupt : eadem ilJa vistus, qua Te ab ipsis incunabulis susceptug ip sinu suo enutrivit , 

atque ad hanc au plitudinem, aluit, Te ig hae celsigsima et ccelo proxima honoris ac diguitatis Sede suis 
ipsamet manibus coplecavi, llic vero nibil e-t quod metuas, ne in laudibus tuis recensendis progredia- 
mur ; eo. egig) jam ventum es! , ul nobis potius verendum sit , ne, si quid, ultra conemur, plus Suscey se 
videamur quam quod ingenii nostri imbecillitis praestare possit. Relinquamus sane posteris ingentem hanc 
segetem , iu qu3 et sipe ulla tui offensione et, rajori cum laude libere fidenterque versari poterunt. Suspi- 
cient illi οἱ zequis laudibus elferept intaminatam morum ac vitze innocentiam , admirabuntur compositam ip 
tanta dignitate facilemque naturam , mentem animumque maximis minimisque rebus assidue intentum , fere 
Rullum reficiondis vigibus curand:vque valetudini spatium concessum , dies noctesque sacris occupationiljus 
ac porpetuig religionis pietakisque officiis continualas ; et quoties in eorum animis Tui imago versabüur, to- 
ties verum quoddam $umui Sacerdojii exemplum, intueri sibi videbuntur. Ut autem illuc revertamur, unde 
non inviti discessimus , nemini mirun) esse debet, quod tantopere nobis sit lzgtandum , lucubrationes, hasce 
Bosiras tuo Nogine inscgiptas prodire, Luoque patrocinio gloriari, cum Te iotueamur tanjia licet djstentum 
curis in eodem evalyendi pr.eatautissima veterum Patrum et Scriplorum volumjna sAidig, persistere, unde 
cossilia, unde narum, uude apigos sumas ad difflcjJiga quaque Ecclesim unjverse negolia, feliciter 

expedienda. Nec porro dubitandum est, quin ad tuam gratiam et clementiam is semper aditus patcat studiis 
nostris, quem, propensa voluntate tua nuper aperuisti, ubi nostram operam, quantulacumque sit, in edendis 
Luciferi libris rectissimo judicii tui testimonio benignissime comprobasti. Atque bye. quidem supt caua, 


695 LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 606 


Beatissime Pater, cur Tibi precipue et jure quam optimo volumen istud debeatur: in qua obeunda pro- 
vincia siquid nostris vigiliis ac laboribus effecimus, nibilo magis nos profecisse intelligimus, quam qui 
planiat , aut rigat , cujus conatus inutiles atque inanes testatur Apostolus , nisi alterius benignitas et bene- 
ficentia accesserit, qui et opus urgeat, et incrementum prabeat. Quare tum debiti officii ratione adducti » 
tum nostro quodam instinctu et intimo animi sensu impulsi Opus ipsum Tibi, Pontifex Optime Maxime, 
dicamus sacramusque. lllud reliquum est, ut ea ipsa clementia, qua czeterorum in hujusmodi colendis stu- 
diis diligentem industriam soles fovere, hoc quodcumque munus accipere velis tuoque patrocinio tueri, ut 
idem et testis tux: erga nos singularis clementiz , et perenne sit nostr: erga Te observantize monumentum. 


Venetiis ex: Zdibus paternis m Kal. Martias wpccLxxvii. | 


PREAJEFATIO'. 


In novam Operum Luciferi editionem. 

Opera Luciferi Episcopi Calaritani e vetustis Codi- 
cibus descripta primus edidit Parisiensibus typisJoan- 
nes Tilius Episcopus Meldensis anno 1568, et Pio V 
Pontifici Maximo dicavit. ls quidem aliquantum ope- 
rz ac laboris in iis corrigendis impendit , subjectis- 
que notis difficiles quasdam cujusque libri, et ob- 
Scuras locutiones, ac sententias explicare nisus est; 
sed multo plura, ea presertim, qu: spectant ad 
testimonia sacrae Scripture, lectori minus, quam is 
erat, occupato colligenda et emendanda reliquit , ut 
ipse fatetur in Epistola ad Pontificem. Quare, cum 
ab Auctoribus Lugdunensis Bibliotheca Patrum , qux 
Tomos septemdecim complectens edita est anno 1687, 
Opera quoque Luciferiana Tomo 1V inserta fuissent, 


À impendisse , paratumque esse ad procurandam editio- 


nem, si librum aliquem ms. nactus fuero. Ut si forte 
in manus (uas , aut notitiam venerit , mecum comnuu- 
nicare non dedigneris , hominem non ingratum singu- 
lari beneficio tibi devincturus. Αἱ dolendum sane est , 
inquit Caveus in Hist. Litt. ad an. 554, sc. Arian., 
novam hanc Luciferi Calaritani editionem , quam me- 
ditatus est Vir Cl. ἢ. B. Cotelerius , ipsomet tesie, No- 
tis ad Patres Ápostolicos pag. 471, magna antiquitatis 
ecclesiastice jactura cum viri. eruditissimi morte pe- 
riisse. Aliaun tamen causam, cur Cotelerius non ab- 
solverit opus susceptum , indicat Fabricius in Bibl. 
Grzca de Lucifero disserens ejusque libris, ne Gal- 
liarum regis animum l:ederet, qui tum maxime Cal- 
vinianis erat infensus ; de qua quidem infecti operis 


hanc curam ii susceperunt, ut illa emendatiora pro- B ratione aliorum esto judicium. Interea non defuere, 


ferrent ; sed imprudenti consilio, suoque prorsus ar- 
bitrio ita manus in ea immittere ausi sunt, ut nulla 
veterum Codicum, nulia doctorum hominum aucto- 
ritate freti verba, sententias, ipsasque iuterpunc- 
tiones immutaverint, et, quod magis improbandum, 
sacrorum Bibliorum testimonia , quibus refertissimi 
sunt Luciferi libri, ad exemplar Vulgatze Bibliorum 
Editionis exegerint, ac pluribus in locis pro ipso- 
rum libito corruperint potius, quam emendaverint , 
Latini tamen Latinii observationibus et correctionibus 
quandoque adhibitis, notisque Tilianis ad calcem 
adjectis. Qui vero ante Lugdunenses Auctores cadem 
Luciferi Opera in prioribus Patrum Bibliothecis edi- 
dere, nihilo diligentius, aut studiosius in illorum 


qui de emendandis Luciferi libris quidquam cogita- 
rent ; nam prater Cotelerii correctiones nonnullas , 
quas vel notis in Constitutiones Apostolicas insper- 
sit, vel Monumentis Eccl. Grecs inseruit, Latinus 
Latinius in Biblioth. sacra et profana pag. 157, sin- 
gulos Luciferi libros pluribus correctionibus modo 
suis, inodo Consalvi Poncii diligenter notavit ; et 
Ludovicus la Cerda in suis Adversoriis Sacris eum- 
dem laborem suscepit; Mulia enim sunt, inquit 
cap. 97, qu& egent consideratione ; in quo, id esi 
Lucifero , illustrando non inutilem operam  posvit 
Joannes Tilius Episcopus Meldensis : multa autem , 
subdit cap. 358, addidimus , detraximusque ex. notis 
nimirum Tilianis; diuque, addit cap. 47, hesi in 


emendationem incubuerunt. Cum itaque corruptis- ( Lucifero ΤΙΝ opera et mea usus; quibus capitibus 


sima ferrentur adhuc in vulgus Luciferi exemplaria, 
Joannes Baptista Cotelerius vir apprime dortus hanc 
operam summo studio aggressus est, ut libros Luci- 
feri e mendis omnibus purgatos, integrosque, quo 
tamdem modo id fleri liceret, eruditorum hominum 
judicio probando: publice exhiberet ; ut ipse testatus 
est in Tomo | Patr. Apost. et nota subjecta cap. 56, 
lib. 11 Constit. Apost. : Hic ubi locum Luciferi illus- 
trare conatus sum , Auctoris omnium , quod nemo ne- 
scit, depravatissimi, ulilissimi tamen ad. cognitionem 
. Scripturarum , admonitum te velim , Lector eandide , 


me in purgando eo Augic stabulo plurimum laboris - 


omnes , quas ipse meditatus est, in Luciferum ani- 
madversiones complectitur prater czeteras in quse- 
dam loca sacre Scripture , de quibus inferius. Ve- 
rum hzc omnia in plures dispersa libros, nec ad 
inveniendum facilia nihil profecto proderant, ut 
sub uno aspectu integra ac germana Luciferi fa- 
cles omnibus visenda pateret; quin plurima adhuc 
deerant, qus nativum omnino hominis colorem, 
vultumque exprimerent. Propterea Andreas Gallan- 
dius Presbyter Venete Nerianze Sodalitatis, vir et 
doctrina et eruditione przclarus , cum novis curis 
studiisque ornatam et auctam veterum Patrum Bi- 


* In hac przefatione cum szepe sepius ad varia Veronensis editionis loca lector revocetur, nos, ut expe- 
ditiorem lectionem procuremus, columnam nostr: editionis cuique paginz citate respondentem parentliesi- 


büs inclusam expreesimus. Ep». 


697 


PRAEFATIO. 


698 


bliothecam Venetis typis edere instituisset, nihil A barbaro hominis stylo esse tribuendos, quam libra- 


sibi duxit pratermittendum , quo Luciferiana Opera 
prim integritati restitueret, et collectis, undecum- 
que potuit, Critices subsidiis nitidius, quam quis- 
piam antea, illustrare: qua de re pr.estat ipsius 
sententiam ipsiusmet verbis describere ex Tom. VI 
sui Operis, cui inserti suut Luciferi libri, pag. 6 
Prolegom. : De operanostra in iis edendis adhibita hec 
paucis accipe. Principem Tilii editionem, quam anno 
4644 secuti sunt Parisienses , typis excudendam | sta- 
tuimus. Eam vero librariorum vitio sane inquinaltissi- 
mam, fodisque mendis obsitam proviribus emaculandam 
curavimus. Subsidia contulere virorum doctorum, pre- 
cipue vero Latinii εἰ Cotelerii castigationes el conjec- 
ture , quibus alie quoque accesserunt , quas occasione 
accepta in aliorum scriptis deteximus. Ac paulo infe- 
rius : Verumtamen Luciferi libros penitus detersos 
haud prestiterimus : quin immo in iis recensendis nou- 
nulla ipsi deprehendimus, que in Emendandis adhuc 
forte corrigenda proposuimus : μὲ propterea plura 
etiamnum in Lucifero superesse, qug manum medicam 
exspectent codicum mss. ope presertim adjutam , ul- 
iro agnoscamug. Caterum quo deinceps Luciferianorum 
lectio pronior faciliorque succedat, libros omnes in 
sectiones distinzimus. Quibus preterea nonnullas sive 
ejusdem Luciferi, sive aliorum ad ipsum Episiolas re- 
cognitas el illustratas adjecimus. 

llis itaque a nobis animadversis, novum de eden- 
dis Luciferi libris consilium cepimus, et exsecuti 
jam sumus : de quo przfari omnino necesse est , ut, 


riorum culpa. Alium pr:eterea codicem nobis adhi- 
bendum tribuit humanissimus sane et multiplici 
eruditione illustris Presbyter D. Matilizsus Aloysius 
Canonici civis Venetus e sua Bibliotheca vetustis- 
simorum , presertim Biblicorum Codicum ditissima. 
Codex iste, quem Venetum appellamus , ante annos 
fere octingentos scriptus Athanasii εἰ Athanosio 
quedam attributa opera continet, in iisque lon- 
giorem hujus epistolam ad Luciferum , cujus ms. 
exemplum cum Tiliana jam edita contulimus. Ho- 
rum igitur Codicum auctoritate, tum ex Tilii, Lati- 
nii , Poncii, la Cerdz, ipsiusque Gallandii notatio- 
nibus, aliis vero in epistolas Luciferianas collectis 
ex Baronio , Coustantio, Chiffletio, Papebrochio, et 


B Monifauconio subjectas confecimus notationes , qui- 


bus et nostrze sunt adimixte , ez potissimum , qua 
ad ccclesiasticam liistoriam pertinent , quasque mi- 
ror a Gallaudio prxtermissas fuisse, cum plura, 
qua scribit Lucifer, Acta Mediolanensis Concilii 
anni 555, et Athanasii vitam maxime illustrent , at- 
que Arianorum in Catholicos fraudes ac sevitiem 
detegaut : de notis autem adjectis ad singula sacrz 
Scriptur:x testimonia postea dicemus. Non ita tamen 
horum auctorum criiicas animadversiones exscripsi- 
mus , ut illico cas probaremus ; omnes quidem suis 
quasque locis leges insertas , non omnes probatas : 
neque in ipsum Luciferi exemplar manus ita injicien- 
das duximus, ut aliorum licet testimonio et opinione 
fretis verba sensusque aut intervertere, aut immu- 


qua prastiterimus, qux: nobis adjumenta fueriat (ἡ tare, aut etiam delere nobis liceret : a quum id non 


comparata, quid in ipso Lucifero, ejusque libris 
dignum sit visum, quod criticae quzstioni subjice- 
reiur, iis perspicue pateat, qui in iisdem legendis 
versari utile sibi duxerint esse ad doctrinam et eru- 
ditionem, aut ad curiositatem honestum. Ac pri- 
mum ipsam Tilii editionem nobis sequendam pro- 
posuimus, quippe qui» veterum Codicum, unde is 
Luciferi libros primus eruit, genuinum sit exem- 
plum; neque enim qus illi insunt menda , typo- 
graphi magis, quam antiquorum librariorum in- 
$citie aut incuriz sunt tribuenda, uti inferius mo- 
nebimus : czterz vero editiones, si Gallandianam 
exelpias, tantum aucloritatis prz se non ferunt, ut 
illas tuto sequi possemus, cum editorum arbitrium, 


erat, neque rectis critices legibus consentaneum ; 
satisque fuit, qux» intacta relinqui nullo poterant 
modo, ea emendare, c:etera autem judicio legentium 
notas permittere. Prater hxc alio, ac editi fuerunt, 
ordine libros singulos disposuimus, cum neque uno 
omnes calami cursu, neque uno tempore existime- 
mus a Lucifero fuisse compositos.Censuit quidem Ti- 
lius in epistola ad Pium Pontificem totum volumen 
esse opus (raciu uno imperatori Constantio continua- 
tum, ipsum lamen in libellos partitum »b auctore : sed 
aliter censuerunt Baronius ad aunum 336, num. 65; 
Papebrochius tom. 1v Maii, Boll. in Comm. Hist. de 
Sancto Lucifero cap. 4, et Gallandius in Prolegom. 
ad 40m. vt Biblioth. PP., quibuscum couvenimus ; 


non :zqua animadversio, errores forte sustulerit D et Lucifer ipse in lib. Moriendum esse pro Filio Dei 


alijuot, non paucos certe in easdem intulerit; de 
quo paulo superius diclum est. Sed cum codicis 
alicujus opem nobis esse necessariam videremus, 
quocum Tiliana editio conferretur, illum opportune 
iu Vaticana Bibliotheca nacti sumus s2culo, ut 
aiunt, nono descriptum, et iu loculis Bibliothecze 
distinctum num. 75, litt. N. P. cujus divers: a Ti- 
üianis dictiones execripta ad nos perlumaniter 
transmissa sunt : sed non ejusmodi sunt, quz sen- 
tentiam immutent, et varias plerumque voces , 
varia ab editis ex Tiliano codice nomina solum- 
modo exhibent ; unde conjicias , plures, qui legun- 
ἐὰν erreres iu libris Luciferi, ineulto potius ac péne 


idipsum nobis confirmat, librum suum de flegibus 
Apostaticis disiinguens ac sejungens a ceteris; Que 
ita se. habere in libro, qui tilulatur de Regibus Apo- 
siaíicis, quia jam aperui, eic. Sed quo quisque tem- 
pore liber a Lucifero scriptus fuerit, alia nobis opi- 
Dio inest, quam laudatis auctoribus ; qua de re ad 
singulos suo loco disseremus. Tilianz autem edi- 
tioni hec addidimus, que omitti certe non pote- 
rant, et Luciferianis libris prieposita leguntur ; Epi- 
stolam primum Luciferi cum legationis su: sociis 
Pancratio et Hilario scriptam ad Eusebium Vercel- 
lensem episcopum, deinde aliam Liberii pontificis 
ad Luciferum c£silio jam damhatum : hasce litternà 


659 


LUCIFER EPISCOPOS CALAHITANUS. 


700 


se.quun tur. libri Luciferi, primus scilicet de non con- À testimonium Proverb. xix, 98: Misericordia et ve- 


veniendo. cum hereticis, um alter de Regibus Apostati- 
cis, duoque libri pro S. Athanasio ; ad hos Florentit 
ad Luciferum, et Luciferi ad Florentium litteras ad- 
junximus, quibus subjectus est liber de non parcendo. 
in. Beum delinquentibus, eL huic postremus, quem 
Lucifer inscribit: Quod moriendum sit pro Filio Dei : 
demum du:e Aihanasii epistoke ad Luciferum volumeu 
claudunt, Hisce Tilius addiderat epistolam Liberii 
ad Constantüuim, ct aliam Athanasii ad Solit.; sed lo- 
cus iisdem hic esse non poterat, quippe ad res Luci- 
leriillustrandas non necessariis. Inter spuria vero ejue 
opera rejecimus ad calcem voluminis Formulum Fi- 
dei, quie Lucifero tribuitur; eui peeuliaris critica ani- 
madversio preflxa esi. Atque bis de nova hae editione 
prefatis, jam de Lucifero ipso, quod ad ejus auinet 
Scripta, tuin de singulis ejusdem libris distinctim per 
aliquot sectiones superest necessario disserendum. 
δ. — De Luciferiana Sacre Scripture interpretatione. 

Nemo est profecto, qui, Luciferi libros cum te- 
gerit, et in affereudis promptum οἱ in aptandis 50:5 
quibusque sententix divinorum librorum testimo- 
niis acutum hominis ingenium, ac singularem fa- 
cundiam inaxime non admiretur.ld primus animad- 
vertit Atlianasius in altera ad illum epistola scribens : 
Unde hac tanta Scripturarum memoria ? unde sensus, 
ei. intellectus earumdem. integer ? et. Marcellinus ac 
Faustinus presbyteri in Libello precuin ad impera- 
tores Luciferum przecipue laudant, quod bene esset 
agnitus per atudium. sacrarum litterarum, et quod li- 
bros scripsit ud Constantium. divina testimonia aptis- 
sine congerens contra. hereticos et contra ipeum pa- 
ironum hereticorum : adeo υἱ Gallandius recte 
affirmet, locis utriusque Foederis ferme solis contexta 
esse scripta Luciferiana, Winc Cotelerius in tcstimo- 
nio superius aHato Luciferum appeHat auctorem uti- 
lissimum ad cognitionem sacre Scripture ; οἱ Millius 
in Proleg. ad Nov. Testam. num. 119 hxc de Lu- 
cifero scribit : Ab. Hilario. transimus ad Luciferum 
epiecopum Calaritanum, cujus opuscula magncm testi- 
moniorum sacra Scripture ad fidem codicis ipsius ac- 
curate ubique recitatorum vim. exhibent. Sed cum ho- 
rum editio ad ms. unum exemplar. dumtaxat, idque 
perperam. descriptum adornata vitiis misere. scateat, 
ium nec sacri Codicis loca evasere integra. Verum quo 
tandem Codice usus sit Tilius aut uno aut pluribus 
in edendis Luciferi libris, noster quidem Vaticanus 
fere nihil differt ab editione Tiliana in descriptis sa- 
crorum Bibliorum testimoniis ; unde alium potius 
quiramus causam necesse est, cur ita in Lucifero 
legantur diversa a Vulgatis, nec. omnino ἃ mendis 
integra, et expurgata. Ludovicusla Cerda in Advers. 
Saer. cap. 163 difficilem sane operam aggressus est, 
ut sacra testimonia a Lucifero allata in lib. 1 pro S. 
Athan. eum Vulgata nova. Bibliorum editione con- 
ferret : at ipso fere cayitis initio illum suscepti ope- 
ri$ ponituit ; quippe mira, iti quit, est Luciferi li- 
bertes. in usu. Scripture ; at ila difficile reddit, πὶ 


dein and usdf! plerumque Scriptura locus ; et ad itlud 


ritas tutela est regi, pag. 89 (col. 853) hujus edit. Ego, 
subdit, in Vulgato non reperio : sic multa sunt Luci- 
feri, wisi aliunde expiscetur : pretereo reliqua que diffi- 
cilia inventu sunt : unde hic error etiam illi exciderit, 
ut testimoninm ἃ Lucifero adductum ex 1 Reg. vu, 16, 
pag. 69(col. 855) commoti 15 ejusdem cap. in Vulg. ap» 
poneret : quam difficultatem et nos 8660 sumus ΟΣ- 
perti, cum Tiliana solummodo editione uteremur, ut 
propterea pag. 51 (col. 810) ad. illum loeum, cem 
conversus ingemueris, eic. dixerimus in mota sab- 
jeeta , forte ex sensu superiorum Joelis verbe- 
rum esse contextum, eum postea eamdem invenire 
licueritin eap. xxx Is. vers. 45. Binc locom Dest, 
1, 29, Neloquamini, neque etc., pag. hie 59 (col. 894) 


B ad Vulgatam expendens ipse la Cerda, et diversam 


adeo interpretationem admirans, Hec eum videam, 
subdidit, nescio quid aliud possim dicere, quam hune 
virum tel per accommoationem quamdam reddidisse 
heec loca, vel usum aliqua translatione, ut multe erant 
ante Hieron., qua nos caremus : et ad Malach. rrt, 13, 
p. £08 (col. 812) : Ne mirere, adjungit, Luciferi versio- 
nem, σι adeo est. inusitata, ut suspicari debeamus il- 
lum aliquem codicem hubuisse peculiarem. Sed quod is 
suspicatus fuit, jam alii adverterant, et Tllins etiam 
jn epistola ad Pontificem : Ostendit, inquiens, versie 
locorum sacri voluminis, quod illa certe vulgaris erat, 
neque, ut postea (uit, recognita et emendata ; et Pape- 
brochius cap. 5 Vite 5. Lucif. : In citandis quidem 
Scripture locis apparet versionis antiqua ab. ea, qua 


C emendata hodie utimur, notabilis admodum discrepan- 


tia, uti observat Tilius ; et in primis Petrus Sabatie- 
rius in doctissimo opere a se ingenti studio ac labore 
perfecto, cui titulus est: Sacrorum Bibliorum Latine 
Versiones antique, seu Vetus Italica, etc. Hic enim 
i» part. n, δ ὅ. Proefat. ad tom. t, part. 1, disserens 
de singulis ex ordine Patribus, scriptisque Patrum, e 
quibus Scripture fragmenta seu versiculos excerpse- 
rat, qnantum sibiad opus suum elaborandum profue- 
rint Luciferi libri; hisce verbis testatusest num. 104: 
Longe vero plura antiqua interpretationis. fregmenta 
nobis subminisiravit Lucifer Calaritanus in varie, quoe 
conscripsit, libris , Pro S. Athanasio ; de Regibus 
Apostaticis; De non conveniendo eum hzreticis ; 
De non parcendo in Deum delinquenübus ; Quod 
moriendum sit pro Filio Dei. Floruit Lucifer circa 
annum 354. [n laudandis Scripture verbis sibi satis 
constat ; a Greco textu. hodierno vix discrepat. Cum 
Tertulliano concinit aliquando, interdum cum. Augn- 
stino εἰ Ambrosio ; sed quod quidem ante omnia jwsat; 
observare, in Tobia et Judith libris, quos variorum 
ope mss. Codicum εἰ quidem optime note recuperasi- 
mus, (anta est. sententiarum. Scripture, que in bris 
Luciferi occurrunt, convenientia, (anta similitudo. υϑ 
nullam pene. reperias discrepautiam, et. tantum oenm 
ab ovo non discernas. Ex quibus id consequitur, Lu- 
ciferum non de suo e Grzeeis codicibus in latinam 
linguam vertisse sacrorum librorum sententias, sed 
iis usum fulese latinis versionibus, quie tuac plu- 


101 


in Przefatione Latinze editionis Romanz Septuaginta 
Iuterpretum ; σα verus. est αία interpretatio , ut ea 
non modo S. Augustinus in Speculo, sed Lucifer Ca- 
laritanus et S. Ambrosius el S. Cyprianus et alii ve- 
{με Scriptores utantur: idcirco haud recte scripse- 
rit !à Cerda cap. 103 Advers. Sacr., Luciferum suo 
ipsum arbitrio Grzca. testimonia pro ro nata latine 
interpretatum esse. lta ad Deut. xvii pag. hic 60 (col. 
825) : Totum fere, inquit, caput ita transfert, ut mirere 
hominis in traneferendo licentiam jam detrahentis, jam 
addentis , jam immutantis; cum tamen [tale veteri in- 
terpretationi textus hic apprime respondeat : ita con- 
venit eum illa et textus ex 1 Reg. iv descriptus pag. liic 
68 (col. 8534) de quo la Cerda : Lucifer reddit sic, ita ut 


PR/EFATIO. 109 
riu: ferebantur in vulgus. Nrc aliter sensit Nobilius A Augustino lib. i, de Doct. Christ. 


, verborum teng.- 
cior cum perspicuilate sententid. lac igitur usum esse 
Luciferum, hanc prx manibus habuisse. eo certius 
confirmainr, quod. sacra testimonia ab eo exscripta. 
a Greco textu hodierno vix differant, inquit Sabatie- 
rius : idque jam viderat La Cerda ad | Reg. xxvt ex 
f.ucifero : Εἰ licet ille alicunde transtulerit, vel ex in- 
genita licentia verteril, maxipniam partem. habet. eg; 
Septuaginta vers.. el ad cap. III Malach. : Sepluaginta, 
Interpretum translationi heret, et multa addit, que divi-. 
natione opus est ut intelligas, quod ille dicit ex Scriptura 
esse ; (um ad IIl. Reg. xvii, pag. hic 15 (col. 841) : 
Institit. Lucifer versioni Septuaginta multis additis, 
detractis , immultatis, ut solens esf. Verum, epimverg. 
neque addit Lucifer, pec detrahit, nec immutat, ex ig-. 


nec pes nec capat uni conveniat fornue ; tantum servet B genitalicentia. Versio antiqua latina una primitus luit ; 


sententiam: et ad alteruin ! Reg. xix, p. 10.(c0/. 856). lta, 
Lucifer circumvertit, wi difficile sit dicere, quce pars parti 
respondeat ; eisi liaud aliter hoc testimonium expri - 

matur ín Hala interpretatione, uti et illud I Reg. xxvi, 
pag. hie 73 (col. 859), quod is autumat paraphrasticos 
conversum fuisse a Lucifero in latinum sermonem. 
Fieri quidem potuit aliquando, ut, qui inter gravis- 
sima exsilii mcommoda hosce libros scribebat, Lucifer 
latinis careret codicibus, el out ememoria multa de- 
promeret Bibliorum testimonia, aut ex Grecis libris 
iHa exseribens latine interpretaretur ; nec sacri co- 
dices omnino defnerant Lucifero, uti indicant hzc 
verba Marcellint et Faustini de Eutychio Episcopo 
Eleutheropolitano, ejusque asseclis in Libello Pre- 
cum : Negent, si non hodie apud se sancta mystica 
vasa, que tum impie Lucifero diripuerunt, cum sacris 
codicibus possident : sed tanta Luciferiauz interpre- 
tationis convenientia cam veteri Italico, qu:e partim 
in mss. Bibliorum codicibus, partim in libris Latino- 
rum Patrum ad nostram usque ztatem servata fuit, 
argumente nobis est, Luciferum illam plernmque, 
ne semper dixerim, esse secutum. At certum — prze- 
terea est, latmss interpretationes antiquas sacrorum 
librorum plurimas olim fuisse ; nam, ut scribit S. 
Augustinus in lib. Η de Doctr. Chri-t., pro ca, quam 
quisque sibi habere videbatur grece et lxtins /lin- 
gue facultatem, simul ac Grzcum Codicem nactus 
erat, interpretationem aggredi audebat : licet recie 
animadvertat Morinus in Przfat. de Textu Grxco et 
Hebroico secre Scsipture preíüxa editioni :Pari- 
siensi Septuaginta Interpretum Grazco-htinge ad Ro- 
manam expresse , quadringentis amnis, hoc est ad S. 
Hieronymum, nullum catholicum aliter vertere, quam 
Septuaginta prascripserant, ausum esse. Translatio- 
nes Catholice quotquot (uerunt, fuerunt autem ut tes- 
tatur Augustinus pene. tnnumere, de Septuaginta edi- 
tione facie εἰπὲ. ΡΤ c:eteris autem interpretationibus 
uua semper exeelluit, quam Augustinus /talam, Hie- 
ronymus Vulgatam, &regorius M. Veterem appella- 
runt, alii passim Scriptores CommRnem; illamque 
Grece Septuaginta Interpretationi, ex qua latine red- 
dita ett, similiorem ceteris fuisse probat Sabatierius 
in laudata Prxf. part. 1, 8 5; quippe quie, teste 


quamris, inquit Sabatierius part. 182, textus primigeniá 
discrepent inter se aliquando lectiones, variisque diaai- 
deant verbis, gIque sententiis; quqmvis varie in codicibus 
occurrant discrepantiee, qua varias interpretationes q νας. 
riis elaboratas interpretibus significare videantur ; cum, 
he nimirum discrepantia, 3jt paulo superius , plerum. 
que non (am, varios inlerpretes, quam diversos axguant, 
librarios, eosdemque «ut oscitantes aut audaciores qui, 
$40 singula arbitratu vel negJigentia plurima mutave-. 
runt :quod etiam Grecz Septuaginta Interpretationi, 
factum esse constat ex scholis Romane horum In- 
terpretum editioni a Nobilio subjectis ; idque in Novo 
quoque Testamento depreheudimus ex variis pra- 
sertim lectionibus Griecze editionis Million: : unde, 


C timen. verendum minime est, ne dum varias textus 


primigenii et discrepantes aliquando esse lectiones con- 
tendimus, Scripture sacre auctoritas lredatur, nostra- 
que vacille! Fides, subdit ibidem, οἱ pluribus lioc 
ipsum prohat Sabatierius. Quare cum in Lucifero 
hujusmodi di-crimen sive a Graecis quandoque, sive a 
Latinis jam editis Bibliis occurrat, quid nobjs in, sus- 
cepta horum librorum editione esset agendum, haud 
parum hzsimus incerti, dubiique quidnam praestaret. 
[inprudens Lugdunensium, caterorumque PP. Bi- 
bliothec» auctorum, qui ad formam nosirze Vulgatze 
Luciferi testimouia emendare studuerunt, proban- 
dum non erat ; inutilis autem laboris fuisset id per- 
sequi, quod inceperat la Cerda, ut eadem cum ipsa 
Vulgate conferremus ; nostri autem instituti uon 
erat, interprelis personam agere, neque eas quzestio- 
nes aggredi, a quibus abstinere nosmet pon potuis- 
seinus, si ad Graecum. exepplar libuisset expendere 
et emendare latinam Luciferi interpretationem ; ex 
quo pr:zeterea nimia subjectis notis accessio plurium 
disputationum facta. fuisset, et longiores, quam par 
esset, notationes evasissent fere ad legentium fasii- 
dium. Quod sero fortasse animadvertens Gallapdius 
inceptum proinde sibique propositum opus pon 
absolvit : Cum vero, inquit, Lucifer in suis libris con- 
scribendis integra ferme sacrorum librorum volumina 
ordinatim percurrat, alianique versionem Vulgata ve- 
tustiorem adhibeat, in id potissimum incubwimus, ul. 
loca utriusque Foederis, quibus (erme solis. cows 


103 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 101 


sunt scripla Luciferiana, sive cum interpretatione se- À mendum irrepsit : Ortum est autem, inquit Millius in 


ptuagintavirali, sive cum textu Novi Testamenti con- 
ferreniur ; eo in primis nomine quod antiqua illa versio 
Latina, ad libros quod attinet veleris Foederis, ad Sep- 
fuaginta senum editionem exacta noscatur. Sed is pro- 
missis non stetit; qux& cum Graeca interpretatione 
contulit, non multa sunt, eruditis tamcn animadver- 
sionibus ornata ; c:etera sibi ipsis relicta, ac Grzecze 
comparationis. et critici judicii nuda peuitus prxter- 
misit. Neque Flaminius Nobilius in Romana editione 
Septuaginta Interpretum multum prefuit corrigen- 
dis Luciferi testimoniis, quo non raro usus est au- 
ctore in scholiis, notisque eidem adjectis editioni ; 
quippe qui, ut. recte disserit Sabatierius in part. ut 
Pr»fat. δ 1, cum sibi in animo proposuisset Vulga- 
tam veterem ibidem restituere, Grecum potius. ezem- 
plar fidi interpretis vice fungendo verbum verbo red- 
didit ; laudatas a SS. Patribus sententias nonnisi eas, 
que Graco exemplari erant consentanec exscripsit, ne- 
glectis que dissidebant, atque ab ipso Codice Greco 
erant diverse : immo pauciores sunt, quas a Patribus 
Latinis excerpsit ; et circa Novum Testamentum nil aliud 
quam lexium repraesentat, Rem itaque tot obseptain 
diificultatibus uno tandem cousilio expediendam du- 
ximus ; ut nimirum singula sacre Scripturz loca a 
Lucifero descripta cum Itala Interpretatione antiqua 
componeremus, qualem absolutissimo opere perfec- 
tain nobis exliibuit Sabatierius : quod autein | in illa 
ἃ Luciferianis testimoniis differt, in subjecias notas 
rejicere, sique lectiones vel e Grecis vel e Latinis 
Codicibus, aut e Latinis Patribus a Sabatierio pro- 
duct» cum  Luciferianis consentiunt iis in locis, in 
quibus apud l.uciferum a textu antique  Versionis 
divers» sunt, eas exscribere, ut Luciferiana Versio 
aliquo testimonio comprobetur, nec varias itidem a 
Tiliana editione dictiones omittere satius duximus, 
quas in ipso Lucifero exhibet ideminet Sabatierius, 
dum Luciferi testimonia in suum opus importat. Ita 
nobis multo cominodius utiliusque visum est in uno 
Lucifero exemplar sane luculenti-simum Antique La- 
tine Versionis legentibus offerre, idemque Cotelerii, 
et Millii, et ipsius Sabatierii ope, quai ex illorum 
animadversionibus nohis comparavimus, correctum, 
et ab iis mendis purgatum, quz facilius cujusquam 
orulis poterant obversari. 


Proleg. num. 775, τὸ nemini consenseritis ez perpe- 
ram descriptis Gracis, τίς ἀνέχοψεν ὑμᾶς ἀληθείᾳ ; μὴ 
πείθεσθε. Ου}8 vos abscidit, seu excidit de veritate ? 
ne consenseritis. Postea (actum est ex emendatiori 
textu, Qui. vos impedivit non obedire ? e/ prioris le- 
ctionis appendicula ne consenseritis ab imperito quo- 
dam scriba reliquis adjecta est. Et idem confirmat io 
notis ad liunc Apostoli locum ; quia nimirum libra- 
rius scripseril πείθεσθε pro πείθεσθαι, uti in Gr:eco 
texiu emendato legitur ; τίς ὑμᾶς ἀνέχοψεν τῇ ἀληθείᾳ 
μὴ πείθεσθαι ; Suspicatus quidem est Zegerus apud 
Millium, pericopen hanc ne consenseritisab haereticis 
abrasam fuisse e Grzccis Codicibus multo ante Hie- 
fonymi :tatein ; at nullus in ea locus erat fovendi 


B tuendive hzretici erroris ; et. Hieronymus iu hoc 


Pauli testimonium subdit , illam sibi pr:etermitten- 
dam putasse, quía nec in Grecis libris, nec in his, qui 
in Apostolum commentati sunt, hanc. scriptom inve- 
nerit. Addit Millius, Liciferum, qui illud Nemini 
consenseritis ad sequentia pertinere putavit, inseruisse 
de suo nomen relativum qui, quod tamen legitur in 
codice Borneriauo apud Sabatierium. Idem esto judi- 
cium de coimmale insequenii, suasio vestra ex Deo 
est, cui deest particula negativa non, in. Graeco οὐχ, 
scilicet non es! : et deerat illa quidem codd. pluribus 
Grecis, quos Hieronymus legit ; 4. is, teste Millio 
in locis laudatis, omissam credidit a. simplicioribus 
quibusdam, qui putantes se deferre. Deo, ut persuasio 
quoque nostra in ejus sit potestate, abstulerunt partem 


C orationis non, et sensum contrarium Apostolo reddi- 


dere : unde iterum in Gri cum et Latinum exemplar 
inserendam rectissime censuit. Atque lioc iu loco 
Millium reprehendere liceat, qui ad num. 643 Pro- 
leg. afferens ex Clemente Alexandrino hxc verba 
epistole Juda vers. 6 : δεσμοῖς ἀϊδίοις ὑπὸ ζόφον 
ἀγρίων ἀγγέλων τετήρηχεν, Hec, subdit, ordine ρτῶμο- 
stero reprasentavit scriba ; ἀγρίων perperam pro ἁγίων : 
poni autem debel ἁγίων ἀγγέλων post ἀϊδίοις, quod to- 
Ium ex Lucifero Calaritano discimus. Deinde in notis 
illi Judz testumonio adpositis a se ipse dissentit scri- 
bens, Luciferum corruptam legisse voceu &yie pro 
ἀγρίων : integra enim et recta est Luciferi leetio pag. 
hic 28 (col. 792) malos nimirum angelos vinculis san- 
clorum angelorum sub tenebris servari ; quae quidem fo- 


Verum nonnulla insunt Luciferi libris, qu:e corri- D ret vero dissimilis, si malos angelos a malis itidem 


gere vitium foret, et scriptoris sententizx adversaren- 
tur, ut ut vitium iniisdem deprehendatur. Exemplo sit 
testimonium D. Pauli ad Galat. v, 7, pag. hic 26 (col. 
790) : Qui nemini consenseritis, suasio vestra ex Deo est, 
etc. quod cum Luciferi sententia optime conveuit ; 
is etenim scribit : Cognoscentes vos esse unici Dei Fi- 
lii hostes, [ugimus nefaria consilia vestra, temperantes 
voci Apostoli : Qui nemini consenseritis, suasio vestra 
ez Deo est : probat eniin. Lucifer. hujusmodi testi- 
monio, consilium suum non conveniendi cum ha:re- 
ticis Arianis e divino instinctu profectum fuisse. At 
enim in Gracis libris prave descripta eraut Apostoli 
férba, inde in latinam quoque interpretationem 


angelis constrictos teneri enunciaret ; dicitur enim 
Apocal. xx, 1, Angelus descendisse de ccelo habens 
clavem abyssi, et catenam magnam in manu sua ; qui 
apprehendit draconem , serpentem. antiquum , qui est 
diabolus et satanas, ei ligavil eum per annos mille. 
Fatendum przterea est, alia etiam in Luciferians 
versione inveniri, qua, licet mendum iis subesse 
aliqui existiment, non sunt tamen immultanda pro 
ipsorum sententia, cum constet neque sensum di- 
ctionis labelieri , neque alia deesse exempla, 
quorum testimonio et auctoritate nitantur. llinc ali- 
quot ex iis huc congessimus, ut legentium probat 
judicio Luciferiane  Verelonis integritatem — amajes 


703 


PRAEFATIO. 


106 


rem esse demonstrent , quam quz vel vitiam co- A tione, aut ex aliquo libro :reis typis impresso Jam- 


dicum, vel interpretis Latini aut injuriam aut osci- 
tantiam culpantibus eidem a quibusdam tribuatur. 
ln lib. de Reg. Apost. pag. hic 35 (col. 798), Pecca- 
tum abominaiio est, ex 1 Reg. xv, 93. Cotelerius ad 
lib. i1 Constit. Apostol. cap. 62 censet librarios inepte 
abominatio pro ominatio scripsisse ; cum in Septua- 
ginta legitur ἁμαρτία οἰώνισμά ἐστιν. Verum Aquila 
in llexaplis ex Bebrao vertit, ἁμαρτία μαντείας πα- 
ραπιχρασμὸς, peccatum valicinationis irritatio; e(Sym- 
maclus ; ἁμαρτία τῆς μαντείας τὸ προσερίξειν, pecca- 
tum valicinationis contendere ; eLin Hebrao textu legi- 
mus, peccatum divinalionisrebellio. Et,sin minusverba, 
sensum Luciferiane versionis exprimit Grzca editio 
Complutensis : ἔστι παραπιχρασμὸς ἀδικία, exacerbatio 


bri legisse in priore loco Sulpicii, cum ait, Ceterum 
in uno codice offendi Jambri. Quod vero, sdbdit idem 
Pratensis, litteram b huic nomini inserat noster Sul- 
picius, grecam ille lectionem secutus est, in qua non 
modo Zambri pro Zamri, et Ambri pro Amri, sed εἰ 
Mambre ac Nembrod pro Mamre et Nemrod scribitur. 
Lambri retinet. et Vulgata. Quod de Janbre quoque 
Luciferiano potest affirmari. 

lbid. pag. 41(col. 808), Jezabel filiam Basan et Hela 
regis Sydoniorum, ex lll Reg. xv1; quem locum cor- 
rigit Latin. ex Vulg. substituens Ethbaal pro Basan ei 
Hela. Neque sane negandum ita legi etiam in Graeco, 
et apud Josephum lib. vir Antiq. cap. 3 Jezabelem 
dici filiam Ithobali, ᾿Ιθοθάλον ; quo nomine hunc re- 


est injustitia ; cuim Ilebrao autem, et Aquila et Sym- B gem ipse distinguit etiam in lib. 1 cont. Apionem : 


macho illa conveniet, si addas verbum vaticinatio- 
nis, quod favile potuit scribentis calamo excidere. 
lbid. pag. 34, Roboam viginti annis regnavit in. Je- 
rusalem, lI Beg. xi, 45. Hunc anmorum numerum 
non exbibent. Septuag., sed III Reg. x1: Δώδεχα ἔτη 
é6GacDsvatv, duodecim annos regnavil ; cap. vero xiv, 
94 : ἑπταχαίδεχα ἔτη ἐδασίλευσεν, septem el decem an- 
805 regnavit ; uti etiam in lib. Il Paral. xit, 14, et apud 
Joseptuim lib. vit Antiq. cap. 10 : /n quo numero an- 
norum regni conveniunt omnes libri, subdit Nobilius in 
cap. xiv lib. Ili leg. Sed hiec ipsa annorum diversa 
ratio Luciferianam versionem quodamniodo tuetur. 
lbid. pag. 40 (col. 805) : Scriptum est etiamde Jam- 
bre rege, etc. ubi Laiinius in noia subjecta corrigit 


Zambri : a Zambri dux equitum erat, qui Elam regem C 


Israelis interfecit ; huie vero Amri suffectus est, uti 
ἃ Septuaginta appellatur IIl Reg. xvi, 16 et a nostra 
Vulgata ; i$ autem est Jambres, quem Josephus lib. viu 
Antiq. cap. 12, 'Apapivoy, Amarinum vocat, el codex 
Vatic. in hoc Josephi loco Ζαμόρίαν, Zambriam. Cxe- 
terum Sulpicius Severus in lib.1 Hist. Sacr. lunc re- 
gem et Zambri et Jambri nominat ; et primum qui- 
dem nomen, uti monet Hieronymus a Prato in nota, 
priferunt omues libri editi et mss. in utroque Sul- 
picii loco ; at Vorstius Jambri pro Zambri substituit ; 
nam licet ille, de quo priore loco scribit Sulpicius, 
Zamri, seu Zimri re vera. fuerit, alter Amri, quein 
Zambri ei Jumbri appellat, apparet tamen Sulpicium 
per errorem Zambri principem equitum cum Jambri 


rege et Achabi patre confudisse , cum dicat : Sed D 


Zambri ante hunc, id est Thamni, septem annos et cum 
eodem duodecim regnavit ; proinde vel Zambri semper 
vel Jambri dicere debuit; suamque porro emenda- 
tionem Vorstius tuetur auctoritate antiquz editionis 
Coloniensis, et ms. Drusiani. At Pratensis e contra 
censet Jambri rege: primitus Zumbri dictum fuisse, 
deiude vel ex usu pronunciationis temporum superio- 
rin vel ex litterarum Z ei J in mss. similitudine Jambri 
emersisse. In qua. opinione firmatur testimonio co- 
dicis Alexaudrini τῶν Septusginta, ju quo semper 
pro 'Au6pi, Ambri, scriptum apparet Ζαμδρὲ, Zambri : 
tum Drusium refellit, quem opinatur non ex aliquo 
Severiano codice, sed aut ex ipsa Coloniensi edi- 


et Critici Sacri ad I Reg., qui est tertius in Vulgata, 
cap. xvi, notant sic hoc nomen scribi a Menandro 
Ephesio in Phomnicicis, auctore Grotio, et inter Acta 
Tyriorum, nempe Εἰθώδαλον ; a Diodoro autem Si- 
culo Jthobalum, teste Junio ; ut enim Judzi Dei no- 
men admiscebant suis nominibus , ita idololatre 
nomen Baalis: et id confirmat Bochartus in lib. 1 - 
Geogr. Sac. cap. $$ : Ethbaal vel. Ithobulus Achabi 
socer. Verum non caret aliquo exemplo versio Lu- 
ciferi ; et Sulpicius Severus in lib. 1 Hist. Sacr. Je- 
zabelem filiam Base dicit regis ex Sidone ; quam 
Sulpitii lectionem Hieronymus a Prato tuetur exem- 
plo Luciferiane versionis Jiac nota subjecta : Sigo- 
nius, Hornius, Vorstius, Base auta Severo perperam 
positum, aut corruptum asserunt a librariis, et Ethbaal 
pro eo reponendum monent, aut. juxta Gracos "I«0e- 
6ac2, Jethebaal. Sed si error in eo est, non Severo 
mec ejus exscriptoribus ascribendus est, cum Lucifer 
quoque Calaritanus in libro de Regibus Apostaticis legat 
Jezabel filiam Basan et Hela regis Sidoniorum. 

Ibid. pag. 45(col. 810) : Nomen matrisejus Ebsibas, ex 
]V Reg. xxi, 1. Clericusapud Coteler. ad lib. n Const. 
Apost. cap. 22 legendum hic putat Epsiba, vel Ephei- 
bas : sed quiscertam tueatur hujus nominis notionem? 
cum ipse idem subdat, legi apud Syncellnm iJ«6ac2, 
in codd. duobus regis Haphisiba, in Josepho lib. x An- 
tiq. cap. 9 non 4, ᾿Αχιδᾶς, a Rufino Echib. llebraice 
quidem Hepsiba dicitur ; at Septuaginta ᾿Αψεδὰ scri- 
psere, uti in Rom. Edit., in quibus tameu Havercam- 
pius legit 'Ayc6ác in notis ad laudatum Josephi locum. 

In lib. 1 pro S. Athan., pag. bb (col. 820) : Quare non 
recieobtulisti? Peccasti, quiesce, Gen. 1v, 8, dequo testi- 
monio quxdam in notis monuimus : verum Gallan- 
dii opinio probanda non est, cum autumat illud ex 
verbis Septuaginta contractum esse; nam sensus sal- 
tem integre locutionis cum iisdem convenire de- 
beret, qui czeteroquin ab ipsis omnino differt; et 
est perspicuum ex ipsis verbis Septuaginta : Nonne εἰ 
recte offeras, non autemrecte dividas, peccasti? quiesce 

lb. pag. 65 (ccl. 854) bic animadvertimus, errasse 
cum Latin. Galiandium, cum censuit Luciferum me- 
moria lapsum esse, quia scripserit : Jn primo Regno- 
rum libro scriptum : Non glorietur, οἷς. Hoc enim 


101 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


108 


testimonium ibidem vere legitur apud Septuaginta A Haveresmpii : Vatic. ὄψαν $' οἱ κάντες πέντε καὶ 


€ap. u, vers. 10. 

lbid. pag. 68 (col. 854) : fpee judicabat viginti annis, 
] lteg. 1v, 18. Iia ei Septuaginta de Heli ecripserunt : 
Καὶ αὐτὺς ἔκρωε τὸν Ἰσραὺλ εἴκοσω ἔτη. (uam annorum 
ξαβομοδ 8e in iisdem legiase testatur Eusabius in 
Chron. et ipsa eorum verba exscribit Chrysost. $n 
lib. iq advers. oppugnat. viti. monast. quibuscum 
consentit Sulpicius Severus in lib. va Hist. Sacr. 
afürmans Heli per anmmos xx sacerdotium udesinistrasse; 
ubi hzc subdit Hieronymus aPrato: Secutus est Sul- 
gicius codices Grecos, seu verius antiquam Vulgatam ia- 
tinam,qua ex ipsis erat expressa. Sic Hilarion swpelaa- 
datus : judicavit Heli Sacerdos annis xx : Hebrai tamen 
codices, quos secutus est dousebius in Chron. et Proper. 
Evang. lib. x, cap.Ab, Heli quedragintaannos aesiqnant, 
quomodo habet etiam Vulgata nostra, nec non aliqui 
Graxi codices «ed corrupti. Romana enim editio, id eat 
Septuaginta, e£ Alexandrinus codez reiinent antiquam et 
sinceram Septuaginta Intorpretum lectionem, josephus 
iu lib. v Antiq. c. xi, annos 9t ipse praefert quadraginta. 

Ib. p. 69 (col. 835) ad c. v, 6, I. 1 leg., Βῶς notat 
Gellandius : Cum  Leiinio viro erudito expungenda 
werba, ebullivit llis mures, ex superioribus huc. ine 
poriune immissa, legendumque, οἱ percussit eos in 
sedibus eorum, ut Septuaginta. Bed id non aflirman- 
dum ita facile. Monet Montíauconiue in notis ad 
Hexap!a in hunc locum, in editiene τῶν O hec con- 
fusa esse. Hebr. enim vers. 6 habet, ei percussit eos 
ín aliis locis; Aquil. el pcrewssii eos in sedibus ; Sym- 


€nacb. et percussit eos ἐπ occultis ; Vulg. ei percussit () 


im secreliore parie nalium : qua Septuagiuta non ha- 
bent vers. 6. Postea sequuntur verba Septuaginta, at 
induzit eis, et efferbuit eis in. navibus, el. medium re- 
gionis ejus expullularunt mures ; ubi in Lucifero, in- 
duxit illis. mures, At vers. U Septuaginta, et percus- 
eit eos in sedibus eorum ; llebr. et abscondAi erani eis 
loci alii ; Aquil. circamsolulg sunt. eorum. sedes ; 
Symm. inabscondita scilicet percussit ; Vulg. ei com- 
puirescebant prominentes. exiales eorum ; hic. autein 
Lucifer, et ebullivit illis mures in sedibus, ei fecerunt 
sibi Gethuri sedes. pelliceas; quo inter sese cobsrere 
msgis videntur. Septuaginta vero bebent solum- 
modo sedes, et Theodor. sedes aureas : quo pro- 
fecto indicant, haud minus im cCmterme , quam im 


ὁγδούροοντα, emnes autem eret octoginta quinque. Bus-. - 
beq. ὡς πενταχόσωι καὶ φτρυάεκονται quee quingenti εἰ 


4rigitta,  Menveberg. ὡς πέντε καὶ τριακόσιοι, περτή- 


πῶντα παὶ τριάντα * QuaS quinque ϑαρνα (rerentot, 
quinquaginta (forte πενεκχόσιτοι quingenti) t triginta. 
Theodoretus autem hos enumerat πεντήκοντα καὶ 
τρουισίους, trécentes et. ouinyuagimta ; Epiphauio, et 
&ensrte euu( ὡς πέντε καί τριακόσιοι, quesi. trecenti 
quingue ; Sepmaginta vero et ipsi com Lutfere cor. 
κοσίονς καὶ πέντε dicunt occisos fuse : qute satis 
pro Luciferi iaterprotatione. 

lb. p. 72(col. 857): Introivit Sew ad cellam | Reg. 
iiiv, ὁ; quo in loco hec animadvertit la Cerda : 
Vulgatus, inquit, ut purgaret ventrem, qua fecatione 


B seus est Cornelius Celsus, Vatnblus habet, ad tegcndum 


pedes ; tegere pedes idem. es: ac pergare ventrem, 


de qua lecutione agii Drusirs. Porro vide, quam va- 


riz sint unius sensus locttiones : Hebr, Ey ingressus 
est Saul ad. tegendum. pedes. 5510s. Septuaginta : zai 
εἰσῆλθε καρασχενάσασθαι, et intravit ad provocandem; 
ubi Theodoreias ἀκυσαενάσκοθαι, nd deponendiin, 
subdeus : Septuaginta honeete eunt inierprert$i : Aqgila 
extem id manifestius dizit ; inquit enim. εἰσῆλθε ἀπὸ- 
wtvésut, Müroivit od ezinaniendam. Et Henriens 
Stephanus in. Thes. lingus Graece suspicatur Sep- 
tuagiata Interpretes primitus scripsisse ἀποσχευάσα- 
σθαι : at in cod. teg. legitar κενῶσαι ex Aquila, mi 
legerat δὲ Procopius. Alius Interpres i& vod. Reg. 
σεμνῶς ἄγειν, honeste agere; οἱ in. Coislin. διευϑύναι, 
ἀποκενῶσαι τοὺς πόδας αὐτοῦ, ἀκοπατῆγαι, ad dirigen- 
dum, evacuandam pcdes. suos, ὁφεγονάππι : qus. in- 
terpretatio videtur ex pluribus in unam. coafvisse, ait 
Montauconius in Hexaplis ; omnes tamen Josephi in- 
terpretationém. adjiciunt, quam Nobilius retalit histe 
verbis : τὰς φυσικὰς ἐπκκρίσεις ποιησάσθαι, ed. [acien- 
dum naturales excretiones. Verum in. Edit. Haver- 
camp. lib. v1 Antiq. eap. 12 ita legimus : ἐπειγόμενος 
οὖν ὑκὸ τῶν κατὰ φύσιν, εἴσεισιν εἰς αὐτὸ μόνος, itaque 
οἰδηιμίαιιιε ad. requisita nature, intravit in. eam (spe- 
igneam) solus. Fallitur autem Hieronymus de Prs1o 
scribens in notis ad Sulpicium Severum Mb. :Hist. 
Sacr., quod Greecum verbum παρασχευάσασθαι Seve- 
ται, ἀπὲ potius. latinus. interpres antiquissimus verte- 
rit corpus refleere ez Ceptiaginta ; hsnc entth inter- 


Luciferianam Versionem potuiase rnendum irrepere. D pretationem non affert Sabatierius in Itala Versione; 


lbid. pag. 74 : Ei otcidü illa die trécentos quinque 
viros ; ex | leg. xxi, 18. Hoc admiror. scriptum a 
Lucifero, inquit La Gerda, cum Vulgatus dicat, οἱ tru- 
cidavit in illa die ectoginta quinque vires ; fortasse 
sumpsit a Josepho , qui tamen. ait ecrises trecentos 
octoginta quinque ; lecetes suspicor de omni cogna- 
Wone Abimelech. Re quidem vera Josephus ἣν lib. vi 
Anliq. cap. 12 hzc perhibet : Saul Doeco Syro cedem 
imperat : aique ille aesumptie οὐδὲ facinorosis aliquot 
eui similibus Achimelechum. ejusque cognationem om- 
»em eccids ; erant autem universi cireior Irecenti octo- 
ginia quinque. Sed. numerum husae aliter exbibent 
£0dices nonnulli ie metis ad Josephum ex editione 


«t Sulpicius non storm Scripture verba, sed sen- 
iemdam seqguHur, et res gestas suo pforfus stylo 
suisque phrasibus latihe enorrat ; de Saufé autem 
liie ille : Sau! nesciens in primo speluncié aditu ref- 
ciendi corporis gratia ewccesserat. 

Ibid. Venit ad greges ovium, que, etc. notat Tilius 
corrigendum qui, id est, greges ; sed relativnm hoc 
potest ad alterutrum antecedens referti, et praeter 
Luciferianum ezemplar Latina Septuagimta Intetpre- 
tatio eamdem τοι ποῖ dictionem in. edit. fom.Venit 
all greqeo pecoram, qwe, etc. 

Ib. p. 75 (col. 884) : Claudicatis sensu vestro; banc 
quoque interpretationem ex III Reg. «ir, 21, ib du- 


300 


PRAEFATIO, 


410 


biumrevocat Cotelerius ad 1. vu Οὐδθοιὶι. Apost. c. 1, À sebjocii Latinus wlciscar ez Velgeta. Animadvertunt 


suspicans, interpretem legisse in Graeco ἀννοίκες, 60- 
gitalionibus, proiyyéase, poylitibus, sed negirum legit; 
bam voci buie, sensu, singulari in numero respendet 
VOX ὠὡνοίᾳ ; Reque odverüt. Celelerius Greeum no- 
men ἐγνύα, quo uluniur Septuaginta, spud Hesy- 
ehium jn Lexico sigaificare animum, aut anleriorem 
genu parlem : ἰγνύα ψυχὴ, ἡ τὸ τοῦ γόνατος ὕκισθεν uá- 
ρος. Et recte pro sententia nostra Heinsius liec sub- 
jicit. Hesychii testimonio : Quid commune hav habent 
duo, à ψνχὴ x&l τὸ γόνυ ? aui quis heec intelliget ἢ wisi 
sciat alludi ad mobilissimum locum lll Reg. xvin, 21: 
ἕως πότε ὑμεῖς χωλανεῖτε ἐπ᾿ ἀμφοτέριας ταῖς ἐγνύαις, 
proverbialüer ; cum Hebraea vox hoc in loco designet 
cogitationes, quidem ez Interpretibus reddiderunt, ἕως 


tamen critici viri verbum defendere optime a Latinis 
pro repellere, atque, ercere ea, qui nocent, solitum 
adhiberi. Carsar in lib. « de hel. εἰν. cap. 7, cum se 
conquestum (uisse dixisset de injuriis ac vi Lum sibi, 
bui uribanitia potestati illatis, subdit, clamasse mi- 
lites, sese paralus esse Imperatoris sui. Tribunvrum- 
que plebis injurias defendere, id est, propulsare, quod 
idem ac ulcisci significat aped Passeratium. llauc 
signilicationem pluribus tuetar Heimsius in notis ad 
Ovid. Hereid. v, vers. 16, et Oudendorpius ad lib. 
vir] Cesaris de bel. Gall. esp. 9. Quare interpres 
Luciferi latinum verbum defendere recto. seusu 
adhibwt; quamvis obscemra inde reddatur locutio, 
tum addendum id faisset, de quo ultoruserat Dcus, 


πότε χωλανεῖτε τῇ ψνχῷ; Chaldeus verit secias eut B de illato seilicet sibi cemtempte, et irrog:ita injuria. 


studia aut partes, ui Syrus e4 Arabs. Legunt nonnulli 
in Hesychio *óa, poples, quos alfert Albertug im Bo- 
tis ad hunc Hesychii locum subdeus, Sed placet ele- 
gans Heinsii sententia. Propius accedit Lucifer Cala- 
rilanus, Usque quo claudicatis sensu vestro ? unde 
pro ἰγνύαις eum ἐννοίκις legisse conjici clariss. L. Bos ; 
sed Hesychius isti favet expositioni. Julius Pollux iu 
lib. v Onom. cap. ὅ : ἐγνύαν scribit, poplitem intelli- 
gens, el ἐγνίαν aC ἰγνύαν exprimunt codices varii ; ia 
lib. vero ri, cap. 4, ἐγνύα οἱ ἐγνὺς legitur, tum ἐγνύη, 
quam posteriorem popliii oppositam concumitatem esse, 
id est, suffraginem aflirmat: hinc vetus Irenzi inter- 
pres lib. ui, cap. 6 : Quousque claudicabitis in amba- 
bus suffraginibus ? EA Septuaginta : Usquequo claudi- 


$isctenus satis de Luciferiana interpretatione. 
$ tl. — Animedversio Theologica in nonnulias Luci[cri 
locutiones. 

lnstituti nostri ratio postulat, ut hanc quoque tra- 
ctatiouem minime preetereamus , eum ad illustranda 
Luciícri epera et propositum sibi in iis consilium de- 
clarandum maxime sit necessaria. Diversi quidem li- 
brorum suerum tituli sunt; id tamen In iis unice 
contendit , ut gesta ἃ se εἴ a Catholicis Episcopis in 
Concilio Medielanensi anni 555 tueatur, tum ut Cou- 
eiantio imperatori facinora exprobrcet, qux adversus 
Catholicos iuique jesserat patrari, quo Ariana hzre- 
eis contagiene sua late diffusa in universum orbem 
impune graesoretur, demum ut sectze hujus errores 


cabitis in aububus poplitibus ? at Lucileri interpres Ü scriptis etiam libris exsecrari se palam omnibus si- 


Griecum nomen ἐγνύα recte pro animo animive sensu 
intellexit, et Hebraico textui propius, ut diximus, 
accessit ; est enim hujusmodi ; usquequo vos claudi- 
canles super duas cogitationes? cujus seusum exhibet 
etiam Symmachus : ἕως πότε χωλανεῖτε ἐπὶ δύσιν ἀμ- 
φιβόλως, usquequo vos claudicatis super duo dubie ? 
tum Vulgata nostra, usquequo claudicatis in duas 
partes? unde perspicias velim , Cotelerii et aute hunc 
Nobilii in Luciferum censuram uihili babendam esse. 

Ibid. pag. 82 (col. 847) : In viis patris sui primis, ex 
II Paral. xvii, 5, quem locum corrigit Latinius inno!a, 
pro primis subjiciens David, ut est in vulgata. Verum 
Luciferianus interpres recte scripsit in viis primis patris 
sui; quippe in Il Paralip. xiv, 2, legatur, Aeam Josa- 


phat patrem sub initia regni sui fecisse bonum e; D 


recium coram Domino Deo suo ; el is postea dicitur 
defecisse e recto virtutis tramite cap. xvi. llinc οἱ 
Septuaginta : Ambulavit in. viis patris sui primis ; οἱ 
Theodoretus cos videtur secutus cum pro printis 
scripseril χατ᾽ ἀρχὰς, ab initio. AlfirmaL tamen No- 
bilius in libris plerisque inesse banc dictionem iv 
ὁδοῖς Δαδὶδ, in viis David. Apud Crüicos Sacros in 
tom. 1 Synops. utraque lectio retinetur, ia viis Da- 
vid patris sui. primis, «nte scilicet quam David pec- 
caret ; vel in viis David, patris eui primis, qua ni- 
mirum prime vie fuerunt Asz patris sui. 

lbid. denique pag. 103 (col. 809) pro verbo defen- 
dum, quodlegitur Soph. 1, 12, Defendam super vires, 


gniücaret. Verum hoc postremum non ita persequi- 
tur, ut disputationes instituat , quxe tam et in Conci- 
lüs et ἃ eateris Patribus fuse tractabautur. Fatetur 
Lucifer Catholicum dogma de Trinitate; singula ca- 
pila, quz in contentionem pertrahebant Ariani, tue- 
ur ; objectos singulis errores detestatur ; tum Con» 
stantium, cmi libros hosce inscripsit, ad illos eju- 
randos et Gathelicam Fidem amplectendam sxpe gra- 
viterque adhontatur. Αἱ annt sdvertimus, Luciferum 
in Arianum precipue dogma, quale ab impio auctore. 
excegitstem feit et productum, vehementius insur- 
gere; cum de tot, tamque dissimilibus sectis, in 
quas Ariana heresis statim fere ab initio partita ac 
divisa fuit, cujusmodi erant Eusebiano, Eunomiana, 
Aeaeiana , et in. primis Semiariana, vix quidquam 
agere videatur ; si Phneumatomachos excipias, de qui- 
bus postea eril disserendum. Wefariam Arii doctri- 
n3m peucis complectiter Petavius in lib. 1 de Trinit. 
cap. 8, ex ipsis Arii verbis excerptam , qu» in sua 
Thalia apud Athanas. fn tib. de Synod. et in suis lit- 
teris ad Alexandrum Alexandrinum ac Eusebium Ni- 
comediensem Episeopos legitur expressa. llinc quo 
Luciferi lecutienes planius intimiusque dignoscantur, 
ut Arianz hxresi prorsus object», hxc de doctrina 
Arii sent exscribenda : Deum scilicet Patrem ex ὦ- 
terno Deum fuisse, Arius docebat, non vero ex eterno 
Patrem, qui Filium postea produzit ex nihilo ; non na- 
(ura , sed gretia εἰ adoptione Fifium ; unde nec verus 


711 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


[1132 


Filius, nec verus Deus, nisi tilulo tenus ac participa- A scripta seu ore prolata, totidem fuere cavillationes , 


tione ; sed creatura, ceteris tamen prasiantior , qua vel- 
uti administra uteretur Deus ad. res ceteras conden- 
das. Mac impia Arii et germana professio Fidei , cui 
proinde Lucifer has $xpe locutiones opponit , quod 
Pater verus sit Pater αὖ cerno, et verum habeat. Fi- 
lium ; quod Filius sit verus. Filius et verus Deus, et 
quod una sit eternitas Patris et Filii , aliasque simi- 
les de bonitate , potentia, majesiate eadem Patris el 
Filii ; atque vulgatas illas Arianorum formulas , Fi- 
lius ex nihilo est , (uit tempus quando non erat , (actus 
est ex non exstantibus, οἱ adoptivus est Filius, szpis- 
sime exprobrat Constantio, et graviter exsecratur : 
que cum in cxteris libris, crebrius tamen in libro 
de non parcendo in Deum delinquentibus obversantur, 


quibus sententiam suam [fraudulenter tegebat, id- 
ipsum modo negans, modo affirmans, modo fucata 
verborum specie simulans, dissimulansque, ut ex Eccl. 
Hist. perspicue apparet. Verum Lucifer, cui Ariana 
impietas erat plane perspecta, catholicam veritatem 
adversus hereticum palam profitetur inlib. 1 pro S. 
Àthan. p. 98 (col. 864) : Non enim quia dixit Aposto- 
lus : Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, 
Deus Dei unicus Filius aliud fieri potuit ex illo quod est 
incorruptibilis, inenarrabilis, immutabilis, cum sit sem - 
per in eo statu &erng magnitudinis manens, in quo sit 
manens et ejus Pater : inenarrabilem vero dicit Filium, 
ut alteram Arii blasphemiam damnet, qui in lib. 
Thal. apud Athan. de Syn. Deum Patrem solum inef- 


ubi etiam Nicenum Symbolum integrum is exscripsit. B fabilem et indicibilem esse docuit; Filio Deus ineffa- 


Arius preterea Filium mutabilem esse natura aperte 
docuit , et in malum natura proclivem , sed ex omnibus 
creaiuris ideo exemptum , quia Deus ejus in bono fir- 
mitatem  constantiamque prasciverit; quod ex Arii 
scriptis allirmat Athanasius sub initium Orat. 2, con- 
tra Arian. : ut omnes ez nalura sua, ita quoque ipsum 
Verbum multabilitati obnoxium esse, ac in libero ejus 
arbitrio fuisse, quamdiu velit , bonum permanere ; ejus- 
que voluntatem nostro more mutari potuisse, cum (uerit 
mutabilis nalura; eaque de causa. cum Deus praeco- 
gnosceret eum bonum futurum , anticipando illi hanc 
gloriam dedisse, quam homo postmodum ex virtute me- 
reretur ; εἰ quasi jam tum opera ejus exstarent , que 
providebaniur a Deo, talem eum jam statim in prasen- 


bilis est ; est enim sibi quod est, hoc est indicibilis. Im- 
possibile est enim ei investigare Patrem, qualis inse est, 
quoniam ipse Filius suam ipsius substantiam ignorat ; 
eamdemque sententiam repetit Lucifer p. 108 (col. 
875) hisce verbis : Quid aliud astruit gloriosa Ecelesie 
fides , nisi quia sit Dei unicus Filius immutabilis, in- 
convertibilis, inestimabilis, immensus , &ernus , sicuti 
sit et cujus sit Filius? Verum Arianz hzreseos caput 
in eo situm erat , ut uno verbo Filium consubstantia - 
lem esse Patri negaret; quod in sua Thalia aperte 
scripserat Arius, quasi animo presentiret, quanta 
hujus vocabuli vis futura postea esset, et efficax sen- 
sus, et firma auctoritas ad tuendam Verbi Divinita- 
tem ; οὐδὲ γάρ ἔστιν ἐσος, ἀλλ᾽ οὐδὲ, ὁμοούσιος αὐτῷ, 


tia voluit fieri : et idem testatur Alexander Episcopus C neque enim Filius est equalis, sed neque illi, id est Pa- 


in sua epistola ad Catholicos, ubi Arium ejusque as- 
seclas impietatis convictos, preterea interrogalos 
fuisse scribit, εἰ δύναται ὁ τοῦ θεοῦ λόγος τραπῆναι ὡς 
ὁ διάθολος ἐτράπη" καὶ οὐχ ἐφοθήθησαν εἰπεῖν. Ναὶ δύναται, 
τρεπτὸς γὰρ φύσεώς ἐστι, γενητὸς xal τρεπτὸς ὑπάρχων: 
id est : Si Dei Verbum mutari potest, sicut. diabolus 
meulatus est ? et veriti non sunt. dicere ; Utique potest ; 
mulabilis enim est natura, creatus et convertibilis exis- 
tens: quo in loco recte censet Valesius legendum 
6886 γενητὸς pro vocabulo γεννητὸς, uti et nos scri- 
psimus, utque legitur, inquit, apud Gelasium Cyzice- 
num ; neque aliter legit Epiphanius ; vertit enim ; Fac- 
tus , aiunt, et convertibilis est : γεννητὸς autem. ca- 
tholicum habet sensum, de quo Petavius in lib. v, 
cap. 1: Quod autem sequitur, addit Valesius, xol τρεπ- 
τὸς, melius legitur in Gelasio xai χτιστὸς, quam scri- 
pturam in versione mea sum secutus. Hisce autem im- 
morati sumus, ut Theophili Alethini censuram in Pe- 
tavium notaremus ad cap. 8, num. 1, lib. 1 De 
Triuit., qui dicit Verbi mutabilitatem ab Ario ne- 
gatam — fuisse in sua epistola ad Alexandrum 
Episcopum, qua est apud Epiphanium her. Lxm, 
wbi Filium diserte dicit ἀτρεπτὸν καὶ ἀναλλαιώτον, 
ejusmodi ut neque converti neque mutari possit. 
Idem etiam legere est in epistola ad Eusebium Nico- 
mediensem , qua exstat in Hist. Eccl. Theodor. lib. 1 
cap. 5. Non erat autem cur Theopbilus iste Arium 
hac iu parte tueretur, cujus quot erant verba seu 


wi, consubstantialis : quare Lucifer et in lib. de non 
parc. in Deum delinq., et ir, altero, cui titulus mo- 
riendum esse, eic., ὁμοουσίου Yocem,et perfectam Filii 
cum Patre equalitatem defendit; quod in aliis libris 
quandoque praestat, et qux Dei Patris sunt divinz 
proprietates, quatenus Deus est, eas et Filio tribuen- 
das affirmat. 

In lib. 1 pro S. Athan. animadvertimus ὁμοιουσίου 
quoque vocabulum a Lucifero adhibitum esse, quod 
substantie similitudinem in Filio ad Patrem significat, 
el a catholicis catholico sensu usurpatum quandoque 
fuit , cum perfectam similitudinem et aequalitatem Filii 
cum Patre eo vocabulo intelligebant: quare Lucifer 
ait similem atque &qualem esse Patri Filium. Sed lli- 


D larius Pictaviensis in responsis apologeticis pro li- 


bro suo de synodis testatur se invitum homcusii 
mentionem habere, hujusque vocis vim ἃ sc 
(uisse declarandam, quia Lucifer similitudinem 
Filii ad Patrem predicabat : que verba explica- 
lionem aliquanto uberiorem postulant, quam in nota 
Luciferiano testimonio subjecta przstiterimus. Hila- 
rius librum de Synodis scripserat eo circiter tem- 
pore, quod intercessit inter mensem Augustum an. 
$98, et mensem Maium an. 359, uti monuerupt Mo- 
nachi Maurini in Prziat. ad librum eumdem num. 1, 
eoque consilio hanc operam aggressus est, ut Gallia- 
rum episcopis, a quibus rogatus fuerat, suam senten- 
tiam exponeret de formulis (idei editisin Oriente, et de 


715 


PRILEFATIO. 


714 


vocibus dictisque , in quibus explicandis inter se dis- À Osium, et illum nimium sui sepulcri amantem reperia- 


sentiebant orientales Episcopi , ut catholicum dogma 
adversus Arianam h:eresim clare totoque iisdem de- 
clararetur : idcirco ὁμοουσίον οἰ ὁμοιονσίου vocabula in 
60 presertim expendens, quinam sit utriusque vocis 
rectus sensus, qux» vera et catholica interpretatio, 
pluribus ostendit. Hujusmodi tamen liber Hilarium 
jn invidiam et suspicionem apud quosdam adduxerat, 
in primis apud Luciferum , cui hzec Hilarii verba vi- 
dentur minus probata fuisse: Exposita unius subsian- 
tie, que grece homousion dicitur, el similissubstantie, 
que homoeusion appellatur, fideli et pia intelligentia, 
etc. quasi contenderet Lucifer, non piam solummodo, 
sed vere catholicam esse homwusii significatio- 
nem, quam Hilarius protulerat, nec similis alteri 


quispiam esse posset natura , qui non esset etiam B 


equalis, ut ipse Hilarius intelligere se fatebatur in 
eodem libro :Testor Deum coli ei terre, me cum neu- 
trum audissem, semper tamen wirumque sensisse , quod 
per homousion homoeusion oportet intelligi : id est 
nihil simile sibi secundum naluram esse posse , nisi 
quod esset ex eadem natura. ltaque Hilarius in apolo- 
gelicis ad. Reprehensores libri de Synodis responsis 
hzc ad Luciferum scribit : Non puto quemquam ad- 
monendum in hoc loco, «ut expendal , quare dixerim 
similis substantie piam intelligentiam , nisi quia in- 
telligerem ei impiam; et idcirco similem , son solum 
eequalem, sed etiam eamdem dixisse, ut neque simili- 
tudinem, quam ἐμ, (rater Lucifer, predicari volweras, 
improbarem, et tamen solam piam esse similitudinis 


intelligentiam admonerem , qux unitatem substantiz ( 


pradicarel : noverat. enim Hilarius quibus ambigui- 
tatibus subesset vocabulum ^omacusii, neque esse 
illud probandum affirmabat, nisi similitudinis no- 
mine perfecte substantie  cqualitas significaretur ; 
quo tamen confidentius utebatur Lucifer, ut ejusdem 
quoque vocabuli communione allecti libentius se se 
conjungerent Catholicis ii , qui Ariani erroris impie- 
tatem detegere jam ceperant, et ab bzreticorum 80- 
cictate semet disjungere avebant, nisi obscuraet con- 
fusa vocum ambage irretiti fuissent, quas de natura 
et substantia Verbi Divini pro cujusque sensu et li- 
bera interpretatione usurpari in vulgus audiebant. 
Aiebat praterea Hilarius, homeusii vocem non esse 
idcirco rejiciendam, quia plures essent, qui illius si- 


gnificatione abuterentur ; nam el homouvsii vocabulum D 


vitiose interpretabantur non pauci , licet Niceni Con- 
ciliiauctoritasilliuset sensum et usum comprobasse!; 
neque indictum de Áomousio silentium quidquam 
obesse poterat catholice ejusdem vocis interpreta- 
tioni , quippe etiam de homowsio tacendum decreverat 
Synodus Sirmiensis anni 357. Sed forte, inquit Hila- 
rius, dicetur mihi : Aliqui hodie ex his, qui tum Synodo, 
id est Nicenz, interfuerunt (0sium nimirum indicat, 
qui sileQtium vocabuli homousion in Concilio Sir- 
miensi probavit ), tacendum de homousio esse decre- 
verunt. Et ego invitus licet respondebo dicenti : Num- 
quid non et ipsi tacendum de homoeusio esse constitue- 
runt? Oro sos ne quisquam | alius ex his preter senem 
PATROL. XIII. 


(ur, qui tacendum esse. existimet de utroque. Et quo 
tandem in lantis hareticorum [uroribus recidemus , si 
non dum utrumque recipimus , utrumque retinemus ἢ 
Non enim videri potest impie dici, ut quia neutrum 
scriptum reperiatur, aut neutrum confitendum esse, aut 
utrumque. At Lucifero fortasse non placuit instituta 
inter vocem utramque comparatio; longe enim dispar 
erat utriusque ratio : homousion sanctissimo cecume- 
meniciconcilii testimonio eratinnixum, nullam hujus- 
modi auctoritatem homausion prx se ferebat; illud cer- 
ta erat Catholicorum tessera, quamvis nonnulli in 
pravum sensum illius explicationem torquerent ; hoo 
liereticorum hominum nota qui, cum ab Árianis seces- 
sionem fecissent, Semiariani inde dicti fuerant , quia 
et homausion rejiciebant , et imperfecta similitudinis 
sensu docebant esse solummodo hom«aeusion Patri. 
Respondet igitur Hilarius in Apologet.: Satis absolute, 
Domine frater. Lucifer, cognosci poterit , invitum me 
homoeusii mentionem habere. Sed quia tu similitudinem 
Filii ad Patrem predicabas, demonstratio ejus a. me 
[uit exponenda sine vitio. Unde liquet , Luciferum ita 
homeusii vocem admittendam concessisse, ut catho- 
lico sensu intelligeretur permissa; Hilarius vero, 
ut omnes vocum tollerentur ambages , et. ejusdem 
vocabuli communio ejusdem quoque Fidei societa- 
tem pareret et dissentientium animoruni concordiam, 
longiori disputatione demonstrat , qui prava esset, 
qu: recta vocis utriusque significatio, ac licet invi- 
tus honuusii quoque usum suo ipse assensu, suoque 
testimonio confirmat, ne quidquam vera Fidei sta- 
biliendze, et revocande paci in Ecclesiam posset 
obesse ; ita quod Lucifer simplici quadam animi con- 
fidentia probabat , Hilarius doctis quoque argumen- 
tis atque rationibus suffulsit. Neque levis est conjec- 
tura inde deducta, Luciferum, qui post Hilarii librum 
de Synodis, suos ipse pro S. Awianasio composuit , 
illius doctrina et monitis adductum similis vocem 
cum vocabulo equalis conjunxisse in laudato supe- 
rius testimonio, quo clarior fieret et mentis senten- 
tia et vocis significatio. 

Caeterum non desunt Lucifero locutiones alie, es- 
que gravissimz, quie Ariano errori adversantur per- 
spicue, quas inter vim habet maximam unius Deitatis 
confessio, qua scpissime usus est, ul quavis ex 
parte impiam bzresim oppugnaret. Cum enim Arius 
alienum externumque , quantum ad. substantiam  atli- 
net, Patrem a Filio esse doceret, inde sequebatur 
utriusque naturas penitus esse dissimiles, et invicem 
a sese disjunctas; et tamen, quo erat ingenio ad 
fallendum vaferrimo, in epistola ad Alexandrum Epi- 
scopum scripta, qu legitur et apud Athanas. in lib. 
de Synod., et apud Hilarium in lib. iv de Trinit., 
ait se idcirco non divisisse μονάδα in Divinitate ; 
quemadmodum Sabellius diviserat, licet unum idem- 
que esse Patrem cum Filio asseruerit. Αἱ hereticus 
homo vocabulum illud ea significatione usurpabat, 
qua singularitas intelligitur, el r^" Divinitatem 


d 


115 


LUCIFER EPISCOPUB GALARITANUS. 


7168 


ni Patri siagulareu tribuebat; hinc unionis notio, A suamque impietatem, id aelum objeete Sebellianz 


it epim vocabulum μονάδα vertit Hilarius, eam wnio- 
Mem indicat, qua omnem unius cum alio comemunio- 
aem respuit : Arius autem ideo arguebat Sabellium, 
inquit Pelavius in lib. vu, cap. 8, mum. 7, quod 
μοιάδα dimisiaset , quatenus. ditersaa personas, id esi 
qualiiales εἰ [unclioues , eamdem. hypostasim. obiiase 
censebat : ul idem εἰ uuua modo pro Patre, modo pro 
Filio se gesserit. Ubi advertendum est , Editores Opp. 
D. Hilarii sensum Arianz locutionis nen esse asse- 
cutas, eum in nota buic loco subjecta apud llilarium 
Ton. I, lib. iv. de Trinit. num. 12, aiunt, Sabellium 
im incarnatione unionem divisisse , hoc est in. Christo 
personorum dualüatem invexisse. Αἱ iidem posiea in 
lib. vi, nuQ. 11, aliter illum de Sabellio locum in- 
terpretai sunt ad bxc Hilarii verba , cujus wnionis 
dimisie eumdem, Deum divuit in Virgine, id est Sabel- 
lius: subjieiuat enim, Cum unio ad personas referri 
aoleat , koc per ae senat, personam in. Christo noa 
[wissa singularem, ut explicuimus pag. 80, seilicet ad 
num. 19, lib. iv: Sic tamen potius intelligeulum vide- 
με, ut Salcllius unienem in Virgiue diviserit , qua- 
(4944 post suscaptati üt 40 carnem eidem Dea Patris ac 
Filii nomina ascribere cotperit , nominum augens nu- 
MArum, non personarum : qua eum Pelavio quodam- 
medo cohmrent, licet hec nomina Patris εἰ Filii 
nen ig lucarnatione primo distinxerit Sabellius, sed 
ipsa Filii a Patre diversa munera diversasque actio- 
n04, Rec vocabulum unio hic possit ad personas re- 
ferri, cum ex Ariane sensu, uti monuimus, singula- 
ritatew, peoprie significet, et Graecam vocem μονάδα, 
quam Hilarius wumioném interpretatur, unitatem , seu 
clariu& δὲ vim vocis exprimegdam  wnicitatem , alii 
το οἱ vere iuterpretati sint ; quod enim a Latinis 
uxig ἃ Gracis ἕνωσις dieiur. Neque probandum prz- 
tarea est, qued aiunt, Sabellium in Christo persona- 
run dualitatem invexisae ; quippe, ut Epiphanius per- 
blat har. 62, lzrelicus iste. dicebat, Filium emis- 
aum fuisse a Paureip bominem tamquam radium divi- 


nialia, qui oummia. illa perfecit, que ad redemptionem. 


humani generis attinebant ; veram aulem ἐνανθρώπησιν 
aen Incarnalionem non agnovi, sed meram ἐνέργειαν, 
εἰ operationem divinitatis in. homine Christo, inquit 
Petavias ia lib. 1 de lncarn. cap. 5, num. 7. Nam 
quod persona. Patris bominem assumpseril, et Pater 
im bomine passus sit, unde Patripassiani exorti, hxe 
prepria Néeti e, Noetianorum bhzresis fuit, de qua 
Epigh. hzeres. 57. Quin etin nota paulo superiore 
ad bxc verba llilarii lib. vi de Trin. num. £4: 
Velentes árigni nihil inter Patrem et Filium esse 
unum , dixüuz a Sabellio unionis. crimen exprobrant, 
lids. perperam scripsere, propriam atque omnibus 
noiam. i hec fuisse Sabellii heresim, quod unionem tn 
Dea gradiearci : αἱ quod unionem in Christo divideret 
minua innotuisse : hoc auem [raudulenter, non. itid 
expressit hxius ; wt. Catholicos unionem fn Deo detes- 
ἰαμί4ε. εἰ. distinctarum personarum ín natura equalitt- 
tem, gaoGuemtes cum Sabellio pariter damnaret ; nam vt 
calliditate et fuco vezborum unice $e tuetetur Arius, 


hzresis dogmate intendebat, αἱ fraudulento μονάδος 
vocabulo anitgs Divinitetis 8 se videretur. a(ürmari , 
quam a Sabellio dividi jaciahai, quis bic ἐκ indivi- 
daa quidem substantia etmdem Patris Divinitatem οἱ 
tribuebat , qui Filius ia. sacrin libris voestar; quod 
Arius omnino negabat. Haque Ariaua menadis sen- 
$us hie etat, ut Petrem unwan esso Deum diceret na- 
tura ei esocnlóa, Film vero, qui a Patre elienus, Di- 
vinialem adeptum esse solo nonine, et quadam digni- 
lotis porlicipatiene : binc versipellis hcereticus wnum 
Dewn noa negahat, Filio sejuxeto a. DiviaMtate Da- 
(τ, οὐ negabst unm Dewn, eum duos quodammodo 
Deos alierum cssentie, alterum gratia ebirwdebat. Hue 
igiur speotant Luciferi leeutiones, quibus unam be- 


B bere Pairem et unicum ejus. Filium Deitetem, nnam 


wiadicari à Catholicis Divinitatem Patri et unico ejes 
Filie, defendi qued una. Diwinitas si Pairis et unici 
ejus Fili , unam Douatem possidere Patrem οἱ Filium, 
passim afürmet in snis libris, δὲ in lisdem repetitae 
&Ppis:me leges : Divinilatem enim, qnam Arius 
wmem esse quidem, δ in. Patre :olummodo aiebot, 
was εἰ camdem esce in Patre οἱ Filio dectarant ea 
verbe, et hinc nnam. 6650 ot eamdem niviusque natu- 
rem. iisee Luciferi testimoniis eeus est etiem Pete- 
vies im lib. iv eap, ἐδ, vt divine epsentior singalari- 
intem ex Latinis Patribnseomproberet : Lucifer Cela- 
ritenus eguelis Hilarii non some! unem 00cc deitatem 
afirma Patris οἱ ἘΠ, et perfectom esse divinam 
Trinitatem, ct vnam hebere substantiam, lib. de non 


€ parc. ἐπ Deum delng. οἱ Moriondum «sse pro. Filio 


lei. Perro hajusce vetabuli Peitas tanta vie egt , ut, 
qued Peiavius advertit in lib. vm, cap. 8, num. 7, 
plures 6 Patribus Deitatem , seu. Divinitatem μονόδαι 
esae, id est unilatem, esmque perfectissimam, qualis 
est numerica, defendant; quorum testimonia is exbi- 
bet in lib. xiv, eap. 15, nam. 5. Sic ena Beitas idem 
sonet ae unitas Dovinitatio, que cum sit propria na- 
(opio, et. untiatem indicot essontig ; id qued Lucifer 
magis ἐνοργικῶς expressit in lib. de von porc. in 
Deem delimq. eum scribat , credeve Chwistienos quod 
«na sit eternitas Patrie et Filii , quia una est Bealitas. 
Atque hie non est silentio prietereundem, qnod no- 
bie exeidit , cum in Hb. de non conv. eum ber. p. 16 
(^ic col. 180), ad hxc Luciferi verba de Dei consilio, 
48:5 antea in editiene Tiliena legebantur, notavimus 
ex Latinie et Cod. Vatic. essel egendum de Dei Filio, 
sive ut idem Codex, de wniro Dei Filio : recia enim, 
et vera, eaque spprime effteex est illa locutio de Dei 
consilio ad tuendum eontra Arienas fraudes catheli- 
cem doetrinem. Arms nemque in sea Thalia docue- 
rat, Fiiom , cwm oit Filius, cobuntete Patris veve e»- 
stifiesr ; idcirco esae itum Putre pousriorem arguebat, 
ex que principem habeerit; quod in epistola ad. 
Alexandrum Episcopem conürmevkt scribens, Deum 
gemwiese Filium.... natum. autem nen. putative, sed 
vero, obeeeufum volenteti sue ; uti legitur apad Hile- 
rium in lib, rv de Trinit. ; nom apud Axhanacium un. 
Mb. de Dyned. iia lere sententia. exprimitur ab im. 


71 


PRJEFATIO. 


718 


terprete latino, Deum qui genuit Filium.... non opi- A Basilius jn epist. 78, al. 125; paulatim autem cre- 


nione factum aul cogitatum, sed re vera subsistentem , 
eumque subsistere fecit sua volunate ; qux» in Greco 
hujusmodi sunt, οὐ δοχύήσει, ἀλλὰ ἀληθείᾳ ὑποστήσαντα 
ἐδίῳ θελήματι : de quo tamen veteres Patres aliquando 
inter se disputarunt , cum alii docuerint, Filium xa- 
turaliter ac sine voluntate , alii non mecessario , ac vo- 
luntate genitum fuisse; quorum sententias optime 
explicat , et inter se se conjungit Petavius in lib. vi 
cap. 8, num. 32: Utrique enim eam voluntatem re vera 
admittunt , qug necessaria sil ; el illam rejiciuni a ge- 
neratione Filii, que sit libera, et cum deliberatione, 
atque utriuslibel potestate conjuncta; quo maxime 
speciabat Arii doctrina, hanc liberam in Patre vo- 
laptatem fuisse impüssime affirmans ad generandum 
Filium : Quocirca, utor Petavii verbis num. 21, ad- 
versus Arianam cavillationem hac se praecriptione tu- 
lati sunt veteres aliqui , ut Filium ipsam esse volunta- 
tem. Patris , ipsumque dicerent esse consilium : ex quo 
id cfficiebanl , non eo priorem esse Patrem , quia sine 
voluntate consilioque esse non potuit. loc argumonto 
51 sunt Patres aliquot, quos ibidem Petavius cnu- 
merat; in primis Cyrillus Alexandrinus in lib. vu 
Thesaur. Filium vivens, ait, esse Patris consilium, per 
quod universa fecit. Quare εἰ consilium et voluntas Pa- 
tris est , quomodo generationem suam voluntas prece- 
det? quam loquendi rationem laudat Augustinus in 
lib. 1v de Trinit. cap. 20 ; rectius tamen dici affir- 
mat consilium de consilio, voluntatem de voluntate. 
Quidam, inquit, ne Filium consilii vel voluntatis Dei 


scentia impietatis semina, que prius αὐ Ário heresis 
auctore jacta, pestea vero ab iis.qui illius errores im- 
probe exceperunt, ad Ecclesiarum perniciem enutrita 
sunt, ipsaque impielalis series in. blasphemiam contra 
Spiritum. sanctum erupit. Hinc igitur Lucifer, qui in 
Conatantio Augusto impietatem iniquissismi dogmatis 
insequebatur veluti Arianz haeresis fautore potentis- 
simo, hiec eidem Genstantio exprobrat iu lib. de non 
conv. cum bzret. : H/lico ut occupasti Italiam , eccle- 
siam ejus lentasti vertere; dixisti Deum Pairem son 
esse verum Deum Patrem, unicum ejus negans Filium, 
ofirmans non esse illum vorum Filium ; astruzisti eliam 
Sanctum. Paracletum Spiruum fabricatum esee ἐς ni- 
hilo, descendere ex nihilo; in cxteris autem libris 
Spiritum sanctum equalem Patri ac Filio aeternitate , 
poteMia, magnitudine, dominalione esse (uelur : sic 
in lib. 1 pro S. Atban. unam poteniiem habere , ait , 
Patrem εἰ Filium et Spiritum sanctum; et in à. unam 
eternitatem habere Putrem et Filium e& Spiritum. san- 
ctum clamantibus sacris Seripturis; et in lib. de non 
parc. in Deum delinq. : Tunc cum cognoscere coperis 
Patris et Filii εἰ Spiritus sancti unam nos recte confi- 
tericlernitatem, cum videre ceperisquod una sit magni- 
tudo unaque yolentia in Palre et in unico ejus Filie, et 
in sancto Paracleto Spiritu, etc. Quz ad signiücandam 
eamdem in Spiriln sancte natuwam οἱ Divinitatem 
cum Patre et Filio vim habent maximam, presertim 
ex adjunctis Sancti et Paracleti, ut probat Petavius 
veterum Patrum auctoritate in lib. u cap. 13. Sed 


diceret unigenitum Verbum, ipsum consilium, seu vo- C in primis laudi tribuendum est Lucifero, quod unus 


luntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed me- 
lius, quantum existimo, consilium de consilie, et vo- 
luntas de voluntate, sicul substantia de subsiantia, sa- 
pientia de sapientia. Ex quibus constat, quam recta 
sit Luciferi locutio, et ad fallendas arcendasque Arii 
insidias ac dulos aptissima, quzeque omnino in suum 
locum debeat ideirco restitui. 

Alterum Arianz haeresis dogirua primigenium, et 
cque nefarium, quod illius auctor impie dissemina- 
vit, boc erat, Spiritum sanctum esse a Filio creatura 
creaturam , ut tradit Petavius in. lib. 1 cap. 14, 
num. 413, auctoribus Epiphanio ad bzeres. 69, et Au- 
gustino in lib. de bares. cap. 69. Equidem Arius 
scripserat in Thalia, Triaalem esse non simil) majes- 


ex paucis fuerit , qui , fürente sub Constantio Ariana 
hzresi, Spiritus sancti Deitatem palam et expressis 
verbis testatus sit. Hinc illius auctoritate usus est 
etiam Petavius in lib. ni, cap. 7 num. 14, dum reji- 
cit argumentum Joannis Crellii adversus Spiritum 
sanctum desumptum ex antiquis Patribus, quos in- 
quiebat novus isle Arianus Bhumquam Dei nomine 
appellasse Spiritum sanetum usque ad xtatem Hila- 
rii Pictaviensis : Petavius enim plurima ex veteribus 
Patrum scriptis testimcenia colligit, quz Spiritus 
sancti Divinitatem perspicue testantur, ipsumque Hi- 
larium a calumniis defendit, quas in ipsum ejusque 
libros de Trinitate ingessere Erasmus et ipsemet 
Crellius; tum subdit, Lucifer Calaritanus Hilarii 


tate, et impermiztiles invicem eorwmn hypostases, sive equalis loquitur, Una est divina sublimitas Patris et 
ut Athanasius interpretatur bereiiei sententiam in — Filii et Spiritus sancti. Verum lioc testimonium Pe- 
Orat. 3 cout. Arianos, alienas vicissim el incommuni- — tavio non prodest; nam mendum inéerpupctionis hic 


cabiles esse substauiias Pauris εἰ Fi et Spiritus sancti ; 
unde Ariani a Fulgeutio Triusiani dicli in respons. 
ad Object. 7 Arian. quippe tres in Trinitate essentias 
a se disiinctas, et alteram. altera per[ectiorem inesse 
jactabapi. Porro Petavius recte conjicit, Arium suam 
adversus Spiriuuu sancium blasphemiam palam nen 
docuisse αὖ iuilio, cum nulla bujus mentio fiat in il- 
lius epistolis ae libellis, peque iu litteris Alezan- 
dri centra Arum , Nicenum autem Cousilium ni- 
hil precipue sapxesit de Diwnitate Spirilus sancli, 
40 quod noudum iunc esset heec uoa qugatio, inquit 


inest, uti legitur in editione Tiliapa ; nisi. quia una 
sit sublimitas Pairis et. ΕἾΝ saucià Spiritus, in. beato 
manens Apostolo, ete. Quod mendum in boe nova edi- 
tione sublatum est Latiuii auctoritate, qui censet 
punctum figendum esse post voeem Filii,et recte; eum 
Lucifer p. 25 (hie col. 1025) hzec prz ponat iaterro- 
gans: Quid est, Qui cum im forma Dei esset? tum 
subjicit; nisi quod ipsem inaccessibilem luccm habet 
Filius, quam el Pater ; nisi quia una sit divina sublimi- 
(as Patris εἰ Filii. Sanclus Spiritus iu. beate manens 
Aposiolo, etc. Aie umen sunt Luciferi locutiones , 


Ν 


719 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


720 


qu» clarius indicant Dirinitatem Spiritus sancti , et A fecisset conferre se ad Arianos, non ejus filii regnare- 


jpsum Deum vere nominant, ac perspicuis verbis ; 
etenim in lib. de non conven. cum lixret. scribit : 
Fides Apostolica Trinitatem confitetur per[cctam , et 
unicam. Deitatem faletur. Patris et. Filii et Spiritus 
sancti ; οἱ iterum, unam esse deitatem Patris et Filii et 
Spiritus sancti;ac in lib. 1 proS. Athan.unam item Dei- 
tatem dicit Patris et Filii et Spiritus sancti ; etin i, 
tnam habere Deitatem Patrem. ac Filium et Spiritum 
sanctum. Dicimus autem unum fuisse Luciferum ex 
paucis, qui per ea tempora Dirinitatem SpiritusSancti 
palam et aperte profiteretur; quod ex Petavio con- 
firmatur, et ex Monachis Maurinis in Pr:fat. ad 
- Tom. Iii Opp. D. Basilii; ille enim, Nonnullos, ait , 
cateroqui Catholicos per idem tempus Spiritum sanc- 


mus; queis nihil contra objicit Lucifer pro causa 
Constantini tuenda. Tum lib. 1 pro S. Athan. p. 91 
(hic col. 857) : Tu etenim ipse testis es, iuquit ad Con- 
stantium, quod enim propter fidem, quam semper tenuit 
Ecclesia ac tenet, quod eam damnare noluerit Atha- 
nasius, missus fuerit ad exsilium, quia videlicet noluerit 
esse Arianus : idcirco namque Athanasium perosum ha- 
bitum a. patre tuo non fugil te ; quandoquidem et tu in 
ea eum digneris persequi causa, in qua fuerit et (uus. 
pater persecutus. Ac in lib. i1 se inique testatur dam- 
naturum fuisse Athanasium, si Constautii et patris - 
ejus voluntuti obsecundasset. llinc Baronius ad an.- 
956, num. 14, merito Luciferum reprehendit, quippe 
ea scripserit, qua a veritate penitus abhorrent ; at ad 


iun palam aperteque Deum nominari non sinebant , et B an. 521, ubi disserit de Romano Constantini baptismo 


qti vocare sic auderent , eis lamquam Catholice Fidei 
inimicis obstrepebant. Alii , etsi Deum esse non dubita- 
?-nl, pacis ac concordie studio, et ne malevolos istos 
e7enderent , publice id minime profitebantur. Primos 
redarguit Basilius in lib. deSpirit. Sanct., et in epist. 
vit, al. 441, scripta an. 360. Alteros vero Dasilius 
i;se imitatus est aliquando, duabus potissimum de 
ccusis. Prima erat ut infirmis consuleret , altera ut. fu- 
rentibus haereticis locum prariperel perturbande el vas- 
tende Cappadocie, inquiunt Maurini Editores in lau- 
data Prafat. num. 5, qui Basilii consilium fuse eru- 
diteque tuentur. At Lucifer quo erat animo fervens, 
et mira in dicendo libertate , unice Fidei causam 
Rpectabat, et quibusvis poterat modis sive re sive 


verbis sive scriptis, ut illam publice et sine ulla ver- C 


horum ambage testaretur, ut Áriauos ad cjurauda 
impia lizreseos dogmata adigeret, tota ingenii vi 
conabatur. Propterea de Fide Luciferi ac doctrina 
hxc merito Athanasius scripsit in altera ad illum 
epistola : Quis non pervidet, exceptis Arianis , ex tva 
doctrina veram quidem fidem, maculam autem Ariano- 
rum? Valde et admirabiliter, ut est lumen a tenebris, 
i'a separasti veritatem a calliditate et hypocrisi hereti- 
corum, defendisti catholicam Ecclesiam, probasti nihil 
e5se, sed tantum phantasiam Arianorum verba. lnte- 
gram Luciferi Fidem laudat etiam Ambrosius in lib. 
de excessu fratris sui Satyri ; cujus Fidei heredes 
ipsum oflirmat reliquisse, eamque gravibus verhis 
commendant Faustinus et Marcellinus in Libello 
P ccum , etc.. 

8 Ill. — Questio critica in aliquot Luciferi loca. 

Quod ad hanc Przfationis partem attinet, ea pri- 
mum, qux de numero Episcoporum, qui in Concilio 
Mediol. interfuerunt an. 255,diximus hic examinanda 
esse nota subjecta p. 14 (hic col. 777 not. a), vide jam 
tractata in ipsa Luciferi Vita, veluti aptiore in loco, 
uti etiam ea, qux de Edicto Constantii Imperatoris 
scpissime Lucifer scribit, presertim sub initium 
lib. de non parc. in Deum delinq. Primum igitur hujus 
«quaestionis locum sibi vindicat Luciferi sententia de 
Constantino Áug., quem labe Ariani erroris aspergit 
in lib. de Reg. Apost.p.59 (hic col.804), inquo Constan- 
tium hzc loquentem inducit : Nisi pater meus bene 


num. 51: Scimus apud Luciferum Calaritanum Con- 
stantinum | Imperatorem. infamia heresis laborasse , 
quod S. Athanasium exsulare jussisset. Verum magis 
ipsi credimus Athanasio, qui eum sepe excusat, et post 
obitum Constantinum pium, felicis mcmoria, atque re- 
ligiosissimum nominat, orat. 1 adv. Arian. et Apolog. 
ad Constantium , tum in cpist. ad Solitarios, in qua 
ΒΌΪ exsilii causam in fraudem et insidias Arianorum 
rejicit. Equidem veteres Patres non pauci catholicos 
Constantini sensus , et recte Fidei conformes pluri- 
bus laudant, et Hilarius in lib. 1 advers. Constan- 
Gum hunc pietatis paterne heredem rebellem appel- 
lat, et Epiphan. hxres. 69, Constantium item incre- 
pat, quod non secundum fidem patris processit. Erant 
tamen nonnulli, qui ex iis, quz? tum gerebantur, su- 
spicionem facilecapiebant, quippe rerum minus con- 
Scij, de Fidei integritate in Constantino; nam et 
Athanasii exsilium, et Arii ad Catholicorum com- 
muuionem restitutio ἃ Constantino Eusebianorum 
dolo probata dubios haud injuria cunctorum animos 
in re tam gravi tenebant: quare is morti proximus 
hzc verba pronuntiasse dicitur ab Eusebio in ejus 
Vitalib. iv, cap. 62 : Μὴ δὴ οὖν ἀμφιβολία τις γίγνηται, 
Nulla jam dubitatio sit ; quorum verborum sensus sa- 
tis est obscurus, subdit Valesius in Annot, an Con- 
stantius id voluit dicere? « Cesscnt jam omnes dubi- 
« tare de me, utrum re vera Christianus sim ; nemo 
« in posterum suspicetur, me verbis dunitaxat , non 
t ex intimo cordis affectu Fidem Christi amplexum 
€ fuisse. » Quamvis Graca vox ἀμφιβολία possit hoc 


᾿ loco sumi pro ἀναβολὴ, id est omnis mora, omnis amo- 


veatur dilatio; qui quidem sensus magis coheret cum 
precedentibus de baptismo scilicet ad mortem usque 
dilato. [linc Baronius ad an. 356 Luciferum hisce 
excusat: Porro rerum tunc gestarum. prorsus ignarus 
ille, quod scisset , Constantinum Eusebianorum persua- 
sione , itidemque Arianorum , Athanasium in exsilium 
in Gallias amandasse, credidit omnino id factum, quod 
Constantinus transisset ad. Arianam heresim ; idque in 
eum inconsulto nimis declamare non destitit. Preterea 
quz in volgus tunc ferebantur, quod Arianum bap- - 
tisma is suscepisset ab Eusebio Episcopo Nicome- 
diensi, et suspectz religionis homine, qui morienti 


121 


PRAEFATIO. 


121 


Augusto adfuerat, tum quod testamentum | tradidisset A, loco libri de Reg. Apost. pag. 40 (hic col. 805), ubi 


presbytero cuidam Arii laudatori , quem ut virum bo- 
mum soror ipsius Constantia moriens ei commendave- 
rat, ut seribit Sozom. lib. n cap. 54, co magis su- 
spicionem in Constantinum augebant ; ut nihil prop- 
. terea miremur, si Lucifer in eam opiuionem prolap- 
$us sit, quam audiebat aliorum ore eL consensu in 
. privatis hominum colloquiis, ut moris esse solet, 
pervagari. Sane Hieronymus in Chron. [τος de Con- 
. Slantino scripsit : Constantinus exiremo υἱ suce ten- 
pore ab Eusebio Nicomediensi Episcopo baptizatus in 
Arianum dogma declinat ; que in omnibus hujusce 
Chronici exemplaribus jam editis, el in vit Vatic. 
mss. leguntur, uti animadvertit Pontacus in notis ad 
bunc locum; unum tamen Lodonense ms. sic eadem 


perspicuis verbis Josaphat sanctissimum regem Juda 
comparat cum Constantio, et utrumque sacrilegum 
manifesto appellat : Quando consideres ctiam filium 
Basaanuis trigintaquinque,cum fueril ut tu sacrilegus, 
regnasse apud Judeos. Error quidem inest nomini huic 
DBasa sive interpretis sive librarii culpa, cum in sa- 
cris libris pater Josaphat ubique Asa appelletur, et a 
Josepho in lib. «ir Antiq Jud. cap. rr et seq. Asanus et 
Ássanus absque ullo veterum codicum discrimine : 
erravit autem Lucifer in consignandis regni annis , 
qui Josaphat tribuuntur ; nam anni triginta quinque, 
quos jn ejus regno suppulat, xtatis anni sunt, quam 
tum gerebat, cum ad regnum evectus fuit, ut clare 
constat ex }} Paralip. cap. xx apud Septuaginta : 


describit : Constantinus. extremo vit& sug tempore ab B καὶ ἐδασίλενσεν Ἰωσαφάτ ἐπὶ τὸν Ἰουδὰν, àv ἐτῶν τρια- 


. Eusebio Episcopo Nicomediensi baptizatus , Eusebius 
in Árianum dogma declinat. Et Alcobaciense ms. et 
. Vatic. unum pro Constantino Constantium nominat , 
, qui tamen Nicomedia procul baptizatus fuit ab Euzojo 
Episcopo Ariano, auctore Athanasio iu lib. de Synod. 
Baronius ad an. $24, putat ea verba Chronici Hie- 
ronymiani esse expungenda , quippe Hieronymo af- 
ficia , quod tamen Pontacus efficere ausus non est 
contra mss. Codicum fidem, licet Baronii sententiam 
. sequatur de unico Constantini baptismo Romz sus- 
cepto per Sylvestri Pontificis ministerium. Nos- 
irum profecto nou est banc controversiam aggredi , 

qux magno utrimque partium studio agitur inter Ec- 

clesiasticos Scriptores, utrum scilicet Nicomedi:e an 

, Rom: Constantinus baptismum susceperit : Daniel 

tamen Papebrochius in Comm. Hist. de S. Constan- 
tino M. Imperat. ad diem 21 Maii Doll. cap. 3, Ni- 
comediense baptisma tuetur adversus Baronium , et 
Hieronymi verbis hauc interpretationem accommo- 
dat : Id cst , inclinare visus est Constantinus in eorum 

. sententiam , qui ὁμοουσίον vocabulo abstinendum cen- 
. Sebant , non ut luereiico sed ut novo, ideoque scanda- 
lum generante apud eos, qui Nicene Fidei omnino se 

. adherere profitebantur, persuadebantque Imperatori , 

ut crederel, eos, qui eocabantur Ariani , voce illa sup- 
pressa ad concordiam redituros : οἱ, Simili modo alibi 
. Hieronymus scripsit propter receptam Valentis εἰ Ur- 

. sacii con[essionem in specie Calholicam , quod ingemis- 


. .cens orbis terrarum miratus est se csse. Ariunum. Haec 


. ille pro Hieronymo, qux Lucifero aptari nequeunt, 
. neque testimonio Isidori in Chron. quod hujusmodi 
. €8L : Constantinus in extremo vite suce ab Euscbio Ni- 
comediensi Episcopo baptizatus in Árianum dogma con- 
. verlitur. Heu proli dolor ! bono usus principio et fine 
, malo; al. bonus principio, et fine malus; queis hzc 
subdit Jacobus Breulius in notis : Hanc sententiam 
doctere[ellit Cedrenus in Compend. Histor. invita Con- 
stant. At hi, licet erraverint, error ex populari so- 
. Jummodo fama exortus errantium culpam plurimum 
imminuit; quod Lucifero et Isidoro accidisse puta- 
mus. De cultu S. Constantini M. apud Grzcos vide 
, Papebrochium in loco laudato. 

Multo estdifücilius Luciferi sensum explicare in eo 


χοντάπεντε ἐν τῷ βασιΔεῦσαι αὐτὸν : Et regnavit. Josa- 
phat super Judam, cum esset annorum triginta quinque 
in regnando ipsum ; quod ibidem Vulgata con(irmat ; 
annos vero regnasse viginti quinque testantur itidem 
Septuaginta tum in cap. eodem libri II. Paralipom. 
xai εἴχοσι καὶ πέντε ἔτη &Gac suot», el vigiuti et quin- 
que annos regnavit ; tum in lib. lll Reg. cap xvi, qui- 
buscum consentit Vulgata, et Josephus in lib. ix 
cap. 9, qui scribit regem hunc, exacto quidem 
vie su? anno sexagesimo, regni vero vigesimo 
quinto diem supremum obiisse: unde Latinius recte 
conjicit, Luciferum haud assecutum fuisse sensum 
hujus testimonii adeo in sacris libris perspicuum. 
Porro dubium nou est, quin Lucifer Josaphatum 


C innuerit iis verbis, quxe ex sacro volumine describit, 


et ad hunc regem pertinent, III Reg. xvi apud Sep- 
tuaginta: Et in anuo undecimo Ambri regnat Josa- 
phat filius Asa... et ambulavit in via Asa. putris aui , 
et non declinavit ab eu, faciendo rectum in. con- 
&peciu Domini, Tantum ezcelsa non abstulerunt. Sacri- 
ficabant in excelsis, εἰ adolebant; qux leguntur 
repetita eap. xxii; Et ambulavit in omni via Asa pa- 
tris sui : non declinavit ab ea, faciendo rectum in oculis 
Domini. Verumtamen excelsa nou abstulit. Adhuc 
populus sacrificabat, εἰ adolebant in excelsis. Haec au- 
tem laudi profecto tribuuntur piissimo regi preter 


.ilud, quod passus fuerit impia Deorum sacra ab 


Hebrxo populo frequentari, nec profanos lucos, et 
erecta in iig Numinuni delubra penitus everterit. 


D pine igitur Lucifer causam se nactum putaverit, 


cur posset Josaphatum cum Constantio conferre ; 


.me scilicet mirum huic videretur, si catholicam 


fidem pro Ariana hzresi tuenda insecutus tranquil- 
lo diuturnoque regno frueretur, cum et rex Josaphat 
qui ob permissum nimia in populum indulgentia 
idolorum cultum vindicem iu se Dei iram provoca- 
bat, diutinam tamen in regno felicitatem obtinuit. 
Nec iuter utriusque crimen comparatio re vera in- 
siituitur, sed inter prosperum vit:e cursum, quem. 
ulerque exegit; licet et Constantius vere sacrilegus 
debitas sibi a Deo poenas jam, promeritus sit, et 
Josaphat , qui sacrilegia populi tolerabat, justa 
$us culpse animadversione puniendos fuisset. 


185 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


724 


quidem in libro Eccli. eap. xci, 5, hsec legimus: A Est Helias de Dei gaudens amicitiis, e! est Achab exsol- 


Preter. David εἰ Exechiam et Josiam omnes. (reges 
Juda) peccatum commiserunt ; queis advertens Luci - 
fer, et acri zstus vi abreptus, ut pil etiam rcgis 
exemplo fidentem sibi inanem Constantii Jactantiam 


retunderet, sacrilegum dixit Josaphatum , cui peeca- - 


(um. permissi populo sacrilegii tribuitur lis verbis: 
Verumtamen excelsa non abstulit : cum ceteroquin ín 
lib.1 proS. Athan. p. 81 (Aic col. 8&7), Josaphat Deo 
dicatum regem Juda commendet , ejusque laudes ut 
viri Deo dicati fuse persequatur. Quxe hactenus de 
mente Luciferi hoc ín loco ita duximus explicanda, 
ut omnis de ejus religione erga sacros libros , qui 
regis hujusce pletatem pluribus celebrant, ambigui- 
tas, et omnis ab cjusdem libris antilogia auferatur. 


vens perpetuas ponas. Erit sine dubio Athanasius in 
convivio ubi est Flelias, et tu eris in loco lllo tormen- 
lorum, etc. Istud est sapere, ut elegisses. infelicitatem 
eternam Achab regis , magis quam frui fellcitate per- 
pelua , quam est. conseculus Helias? Qua profecto 
ejusmodi sunt , ut. indicent , Ellam zternam gloris 
coelestis felicitatem adeptum jam esse. Flures qui- 
dem feruntur sententiz inter Interpretes sacros et 
Theologos de loco, iu quem translatus fuerit Elias ; 
sed certum mora locum, ubl Ellas οἱ Enoch degunt 
numquam designavit Ecclesia, Inquit Calmetus ad IV 
Reg. x1; improbantque S. Augustinus lib. n de pecc. 
origin. cap. 5$, S. Chrysostomus hom. 91 in Gen. et 
22 in epis]. ad Hebr. et Theodoretus quest. 45 in Gen. 


Addere hic lubet et alium Luciferi locum, in quo B eorum licentiam, qui in tanto Scripturarum ea de re si- 


Manassem quoque regem Juda comparans cum Con- 
stantio in libro de Reg. Apost. p. 46 (Aic col. 811), 

hzc imperatori minitatur : Noli tibi ipse misereri 
. ut temet ad Deum  vertas, noli. corrigere ne[arios ac- 
(us (uos , οἱ invenies tie torqueri cum Manasse ; 
qu2, si de :eterna Manassis pena intelligi velimus, 
His profecto ^on cohzren!, que de penitentia ha- 
jJusce regis sacra litterz testantur ]] Paralip. cap. 
xxxii : Qui postquam coangustatus est, oravit Dominum 
suum , et egit. penitentiam valde coram Deo patrum 
suorum. Deprecatusque est eum, el obsecravit intente : 
et exaudivit orationem ejus , reduxitque eum Jerusa- 
lem in regnum suum, et cognovit Manasses, quod Do- 
minus ipse. esset Deus. "Tum qu: pie sancteque ges- 
sit ia regno, ibidem narrantur cum laude; unde co- 
gnoscas Manassis poenitentiam sinceram fuísse; et 
concessa eidem a Deo venía probatam, ut Calmetus 
etiam animadvertit ad librum 1V Reg. cap. xxr; quin 
immo a suscepto jam religiosze vite instituto haud 
amplius luin legimus deflexisse : et Josephus lib. x 
Antiq. cap. ὅ hxc de Manasse memoriz prodidit : 
Aliqui vero in istis. mutatus in. melius ita. reliquum 
vite egit, ut beatissimus dignusque imitatione ex. illo 
tempore habitus fuerit, quo carpit pletatem erga Deum 
colere. Verum quidem est, Manasse post capiivita- 
tem regnante, populum immolasse in excelsis Domino 
Deo suo illicito cultu ; sed illud huic regi ineommo- 
dim. contigit, subdit ibidem Calmetus vers. (TT, ut mi- 
nori polleret auctoritate, quam opus fuisset , ut eum 
abusum aboleret , licet is proeceperit Jude , ui servi- 
ret Domino Israel , teste sacro Seriptore vers. 46, et 
inde non consequitur eerte, seternum Manassi sup- 
plicium a Deo inflietum 'fuisse. De quo cum nihil li- 
ceat affirmare, divinis libris omnino silentibus, ap- 
tus nostro quidem Judicio locum Luciferi interpreta- 
beris, si putes, ipsum temporariam Constantio penam 
minitari, uti Manasses regno dejectus diuiurnam 
apud Babylonios et zrumnosissiniam captivitatem 
saübivit. Postremus Lueiferi loeus qui singalarem 
postulat animadversionem ad Eliam spectat, de quo 
hzc lib. 1 pro 8. Atban., p. 80 (Me eol. 845), Hellam 
conipice translatum ad amieltias Dei perfruendas anter- 
145; et nunc Achab torquetur in emtevioribus tenebris. 


lentio magistrorum more sententiam audacter pronun- 
liant. Ex Hebrzis quidam , quorum oplalones affe- 
runt Munsterus et Vatablus, censuerunt, Eliam 
in ipsum re vera ccelum , scilicet Paradisum , rap- 
tum fuisse, et vestes corpusque ejus in sphzera ignis 
fuisse absumpta; sed hos vel una Josephi auctoritas 
potest refellere, qui in lib. x Antiq. cap. 2, Sw 
idem tempus, inquit, Elías ez hominum conspectu sub- 
latus est : nec in hodiernum usque diem quisquam 
novil qui fuerit ejus exltus. Non defuere tamen later 
Christianos Scriptores , qui persuasum haberent, 
Enochum et Eliam absoluta anim! et corporis gloria 
beatos esse ; ita enim sentit Proeopius Gaza, qui in 
Comment. ad Genes. affirma!, utrainque eidere divi- 
nam essentiam, et in corporibus gloriosis cum Christo re- 
gnare ; Procopium vero secuti sunt Augustinus Fa- 
gubinus in Recognit. Vet. Test. ad eap. n Gen. et 
Catharinus ín. opusc. de eonsumm. gloria Christ , 
contra quos uberrime disserit Franeiseus Suarez ἴῃ 
sect. 4 disput. 55 ad 5 part. D. Thom. quss. 19, 
art. 5, Tom. xvii Opp. Et ilios in eam sententiam 
fortasse adduxit tam. Ecclesiastici testimonium cap. 
xLIV, ubl legitur : Henoch translatus. est in. Paradi- 
sum , tum quorumdam Patrum locutiones a Lucife- 
rianis haud absimiles: nam Hieronymus in epist. 
ad Pammachium Enoch et Eliam appellat paradisi 
colonos, qui divino consortio et celesti. pane fruuntur, 
et saturantur. omni verbo Dei habentes eumdem Do- 
minum , quem et cibum; et Ambrosius In lib. de Na- 
both eap. xv eque, ac Lucifer, scribit Elism pre- 
mio coronatum esse «terno. Sed quod ad locum atti- 
net , ín quo ambo versantur, optime probat Suare- 
zius Patrum auctoritate esse hunc seoretam aliquam 
reglonem terra, optimam tamen ac felicissimam, prowi 
illorum statui convenit, sive demum la terrestris 
Paradisus sít, sive huic similis regio; de vita autem, 
quam agunt , sentiendum omnino est eam ejusmodi 
esse, ut corpore divina virtute incorrupto, et a con- 
cuplscentia ac humanis :erumnis immuni per fi- 
dem εἰ absiractieam cognitionem Del contemplatione 
et amore fruantur; quod Patres plures asserunt, 
dum negant, illos zternam regni ccelestis. bea- 
Utudinem adeptos esse. Docet autem idem Searesius 


725 


 PRAPATIUO. 


in tomo I Opp. lib. τι, eap. 50, Non esse absolute À jussa adaetas, ut ingmít Hitárins in ΠῸ 1 ad Constan- 


impossibile hominem in corpore mortali elevari eceun- 
dum mentem ad videndum Deum, licet de cómmuni 
lege et potentia non concedatur hominibus mortalibus 
clara visio divine essentim; et si eui videlur fuisse 
coueessa , ut Moysi , et D. Paullo, id per brese tem- 
pus et quasi. in. transitu obtinere meruerunt ; nam 
quod alíquis homo toto tempore vita mortalis vel pro 
aliqua magna parte ejus habuerit illam visionem per- 
manenter et immutabiliter, in hoc sensu cerium est 
won esse factam dispensationem. Tgitar, ut hine ad Luel- 
ferum redeamus, ita ejus verba erunt intelfigenda, u£ 
siugularem quamdam perfectionem divine contemplatio- 
nis signiüicent, quemadmodum etiam Hieronymi tes- 
timonium explieat Suarezius; et per prolepsin quam- 


tiam, et decem post dies ab ejus adventu in Conel- 
lium advoeatus fuit: Eusebius Vercellensis Episcopus 
viv est omni vita Beo serviens. Jste post. Arelatensem 
Sgnodum, cum Paullinus Episcopus tantis. istorum 
sceleribus contraisset, Mediolauum venire pracipitur. 
Coacta jam illic malignantium synagoga , decem die- 
bus ad Eeclesiam vetitus est accedere, dum. adversus 
lam sanctum virum mafitia se perversa consumit. Swp- 
puratis deinde consiliis omnibus, ubi libitum est , ad- 
voeatur. Quas temporis notas, et intervalla, quae in- 
ter primam Arianorum ad Eusebium epistolam Con- 
cilii nomine, et alteram Luciferi, ae tertiam Con- 
&lantii , tum Eusebii moras et iter, ipsamque Atha- 
nasii damnationem necessario intercurrunt, sl simol 


dam seripsit Lueifer , uti Ambrosius, Eliam eterne D conferas , prefecto dignosees Luciferl ad Eusebium 


re vera Dei amicitie copuletum ineo cenvivio jam ecse, 
ubi erit eine dubio Athanasius; quia. ἐπ (translatione 
ipsa. confirmalus in. gratia et in bono, auctore Suare- 
zio , de futura beats -ernitatis possesslone vivít 
Seenrus. Ceterum daos hosce viros seterna gloria 
potitos non esse quatttor. hec argumenta faeile per- 
suadent; quod eo primum non ingrediuntur eorpo- 
rà nisi glorificata ; deinde quod &adilus in ceeles non- 
dum fuerat apertus; tertio qued Chrístus unus sit 
resargentium primítix ; demum qued uterque eub 
ipsum mundi exitium et finem prenuntiatauri sint 
divini Judicis adventum , qus sententia aul de Fide 
es', aut Fidei valde proxima, et glorioso in Antiehris- 
tum certamine mortem oppetituri ; de quo vide prse- 
cipue laudatum Suarezium ín sect. 2 diete dispet. 
55. Atque hisce expeditis, superest denique ut inquíi- 
ramus : 

. K 1V. — De tempore , quo singuli Luciferi. libri 

scripti sunt. 

Meque ed epistolam quod attinet, quam Lueifer 
seripsit Eusebio Episeope Vercellensi, at. Coneitio 
Mediolan! jem inito interesset, facile conjieimus da- 
(am fuisse mense eirciter Aprili haejusce anni 8865. 
Bicnim Pagius in Cvit. Baron. ad an. eumdem ani- 
madvertit ex lib. Theophili Patriarehz Alexandrini 
(6 conversatione et particulari vita Sanctorum Paecho- 
mii et Theodori cap. 4, Athanasium ante dlem víee- 
sinium quintum Mail damnatum fuisse in eo Geneilie, 
quod igitur Aprili meuse coaetum jam erat ; siqui- 
dem Busebius jitteris Antistitum Arianorum totius 


Concilii nomine, tum Lueiferi aeceptis, Veroellis ad- . 


liue subetitit, et Constantii demum epistola permo- 
i8, 86 postquam ei respondisset, Medielannm eom- 
mode profectus, ibi dies decem ante commoratus 
est, quam in eoneilium advecaretas, ut. Athanasii 
damnationi subseriberet. Baronius ad illum anuum 
censet Luciferi litterae ad Eusebium soeriptas fuiase 
post epistolam Constantii : sed Eusebias ipse Goa- 
«aniio respondit, se suscepisse eiiam litteras frateum 
et caepiseoperum suorum, quibus hoc intimare digna- 
(à sunt, e«t plena mihi , subdit, relatio per ipsos, quas 
ty parese jussioni in hoc wecessarium duzi, Mediola- 
NUM venire prepoerarem ; 00 autom advenit Constentil 


litteras in mensem Aprilem esse rejiciendas : et hine 
Mediolanense Concilium non sub ipsum omnino anui 
985 exerdium, ut Constantius ex ereditorum, quod 
ipse ait, sententia affirmet ia neta epistole Liberii ad 
Luciferum subjecta, sed vel sab exitum mensis Mar- 
tii, vel sub initium Aprilis ineceptum fuisse oportet; 
quo semu Pagii quoque verba intelligimus, qui Con- 
eilium Mediolanense eurrentis anni ΒΒ initlo cefebra- 
Ium seribit loeo laudato. 

Post Medielanense Concilium Maie mense eireiter 
sbeoluium, Lueifero et aliis Catholieis Episeopis ez- 
silio damnatis , Liberius Romanus Pontifex suas ed 
illos litteras aeripsit, qure in editione nostra Lueife- 
rianam epistolam proxime subsequunter. Beronius 
ad an. 3 existimat Liberium, ewm, qwe in eos ges- 
la fuissent , aecepissot , mon, littora hasce ad sia. 
gules ante Roma inisisso , quam Mediolanum ad He- 
peratorem dedaeeretur, et Constantius iu nota sub- 
jecta eirca medium annum 885 tempus consignat, quo 
fucrint seriptm. Nihil quidem certi hae in re eonstt- 
luere possumus, cum ipsa epistolze verba embigewmn 
quid prae se ferre videantur, illos enim ad futuram 
gloriam martyres destinatos appellat; twm. subdi: 
8cio hine me probabiliora vobis exhibere solatia , si 
oredalis me in exsilium simul eobiceum cese dotrusum., 
Denique ms adhucin ipsa oxepeetatione pondentom, quod 
a conseriio sesiso durio» necessitas interim disiralit , 
solia contrielor. Üpleveram. enim prior pro. omnibus 
vebis impendi, ete. lt: (Quia propimiores estis. Deo 
effecti, oralionibus me. . . . sublevato, ut euperventen- 
tes impetus, quide die in diem, cum anwuntiantur, gva- 
viora vulnera infligun( , telerabillter ferre possimus. 
igitur audierat Liberius,^eum hze scriberet, exottii 
posnam in Luoiferum, aliosque Episcopos deereiam 
fuisse ; se ipso quidem animi affectu iu. exsilio una 
eum illis versavi afürmal , qaod prior Ipse subilede 
eupiebat, et incerta exspceotationg pondere, dum im- 
pendentes sibi proeellss impetus prospicit, et ad 
graviora in dies mala toleranda animum parat ; que 
quidem omnia in id tempus reote conferas , quo sta- 
tim post Coneilium Eusehius Eunuchus Romam a 
Constantio missus est, ut Liberium Imperatoris jussu 
ad Arianorum eommunionem impelleret, et ad Atha- 


721 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


138 


nasium condemnandum adigeret ; unde tum szva in A debuit, quam ut consilii sui , rerumque ab se in eo- 


Catholicos Romanos tempestate exoria , Liberius 
paullo post egre populi metu , qui ejus umore flagra- 
bat, cum magna difficultate noctis medio potuit Medio- 
lanum mense Junio circiter asportari , quo a Con- 
stantio mitti preceptus fuerat , inquit Marcellinus lib. 
xv cap. 7. Quare et Baronio quod ad locum, eidem- 
que et Coustantio quod ad tempus attinet , quo epi- 
stola scripta fuit, assentimur. Hilarius in suis Fragm. 
jn Tom. n Opp. Edit. Maur. hzc praeposuit epistolae 
Liberianz in Fragm. vi: Liberius antequam ad ezsi- 
lium iret, hanc uniformem epistolam scripsit Confesso- 
᾿ fibus, id est , Eusebio, Dionysio , et Lucifero in exsilio 
constiuulis; sed ea verba, antequam ad exsilium iret, 
jta nequeunt intelligi, ut Liberius epistolam scripse- 
rit post iter Mediolanense, et exsilio jam damnatus , 
cum in illa cupere se testelur, ut parem iis dignetur 
illum Dominus efficere, martyrii scilicet merito et 
honore; nec verisimile est, Luciferum, uti et czete- 
ros , jam tum ad primum sui exsilii in Cappadocia 
Jocum Mediolano dissitissimum pervenisse, cum Li- 
berius Rom:e adhuc degebat: quare Hilarius iis ver- 
bis in exsilio constiiutis indicat, fuisse in illos exsilii 
penam decretam ; aut certe exsul et ipse, et eorum, 
quz in [talia gerebantur, parum conscius existima- 
vit, litteras a Liberio tum scriptas fuisse, cum sanc- 
ti confessores in destinatis singulorum exsilio locis 
constiterant. Utrum porro Lucifer aliique Episcopi 
adhuc Mediolani essent , an in itinere ad decreta 
singulis exsilii loca abducendi, cum Liberius scrip- 
sit, el Liberii anne litteras singuli acceperint , ne 
conjectura quidem assequi quidquam licet ; illud ta- 
men cerium Ammiani Marcellini , Baronii, Petavii , 
et Pagii auctoritate , Liberium eodem an. 355 in 
Bercense exsilium pulsum fuisse, non vero an. 556 
uti censuit Henricus Valesius in not. ad lib. 11 So- 
eràtis cap. 37. 

Post haec Lucifer jam exsul inter gravissimas'exsi- 
lii 2rumnas animo invictus et vehementi catholicae 
religionis tuendz» ardore incensus primum ad Con- 
stantium librum scripsit , cui titulus est de non con- 
veniendo cum hereticis. 1n eo totus est, ut gravi ora- 
tionis $!'ylo, et congestis sacrorum Bibliorum exem- 
plis, testimoniis et auctoritatibus probet , sibi et 
Catholicis Episcopis nefas fuisse cum Arianis con- 


sentire in Concilio Mediolanensi, quorum fraudes et D 


iniqua consilia noverat, et pacis esse auctores, 
quam Imperator nefario fictoque animo studebat in- 
ter partem utramque conciliare. Lege qua przsertim 
lib. de non com. cum haeret. in Constantium 
et Arianos acriter intorquet verba et sensa ; hinc to- 
tus liber quamdam suimet,qui pontificio nomine Con- 
cilio prefuerat, atque sociorum suorum veluti defen- 
sionem compleetitur. Quz proinde causa nosimpulit, 
ut huic libro principem pre czteris locum tribuere- 
mus; cum prima hac Consiantii cura fuerit, ut in eo 
Concilio Catholici Episcopi cum Arianis inunum Fidei 
sensum , ac animorum sententiarumque societatem 
eonvenirent ; et Lucifero nihil certe antiquius esse 


dem Concilio gestarum ratio omnibus pateret, et sux 
cause squitatem tueretur. Aliter quidem censent 
Tillemontius in Tom. Vll not. 1 et Montfauconius 
in vita S. Athanasii , qui Luciferi libros omnes ab 
eo compositos fuisse perhibent an. 560; quod de li- 
bris duobus pro S. Athanasio et nos affirmamus , 
haud ita de reliquis. Nec Gallandii opinionem se- 
quimur, cui lubet, post binos de Athanasio libros 
scriptos, ut ait, an. $60, paullo post et alios swcces- 
sive descriptos intra annum 561; qui auctores nullum 
prosua sententia argumentum przferunt. Baronius 
ad an. 356 huic fere anno attribuit priores quatuor 
Luciferi libros vet. edit., quihus is post Mediolanense 
Concilium Athanasii et fidei causam defendit : Qai 


B Athanasii tuendae innocentie causa episcopi jam antea 


proscripti fuerant , qui, inquam, ne in illum late ab 
Arianis senteniic subscribereni, in exsilium ex Mediola- 
nensi Conciliabulo in diversa loca [uerant deportati, 
quantumlibet inter hostes, tomen non desiere ejusdem 
Athanasii innocentiam. predicare , atque cum liceret 
eliam liueris contestari : quod inter primos egregie 
prastitit Lucifer Episcopus Calaritanus. Hic enim 
cum exsul ageret , pro Athanasio imprimis adversus 
Constantium. duos libros conscripsit , tertium. contra 
eumdem de non communicando cum hereticis, rursus 
alterum de Regibus Apostaticis. Quas quidem suas (n- 
cubrationes nequaquam apud se retinuit edendas post 
mortem l mperaloris quem vehementer iisdem exagitasset, 
sed certo homini dedit, qui eas ipsi deferret Impera- 


C tori. Verum libri pro Athanasio in an. circ. 260 0m- 
. nino rejiciendi sunt ; et, utrum cum his et alii duo- 


ad Imperatorem delati fuerint, suo loco inquiremus. 
Cum Baronio etiam Papebrochius primum tribuit lo- 
cum libris pro Athanasio conscriptis in cap. 14 Vitse 
S. Luciferi Tom. IV Maii Boll.; et cap. 4, negat to- 
tum volumen uno tractu Imperatori Constantio (fuisse 
continuatum, uti Tilius existimavit ; cum οὐδὲ quatuor 
libri nec uno omnes loco , nec tempore , sed successive 
scripti sint ; annum vero, quo fuerint elucubrati, non 
assigBat. At enim nos conjicimus hunc librum de 
Non conveniendo cum hereticis scriptum fuisse ἃ Lu- 
cifero, cum Germanicie exsularet, ubi Eudoxii A- 
riani Gerinaniciensium Episcopi crudelitatem atque 
s«*viliem perpessus est ; erat quippe Eudoxius Catho- 
licorum hostis infensissimus,ut propterea, ait Petrus 
Boschius in Hist. Patriarch. Antioch. ad Tom. IV Jul. 
Bolland., Luciferum Germaniciam tamquam in tutis- 


simam custodiam αὐ Eudoxium princeps hereticus 


Constantius destinarit ; quem sui exsilii locum innuit 


" Lucifer lib. 1 pro S. Athan. p. 65 (Aic col. 820). Hoc 


autem inlibro quamcrudeliter secum agerent Ariani, 
ipse describit p.14 (Aic c.775) hisce verbis sd Constan- 
tíum : Propterea odis nos,quia concilium vestrum ma- 
lignantium exsecremur; propterea inexsilio sumus, prop- 
terea in carcere necamur, propterea nobis solis prohi- 
betur conspectus; idcirco reclusi in tenebras custodi- 
ΜΓ ingenii custodia. Ànnus] porro certus, quo 
eumdem librum Lucifer composuit, constitui nequit ; 


129 


PR/EFATIO. 


150 


siquidem post primum in Cappadocia exsilium, illud- A suctoritate atque sententia. Id ipsum innuit Marcel- 


que brevissimum, ut Papebrochius animadvertit in 
ejus Vita eap. 1, Germaniciam abductus fuit an.356, 
'post occupatam a Georgio Cappadoce Alexandrinam 
Ecclesiam, quod et in Vita Luciferi οἱ pag. 66, not. 4 
(hic col. 854, not. c), dictum est; et Eudoxius An- 
tiochenum Episcopatum sibi jam arripuerat an. circ. 
558 ineunte , ut tradit Petrus Boschius ; cum Vale- 
sius in not. ad lib. iv Sozom. cap. 4, hoc Eudoxii 
facinus rejiciat in an. 357 dimidia quidem sui par- 
te elapsum : quare intra hoc tempus, quod intercur- 
rit ab an. 556 aliquot mensibus progresso ad an. 
$57, non omnino absolutum , aut ineuntem 558, Lu- 
cifer suum in primis librum scripsisse nobis videtur; 
et in hac epocha cum Baronio quodammodo con- 
sentimus. 

' Seripsit posteaLucifer alterum librum de Reg. Apost., 
eumque a ezteris sejonctum, ut ipse testatur in lib. 
Moriendum esse pro Filio Dei, p. 261 (hic col. 4031). 
Hojus argumentum et summa est, ut , proposito im- 
piorum regum exemplo, qui licet pessimam vitam 
egerint et idolorum cultum probaverint , diutissime 
iu regno floruerunt, ostendat Constantio verum non 
esse ejus animi sensum, quo ex florentissimo sui re- 
gni statu arguebat , se recte Arianam tueri fidem, 
et Nicznam insectari : identidem vero quzdam repe- 
tit, quse Constantius in Luciferum jactabat, et ad 
acta Concilii Mediol. videntur esse referenda; ita p. 
δὅ (hic col. 796) : Si male egissem, si, quomodo dicit 
" Lucifer, essem hereticus, jam mihi absiulisset Deus re- 


linus in lib. xv, cap. 8, ubi hzc de Liberio Pontifi- 
ce: Athanasium per asbscriptionem | abjiceré sede 
sacerdotali, paria sentiens ceteris, qui renuebant, ju- 
bente Principe, Liberius monitus; perseveranter reni- 
lebatur , nec visum hominem, nec auditum damnare, 
nefas ultimum sepe exclamans , aperte scilicet recal- 
citrans Imperatoris arbitrio. Quo in loco ita Linde- 
brogius : /psissima Liberii Episcopi verba ad Constant. 
]mper. Adjecit Theodor. Histor. lib. u cap. 16, οὐδὲ 
γὰρ οἷόν τε καταψηφίζεσθαι ἀνδρὸς ὃν οὐχ ἐχρίναμεν. 
Quo etiam pertinent, que Lucifer Calaritanus pro Atha- 
nasio scripsit. Sciebant illi non divina solum lege, sed 
etiam xn Tabul. vetitum indicia causa quemquam occi - 
dere. Salv. Massil. lib. vin. Basil. Magnus Epist. Lxx, 


B rag. 918. καχούργος μὲν οὐδεὲς ἄνεν ἐλέγχων καταδιχά- 


ξεται. Sacrilegis et proditoribus et veneficis potestas 
defendendi sui datur, nec predamnari quemquam in- 
cognita caussa licet. Lactant. lib. v,cap. 4. Horumli- 
brorum summa accurate confecit Papebrochius cap. 
9 Vitze Lucif. ; et cap. 4, affirmat eosdem conscriptos 
ac verosimiliter oblatos, et per Florentium denuo red- 
ditos videri, cum adhuc Germanicia essel Sanctus, sub 
Eudozio Ariano Episcopo exsul : iu quam sententiam 
adductus fuit ipsius Luciferi verbisinl.1p.65(hic col. 
830): Velad quem medestinasti Germaniciensium,Ado- 
tius ; ubi Germaniciense quidem exsilium indicat , 
quod antea pertulerit, non vero quod tum perferret, 
cum hzc seribebat: etenim pag. 91 (hic col. 857), 
aperte significat, bellum tum inter lomanos et Per- 


gnum; et p. 58(hic col. 803): Si [uissem hereticus, si, ut C sas iterum exarsisse ; Soporinus Persarum rez. nunc 


dicunt. Lucifer, Pancratius, εἰ Hilarius, Dei impugna- 
rem religionem, jam in me (uisset vindicatum. Scriptus 
fuit hic liber post 'Alexandrinorum caedem a Geor- 
gio Cappadoce et Syriano Constantii Duce patratam 
an. $56 et commoltam in Catholicos per /Egyptum 
Antistites feedissimam tempestatem , quam Lucifer 
memorat p. 43 (Aic c. 808), et ad an. 558 referri potest 
chronologica ejusdem libri nota, quo anno Constantius 
Sarmatas primuin et Quados omnino subefit, dein 
 Limigantes Sarmatas ingenti victoria e suis sedibus 
ejecit, nnde Sarmaticus appellatus ex vocabuio subac- 
torum, inquit Marcellinus ]. xvii, c. 12 et 15 : hanc 
etenim victoriam innuere videtur ipse Lucifer p. 42 
(hic col. 801) : Ut igitur illum (Achab) eripuit Deus a 


filio Jadcris Syrie regis, sic etiam te abomnibusperimere D 


cupientibus eripuit atque eripit....ad hoc ut conjicere 
possis non pro meritis fidei (uc acvite tibi victoriam tri- 
 butam ; nisi velitis revocare in rnemoriam Counstan- 
tio vietoriam de Magnentio Tyranno relatam in 
Paunonia apud Mursam an. $51. Lucifer hoc anno 
998, tertium jam exsilium Eleutheropoli invictissime 
ferebat. 

Eodem in loco duos libros edidit pro S. Athana- 
sio, cujus caussam ita tuetur gravissimis argumentis 
et sacrorum librorum testimoniis, ut mira ingenii vi 
facile convincat Athanasium nec visum hominem, 
pec auditum in judicio damnari non potuisse , et e 
iria sede ácjici Mediolanetsis Concilii et Impefotoris 


contra te gerit prelium. Verum post Mediolanense 
Concilium et sn. 355, pacatze induciis res fuisse vi- 
dentur cum Persis ; immo de pace avtum fuit a Con- 
stantio an. 556 , omnino firmanda cum iisdem , qui 
in Oriente per furta et latrocinia potius, quam , ut so- 
lebant antea, per concursatorias pugnas hontinum pre- 
dus agitabant et pecorum, inquit Marcellinus lib. xvi, 
cap. 9, et sub exitum anni 357, ac initium an. 558, 
litere utrinque et legati missi fuerunt , quo stabile 
demum [5 iniretur, uti idem testatur lib. xvit, 
cap. 5. At Romani negotio redierunt infecto e Perside, 
subdit is cap. 14, οἱ Sapor Persarum rex , compo- 
sita pace cum Chionitis, et Gelanis, contra quosbien- 
nio fere ante bellum gesserat , an. 359, totis impe- 
rii viribus Romanos aggressus est, et awtwnno 
introrsus tendente Amidam obsidione cinxit; qum 
fuse narrat laudatus auctor toto lib. xvin. Hinc igi- 
tur conjicias licet, utrumque pro Athanasio libruin 
scriptum fuisse a Lucifero exeunte circ. an. $59, et 
incepto an. $60, ut Tillemontius , Montfauconius et 
Gallandius recte affirmant. Paulo superius animad- 


' vertimus Baronium in ea esse opinione, libros pro 


Athanasio una eum duobus aliis de non communi- 
cando cum hereticis et de Regibus Apostaticis eodem 


" tempore Imperatori oblatos fnisse ; et Papebrochius 
Cap. 1v, verius esso ait, quod, Constantius. prioribus 


libris, scilicet pro S. Athanasio, sna! cum Auctoris 
confessione receptis, longius cum trans[erri jusserit se- 


1531 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


mel it:rumque. Sed hae in re neque Florentii ad Lu- αὶ vesiatunt, ei qualis oli comunissie eibi populis indisant, 


eilerum epistola quidquam certi nobis indienne vide: 
tus ; codes enim , eujus meminit , δὲ unum et plures 
lihros eempleeii poterst, si genuinam namianis hus 
jueee signiliestiopera inspicias. liec (amen sobis 
sententia, aut , si mavis , eonjectuse ineu , singulas 
seorsim libros, ut iB uova edit., ad Gonstantium 
fuisee delatas; et priaepum leetione vehementius ig 
Luciferum ira aecensus Germanieia Kieulberopolim 
iu erumuosius esailium, inde, seceptis libris pre À« 
thanasio scriptis, ad quarium agsilii in Agypta locgpe 
»bduci jusserit sanotiseimum Anlistitem ; de quibas 
in Luciferi Vita aceuraiius disseruimus. Franeiseus 
Pagius ia νέες. Baronii ad an. $54, affert ex lib. 1 Lu- 
ciferi pro B. Athanasio locum quemdam , qua probei 


ipsique peecalorum suorum. asplicaut onarmitalem, qc 
gravitatem, suo (ungi officio, nee aliud agere, quam 
Prophoiam εἰ Apsstoli feserint in ejusmodi gecasione : 
denique non contumeliosos esse, sed veraces, ed newi- 
nem uisi Deum limpntes, atque anima cjus saluti con- 
sulere : finit autem. in exomplo septem. Machaheorum 
Antiocho, quom imitabatur Constantius, libere expreo- 
bramiium. De libre eodem hec Baronius ad an. S56, 
nus. 68 : Cestorum advorsus repreheusorem suum Luele 
ferum expostwlasss Constantium, ilis lectis librje, ipee 
Lucifer eo commeniario, quem postea in eumdem inge- 
winans ecripsil, de non pareendo in Deum delin: 
quentibus, demensirat..... Perro gravioribus eum illo 
libro exagitat inpectivis. Baronius, quod ad tempus, 


Georgium Cappadecom auta Mediglenenae Concilium B quo liber hic descriptus fuit, nobiscum sentit, cum 


auni SAD , episcopalem eonsecratieunm seeepisse ; 
Lucifer Caleritasea , qui Gonsilia Medielenensi imer» 
fuit, in Apologia pra Athanaaia, lib. 1, testetur, Geor» 
gium ane Cancilium Mediolenense ordinatum ease , el 
his verbia Constamium alloquitur ; « Persequepis eum, 
4 per quem te audire proeseperit Dominus, agente 
4 eo ia rebus bumanis, quo haereticum tuum Geor 
« gium mitia suceesserem, oum famelsj liheretes 
« (niase& Albanasiue e eorpore, tibi qon lienerit 
« mittere. Paullo past ; Numquid potest Dens. esse 
« (wn inimica Georgio ! Numquid ei, quem nap 
4 ordinaverit, quem non elegerit, pateril eaae pra- 
« pitiua, ete. 1 At quia ex hisce quidquam aestum 
inferet pro sententia Pagii ? eum vegs amnina sil, 


amtumet μρεί Constentinopolitanum | Cenciléabulum 
hujusce anni 360 confectum fuisse : eenset tamen 
(zaliendius pepelarum hee epus ἃ Leeifero elabera- 
uim an. 461, sed nimium sero; postquam enim ojus 
libri pro S. Athanasio ad Censtantium delati fuerunt 
Sub initia an. 360 , tantum temporis mequit inter- 
ecesistee, uL luperaioris mentem, sensusque, et ia 
86 conceptos auimi furores ex eerum leetione Lueifer 
cognoverit cirea ejusdem anni exitum, o£ novum 
bupe libmum adversus illum exarayerit anno solum- 
modo 361, preseriim eum postremus liber, eui tits- 
lus, Meriendum esse pro. Filie Dei, initio hujus anal 
$61 editus ait, et eodem anne scripta fnerit epistola 
Athanasii, qus Lucifero auos in Constantium libros 


et nulli obstrieta loeo Luciferi aratia ; eumque id C emnes se accepisse testatur. 


unum iis verbis reprehendat, qued nimieum Geongius 
lseretiens homo vivo Aihgnasio suffecius eit. in 
'Alexandrinum Episcapatum : proteres huie Lueifepi 
testimonio, ut à Pagie produnoitue, aliquat subeunt 
verborum el eommalum menda, qum egusum serip- 
toris iuterturbant ; quare illud confer eum editis hie 
psg. Gà (bio eol. 8t). 

Kodem oire. anno 860 seriptus fuit liber de non 
parcende in Doum delinquentibus , eujus tituli sensus 
est, nefasesso Episeopis, errores, et iniqua (aeta 
hominum presertim haetieorum vili quadam 

 timidifale et injuriose in Deum silentio dissi- 
mulare, quippe cum eerum muneris sit Cathalieam 
fidem palam tueri, et impiorum s«elera libere 


Rostremus liber à Lucifero adversus Constantium 
eamposilug is asl, quo ostendit, moripndum esse pro 
Filio Dei, ait Papebraehius paulo post laudatam 
auperiug lopum, guem past ini(ium anni 860 epse can- 
seripium ostendit mentio ( hie eol. 1028 ) Kudos 
(Adosium sursus eum nominat) ad GCenstontinapali 
lanam sedom eugcii, quod die 1 Jan. factum. Soquonti 
Guten anno mense Novembri moriens Censtantius 08» 
pesiri eppit. veritatem corum, qua sibi iym in. allg, 
iun in bos potissimum librq commingtur Lucifer 668 
evtuane martyrii desiderio. Equidem Lueifer in A£gye- 
ta gravissimas eusilii sui calemitates eapsiantiegime 
per[erens, qued auiumaret, subdit BHaranins ad aa. 
eumdem 558, num. 09, Constantium et minis(ras cjus 


ae foriiter redarguere. Furehat seilicet Canstan- D in neeem euam canspiraiugos, alium. addidit eommen- 


tius in Luciferum, ejusque lectis lihris, eppen- 
bum, insalentem, contumeliosum ἰῃ imperatoriom 
majestatem esso illum et Gatliolicos Episeppas jaeli- 
tabet : quare Lucifer suimet rationem reddit Can- 
stantia ; deelarat, eur priores lihrog tam peri sfylo 
etaravegrit ; tum 2060, et religianis, Albanagii atque 
Catholicorum Antistitum caussas, auosqueitam libres 
tanta ingenii vl, et orationis fseundia defendit, ut 
Tullisne elequantie, αἰ incomplum dicendi genus 
&xeipiaa, psosime aecedero videatur, Totius libri 
&ynepeij euhihet Papelrocbius eap. 4 Vita Leif. 
diaco verbis) Summa ieiins [ihvi co tendit M. san- 


ρον /mporaion, ipsum ajiaequa bpucepos dam. οἱ 


larium, eujus esi litulus ed argumentum, Moriendum 
pra Filia Dei, Videas hominem majare semper. animi 
libertate aiqua constantia. insurgere in. Gonstan(ium ; 
quod es una vel altera eiusdem qoluminig seripta Mn 
leniia datur inspicere. Habes in. hac libro jus per- 
(uetsmque oratignis farinam argumeniqrum varieuge, 
sententiarum gravitate, sacrorum testimqmiorpup 
pandorc, et faeilis faeundia eloquii Catholico Kpigco- 
po dignam, qua enm Tullianis Philippiaiv jure possit 
comparavi ; Niexnam fidem, legationis sum gesta, 
Athenaei causam. validissime Iutetur, Gonstaptii et 
Ariohorum scelera peraequitpr, ei glarioem p 
Chrisio motis nabilitajem, desue, landegqne exial- 


755 


PALEFATIO. 


Ἰδὲ 


lit, quam se avidis-Ime cupere teststur : hanc tamen A videtnr latino sermone serijts, ut eum ipse Mont- 


martyrii gloriam plane constat (um Constantium ipeum, 
tum. Arianos ceteros ill. invidisse, ait Baronius num. 
80, eujus se adeo eupidum (οἱ tantisque seviptis editis 
pra se ferebat. Verum ex his, scribit idem auetor num. 
78, que eodem libro inferius de Eudozioalt a Consian- 
fio suffecto in. locum Macedonil (n sedem Constantino- 
pelitanam, post blennium conmentarium illum. fuisse 
ecriptum opparet, ac proinde qug nuper dicit ab ipso 
facta esse euo rescripto in Ecclesiam Alezandrinam di- 
versa ab illie fuisse, qua ex. Athanasio superius sunt 
recensita, liquet. At de hisee in Alexandrinos crude- 
liter patratis vide qu:e in notis ad hune Luciferi lib. 
ipsi conjieimus ; et cum Baronio sentlmus, diversam 
esse Alexandrinorum ctedem a Lucifero p. 998 (hic 


feue. obsersamus in nota eidem adjeeta p. $TO (hie c. 
1040 net.q). Porro idem Monifauc. fulso autumat, epi- 
stolam primam ferte paulo post exsilium Lueiferi, ad 
hune ab Athanasio missam ; ideoque an. eíreiter 
886, eum Lucifer ne primum quidem fertosse li- 
brum de non conveniendo cum Aereticis edidisset. 
Pepebrechius utramque epistolam refert in an. 860, 
nam Áec omnia, alt. eap. 4 de libris seilicet Luci- 
ferianis, aceepisse Athanasium, cum In quarto exsilio 
partibus Αἰ συριὶ vieinior degeret Lueifer an. 560., 
ideo persuadeo", quia et titulum postremi libri, et fren- 
dores díabolieos caleandos, ei alias hie oceurrentes 
phrases obsevoo, in secunda nimirum ejusdem Aths- 
nasii epistola. Sed prior epistola in an. quidem 


col. 1038) hie memoratam ab iiia, qux au. 856, imple p 360 νο] οἱ eommede potest, non item altera, quam 


commissa fuit post ejectum 6 sea sede Athanasium, 
quamque Athanasius ipse describit in Apul. do fuga 
885, et in epist. ad Bollt. Verum enim voro seuten- 
tiem ejusdem Barenii non probamus, cum aflirmat, 
pest biennium sb eceupaia per Eudoxium Constanti- 
nepelitaua sede commentarium hune fuisse seriptum : 
quippe, si menee Jupuario anni 560 Rudoxzius suf- 
festus est Maoedonio Episcopo Constantinopolitano, 
eensequitup hanc librum ἃ Lueifere compositum 
(uiese an. 368, eum Constantius anno. ante. jam 
obierat , et Julianus liperator eodem an. 861 ex- 
sules Episcopos aii suas Ecelesius redire permiserat, 
nt ex Ammiano intelligimus lib. xxn, eap. 5 ; Geor- 
gio autem Cappadoce ab Alexandrinis sede diseerp- 


idem Papebrochius in. Tomo. 1 Maii Belland. in 
Vit. 8. Atlian. eap. 94 elarius seribit datam fuisse 
eirca an. cceLx. Missi quidem hoe anno (werant ἃ 
Lueifero ad Athanasium, qui illum inviserent, 
οἱ od quos de communibus utriusque curis ageret ; 

eos Athanasius nec videre, nec alloqui potuerat , 
cum (in secretiores latebras awfugisset insidias 


veritus Arianorum, qui itinera observabant, et curas. 


agunt , ait ipse in eadem epistole, de proficiscentibus 
et exeuntibus de civitate Alexandrina , neves querunt, 
eremias gyrani, domos perturbant, coneuiiunt fraires, 
singulis negotia concinnant, et paullo ante in Mona- 
chos per Egypti solitudines impune grassati fuerant ; 
quam tempestatem initio secunds epistolz» indieat 


to sub initium anni $62, Athanasius in suam sedem C |dem Athanasius: h:ec vero eodem anno 560 viden- 


paulo pest. restitutua fuit, qui tamen omaes Luciferi 
libros exsul adhue acceperat, ut ipsius ad Lueiferum 
eplstela testatar. Pesterea neque Papebrochioaeéen- 
tlmur, eni lubet postremum hoo. Luciferi opus 
post initium fere an. 560 elueubratum fuisse ; poste- 
rius siquidein est. libro de non parcendo in Deum 
dolinquoniibus eceripto anno ipsa 800, cum nondum 
audisset Luel(er de Constantinopolitano Fudeonil 
Episcopatu. Quare hane in rem sic decernimus, 
librum hune, eui titulus Moriondum esso pro Filio 
Dei , «nte Constantii. mortem, qua acoidit ni Nen. 
Oetob. sive Novemb., ut malunt alii, snni 561, ἃ 
Lueifero deseriptum editamque fuisse, et anuo aut 
860 ad esitum fere perdueto, licet Tillemontius et 


tur evenisse post scriptam priorem epistolam : cam- 
que ín secunda postremum quoque Luciferi librum 
se secepisse dicat, qul seriptus fuit au. 800 
ezeunte, vel potius Initio an. 561, ad bmc ipsum 
annum altera l:e epistola ompino debet referri. De 
epistola utraque hzec Baronius ad an. $56, num. 75. 
His primis acceptis litteris, exemplar omnium seriptio- 
num, quas ad Conatoniium dedorat, libenter Lucifer 
imperlims e«t Athanasio : quas eum. Athanasius ma- 
gna avimi admiratione aique latitia perlegiesel , allas 
ad eumdem litteras misil , quibus et quo statu vos quee 
essent, reddidit eovtiorom, nempe de grassatione facta in 
sanctos menachos in odium Athanasii , quasi ipeum re- 
eeplssent et oceuliassent ; deque fuga. iterum. qb ipso 


"Montfauconius annum absolute 806 assignant, aut D captata, et ἐκ ocen[tioribus latebris quasito perfugio 


ipsis anni 561 exordiis, quod multe prebabilius cum 
Gallandie potest effrmari. 

Hae quidem sunt, prosequitur Baronius num. 75, 
et alia plura his eimilia, qua Lucifer Apastolicm &odis 
Legaius apéstolico pectere in Constantium ab. eselljo 
tela conjesit. Ista autem cum períala essent ad Athana- 
sem in eremo latilantem, nonnihil gavisus est, mit- 
tensque αὐ Laci(erun. diaconum suum. Eutyehotem 
litteras dedit, quas. hie editss habes pm Lueiferi 
libros. Mentfaneonius 686 inter Athanasii opera vul- 
gavit, incertum esse scribens, an Latine seripte, et 
postea ab aliquo in Grecum translate ; sed nullum ha- 
rum euperest Grecum exemplar, et secunda epistola 


(An. eire. 564). Antonius Felix Mauhaius in Serdi- 
mia Saeva pag. 79$ videtur in hee esse sententia, 
quod Littere Athangsil ad Luciferum seripta fue- 
vint statim post editos ab ipso Lucifero libros pro 
Athanasio, eosque afürmat Germanici compositos 
fuisse : Germanicie existens duos pro Athanasio sevi- 
psit lbros , eosque obtulit Imperatori Constantio , 
quem in iisdem acerrimis verbis reprehondit. 1d ui in- 
tellenit ipse Athanasius , Lucifere litterae dedit plurl- 
bus rogans, ul eorumdem exemplar trunaemitiore vellet. 
Morem secs. Lucifer, aiqua hoc paeto ad. amieitiam 
φόνυέν Athanasij. pd neutrum verum esse. facile 


eenstat ex iis quas diete quoX 5 qUVARTNA. tS NS 


Ἴ55 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


196 


fer non duos solum pro Athanasio libros, sed, quos A viter porro ferenda est Athanasiane versionis 


scripserat , omnes ad ipsum miserit ; iique omnes in 
Graecum sermonem conversi fuerint. Nec de Am- 
brosii Machini Archiepiscopi Calaritani testimonio 
. sumus solliciti; is enim in Defens. Sanctit. B. Lucif. 
.cap. 7,8, 9, 10 et 12, ubi de libris Luciferianis 
sermo est, Baronium exscribit , ejus sententiam 
sectatus; verum et ab illo et a nobis dissentit , 
cum ait cap. 12, librum de non conveniendo cum 
haeret. scriptum fuisse circ. an. C. 560; quippe 
tum Ariani summa rerum potirentur , et. Catholici 
sub nomine pacis Arianorum consortio fere omnes 
polluerentur ; quod Lucifer maxime dolet in hoc li- 
. bro; Luciferi tamen sensus multo commodius ad ge- 
δία Mediolanensis Concilii referri possunt, uti mo- 


jactura, qua misere deperdita , aut adhuc in tene- 
bris fortasse latitante, promptissiinum ad corrigeuda 
Luciferi opera subsidium nobis sublatum esse jure 
dolemus. 

Alia qu:edam scripsit Lucifer , quz vetustate ipsa 
absumpta sunt. Indicat Papebrochius in cap. 1 epi- 


.stolam a Lucifero missam ad Catholicos, qui in Ec- 


clesiam Mediolani convenerzut, de qua in Vita 
S. Dionysii Episcopi Mediolanensis: Missa Epistola 
est a Lucifero Catholico Episcopo , et Mediolanensis 
Concilii Preside pontificio nomine, ex Palatio, ubi te- 
nebatur a Rege, Dionysioque et Eusebio porrecta, quam 
plebs ut sibi legeretur postulare cepit. Et cap. 4 innuit 


. Professionem Fidei ἃ Lucifero editam una cum libris 


nuimus : et quid pacis , quid edicti nomiue ibidem p pro S. Athanasio, et Constantiodelatam ; quod absque 


intelligat, satis et in Vita Luciferi , et in notationi- 
bus nostris disseruimus. ldem Machinus postremos 
. collocat inter Luciferi opera librum, cui titulus Mo- 
riendum esse pro Filio Dei, et alierum de non par- 
cendo in Deum delinqueniibus ; hunc illi ordine post- 
ponit, quod falsum est; utrumque an. 360 afligit 
, cap. 10 et 12, quod verum omnino est de altero, 
propius vero de primo. Quauti porro Luciferi libros 
fecerit Atlianasius, ex eadem epistola comperlum 
est, qui przeterea in Graecum sermonem illos conver. 
ti, quo Orientalibus omnibus essent communiores, 
uti testantur Marcellinus et Faustinus in lib. Precum 
. ad Imperatores, quorum de Luciferi libris testimo- 
nium hic juvat integrum exscribere : Dicant nunc, 


ullo auctore affirmat , nec ex. Luciferi libris et epi- 
$tola ad Florentium quidquam deprehendimus pro 
Pabebrochii opinione, cum Lucifer id profecto ,non 
siluisset, neque opus eidein fuisset Niczenam Fidem 


. pro suze Fideiconfessione Constantio exhibere inlib. 
. denon parc. in Deumdel. p.204 (hic col. 973). Plures a 


86 litteras scriptas memorat ipse Lucifer in eod. libro 
p. 212 (hic col, 981 : Probant epistole mec mediocri- 
latis, et libri rustico licel sermone descripti , me sepe 
dixisse, quod peccata quidem fecerint nostra, wu in 


- (uas Antichristi pracursoris veniremus manus ; et Atha- 


nasius in altera ad illum epistola se ejus litteras cum 
librorum codice scribit accepisse. De Luciferi seri- 
ptis preterea nihil. 


. quid Lucifer novum docuerit, quod non ex Christi ma- Ὁ Ejus in scribendo stylua omnino rudis et pene bar- 


gisterio traditum esi, quod non ab Apostolis discipulis 
Salvatoris transmissum est in posleros. Et bene , quod 
libros scripsit ad Constantium, non ut plerique gloriam 
captans ingenii, sed divina tesiimonia aptissime conge- 
rens contra hereticos, εἰ contra ipsum patronum hare- 
ticorum, ad divinam &mulationem pro Filii Dei amore 
- succensus. Denoient quid illic contrarium. Scripturis , 


: quid novum quasi hereticus scripsit. Quos quidem li- 


bros, cum. per omnia ex integro ageret, swspexit. ct 
Athanasius μί veri vindices, atque in. Graecum 
 atylum transtulit, ne tantum boni Graca. lingua non 
: haberet. Parum est, quin etiam propriis litteris idem 
Athanasius eosdem libros predicat ut Prophetarum et 
: Evangelistarum aique. Apostolorum. doctrinis et pia 


barus cuiquam patet legenti ; quod is ultro fatetur 
verbis paulo superius allatis; et in lib. Mor. pro 
Filio Dei p. 247 (hic col. 1017) , Inter hac, scribit, 
daturos legentes veniam conspicere debes, quod (acuu- 
dia mediocris ingenii mei..... describere non valuerit ; 
tum p. 258 (/ic col. 1038) : Nosvero, quibus ad lo- 
quendum natura sufficit alieni ab omni scientia, el hinc 
alieni litterarum, ad. omnem desitruendam haeresim va- 
lemus, quia res ipsa acveritas loquitur ; ac rursum ib. : 


. Nos sumus tantum sacras scientes litteras, noster sermo 


est communis; contra vester poliius, ornotus, qui etiam 
dici mereatur disertus. Hinc in Libello Precum igne- 
rus dicitur artificiose eloquentie. Caeterum Tilius in 
Prafat. ad Pium V Pontificem : Communis mihi, ait, 


confessione contextos. Et quamvis plurimis in eum lau- D atque illius etatis videtur sermo ipsius, adeo rudis est 


dibus erigalur , tamen non equat ad meriti ejus pre- 
&onium ; et quidem cum amplius laudare non possel : 


- ἴα rerum ejus supereminentia quavis laudans lingua 


: superatur. Sed. Lucifer , ignarus licet artificiosm elo- 
quentie, tamen wt prophetico et evangelico atque apo- 


- &tolico more scriberet , quod super omnem humanam 


eloquentiam est, habuit gratiam sancti Spiritus ex me- 
rio recie fidei el sincerissima conscientie (Greca 
versio librorum Luciferi ). Hzec illi, alibi quidem. mi- 
sime probandi, subjungit Papebrochius cap. 9 Vit. 
Lucif., in eo tamen in quo Luciferum laudant , nequa- 


“ quam contemnendi , dum suffragantem sibi habent 
Aihanasium , immo toiem. Cliristi Ecclesiam. Gra-. . 


et incomptus , quem ipsemel etiam rusticum vocat ; at 
qui diligenter perpenderit, eum gravem et. sententiis 
re(erium, virique ingenio valentis inveniet :et 1a Cerda 
cap. 57, Luciferum excusat, quippe religionis abre- 
ptus ardore, et inter. Graecos commorons, eum 
suos scriberet libros, fere invitus multa ezpres- 


gerit negligenti calamo, et Gracam dictionem se- 


cutus fuerit, ut in notis alicubi cum Tilio monuimes : 


|: Videtur in. multis. latinitatem neglezisse, et secutus 


Grecos adeo selo. efferbuit, wt multa velut ab inmilo 
e[fluxerint. 


791 


LUCIFER! VJTA. 


758 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI VITA. 


Calarim * Sardinix principem urbem patriam ha- 
buisse Luciferum , et parentes Romana origine e 
Luciferorum familia » virtutibus et fuso pro Chri- 
stiana Religione sanguine clarissimos scripsit supe- 
riori seculo Methodius *. His super D. Juvenalem 
Calaritanum Antistitem 4 puerum Luciferum paren- 


tibus orbatum instituendum accepisse, et Romam - 


deinde firmiore xtate profectum D. Eusebio Vercel- 
lensi postmodum Pr:esule prz:ceptore usum, ab eo- 
que sacro fonte Cliristo regeneratum fuisse, et a 
D. Silvestro Rom. Pontifice Lectoris officio cohone- 
statu, illique Graeca, Latinaque lingua probatissimo 
munus sacras litteras interpretandi demandatum, ac 


A Arelate in Galliis jam devicto Magnentio constiterat, 


a Valente, aliisque Arianis Episcopis comitatus et 
circumventus. Ad eum Liberius superiore anno lega- 
tionem instituerat, qua per Vincentium et Marcellum 
Episcopos speraverat se Augusto persuasurum, ut pro 
Athanasii causa , et ad refellendos , damnandosque 
Arianorum errores Aquilei:* Concilium libere coge- 
retur. Sed cum res non cessisset ex voto, el lapsu 
Vincentii Capuani Episcopi ^ omnia pessum irent in 
dies, legatum alium ad Constantium destinavit Li- 
berius cum Pancratio i presbytero et llilario ) dia- 


. cono Luciferum Calaritanum Antistitem Roma tunc 


teinporis divina sic disponente providentia diver- 
santem, ut Ecclesi sibi commissa negotium ali- 
quod prvsens facilius absolveret. Romam accessisse, 


tandem , sublato e vivis Protogeni Calaritano Epi- p suuimnque gregem deseruisse Lueciferum a Deo voca- 


scopo *, a Julio Rom. Pont. in ea sede post an. 
Chr. 547 suffectum fuisse idem auctor litteris consi- 
gnavit. Verum Methodius conjecturis nimium indul- 
gens ea de Lucifero tradidit , quze, si sequa. critices 
lance pendauntur , nihili facienda sunt f. Quod ctiam 
judicium iis debetur, quie de natali anno, deque Lu- 
ciferi genere οἱ episcopali ordinatione ex Benfante 
hausit, scripsitque Machinus Archiepiscopus Cala- 
Yitanus δ. Ergo incerta Luciferi patria, incertum ge- 
nus et tempus, incerta omni», quz somnians Metlio- 
dius asseruit, ad annum usque 954, quo et nomen et 
officium Luciferi primum occurrunt in litteris Liherii 
Pont. ad Constantium Augustum , qui per id tempus 


ἃ κάραλις, Ptolemzxo Carallis : in mss. pluribus, 
Caralis, Caralitanus; καραχάλεως, Caracalis, Caracali- 
tanus. καραχαλίνων, Caracalinorum habet Soplironius 
de Vir. lilust. Gerardus Casteel iu Controv. Eccles. 
Bist. coutrov. 19, pag. 549, col. 1, Luciferum  Epi- 
scopum Calaguritanum dixit : hz:ec est Calagurris Li- 
vio urbs Hispanix Tarraconensis, nunc Calahorra 
in Castella Veteri. At quid a veritate alienum magis? 

b Ex commentitiis Inscriptionibus Calaritauis , 
T. E£LiUS LUCIFER, L. ALLIUS LUCIFER, 1V. 
AEMILIA LUCIFERA, et ex quodam supposititio Si- 
culo lapide, L. CAESIUS LUCIFER. Vid. Boll. Acta 
SS. t. IV, 90 Maii, edit. Ven. pag. 660, n. 9. 

e F. Ambrosius Methodius Tarentiuus Ord. Ere- 
mit. S. Augustini in. Vita ms. ex Boll. loco cit. 

4 Boll. ib. in prater. ad 28 Maii. An is fuerit Ca- 
laritanus Antistes Sec. Chr. 1v, aut eo ineunte, an 
scil. Ch. 505, ut Ferrarius, Arca, Boufantes, Fara, 
Machinus, e: Papebrochius contendunt, dubitat cl. 
Matthzius Sard. Sac. pag. 70. 

* Interfuit Nic:enz, et Sardicensi Synodo : is non 
Sardiniensis, sed Sardicensis in Moesia. Episcopus 
fuit, ut coustat ex Andronico Palaologo Seniore 
apud Goarium ad calcem Codini pag. 405, et ex Le- 
quienio t. II, Orien. Christ, col. $01, et seq. Ma- 
chinus tamen totis viribus contendit lProtogenem 
hunc Antistitem Calaritanum luisse toto cap. 17, 
lib. n Defen. Sanct. B. Luciferi. 

f CI. Mattihzius loco supra cit. pag. 72, ait : Hec 
quidem de Lucifero narrat Methodius, sed omnia in- 
ceria , ne quid gravius dicam, sunt. Vid. Papebr. l. 
Cit., n. 2 et 9. 

δ Defen. Sanct. D. Luciferi par. 1, c. 1. 


tum, ut laboranti suppetias ferret contra Arianos 
Catholicze Ecclesi, aucior est idein Methodius * ex 
iis forte Liberii verhis, Deo cooperante Frater et Coc- 
piscopus noster Lucifer de Sardinia supervenit 1. 

Qui Luciferum non Sardiniensem, sed Sirmien- 
sem πὶ, vel etiam Sardicensem ? Presulem dixere, 
ab historica veritate omnium ferme eruditorum, cri- 
ticorumque suffragiis , et Conciliorum auctoritate 
firmata, quam turpissime aberrarunt. À nostro vero 
alius oninino est Lucifer ille Sardensis, qui Synodo 
C:xsarieusi in. Cappadoeia, iu qua S. Basilius ad 
illam sedem occupandam electus fuit, interfuit an. 
Chr. 370 », quo exeunte, vel saltem sequentis anni 


bh Vid. Epist. Liberii Pap: ad Eusebium Vercellen- 
sem Episcopum t. 1f Concil. edit. Venetze pag. 805 
el not. Binii ibid. pag. 800. 

i Eutropium vocat Cave de Script. Eccles. sec. 
Arian. Vid. Lucifer ; sed male. 

j Hilarius hic Rem. Ecclesi:€ Diaconus Lucife- 
rianis sese adjunxit, eorumque coryphzus factus 
schismati hzresim addidit, quem D. Hieronymus ob 
Arianorum ad Catholicam communionem redeun- 
tium rebaptizationem novum orbis Deucaliouem no- 
minat in lib. contra Luciferianos. Opera tamen et 
zelo S. Damasi Pape Hilarium tandem ad sanam 
mentem rediisse, et Catholicis adhzsisse cum lagio 
in Ann. Bar. ad an. Chr. 362, n. 25, et Nat. Alex. 
866. 4, c. 6, art. 14, tenet cl. Sarazanius in notis 
ad gesta et opuscula S. Damasi cap. 22, n. 6, nos- 
que iisdem fulti argumentis huic sententiz subscri- 

imus. 

k Ubi supra. Vid. Bolland. 1. cit. n. 5. 


Dv Δ [n Epist. ad Euseb. Vercell. t. Il. Concil. edit. 


en. pag. 805, ex Actis Vitze S. Eusebii. 

" Luctferiani a Lucifero Sirmie Episcopo, qui con- 
tra Episcopos Catholicos, qui Constantii persecutione 
perfidie Arianorum consentientes erant, et postea cor- 
recti rediere in Catholicam, ete, S. Isidorus de Origin. 
lib. vir, pag. 105, edit. Paris. 4601, et llonorius Áu- 
gustodun. de hzres. in Bibl. PP. t. XII. Ita et Era- 
smus in not. ad Dial. S. Hieron. conwa Lucifer., ac 
Nauclerus in suo Chron. t. Jl, atque etiam Montho- 
lonius in Prompt. t. II, pag. 98. 

2 V, Cornelium a Lapide In Apoc. c. 5, vers. 1 : 
Et Angelo Ecclesie Sardis scribe, eic. . 

* Καὶ τοῦς 5x τῆς ὑπερορίας ἀνακλιβέντας mime 


389 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


740 


Initio Lucifer noster, ut ἢ γα dicemus , supremum 4A vit ! . Severiori usus judicio Hieronymusa Prato Gree- 


diem clauserat. 
8 Il. 

Luciferum ergo, utpote quem ad grave munus 
exsequendum doecirina δὲ pietate apimeimum nove- 
rat ^, ubi legauam ad Augusium desinavit Liberies, 
literas illi ad eumdem perferendas dedit , ut ab illo 
pro Ecclesi: pace restituenda Concilium igpeiraret b, 
simul et alias ad Eusebium easque commneudatilias, 
ut Luciferum cum sociis in difficillima obeunda pre- 
vincia adjuvaret *. loma Vercellas profectus Lucifer 
cum Pancratio et llilario perhumauiter ab Eusebio 
exceptus est, qui, ut sese Fidei Catholicae asserto- 
rem strenuum, et ad jussa facienda prompussimura 
Liberio ;agis magisque probaret, legatie se stalim 


corum Historicorum testimonia rejicit, contenditque 
vir cl. tum ex Cetholieis, tem es Arianis Episcopis nu- 
merum Patrum ad sexaginta vix constitisse k. Verum 
re diligentius considerata utraque opinio videtur 
concilianda. Si enim Athanasii, si Constantii , si au- 
ctorum Vita SS. Eusehii εἰ Dionysü verba expeo- 
dentur, οἱ Gracis Historicis, et Valesio ac Pratensi 
Sua stabit veritas. Nam eo convocato Concilio Impe- 
ratoris a Valente et Ursscio circumventi mens erat, 
ui ab Occidentali universas Ecclesia Athanasius dam- 
naretur, et Ariana dogmata probarentur. At Catho- 
licis Episcopis plerisque, cognita Constaniii εἰ Aris- 
norum írawde, Mediolanum ad Synodum venire 
recusantibus, miesi Palatini Comites ia omnes Oe- 


socium adjunxit, ut Arelate coumorantem Áugu- p cidentis provincias, ut. Praesulibus ipdicerent , aut 


stum eouveniret. Hic adeo enixe apud illum egerunt 
legati, ut, quidquid Liberius desideraverat, rogave- 
raique Constantium, feliciter obiünuerint, tum de 
Causa Albanasii agitande, tuu precipue de Concilio 
pro Ecclesiz tranquillitate cogendo. Cum tamen in 
sequentem annem Concilium Mediolani celebrandum 
distulisset Constantius belle barbarice impeditus 4, 
Eusebius ad suam Ecclesiam, et Lucifer apud Dio- 
Dysium Mediolanensem Prasulem Concilii jam in- 
dicli tempus exspectautes sese receperunt. Eo igi- 
gitur anno, ineunte vere, qui Christi 555, Liberii 
Pape quartus, Cogstanui Imp. decimus nonus fuit, 
Arbetüone et Mavortio Lolliano coss. ex Orieute 
pauci, plures vero ex Occidente Episcopi Mediola- 


damnesiioni Atbanosii subscribeadum , aut in essi- 
lium eundum. En ipsissima Athanasii verbe in epi- 
stola ad Solitarius, quz: Petro Nannio interprete ex- 
scribimus : (uot igüur. Episcopi, prout in sacris lit- 
teris eat, ad prassidas et reges adducai aun , et a judi- 
cibus hanc aguientéam audierunt ; ÀAxt aubacribite , ami 
ab Ecclesiis vecedite : deirahi euim cos ab Eccleaiis 
Imperetor jussit. Nam et magistralibus scriptum est, 
el mulia pecuniarum dennntiata; nisi quisqua aue civi- 
(diia Episcopum subscribere coegisset. Quo. facium 
esL, ut mul Episcoporum qua miuis, qua vi et dole 
victi subacriptiopem in AUianasium darent, existi- 
Dantes salva Niezna Fide unius hominis damnatione 
pacem tranquillibiemque turbatis Ecclesie Catho. 


Buin, ubi Augustus ipse cum exercitu constiterat, (1 licze rebus restituendam (ore, quod subdole etiam 


convenientes Synodo, qux in ea urbe quarta fuit, 
initium fecerunt. liuic Coucilio ex Orientalibus pau- 
cos, ex Occidentalibus vero supra irecentos inter- 
fuisse Episcopos scripsit Socrates *, εὐὲ et Sozo- 
menus Í consentit. Recentiores fere omnes cum 
Baronio 5, Tillemontio ^, Calmeto ! , aliisque magni 
nominis Scriptoribus ia hane sententiam venere, ei 
supra trecentos Latinos Patres $yuodum Mediola- 
nensem implevisse tradiderunt. Valesius tamen vix 
sibi persuadens tot Episcopos ibi coaluisse, ia textu 
Grzceo utriusque Historici errorem suspiestos pre 
τριαχόσιοι in Sozomeno, et τριαχοόίους In Socrate , 
τριάχοντα, Lrigiaa scilicel legendum esse exislima- 


λεσάμενος, τὸν Σαμοσατέα Eucióus, καὶ τὸν 
igspov. Tem. ll Concil. edit. Ven. pag. 1059. 

* Ub hec bens ἀβέδὶ agnitus par contemptum 
seculi, per studium sacrarum litterarum, per vitg 
ritatem, per eonsiantiam fidei, per graliam  disi- 
mam, ete. In lib. precum Maccell. εἰ Faust. apud 
Sirmondum t. L, edit. an. 1696, col. 234. 

b Ad exorandam manssetudinem (uam, ut benavolo 
animo allegationes nostras audire digqueris, Fratsom et 
Coepiscopum meum sancitum virum Luciferum cum 
Pencratie Compresbytere meo ei llslario Diacono pla- 
cuit proficisci, quos credimus dc Clementia tug ad. pa- 
cem omnium Ecclesiarum non dificulter posse Conci- 
Ben i "i^ £x li. Liberii apad Barou. ad aa. 

. 994. p. 5. 

c Ut simul cum eistiem aggradiaria, u Fides, qua 
eb Apostolis iradia est Eeclesap Catholiom, nullo medo 
irrumpi possit... w eere couaortio jungs, ἐα fides 
(na, εἰ eimilia ubi (uerit, edhit aanctitas tua, une collo- 


Constantius ipse spoponderat; Nos certe, 3ià in Epi- 
Siola ad Eusebium, gui esse Dei (emulos gleriamur, 
hortamur pariter ac monemus , ut consensui Fratrum 
(uorum (Arianes Episcopos ianuvit aumero trigiata , 
qui jam in Atbanasiom Mediolani subscripseramt) 
adherere woa differas. Confidimus quippe, «um Aoc 
[wert (actum, unitate frmissima posse Ecclesias geato- 
lari. lta. Constantius colleetis per vira. ebeentinm 
plurimorum Occidentalium Episcoporum subseri- 
pueaibus eontra Aussansciam, sibi pessuadebas spe- 
ciem OEcumenici Coneitii ebtradere posso. ia Atba- 
nasium taato Patrum nuwero damnatum, uf ipsemet 
Athanasius ia eadem Episiele loquitur : Ko enis 


οι wno combo d equi, qud Deo at Angeli a 
D facet αἱ Catholica Mica eopedi x indem ἰδ, 


apud Bar. B. 6. 
d Amm. Marcell. iib. xav, e& eg «eo Baros. l. c. 


In notis ad Socr. pag. 25. 
In not. ad Suly. Sever. n. 7, pag. 9907 οἱ 848. 


ὯΔ 


cum partim minis terrerent, partim promissis. allice- 
feni, u( se [aterentur non amplius communionem. cum 
Athanasio habere : atque huc eim respexisse 
arbitror Luciferum nostrum iis ad Constantium 
verbis : Ád innocentis necem omnem chorum. ingi- 
taris Episcoporum *. Verum euinvero ad Medio- 
lanensem Synodum pauci quidem accessere Oc- 
cidentales Episcopi , ii uinirum, qui vel Medio- 
lano proximiores erant, vel, etsi longe dissiti, pro 
tuendo Atbanasio, Nicenaque Fide sustinenda. psz- 


seniia sua ille in Concilio opus esse arbitrabagtur : " 


ita in ipsa sd Eusebium Constantii epistela pauci 
Episeopi ex proviaciis singulis Medielasum adve- 
niase dicuntur : Deniqué venientes pauci de prominciis 


! LUCIFKRI VITA. 
medo Imperator (anium numerum kpiscoporun coegit, A diam Episcopi (Athanasil) , nm wi opeciom aliquam, 


1*42 


dignitalisque imaginem Arianas hapresi conciliaret , cu- 
jus ipse propugnaior erat. Hoe pacto , uosiro quidem 
judicio, Socratis et Sozomeni testimonia admitti pos- 
$unt, utpote qui ex tot sabscriptionibus Episcoporum 
a Constantio subdole collectis supra trecentos Patres 
Mediolauensi Cencilio nomen dedisse tradiderunt, 
ei veritati bistorice ceasulitur eum Valesio et Pra- 
tensi assereptibus Coueilio illi sexaginta circiter 
Episcopos inier(uisse. Nos bac in re nihil ceri sta- 
tuimus, quamvis ex allatia testimoniis utramque sen- 
tentiam conciliari facile posse existimemus. Eruditis 
judicium et votum esto. Jam e divertieulo in viam. 
Ergo liberii Pont. nemine Lucifer cum sociis Mcdic- 
laneusi Concilio prz fuit, qui, etsi Arianorum mcn- 


singulis volumate communi unanimes. protulerum , et B tein, animumque Imperatoris ad vin Catholicis Epi- 


juxia wemerationem legi debitam frmaserunt : a. in 
Vita S. Dionysii Episcopi Mediolaneneis ex Mombri- 
tie et mss. codicibus Mediolanenei ac Blaudurensi Ὁ 
habemus vicinos Mediolano Episcopos Coacilio in- 
terfuisae : Aduenientes quippe ex vicinis urbibus Epé- 
scopi, et coadunati iutra Ecclesiam resederun : ita de- 
nique rem con(ieit Àwctor Vitas 8. Eusebii Vercelleu- 
sis ex codice Nomaniulano * : Susinmenie aniem 
Imperatore, ec. presiolanie Liberi adventum  cate- 
rerumque kpiscoperum, qui necdum advenerant ,inderüm 
Constantius Imperator cum Arianis Episcopie egit , ut 
subscriberetur eorum fides, et Athanesius damnaretur. 
Subacripserunt enim] Diongsius ipsius Mediolanensis 
wrbis Episcopus, ceterique Episcopi post emn numero 


scepis inferendam paratissimum apprime coghoverat, 
de fclici tamen rerum exitu pro Catholica veritte 
tuenda, defendendoque Aihanasio noa omueine de- 
sperzaverat. Eusebius interea Vercelleusis Episcopus 
cwn dolos Arianz partis eptime introapexissel , el 
Mediolanensem conventum , quamvis Catholici Con- 
cilii nomes prz se ferrct, tyrannicam potius consulta- 
tiepem, Arianamque conjurationem futoram ργινὶ- 
disset, illuc se conferre recusabat. Legati porro Aj.e- 
stolici, ei Constantius ipse diversis quidem stadiis, 
eodem tamen conatu, Vercellensem Prxsulem ad 
Concilium urgebant, iste uL im suas paries tandem . 
aliquando vel metu vel dolo sanctum virem tralc- 
ret, illi ut Catholicae veritatis fortissimum in tanto 


viginti e novem ἃ ; noudum enim advenerani Catholici C discrimine defensorem baberent, Quare Arianorum 


Episcopi. Factum est autem, ui &uer se (o Papa, Li- 
berius quam catori Catholici Episcopi diem designarent 
per epistolas suas, quo Mediolanum unanimiter conve- 
nirent. Ergo post triginta illos, qui primi ia Atlana- 
sium subseripsere, alii deiu supervenieutes Episcopi 
numerum Concilio feceruni : quoL autem fuerint, 
habemus ibidem infra bis verbis : Smbscripserumi 
autem (scil. Formule Nicen:z Fidei ) et ceteri Sagcti 
Peires numero quadraginta. Hos ergo si primis viginti 
novem sddiderinus, fere septaaginte habebimus Pa- 
tres fa Concitie Mediolanensi coactos. Qux cum ita 
sint, apparet dilwcide, numerum irecenierum Epi- 
Scoperum consimse quidem ex sobeeriptienibus ἃ 
Constantio vi et dolo extortis ab Episcopis occiden- 
talium provinciàürum: eumque numerum Augustus 
ipse ostentabat tamquam GEcemenic Cencid, ut 
communi Occidentalis £oclesio sufiragto damnatum 
Athanasium, et conclamatam ab OEcumenico Con- 
cilio Arianam dociriuamm praediearet : Qua res ( sc- 
quitar idem Athanasius) in censa fuit , cur tam mul- 
tos compelleret, ut se paucis adjungerent, magnopere id 
&iudens, ui muliorum nomina corregarel (um ad invi- 


^ Lib. u, pro S. Athanasio, p. 123 (hic col. 893). 

b Cap. 9 apud Boll., t. V Maii ad diem 35, n. 9, 
pag. 512, edit. Ven. 

c Tom. lI Council. Ven. edit. pag. 840 et 841. 

4 Nomina episcoporum, qui primi contra Atha- 
nasium subscripserunt, affert. Baron. , t. {1 Annal. 
ad an. Chr. 535, n. 22, pag. 815, edit. Vea. ex ta- 


fautores per Eudoxium et Germinium Episcopos, 
Constaptius eliam, et Lueifer ipse cum seciis literas 


. Eusebio miserunt , illum ad jam coactam Synodum 


sollicite advocantes *. Paruwit taudem vel iuvitus 
communibus «otis Eusebius, et Mediolanum veniens 
Lucifero Catholicisque Patribus accessit. Quot au- 
tom turbas tunc moverint Ursacius εἰ Valens, quot 
in Orthodoxos Episcopos intentaverint minas, et quae 
quantaque adversus eos impie egerint Constantio fa- 
vente, libenter missa facio, cum Lairoeinii bajas 
non Acta sed. scelera apod. omnes ecclesissties his- 
torte scriptores passim et lueuleuter tradita occur- 
rant. Àd Laciferum nesirum quod sinet, fortiter 
po Athanasio eum Arlanis decertavit, Niczenamque 


D Fidem totatus strenoc Catholicis semper f piscopis 


ei maxime Eusebio ac Dionysio adlzeit, populum- 
qwe Mediolanensem delis δὲ minis bareticorem 
exagitatum in Fide Orthodoxa contimtrit. Asto t3 men 
Arianorum, qui ip Palatio apud Constsotium ἃ Ca- 
tiedéris divisi suos eenventus habebant, compreben- 
865 Lucifer in ipsa Imperatoris aufa detentm est, eo 
demeniie adductis Arianis, ut, Lucifero 8 czteris 


bula Archivi Vercel. post epist. concilii Mediol. ad 
Eusehium, et Harduinus in no!is ad eamdem epist., 
qui numero octavo Marinionas pro Martínianus legit 
ip t. Il concil. edit. Ven. pag. 890. 

* Ex Act. Vit» S. Éu ie Vercell. archivo 
epi-tolas illas, et Eusebii responsivarh ad Constau- 
tium affert Barou. 1. e.a. 6 6 7. 


745 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


δὲ 


avulso, Catholicorum Patrum in Nicena Fide con- A tamen brevis illi mora; ex quo factum credo, ut 


stantiam se labefacturos sperarent. Αἱ elausus li- 
cet Calaritanus Antistes," animo tamen liber, mo- 
dum viamque invenit scribendi mittendique epi- 
stolam ad Coepiscopos in Ecclesia collectos, 4 
Eusebio ac Dionysio exhibita ne populo legeretur 
Ariani tumultuose obstiterunt : sed bis e templo per 
vim ejectis epistola Luciferi libere sacro cetui sub 
noctem lecta est ^, quam interiisse dolendum maxi- 
mo ; nisi forte in Vercellensi aut Mediolanensi tabu- 
lario scrutanti alicui spes sit posse aliquando in pu- 
blicam lucem efferri. Aliquot diebus in Palatio 
retentus Lucifer tandem suis redditus est; sed dein 
Arianorum Episcoporum perfidia eum Eusebio et 
Florentio ad Constantium rapitur. Eusebius tamen 


nulla exstet de primo hoc exsilio satis clara , certa- 
que memoria. Translatus inde Lucifer Germaniciam ^ 
hanc exsilii alteram diuturnioremque sedem ha- 
buit, ut ipsemet in primo pro S. Athan. lib. p. 65 
(hic col. 850) aperte testatur, ibique Eudoxii meminit 
Germaniciensium pseudo-episcopi, quem antiphra- 
stice Adoxium vocat !, eumque utpote Arianse fzcis 
hominem adversarium infensissimum passum esse 
satis indicat. Hunc exsilii locum tertio commutasse 
Luciferum auctor est Hieronymus i,et in Palestinam 
deportatum, Salutarem scilicet, in qua Eleutheropo- 
lis, ubi Episcopum agebat Eutychius Arianus Ca- 
tholicis infensissimus, a quo Lucifer, et ἃ Turbone 
k ejusdem furfuris Eutychii successore male habitus 


ac Florentius statim dimissi ad Ecclesiam rediere, B cst, utpote qui et catholica dogmata et Athanasii do- 


manente apud Iiperatorem Lucifero, qui, cum ibi 
aliquot diebus delineretur, cum Ariahis Episcopis 
pro Niezna Fide disputando strenue decertavit, 
ejusque animi robur et eloquentie vim Constantius 
ipse, etsi ducto velo occultus, prz:sens tamen admi- 
ratus est b. Sed postquam facto in Ecclesiam im- 
petu ab Eusebio Eunucho Catholicorum Episcopo- 
rum plerique comprehensi sunt , et in Heracleanis 
Therwmis * reclusi, Lucifer etiam carceri datus est 
cum Florentio apud Caium militum tribunum 4. 
ἃ I. 

Lucifer interim in fide firmissimus insidiantibus , 
eumque affligentibus Arianis, etsi duro carcere de- 
tineretur, non cessit, immo illis pro religione catho- 


ctrinam, sanctitatemque libere vindicaret 1. [lac in 
urbe cum Lucifer diversaretur, Hermionem magni 
nominis virginem habuit sibi addictissimam et ad- 
jutricem in iis perferendis :erumnis , molestiisque , 
quibus ab Arianis quotidie afficiebatur ». Scimus 
etiam Turbonem illum Eleutheropolitanum pseudo. 
cpiscopum cum suis Arianis in Luciferum sacra fa- 
cientem irruisse, januas ecclesie fregisse , sacra 
vasa, sanctosque codices diripuisse, et aliquos etiam 
Luciferi socios neci impie dedisse : Sunt adhuc hedie 
(ita Faustinus et Marcellinus 5) in Palestina, qui illo 
tempore insequentibusillis penas gravissimas dederunt, 
eo quod cum Catholice fidei Episcopo Lucifero con- 
venirenl. Negent, si non inter cetera. sua atrocia, ja- 


liea et Athanasii innocentia invicle adeo restitit, ut C nuam clausam securibus effregerunt; si nom. irruentes 


furentes hostes Constantio jubente extorrem illum 
Mediolano, Italieque discedere coegerint. Quod ut 
Liberio Pontifici innotuit, Lucifero ceterisque pro 
veritate orthodoxa exsulibus litteras solatio et apo- 
stolico robore plenas dedit *; quas ubi acceperint 
incertum est. Relegatur ergo Lucifer in Cappadociam 
primo, ut Papebrochio f et Matthzio placet 5; ibi 


& Ex vita S. Eusebii Vercell. episc. apud Boll. ad 
diem 925 Maii, n. 14 D. 

b Sed perspicis, in tuo palatio intra velum licet sians 
(ulisti responsum a me ad conservandam salutem, omnes 
Dei servos, calcata frivola auctoritate (ua, mente, volun- 
tate, studio, virtute, voce consentire. Lib. Mor. esse pro 


in Luciferum fidelissimum sacerdotem. divina quoque 
sacramenta verterunt, unumquemque illic de his fratri- 
bus, qui convenerant, impia cede multantes. Negent, 
si non hodie apud se sancta mystica vasa , que tunc 
impie Lucifero diripuerunt , cum sacris codicibus pos- 
sident. At his non contenti Ariani, ut constanüssi- 
mum Christi athletam durius exagitarent, quarto 


alia S. Dionysii, c. ὅ in t. V Maii, pag. 515, n. 99: 
Facto impetu ab Eusebio Eunucho apprehensi suut 
de fidelibus viris numero centum quadraginta et septem, 
cum quibus quidam de sacerdotibus et clero vincti intra 
Thermas Herculianas reclusi sunt. Florentius vero et 


Lucifer episcopus apud tribunum Gaium, Eusebius tri- 


Filio Dei, p. 259 (hic col. 1009), et ibid. Infra, p.244 D buno Galbioni custodie traditus est. 


(hic col. 1014) : Non retines, Constanti dixisse me judi- 
cibus, te velo misso audiente, quod licet totum militem 
tuum im nos decrevisses jacere regni twi tela, in nos 
ezsecratores blasphemie (uc, ut in sacrilegi tui decreti 
contemptores,omnia sua colliderent arma; nec sic tamen 
quod possemus a proposito recedere? et ibid. p. 345 
(hic col. 4015) : Non est novum quod nos legati asseve- 
rabamus in tuo palatio , et firmando non desumas 
semper sic. [uisse ei esse creditum a Christianis, sicuti 
apud Niceam contra heresim tuam Arianam et omnes 
errores videtur esse sacra fides conscripta. 

c Therme proxime Herculis templo, cui etiam 
vicine erant z2:des Maximiani Herculei. lbi nuuc D. 
Laurentii templum , quod prope quzdam adhuc 
supersuni rudera, ingentesque column. Vid. Casti- 
lion. Mediol. Ántiq. pg. 7, 124 et 126; Tor. Ritratto 
di Milano, pag. 112; Galeat. Gual. Prior. Relas. di 
Milano, p. 1, pt 43. 

4 Ex vita S. Eusebii apud Boll. l. c. n. 6, et ex 


e V. epist. hanc hujus edit. initio. 

f [n Vita S. Luciferi, tom. IV Maii, c. 4, n. 8. 

€ Ubi sup. in Eccl. Calar., pag. 73. 

bh Germanicia urb. Episc. in Euphratensi Provin- 
cia, seu Coelesyria, qux» et Comagena. 

! Talis est Georgius, qualis (uerat Arius, quales qui 
sunt. Ursacius εἰ Valens, vel ad quem me destinasti 
Germaniciensium Adoxius. Lib. 1 pro S. Athas. 
pag. 65 (hic col. 830). 

] Cum nollet sub nomine Athanasii Nicenam dam- 
nare fidem, Palaestinam relegatus mire constantiae et 
preparati animi ad martyrium contra Constantium Imp. 
scribit librum, eique legendum misit. De Script. Eccles. 
in Lucif. 

k Baron. ad an. Chr. 356, n. 80. ᾿ 

! Jd. ad an. Cbr. 355, n. 17, et Sirmond. l. e. 
col. 956. 

* ]d. ad an. Chr. 563, n. 119. 

? [n Libello Supp. ad Augustos apud Sirm. l. e. 


δὴ 


LUCIFERI VITA. 


746 


.etiam exsilio multarunt in superioribus Thebis, A sua Bibliotheca scriptum reliquisse, Luciferum nos- 


seu secunda Thebaide, ut Socrates ἃ, Theodore- 
tus ^b, Sozomenus ^, et Cassiodorus 4 tradiderunt, 
vel in partibus Egypto vicinis, ut placuit Rufino *. 
Cl. Richardus e Praedicatorum sapienüssima fa- 
milia hoc etiam exsilium commutasse Luciferum, 
alioque traductum autumat. ( Verum cum locum 
exsilii non indigitet, tresque tantum antea Luci- 
feri enumeret deportationes , crediderim respexisse 
Richardum ad exsilium in Cappadocia, quod primum 
fuit, ordinemque invertisse. Hoc interea septennio, 
nec tamen integro 5, ab anno scilicet 555, quo e Me- 
diolanensi Conventu in exsilium actus est, ad an- 
num usque 364 jam inclinantem , quo ab ezsilio 
liberatus est , que quantaque ab Arianis pertulerit 


Lucifer , etsi memori: non consignaverint illius B 


setatis scriptores, ab ipsa tamen hereticorum indole 
et impotenti seviendi ia Orthodoxos animo colligere 
facile est; et, si Fausiino ac Marcellino fides, in 
exsilium ductum fuisse Luciferum scimus cum omni 
atrocitate injuriarum ^ , adeo ut religiosissimum 
virum vitam ad multos annos produxisse miraculum 
videatur. Porro ex Sulpicii Severi historia de his 
fortissimis exsulibus Lucifero, Eusebio, Dionysio, 
aliisque Concilii Mediolanensis Catholicis Patribus 
hoc habemus testimonium : Ceterum (inquit Histo- 
Ficus ) exsules satis constat totius orbis studiis cele- 
bratos, pecuniasque eis in sumptum affatim congestas, 
legationibus quoque eos plebis catholice ex omnibus 
fere provinciis frequentatos ?; qus egregie etiam 


trum post Mediolanense Concilium cum Dionysio, 
Eusebio, Rhodano, et Paullino Episcopis Arimini . 
exsulasse ?, Neque enim urbs illa exsilio apta, ut- 
pote in florentissima lialie regione sita, neque 
ulla apud alios synchronos auctores mentio hujus 
loci occurrit, immo omnes uno ore fatentur in Orien- 
tales Provincias perquam remotissimas, atque as- 
peritate locorum, et Arianorum perfidia potentia- 
que difficillimas exsulare coactos sanctos Praesules 
ἃ Constantio Imperatore fuisse. Notandus ultimo et 
obiter Philippi Ferrarii palmaris error, qui Lucifero 
a Constantino Imp. in exsilium actum scripsit ? ; nisi 
typographi vitio Constantinum pro Constantio irre- 
psisse zequiori judicio velimus. 


8 IV. 


Dum exsul Lucifer perfidiam Arianorum patientia 
confundit , eorum etiam errores scribendo profliga- 
vit. Quatuor habemus priores egregie scriptos ad 
Constantium Augustum libros a Lucifero nostro pro 
Catholica asserenda tuendaque veritate adversus 
Arii et asseclarum ejus impia dogmata, et impo- 
tentes ad ea sustinenda ipsius Imperatoris conatus. 
Scripta igitur isthaec misit ad Constantium Lucifer » : 
ea is accepit, legit, obstupuit, vixque sibi persua- 
dens , inveniri aliquem posse tantze confldentiz , li- 
bertatisque virum , qui de impietate sua illum au- 
deret tam libere aperteque arguere, Florentio jussit 
Officiorum magistro, ut Lucifero ipsi suo nomine 


conürmantur tum llilarii multis in locis et Epiphanii C scribens illumne eorum voluminum auctorem esse 


testimonio i, tum eximia illa Eusebii epistola a Ba- 
yonio relata *, ex qua etiam liquet, quam indigne 
ab Arianis sanctissimi illi Confessores vexarentur. 
Quod autem Lucifero pepercerint Ariani, ne morte 
illum afflcerent, in causa fuit martyrii invidia !, 
qua a Constantio ordinatum , mandatumque , ut Lu- 
cifer omnino servaretur hac ducto impia vel inani 
spe, uL suz nimirum voluntati aliquando cederet, et 
Auanasil condemnationi , quod unice in volis erat, 
manum daret. Hic notandum occurrit Photium in 


4 Lib. $5, c. b. 
|? Lib. 5, c. 4. 

c Lib. 5, c. 19. 

4 Hist. tripar. lib. 6, c. 49. Uterque enim (Lucifer 
et Eusebius) ultra Thebaidis terminos ab exailio re- 
meantes, elc. 

e Lib. 1, c. 17. Baron. l. c. n. 80. Papebr. l. c. 
p. 8. Mattlisius 1. supra cit. 

f Constance l'envoya en exil à Germanicie, ville de 
Syrie, d'oü il fut trans(éré à Eleuthéropolis en Pales- 
tine, ensuite en Théboide, ct en un autre endroit dont 
on ne sait pas le nom. Diction. Univ. Eccles. tom. Ill, 
litt. L, pag. 7129, col. 2. V. LuciFER. 

& Marcellinus et Faustinus erroris arguendi , qui 
Luciferi exsilio decennium assignant in cit. libel. 

b [n libel. prec. apud Sirmon. l. c. et ex Lucif. ipso 
lib. de non conven. cum har. (Huj. Patrol. tom. col. 
715), ubi: Propterea odis nos , quia concilium vestrum 
malignantium exsecremur , propterea in exsilio sumus, 
propterea in carcere necamur, propterea nobis solis pro- 
hibetur conspectus : idcirco reclusi in tenebras custodi- 
mur ingenti custodia : hujus rei causa nullus ad nos 


PATROL. XIII. 


sciscitaretur, mitteretque etiam libros ipsos a Lu- 
cifero cognoscendos r. Libris ergo cum Florentii 
epistola acceptis Lucifer ingenue fassus est, se illo- 
rum parentem auctoremque esse, ipsique Florentio 
rescribens codicem reddidit 4. Duos pro Athanasio 
libros Germaniciz scriptos , missosque inde ad Con- 
stantium autumat cl. Matthzeius * ex eo in hanc sen- 
tentiam descendens , quod in eis Lucifer Eudoxium 
nominet Germaniciensem, Arianum Episcopum. Ad- 
versatur tamen Cave Matthaio, volens Eleutheropoli 


visendos admittitur hominum. 
1 Lib. 92. n. 40. 


1 Hzr. 50. 

k Ad an. Chr. 256, n. 92. 

1 1α. ibid. n. 80. | 

0 Διὸ xal σύνοδον διὰ ταῦτα χατὰ Μεδιόλανον πόλιν 
τῆς Ἰταλίας ἀθροίζει" xai τινας μὲν πρὸς τὸ οἰχεῖον δια- 
στρέφει βούλημα, Διονύσιος δὲ, χαὶ Εὐσέδιος, καὶ Ῥοδα- 
νὸς, Παυλῖνός τε, καὶ Λουχίφερ, τὸ oixsioy xal τῆς εὖσε- 
δείας μὴ καθυδρίσαντες φρόνημα, καὶ οὐδ᾽ ᾿Αθανασίου 
καταγνῶναι ἀνασχόμενοι ( ἤδεσαν γάρ τὴν ᾿Αθανασίου 
χκατάχρισιν τὴν τῆς πίστεως προοιμιάζεσθαι καθαίρεσιν) 
ἐν ᾿Αριμήνω ὑπερορίξονται. In Bibliotli. edit. Rothomag. 
an 1655, pag. 1444. 

^. ]n exsilio una cum S. Eusebio Vercellensi a Con- 
eanino pulsus. est. In Catal. SS. ad diem 13. Jan. 


pag. Φ 

ο D. Hier. de Scrip. Eccl. in Lucif. 

P V. Baron. ad an. Chr. 256. n. 75, et Tilium in 
calce Operum Lucif. edit. Paris. an. 1568. 

q Baron. ibid. et Til. ibid. 

r Sard. Sac. in Eccl. Calar. pag. 73. 


24 


341 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


748 


libros illos et elucubratos et missos Constantio *. A in illum contulerint Patres, suorumque temporum 


Verum parüm Germanicie, partim Eleutheropoli 
scriptos fuisse el rationes non ita leves et conjec- 
tur: suadent, ut in ὃ iv Praefat. dietum est : hoc 
unum certum liabeo exploratumque, libros illos ab 
exsule Lucifero exarari eceptos post an. Chr. 350, 
ei absolutos circa initium au. 960. Ut egregii hujus 
operis puntium aceepit Athanasius, qui tune et ipse 
exsulabat, statim per Eutychetem Diaconum Luci- 
fero litteras misit , rogans ut libros Constautio obla- 
tos sibi etiam legendos diligenter mitteret b. 106 
sine mora przstitit Lucifer, qui ex hoe ab Athanasio 
honorificum sanctitatis doctrinzeque meruit teslimo- 
nium , ut Athauasii ad. Luciferum epistolam vel le- 
genti patet *. Marcellinus et Foustinus, Libelli sup. 


Eliam illum appellare non dubitaverint i. Hic judi- 
cium cl. Meldensis Episcopi de Luciferiano siylo in 
medium liceat proferre, utpote qui diligentissime 
illius edendis operibus primus ineubuit. /psius sermo 
(scil. Luciferi ) adeo rudis est et incomptus, quem 
ipsemet etiam rusticum vocat : at qui diligenter perpen- 
derit, eum gravem et. sententiis refertum , virique in- 
genie valeniis inveniet, etc. Deinde ; Totum opus ezi- 
guum admodum foret, si ab co Scriptura divina, 
quam promptiorem habere non potuisset, scinderetur , 
el auferretur 1. lta ille, et merito: Scripture vero 
diviug versio, qua usus est Lucifer, antiqua om- 
niue ea est, et ab illa, qua nunc utimur, Vulgata 
Bolabiliter discrepans , ut ex notis huic nostre edi- 


plicis auctores, in eo tradidere, Athanasium, ut B tioni subjectis palam fit. Interserit etiam sz pissime 


Orientalibus Catholicis solatio et exemplo essent in 
e3 Ecclesie univerge perturbatione, Luciferi libros 
in Graecum sermonem (transtulisse, quam tamen 
Albapasii versionem cum aliis ad Luciferum literis 4 
periisse dulemus. En Marcellini et Faustini verha : 
Quos quidem libros cum per omuiq ex integro agerel , 
susnezit et Athanasius ul veri vindices , atque iu gra-- 
cum stylum transtulit, ue lantum boyi Greca liigua 
uon haberet. Àst quid iis libris acceptis egerit Au- 
gustus, nescimus: graviter tamen Luciferum sihi 
libere alloquentem tulisse , indiguatumquo maxinig 
illi fuisse ex his Luciferi verbis conjicitur : Dicis 
uos unsolentes exstitisse circa (e, quem honorari decuerit. 
Si quisquam Dei cullaum pepercii apoatatís, siut vera, 


latinis Sardoas et Gr»cas voces Latio donatas, 
plrasesque usurpal nova sane syniaxi omnino bar- 
baras, et grecizantes, quasa viris doctissimis Κ 
Botis illustratas hac in editione obvias unusquisque 
habet. 
$ V. 

Autequam ad alia progrediamur, qux» ad Luciferi 
gesia spectant, ut res clariori luce donentur, de 
Edicto illo celebri opere pretium existimamus dili- 
geuter igquirere, quod toties οἱ indignans comme: 
merat ipse Lucifer iu omnibus fere libris quos su- 
periari paragrapho recensuimus ; quodqueuberiorem 
Waclalionem a nobis requirere videtur ad Luciferi 
&ensus dignascendes , uique ea, qux ad historiam 


qu dicis de nobis *. Neque bis contentus Lucifer C illius temporis attinent , ipsemet Luciferi testimonio 


aliud deinde edidit commentarium, quod absoluto 
Sirmjensi Conciliabula et Constantinopolitano scri- 
psisse ex ipsius verbis elicitur: pam Eudoxium Ma- 
cedonio in Constantingpoliana Sede suffectum com- 
memorat , qui illi certe ah Antiocheua cathedra tra- 
ductus post illa pseudo-capcilig (uit subrogatus f. 
Hoc opus de non parceuda iu Dewn delinquentibus 
inscripsit, cumque tetus martyrii degiderie zestuaret, 
nee qua in lucem ediderat ad Arianos opprumendes 
salis esse arbjyrerejur, posWwemum a&ubiude opus 
elaboravit, cui titulus Moriendum esse pro Filio Dei ; 
quos libros, etsi unico qamprelienaos aliqui cansuee 
rint 5, et simul Constantio oblatos, attamen eadem 
animi constantia seriptos, post primos, de quibus 


cosnprabentur. Qua in ve illud eertuin statuimus ex 
S0oz0mena !, Coustantium eo eousilio Mediolanensem 
Synodum iudixisse , ut discordes Episcoporum animi 
in upam Fidei senteniiam conveniropt , quz tameg 
Nicauis decretis adversaretur : Constantius (ait Sozo- 
menus ) qui solus jam Imperio Rom. poliebaiur, omni 
sludio perficere conatus esi, ut Occidentales Episcepi 
cum üs cansenlirent, qui Filium Petri similem secun- 
dum subsianiiam asserebant : Τοὺς ἀνὰ τὴν δύσιν ἐπι- 
σχόκους τοῖς ἁμοούσιον πατρὲ τὸν υἱὰν δοξάζουσι συνεῖ- 
ναι : ubi tamen mendum typographicum inest , edita 
ὁμοουσίου VOCE pro ópotouciov ; cum idem Bogomenus τ 
scribat, Constantium non penitus destitisse Filium 
χατ᾽ οὐσίαν ὅμοιον COR(iteri. Sed cum id cansequi non 


mentionem fecimus, certum est eJahoratos a kuci- D posse sa sentirent bzretici Kpiscopi , qui Coustautio 


fero fuisse, u& ai& Papebrochius ^, et fortasse in 
uliimo sui oxsilii loco. Ia hisee Luoiferi lueubratio- 
nibus patet vis magna dicendi, igneusque ex aye 
Luciferi erumpens gladius ad bostes Kcclesio uno 
veluti ictu perimendos, ex quo faetgm ut tot elogia 


a De Script. Eccl. δ. Aciapa m. 136. 

b V. etie edit. Til. et Baron. 1. 4. 

c Barog. ibid. 

4 Eruimus& alias Athanasium Lucifero [dedisse 
epistolas ex iis verbis, Misimus etiam nunc , elc. in 
superstite illa, de qua loquunyr, epistola": veruin 


periere. 
* |n libro De nos parcendo eic. pag. 169 (col. 93: ). 
f Baron. ad an. Chr. 856, ἃ. ob. : 
s Tilius in Prgf. ad Pium V. iu edit. oper. 


quotidie aderant callidi pacis procuraudz auctores , 
prius de proscribendo Athanasio consilium lmpera- 
tori suggesseranL, qua damnato ab Episcopis etiam 
Occidéntalibus, facile deinceps Niczna Fides ever- 
teretur : Sic euim (ait idem Sozomenus) cogitabat, 


Lucif. 
h T. 3. Maii ad d. 90. c. 4, n. 95. 
i S. Athan. apud Corn. 3 Lapide epist. ἃ. ad 
Timoth. c. 4. ei S. Hieron. de vir. iflust. c. 95. 
] [a eit. Are. 
k Cetelerius , Tilius, Sabatierius, Latinius, [Δ 
Cerda. | 
! Lib. 4. c. 8. edit. Vales. 
δι |d. lib. 5. e. 18. 


9 


LUCIFER! VITA. 


150 


εἰ Athanasius cemmuni omnium suffragio e medio remo- A clarat ! sspiusque confirmat £; nam verbum tuum 


vereiur, facile se deincepsea que ad religionem pertinent, — 


pro arbitrio constituturum : quam veram fuisse causam 
Mediolanensis Concilii ipse conffrmat cap. 9. Buc igitur 
referenda, qux Lucifer à:epe Constantio exprobrat , 
subdolum illum voeans pacis auctorem, eum paeis 
ve vera esset inimicus ὃ : Dizisti, Pácem volo firmari 
ἐν imperio meo , cupiens violure in nobis pacem domi- 
nicam; οἱ : Sé non es (u Constantius. Imperator , qui 
finzeris pacom te facere ; et, Nobis dicebas, Pacem volo 
feri. Ha in libro de non conveniendo cum horeticis ; 
aique in lihro 1 pro S. Arhanasio pag. 54 (col. 819): 
Fu pacis causa ie [acere asiruxeris ; và Athanasius sci- 
licet damaaretur : tum in lib. de non parcende in Deum 
delinquentibus pag. 825 (col. 902) : Fingens pacem te 
firmare, conalus fueras ad omnem Dei Ecclesiam de- 
sruendam ; quo omnia certe Mediolanense Concilium 
speetant, eujus nefaria gesta Lucifer in suis libris 
omnibgs sepissime peretrivugit. Neque ea ad Arimi- 
mensem Synodum referri possunt, cum illa pacis 
item obtentu a Constantio postea fuerit indicta, ut 
Sozomenus b et Socrates * testantur, sed ficto sem- 
per et iniquo bzreticorum consilio : Lucifer enim 
se id a Constantio audisse affirmat, Pacem volo fieri, 
eum nempe Legatus Pontificis Concilio preesset; 
et Liberius ad Luciferum scribens paullo post idem 
Concilium hine epistolam exorditur pag. (col. 766): 
Quamvis sub imagine pacis humani generis inimicus ve- 
hementius in membra Ecclesie videatur esse grassatus , 
vos tamen, eic. Hancitaque ob causam duplex Edictum 
eomperio latum a Constantio : atterum quo Episcopi, 
qui a Concili aberant , jussi sunt subscribere Aria- 
norum fn Athanasium sententiz ; quod ab ipso Atha- 
nasio innuitur : Quot ( inquit) Episcopi , prout in sa. 
eris litteris. est, ad prasides et reges abducti sunt , et 
6 judicibus hanc sententiamaudierunt, Aut subscribite, 
«ut ab Ecolesiis recedite; detrahi enim vos ab Ecclesiis 
Imperator jussit ἃ ; at de hoc Lueifer minimc seribit, 
quippe hujusmodi esse significat, ut novam Fidei 
formulam compleetereiur : alterum vero, quod a 
Sulpicio Severo Episiole nomine netatum cst; et 
est iud, quod Lueifer spectavit, cum suos libros 
eemponeret, euique apprime conveniunt, qus in 
illud a Lucifero Ingesta leguntir. Narrat enim Sul- 
pielus *, epistolam a Valente et Ursacio sub impera- 


(inquit) , per quod serpis ut cancer, (also fucato scien- 
tie tumore componis, astruendo (e omnibus flagitiis 
tuis maculato Edicto (uo rescissore, messe omnium 
errorum ; tum , Novella tua praedicatio , et recens re- 
ligio sub pretextu Fidei blasphemia in perniciem sa- 
lutis tue per te prolata ; ac rursum : Nisus es blas- 
phemiam consacrilegi tui Arii ore prolatam nunc per 


satellites (uos , nunc ediclo tuo, nunc spiritibus im- 


mundis referto ore tuo predicare. (uod autem Lucifer 
Edicti nomine hanc epistolam significet, tum exem- 
plu Athanasii confirmari potest , qui litteras Przfecti 
Agypti de Georgio in Athanasii ipsius locu substi- 
tuendo in speciem Edicti propositas fuisse scribit ad 
Orthodoxos, siquidem h:e littere. ad annum 556 


p referantur cum Paglo et Valesio ^ contra Baronii 


sententiam, qui easdem de Gregorio itidem in Alexan- 
drinam sedem infruso scriptas existimat, et in an- 
num rejicit 542; tum auctorltate Hieronymi de Prato, 
qui in nota Sulpicii testimonio subjecta nobiscum 
consentit; tum denique quod idem Lucifer ! a se 
suisque collegis Episcopis illud contemptum fuisse 
dicat : Bene me petulantem diceres , si non recte com- 
tempsissemus sacrilegum Edictum tuum ; idque Medio- 
laniin Palatio actum testatur in libro Moriend. esse pro 
Fil. Dei pag. 24& (col. 1044), cum dixisset judicibus, 
Constantio velo misso audiente, quod licet omnia impe- 
rii arma in se suosque converterentur, veluti in sacri - 
legi decreti contemptores, numquam e proposito Catho- 
lice Fidei tuendae recessisset. Hac autem, qux de 


C Epistola , seu Edicto Constantii dicta sunt, Hilarius 


quoque in animo habebat, cum ea scripsit i, quxattu- 
limus in nota subjecta pag. 17 (col. 780) hujus editio- 
nis, et quse Pratensis ex codem loco in aliam ad Sulpi- 
eium notationem transtulit : Antea. enim in. obscuro 
atque in angulis Dominus Christus Dei esse secundum 
naluram Filius negabalur, et essent irops paterna 
accepisse cum crealuris originem ex non ezxslantibus 
predicabatur. Αἱ vero nunc publice auctoritatis pro- 
fessione haresis prorumpens, id quod -antea. factum 
nunc non clam victrix. gloriabatur. Et huc referunt 
Maurini Operum S. Hilarii editores tcstimonium 
Luciferi ex lib. Moriend. esse, etc. paullo superius 
productum. Sane Áriana heresis tum primo Impe- 
ratorum auctoritate fulta in Mediolanensi Synodo 


toris nomine emissem omni pravitate refertam , eo con- D victrix in Romanum Orbem palam erupit, quz antca 


silio, ul, si ἃ populo probaretur, publica auctoritala 
cupita proferreni ; sin aliter, oninis invidia esset in rege, 
qui nondum baptismate tinctus Fidei mysteria nosse 
mom poterat : Leetam in ecclesia. Epistolam populus 
averealur : Dionysius, quia non essel assensus, urbe 
pellitur, etc. Porro quam callide scripta fuerit, quam 
comple et ernate, tum quid illa contineret impium et 
biasphemum in Catholicam Fidem, Lucifer ipse de- 

2 Lib. de non. conv. cum heret. pag. 9 et 12 (col. 
775 ci 115). ) 

b Lib Δ. e. 17. 

* Lib. 2 c. 57. 


4 [n epist. ad Solit. 
* Lib. 4. Hist. Sacr. 


non tuta satis sese astu ct fraude tegebat; quod 
saepe in Constantium Lucifer ingerit , ejus scilicet im- 
perio et potentia Arianum virus in ómnes terrz partes 
fuisse diffusum. Superest inquirendum, utrum hucre- 
ferre quoque oporteat aliud Luciferi nostri testimo- 
nium ex libro de non parcen. in Deum delinq. pag. 172 
(col. 940), quod est hujusmodi : Negabis te ad idolola- 
(triam invitasse nos suscipiendam? Si censes negandum, 


f Lib. de non conv. cum beret. Br 41 (col. 180). 
& Id. in lib. Moriendum esse pro Fil. Dei, pag. 244, 
245. 961 (col. 1011, 1015, 1021). 
b Lih 4. Observ. ad tom. 9. ipt. Ecel. Hist. 
i Lib. de non parc. in Dewn delisq. pag. 198. 
j Lib. de Synod. n. 78, 


751 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


752 


convincent (6 expositiones secte tue Episcoporum com- Α tur ; nam et Ariminensis, et Seleuciensis , sive Aca- 


blusphemorum videlicet tuorum , convincent te libelli 
recitati a te, ac dati Roma Episcopis etiam Catholicis, 
ad hoc videlicet , w omni in loco tua roborari posset 
blasphemia. Hxc Luciferi verba protulit Auctor Dia- 
tribe] de gestis Liberii preposito Operibus S. Damasi 
$10 pag. 117 (col. 520), ex lib. scil. primo pro S. Atha- 
xasio : qui locus correctior a nobis infra exhibetur. 
Js porro auctor autumat Ariminensem , seu potius 
Acacianam formulam ab Lucifero hic desiguatam, 
significatamque fuisse; et opinionem rejicit Tille- 
montii , qui existimat ^, Luciferum id scripsisse de 
Formula Sirmiensi auni 357, quo anno Constantius 
Roms fuit, ibique ait libellum ab Augusto recitatum, 
per urbem sparsum , et Catholicis Episcopis oblatum 


ciana Formula, quas vult a Lucifero indicari , adhuc 
promulganda erat; et quidem triennio* post editz 
fuerunt, si cum Petavio annum 956 tribuas Romano 
Constantii triumpho; post biennium vero, si trium- 
phum illum rejicias in annum 357, cum Pagio, Va- 
lesio, aliisque. Przterea Ariminensis quoque for- 
mula clam et furtim a Valente confecta fuerat: de 
Seleuciensi vero condenda quot inter hereticos 
Episcopos dissidia orta, et contentiones motz:? qui 
tandem Formulam Ariminensem suffragiis suis pro- 
baverunt. Neque ἢ tantum Formulz post scriptae 
fuerunt, quam Constantius Roma libellos illos dis- 
seminavit : nam et Eudoxius conventu Antiochiz 
celebrato an. 358, una cum Episcopis, qui eidem 


Imperatoris jussu , ut eorum animos ac sententias B opinioni favebant, et similis substantie vocabulum, 


exploraret de formula illa Fidei paulJo post in Sir- 
yniensi conventu publicanda. Sed antequam in hzc 
diligentius inquiramus, animadvertendum est (quod in 
notis etiam pag. 506 (col. 821) monuimus, ubi corrigen- 
dus error, qui per inconsiderantiam excidit, cum 
Hieronymo a Prato attributa fuerit Diatriba de gestis 


Liberii przeposita Operibus S. Damasi PP.) Perfidie, : 


Blasphemie, ac 1dololatrie nomine significari a Luci- 
fero simpliciori sensu haeresim ipsam Arianam ; licet 
intelligi quandoque queat hisce vocibus Edictum Me- 
diolanense , de quo mox diximus : hoc vero in loco 
tria sunt. distinguenda ; Jdololatrie ἃς Blasphemie 
yoces , Expositiones Episcoporum Arianorum, οἱ Li- 
belli recitati ac dati Rome a Constantio Episcopis 


el Cousubstantialis ctiam vocem rejecit, ut Sozome- 
nus asscrit d. Nihil propterea certi ex iis Luciferi 
verbis constitui potest ; qu: , ut idem auctor scribit, 
subobscura videri queunt nobis, qui αὐ iis temporibus 
longe absumus. Sed ut nostra quoque sententia pa- 
teat, sic quidem statuimus, Luciferum non banc 
vel illam potius Fidei Expositionem innuere, unice 
autem exprobrare Constantio , quot quamque variis 
post Mediolanense Concilium Fidei Exrpositionibus 
conatus fuerit Nicenam Fidem impie evertere, et 
Arianam blasphemiam in omni loco roborare ; quod 
rursum in libro Morien. esse pro Fil. Dei Constantio 
objicit, uti ibi advertimus. Libelli autem ab illo 
Rom: recitati, et dati etiam Catholicis Episcopis, ii 


Catholicis. Blasphemic itaque ac 1 dololatrie voces ip- C profecto fuerunt, quos in eodem libro de non parcen. 


sam Arii heresim indicant , quam Constantius robo- 
rari in omni loco , et suscipi ab omnibus volebat per 
Arianas Fidei expositiones, et libellorum impiorum 
ope , quos Rom: przsertim jussit dispergi : el recte 
quidem novum idololatrie genus Ariana hzresis , et 
idololatrz Ariani dicii sunt ab aliis Patribus Atbana- 
Sio, Basilio, Gregorio utroque, Nazianzeno ae Nys- 
seno, et Cyrillo Alexandrino, quia, ut ex iis animad- 
vertit Petavius b, eum, quem creaturam (atebantur , 
adorare tamen sese dicerent , unde nihil a Geniilibus 
differrent : nomine autem blasphemige non una Sir- 
miensis Formula notari potest, sed omnes hzretice 
Arianorum Formulie; quod et Hilarium fecisse af- 
firmant ejus Operum editores 6. At enim, inquit 
laudatus Auctor Diatribe adversus Tillemontium , 
cum Lucifer recitatos a Constantio Libellos, ac per 
manus Episcoporum traditos scribat, wt ejus in omni 
loco roborari posset blasphemia, facile intelligit 
lector, agere illum non de prameditata tantum , sed 
producta jam in lucem , et promulgata blasphemia ; 
deinde nemo facile concessurus erit , blasphemiam , 
quam sciunt omnes Sirmiensi illo clanculari ac fortuito 
congressu deinde conscriptam , eo jam tempore effor- 
siatam , lectam Catholicis Episcopis, ac per manus 
tradilam esse potuisse. IIoc ille, et recte de formula 
Sirmiensi; que tamen sumet sententie adversan. 


^ Art. 63. de Arian. n. 6. 
b Lib. 2. cap. 12. n. 6. 


ἐπ Deum deling. pag. 220 (col. 990)-commemorat 
hisce verbis : Quantum apud te est, tradidisti eum, id est 
Filium Dei , de quo et libros scriptos dedisti ; ideoque 
ejusmodi erant, quibus Arianum dogma impie pro- 
pugnabatur, sed callide ab Episcopis Arianis, for- 
tasse ab ipso Eudoxio Germanicis» tum Episcopo , 
qui cum Constantio Romz versabatur, compositi, ut 
Komanam plebem et Catholicos Episcopos fraudulen- 
ter in errorem periraherent; quin multo est verisi- 
milius in iisdem impias illas locutiones descriptas 
fuisse, et blaspheias sententias, quas Epistola Me- 
diolanensis, sive Edictum complectebatur : de hie 
per conjecturam disserere licet, cum de isto Coa- 
stantii facinore nemo veterum preter Luciferum 
memorix quidquam prodiderit. Quid autem integrum 
hocce Luciferi testimonium juvet laudati Auctoris 
sententiam de duplici Liberii exsilio, quod ipse 
tuetur, satis non video : ulteriori investigatione rem 
lianc non premimus, cum negotium istud nostra 
non intersit. Monemus tamen opinionem ejusdem 
Auctoris de sensu hujusce vocis blasphemic ideo ἃ 
nobis subjectam fuisse pag. 56 (col. 821) ad primum 
Luciferi librum pro S. Athanasio, ubi idulolatrie vox 
irrepsit pro voce blasphemic, quia ibi de illius sensu, 
aliarumque affinium vocum ex Lucifero quzdam no- 
tavimus, quz czeteris inde Luciferi nostri locis locem 


€ [n lib. Δ. de Trinit. n. 19. 
4 Lib. 4. c. 19. 


155 


LUCIFERI VITA. 


754 


afferrent ; cum cxteroquin Auctoris verba et sententia A Arianz haereseos fcibus purgandam delegatum se 


ad testimonium ipsius Luciferi mox explicatum re 
vera pertineant. Jain de his satis. Ad Luciferi gesta 
veniamus oportet , et ea, qu:e vel. ad illius ztatis 
historiam spectant, vel sensum verborum, et Luci- 
leri mentem aliquomodo respicere possunt, quisque 
offendet in suppositis huic editioni annotationibus. 
δ VI. 

Constantio Augusto e vivis sublato Mopsucrenis 

prope Tarsum lil. Non. Novembres anno Chr. 3561, 


cum ab Euzoio Ariano Episcopo , ut ait Socrates ^, — 


sub mortem baptizatus fuisset, [rustra suadente Lu- 
cifero, ut per Atlianasium, sive Coepiscopos ejus 
salutare consequi vellet regenerationis lavacrum b, 
Flavius Claudius Julianus cognomento Aposiata Ro- 


intellexit litteris Liberii Pontificisb, qui et Eusebium 
Vercellensem per id tempus, ut Alexandrinz Ec- 
clesix subsidio esset , legatum destinaverat Synodo 
jam indictz. [τ Lucifer, dum Eusehius cum Atha- 
nasio Alexandrino Concilio totus incumbit, ad Ca- 
tholicos Antiochi: domesticis turbis agitatos, ct 
Arianis persequentibus laborantes accurrit , et ad 
Alexandrinam Synodum , cum ipse ire non posset , 
legatos suo nomine misit Diaconos duos Herennium 
et Agapetum , ut ex subscriptionibus synodicz ejus- 
dem Concilii apparet i. Hinc manifesta est Rufini 
hallucinatio, unum tantummodo Luciferi legatum 
illi Concilio interfuisse scribentis j ; nisi dicere ve- 
limus, Herennium solum neminasse tamquam prin- 


mani linperii habenas, quas favore militum primum B cipalem, non excluso, sed prxtermisso Agapeto, 


Luteti:;: Parisiorum superiori anno, dein iisdem 
volentibus in Dacia arripuerat Constantio vivente , 
regendas metu liber οἱ solus suscepit. In ipso veluti 
Principatus vestibulo magnam sibi laudem apud op- 
timos quosque comparavit vaferrimus Imperator, 
pacem turbatis Ecclesi: rebus sub pr:edecessore 
frustra quzesitam, desideratamque restituens , om- 
nesque Episcopos exsilio antea a Constantio multatos 
ad suas Ecclesias redire permittens c, iisdemque di- 
repta ab hzreticis bona restituenda, nec quemquam 
amplius pro Fide vexandum decernens 4. Lucifer 
ergo Juliani gratia exsilio liberatus Tauro et Flo- 
rentio Coss. anno 361 ad finem vergeute * Agyp- 
tiacam solitudinem reliquit, et ad Catholicos redux 
afflicto Ecclesi» statui subsidium attulit pr:sentis- 
simum, et cum Eusebio Vercellensi, apostolicz le- 
gationis socio, eos qui Arianze hzresi manum dede- 
rant, ad Catholic: Ecclesix sinum revocare satagens 
Ürientis provincias magno labore lustravit €. Itinera 
hxc absolvisae Luciferum existimo a tempore Edicti, 
quo Julianus Episcopos Orthodoxos suis sedibus 
restitnit, exeunte scilicet Novembri mense anni 361, 
ad tempus usque, quo indictum Alexandrinum Con- 
cilium, anno nimirum sequenti 562. post Georgii 
Cappadocis Ariani Episcopi Alexandrini obitum, re- 
ditumque ai illam sedem magni Athanasii s. Diver- 
tit autem a susceptis itineribus Lucifer, cum ad An- 
tiochenas turbas sedandas, illamque Ecclesiam 


^ Lih. 1. c. 46. 

5 Lib. 1. pro S. Athanas. pag. 109 (col. 876). 

€ Omnes Episcopi , qui de propriis sedibus [werant 
exterminati, per indulgentiam novi Principis ad Ec- 
clesias redeunt. Hieron. adv. Lucif. Socr. lib. 5 c. 4 
et 5. Sozom. lib. 5. c. 5; Theod. lib. 3. c. 4. Baron. 
ad an. Chr. 361, n. 13. 

4 Proscripiis vero lege lata facultates suas restituit : 
populis autem. civitatum palam interdixit , ne quem 
Christianorum aut injuria afficerent . aut. contumelia , 
meve invitos ad sarrificandum raherent. Sozom. ex 
vers, Vales. lib. 5. c. 5. V. Julianum ipsum ep. 7. ad 
Artabium, ep. 43. ad Hecebolum ep. 52. ad Bostre- 
nos, Quam subdole hzc Julianus, vide Greg. Na- 
zianz. Or. 2. in Julian., Sozom. lib 5. c. 4. Socr. 
Jib. 5. c. 1. Theod. lib 3. c. 6. et 17. Evagr. Vit. 
Pat. in Apóllonio c. 7. 

* Chroti, Phosp, Aqui, dpi Canis. t 4. Thes 


quod et fecisse existimaverim Auctorem vite S. 
Eusebii Vercellensis Κ, Hieronymum a Prato !, alios- 
que recentiores, qui digniorem, socio neglecto, no- 
minarunt. Antequam Antiochiam peteret Lucifer, 
cum Athanasio et Eusebio Alexandriz aliquaniisper 
eum constitisse vult citatus Euscbianz vitze scriptor 
per h:ec verba : Beatus vero Lucifer, Calaritanus Epi- 
scopus, vale eis faciens Athanasio εἰ Eusebio, Antio- 
chiam ab eis missus est, ut Ecclesias confirmaret de 
consubstantialitate divinitatis , relinquens cum eis Ale- 
zandrie Diaconum suum , qui ejus in Concilio vicem 
teneret , per quem professus est , ratum se habiturum , 
quidquid essel Concilii ordine constitutum. Attamen 
pugnant hzc apertissime cum iis quz ibidem se- 
quuntur : Lucifer autem cum exoraretur ab Eusebio , 
quia wlerque in partibus vicinis /Egypto fuerat rele- 
gatus , ut ad videndum Athanasium Alexandriam per- 
gerent , communique tractatu cum iis qui super(uerant , 
Sacerdotibus de statu Ecclesie decernerent, presentiam 
sui abnegans , legatum pro se Diaconum suum mittit, 
atque ipse intento animo Antiochiam pergit τὰ. Si enim 
Athanasio valedicens ac Eusebio ab iisdem missus 
fuit Lucifer Antiochiam, cum iis profecto Alexan- 
ἀεί diversatus est, ubi Diaconum suum dicitur 
reliquisse. Contra vero si exoratus fuit ab Eusebio , 
ut secum ad Athanasium invisendum Alexandriam 
pergeret, si recusavit eoire, si Diaconum suum il- 
luc misit, evidens omnino est, nec Alexandriam 


D Monum. p. 295. et Petav. Rat. Temp. in Success. 


Cons. Rom. t. 2. p. m. 466. 
f Ex Greg. Nazianz. Orat. de laudibus Basilii, et. - 
Baron. ad an. Chr. 562. n. 53. 
& V. Nazianz. ibid. et Baron. ibid. n. 174. 
h Baron. ibid. n. 177. 
| Ἐγώ τε ᾿Αθανάσιος, ὁμοίως x«l ol ἄλλοι ἐπίσχοποι 
οἱ συνελθόντες ὑπέγραψαν καὶ οἱ ἀποσταλέντος δὲ παρὰ 
uh Λουχίφερος τοῦ ἐπισχόπου Σαρδίας νήσον, διάκονοι 
Jo, Ἑρέννιος καί ᾿Αγαπητός. T. 2. Concil. edit. Ven. 
1728, pag. 947. et seq. et T. 4. Opp. S. Athanasii 
edit. Paris. an. 1627, pag. 580. 
) Lib. 8. c. 27. V. Baron. l. c. n. 180. 
k ]n Addit. ad Conc. Alex. ex nova Collect. Ba- 
luzii T. 2. Concil. ejusd. edit. pag. 951. 
1 V. no!as ad Sulp. Sev. t. 2. pag. 244. 
* Apud Boll. ad diem 25. Maii tem. δ; 


155 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


756 


intrasse, nec Athanasium vidisse, nec Diaconum A bue eam votis studiisque Episcopus admitteretur : 


ibi, ut suo nomine Synodo interesset, reliquisse. 
Ergo qui vitam illam contexuit, sibi minime con- 
Stans, historicae veritati non consuluisse dicendus 
est. Ego quidein crederem narratienem illam partim 
a Ruüni historia excerptam, partim ab anonymo 
auctore e cerebro eductam , adeoque sibi manifeste 
contradicentem ; verba enim illa, Lucifer autem, οἷς... 
qua postrenia recitavimus , excerpta adamussim et 
integre sunt ex Rufini libro 1. c. 27. Credendum porro 
est, ut supra innuimus, Luciferum recta Antiochiam 
contendisse, nec Alexandri: convenisse Athanasium, 
sed ab Eusebio divulsum, legatisque suis ad Alexan- 
drinamSynodum destinatis, ad auxilium praestandum, 
ferendumque Antiochenis 6&olatium properasse. 
ἃ VII. 

Hxc tinc temporis erat Antiochenge Ecclesia 
facies. Duo uuiam eamdemque sedem occupabaut 
Episcopi , Meletius propter Catholicam fidem exsul, 
et Euzoius datus Meletio successor ab Arianis. Quz 
tunc Antiochi: turbel Ariani Constantio favente 
contra Orthodoxos pro tuendo Euzoio quid non au- 
debant? Catholici vero in duas parles distracii , 
Eustathiani nimirum Meletium, qui Arianis ali- 
quando visus fuerat adhzerere, sed ab iisdem rece- 
dens in exsilium pulsus Antiochia aberat, penitus 
aversabantur, utpote hzretica communione pollutum, 
suspectum, et perosum; alii contra Meletio obse- 
quentes, ejusque portibus impensius faventes el 
Eustathiauos fugiebant, et ut legitiinum verumque 
Antiochenz Ecclesie pastorem uuum Meletium, 
quamvis exsulem, suspiciebant. Has ut procellas 
Lucifer sedarct, statim ac Antiocliiam venit, ani- 
mum viresque omnes intendit ea qua pullebat auc- 
toritate, ut partes componeret, animos amico foe- 
dere jungeret, pacemque Ecclesie illi restitueret *. 
1n mentem ergo Lucifero venit, rejecto primum 
Euzoio Ariano, et excluso subinde Meletio Catholico 
Episeopo, ul in tertium quemdam Orthodoxi dissi- 
dentes convenirent, qui fide integerrima, et vitz 
sanctitate omnibus Antiochenis probatus, communi- 


^ Rufin. et Baron. l. cit. et Cassiod. Hist. Eccl. 
Tripar. lib. 6. c. 49. ] 
b Boll. tom. 4. Maii ad diem 20. c. b. n. δά. 


€ Socr. Sozom. Báron. I. c. Chron. Prosp. Aquit. D 


apud Canis. t. 1. Thes. Monum. pag. 293. Lucifer 
adjectis duobus Confessoribus Paulinum | Eustathii 
Episcopi Presbyterum , qui se numquam hareticorum 
communione pollwerat, in. parte catholica. Antiochie 
Episcopum (acit. 

4 Loco elt. n. 180. 

e [n not. ad Socr. lib. 3. c. 5. 

t Lib. 10c. 9. 

£ [a crit. Baron. ad eumd. aa. n. 95. 

à Hiat. Chronol. Patriarch. Antioch. in Act. SS. 
tom. 4. Julii pag. 58. edit. Ver. 

t In Monito tom. UP 2. n. 4 pag. 770. 

J In cit. Synodica Epist. A Panllino vero Mazimus 
et Calimerus , qui et ἐρεῖ Diaconi sunt. 

k |n ead. Synod. Ego Paullinus ila sentio , quem- 
admodum accepá a Patribus, Filium esse , et subsis- 
tere perfectum, etc. 

! Richardus t. 4. Piction. Univ. V. Antiochie pag. 


Accitis propterea duobus aliis, Cymatio Paltensi ei 
Anatolio Beraeensi Prasulibus b, Paullinum ilis do- 
tibus ornatum, et prz czxeteris ea dignum sede Antio- 
chens Ecclesie pra fecit ^, qui hujus nominis secua- 
dus in ea Antiochenorum Praesulum serie. Opinati 
sunt Baronius ὁ et Valesius *, Paullinum ad Antie- 
chenam sedem evectum ante Synodum Alexandri- 
nam. Verum cum Hermantio in vita S. Athanasii f, 
Pegio £, Boschio ^, et editoribus Operum D. Atha- 
nasii ! in eam potius sententiam concedimus, Paul- 
linum Antiochenis datum fuisse Episcopum a Luci- 
fero ipsa Alexandrina Synodo durante. Noves interea 
Antiocheaus Presul Paullinus duos misit , ut legiti- 
mus Episcopus, ad Alexandrinum Concilium Dis- 


B conos suos Maximum et Calimerum, ut illi suo no- 


mine interessent, qui et inter Concilii Patres sede- 
runt, et suis subscriptionibus illius Synodi decreta 
probavere j. Et re quidem vera Synodus Alexan- 
drina Paullinum ut verum legitimumque Antioche- 
norum Episcopum cognovit, tum legatiá ejus ad- 
missis, tum eorum subscriptionibus acceptie. Insuper 
Patres illi in Synodica Epistola ita hortari Antioche- 
nos videntur, ut positis partium studiis uni obtem- 
perent Paulliuo : Deinde qui ob Arianis redieruni ed- 
licite ad vos, eosque ul patres assumit?, et «t magistri 
et tutores accipite, cooptantes vos interim dilecto nostro 
Paulino ejusque sociis : cl absenti Paulliuo Synodi- 
cam ipsam subscribendam mittentes ab illo. etiam 
fidei professionem solemni scripto testataus volue- 


C runt k. lia Athanasius eum. ZEgypii Episcopis , el 


Epiphanius cum universis Cypri Ecclesiis Paullino 
communicantes illius electioni assenscrunt ! ; quin 
et a Romano Pontifice Liberio approbationem me- 
ruit, ut Ecclesiasticorum Áunalium parens osten- 
dit », nec ininus placuisse videtur Damaso, qui 
Paullino epistolas dedit tum in negotio Vitalis de 
Apollinaristarum horesi suspecti ei accusati ^, 
tum contra Apollinaris , Arii , Sabellii , Macedonii , 
Eunomii, et Photini errores 5, Verum quidem 
est , Orientales Episcopos Paullini electionem re- 


204. col. 2. Athanase et toute. l'Egypte communiquail 
avec Paulin, Epiphane avec l'Me de Chypre , l' Evéque 
de, Rome uvec les Occidentaus. 

m Loc. cit. n. 251. et seq. 

1 Observat Severinus Binius Paullino Thessaloni- 
censi falso inscriptam Epistolam Damasi ex dolosa 
nimiruni inscriptione a Theodoreto conficta et affixa 
Synodicat Épistole Concilii Romani IIl, de qua 
vide notam Sequentem ex tom. 2. Concil. edit Ven. 

ag. 

ὁ Synodica hzec epistola est Concilii III Rom. data 
Paullino Antiocheno Episcopo. Theodoretus dolose 
illi praefixit. Thessalonicensi Paullino lib. 5. c. 11. 
Certum enim est, tunc temporis Acholium, virum 
sanctissimum, Thessalonicensibus prafuisse; quad 
et idem Theodoretus suimel immemor tradit ex 
Epistola Synodica Concilii Constantinopolitaui. da 
factum ἃ Theodoreto, Paullinianz parti infenso, 
ne Paullinus ipse catholica communione Damaso 
Pontifici conjunctus videretur, ui suspicatur Se- 
Serinus Binius in notis ad hanc Epist. Tom. 8. 
Concil. pag. 1065 edit. Ven. De hac etiam Damasi 


751 


LUCIFERI VITA. 


158 


spuisse, οἱ Meletio semper adhzsisse, atque ita A Verum Lucifer a se factam Peaullini electionem ubi 


schisma Antiocehix perdurasse, donec Meletium in- 
ter et Paullinum pax sancita est eo. conditione, ac- 
ceptoque partium sacramento, Flaviani praesertim ac 
Theodori, ne alterutri decedenti successor daretur; 
sed conventioni Orientales Episcopi nou steterunt; 
ab illis enim exstincto Meletio in Antiochena sede 
Flavianus suffectus fuit; et ad multos annos schisma 
recruduit. Jam dissensionis causa inter Luciferum et 
Eusebium , improbatio nimirum electionis Paullini 
ἃ Lucifero facta, non est admittenda, etsi Rufiui, 
Socratis et Sozomeni testimonio fulciatur ; cum 
Eusebius ipse in Alexandrina Synodo et Atlianasius 
cxierique Patres illam ratam habuerint : neque 
enim poterat Eusebius illud damuare, quod solem- 


sensit ut praecipitem Eusebio displicuisse, ejus judi- 
cium ἀγα tulit. Prieconceptam hanc animi. acerbi- 
tàtem. Concilii Alexandrini decreta de lapsis vere 
penitentibus recipiendis, dummodo hxresum auc- 
tores non essent, eisque cum dignilatend suas sedes 
reslituendis auxerunt, ὁ prriesertim cum prater suam 
sententiam, qua ad fidem oriliodoxam ab hzresi 
redeuntes communioni quidem admittendi, pris- 
linis tamen honoribus erant privandi, Eusebio et 
Athanasio auctoribus factum s&uspicaretur. Qua- 
propter indignatione estuans Lucifer Concilii illius 
decreta rejecit, et cum Episcopis dignitati restitutis 
ratus non esse communicandum, ab eis czterisque 
Alexandrinz Synodi Patribus 6686 separavit. Hoe 


niter ipse probaverat b. Ego sane crediderim , non p facto periculoso schismati locum et nomen dedit; qui 


quidem Luciferi factum improbasse Eusebium, sed 
praecipitem atque intempestiva Paullini electionem 
illi unice displicuisse, de qua amice cum Lucifero 
conquestum , ubi Antiochiam accedens catholicas 
res non compositas modo, sed asperiores offendit, 
novasque et graviores vidit Orthodoxos inter exor- 
tas perturbationes. Etenim Meletil fhutore$ illi ab 
exsilio Antiochiam reduci sese adjun&erant, et cum 
illo conventus agere ceperant a Paullinianis segre- 
gati, ulpote qui unum Meletium Antiochenum An- 
tistitem agnoscerent, et si aliquando Acaciana et 
EÉudoxiana communione lapsum, gloriosa postmo- 
dum confessione insignem summo sacerdotio dignum 
existimarent, immo, εἰ forte e dignitate etcidis- 


set, ad eam dicerent restitutum ipsius Alezandriuz C 


Synodi solemni decreto de lapsis vere poeniten- 
tíbus ad primos honores diguitatesque rcstituendis. 
Qus propterea dissidia et scandalo eum futura prz- 
vidisset Eusebius, non potuit contineri, quin cum 
Lucifero dissensionis quodammodo auctore fnnilia- 
riter conquereretur, consillum ejus in pr.epropera 
illa electione Paullini funestissimis effectibus gravida 
omnino improbaus. 
€ vil. 

ltaque , ut dixlinus, cum Eusebius Antiochiam 
veniens , accepla jam Paulliniane electionis no- 
titia, concordiam a Lucifero intentam non modo 
conciliatam non fuisse, sed nova inter Catholicos 
orta dissidia comperisset, celere nimis Luciferi con- 


silium damnavit, studuitque, ut Antiochens Eccle- D 


six negotiis meliori, quo fieri posset, modo provi- 
sum iret. Ergo Antiochia aliqua quomodocumque 
pace donata, Eusebius ad ali&s Orlentis Eceleslas 
ordinandas animum et sollicitudinem convertit. 


cum Paullino communione videnda epist. S. Basilii 
214. alias 559. et epist. 216. al. 272. et Sarazanius 
ad Opusc. et Gesta S. Damsi Pape cap. 10. 
num. 9. 

& Ex Socr. et Greg. Nazian. Petavius fiat. Temp. 
p. 1. lib. 6. c. 7. pag. m. 281. 

b Bayon. l. c. n. 215. 

c Conc. t. 2. ubi sup. Ruf. lib. 2. c. 28. Baron. 
J. c. n. 182. 

4 Ad an, $65. et Aet. SS. T. iv. Maii ad d. 24 
c. 5. n. 45. 


enim in cjus sententiam abierunt, Luociferiani dicti 
sun!, eosque in heresim deinde turpiter prolapsos 
egregiis scriptis D. Hieronymus insecutus est. In- 
terea, dum reditum in ltaliam cogitat, C:esarec 
consistere Luciferum oportuit, ut urbes illi Eccle- 
sie in Cappadocia subjectas, quz propter Eusebii 
Cxsareensis Episeopi electionem inter se disside- 
bant, ad quietem traduceret. luitio anni secuudi 
Juliani Augusti, exeunte scilicet Januario an. 565, 
cum Annalium Ecclesiastlcorum maxidio parente 
hoc evenisse existimamus ἃ, His expletis tandem 
ab Oriente in Italiam redux Lucifer eo ipso anno 
Chr. 565, Juliano Augusto IV, et Secundo Sallustia 
Promoto Coss., ut post tot exantlatos labores quieti 
aliquando consuleret sux, in Sardiniam sese re- 
cepit. Sunt. qui, antequam Lucifer Calarim rediret, 
illum aiunt in Campaniam appulisse, Zozimum Nea- 
politanum pseudo-episcopum Maximo in exsilium 
pulso ab Arianis suffectum * vitasse, Liberium 
Pontificem Rom:e convenisse. Αἱ cum dubia omnia 
videantur, suspectoque Fausti et Marcellini Lucife- 
rianorum testimonio maxime fuleientur f, volentes 
libentesque missa facimus , Calaritanse regendz 
Ecclesie annis a reditu circiter octo incubuit Luci- 
fer difficillima sub Valente Ariano Orientis Impera- 
tore naetus tempora. Valentiniano tandem seniore 
Occidentalis Imperll. habenas moderante an. Chr. 
971 inchoato, imperii ejus VIIL, Gratiano Au- 
gusto II; et Sex. Anicio Probo Coss., vel saltein 
priore ad finem inclinante, Valentiniani VII, Chr. 
$10. Damaso Romano Pontifice Lucifer Calaritanus 
Episcopus ea in urbe e vivis discessit. Ejus obitus 
in Chronico Hieronymi ita notatur : Lucifer Calari- 
tanus Episcopus moritur, qui cnm Gregorio Hispania- 


e V. Mazoch. in Vet. Martyr. marm. Neap. c. 1. 
ct 4. ad d. xi. Janu. Sabbat. in Vet. Kal. Neap. 
t. δ. p. 26. Murat. ad Chron. Jo Diaconi, Coletum 
Ital. Sacr.-in Archiep. Neap. t. 6. Matth. Sard. 
Sac. loco cit. ubi in nota : « /Ilud animadverto, quod 
» apud Baroniam fortassis amanuensium culpa dicitur 
) Mazimus in locum Zosimi suffectus. Miror hunc 
» errorem oculatissimum Mansium in Lucensi edit. 
» non emendasse, tametsi vel ipse Coletus T. V1. Τα]. 
» Sac. monuerit esse corrigendum. » 

! Libel. Precum, ap. Sirm. l. c. 


159 


LUCIFER EPISCOPUS CALARITANUS. 


760 


rum, et Philone Libye numquam se Ariang miscuit À quorumdam iconographiam, inscriptionesque Calari 


pravitati ^. Non juvat Joannis Farz hic palmarem 
errorem explodere, qui Luciferi emortualem diem 
an. Chr. 390. Imperii Valentiniani junioris XVII 
consignavit 5, cui, nihil de chronologia solliciti, Dimas 
Serpius * et Seraphinus Esquirrius ἃ assensere. An 
ante mortem schismati Lucifer renuntiaverit, et se 
catholic: communioni reddiderit, incertum, et sub 
judice est. Pro Lucifero scripserunt prster Socra- 
tem, Sozomenum, et Nicetam , Papebrochius *, Rui- 
nartius f, Thomassinus δ, Machinus h, Methodius i, 
Macedo i, Ferrarius k, Spondanus !, aliique re- 
centiores. Contra. vero pugnarunt Ambrosius τὰ, 
AÁugustinus ^, Isidorus 9, Baronius P, Natalis 
Alexander 4, Tillemontius τ, Sharalea *, Labbeus t, 


effossas protulit. Verum quid, si alterius Luciferi 
junioris Calaritani Antistitis, qui in Vandalica per- 
secutione sub Hunnerico Rege martyr occubuit *, 
corpus illud diceremus ? Quid, si inscriptiones illas 
a Calaritanis confictas cum Turritano Archiepi- 
scopo assereremus ? Nos tamen Urbani VIII P. M. xur 
Kal. Julias an 1641, et Innocentii X. P. M. xvi. 
Kal. Novembres an 1647, decretis ea, qua par est , 
veneratione adh:xrentes cum cl. Matthzsio * singula 
hz:c neque probamus, neque respuimus, et neutri 
parti calculo nostro accedentes historica tantum- 
modo narratione veluti ab aliis recitata sine fuco , 
aut contentione exposuimus. Si vero aliorum Serip- 
torum exemplum et veterem Mediolanensem Codi- 


Hieronymus de Prato ", Severinus Binius v, et plu- D cem secuti, in quo descripta est Fides S. Luciferi 


res alii nobiles Critici, quibus dubis sententie 
alios adjungimus Rufinum et Sulpicium Severum. 
Archiepiscopus Machinus grandi volumine plura pro 
᾿ tuendo Lucifero congessit, actaque inventionis ejus 
corporis (qua et Papebrochius edidit), templorum 


^ Et ex eo Peltav. l. c. c. 7. pag. 281. 

b De reb. Sard. lib. 1. 

c Chron. SS. Sard. lib. 2 c. 5. 

à Sanciuar. Calar. lib. 2 c. 14. 

* Act. SS. t. iv. Maii ad d. 20. 

f [n not. ad lib. 4. Vict. Vit. p. 188. edit. Ven. 
1152. et Ceemet. Sacr. lib. 4. p. 1. c. 5. p. 360. 
La Dissert. 5. de Syn. Arimin. n. 25. p. 89. edit. 

uc. 

à Defen. Sanct. B. Lucif. edit. Calar. 1699. 

i [n Vita Ms. ap. Boll. l. c. 

| De Diis Tutel. Orb. Chr. p. 215. et seq. 

k Catal. SS. 18 Jun. p. 55. 

l| Epit. Annal. Baron. ad an. 562. edit. Paris. 
1622, p. 464. 

m Lib. 14. de S. Satyro tom. 2. Op. n. 47. col. 
1127. 

2 Op. t. 9. epis. 185. al. 50. 

? De Orig. lib. 8. c. 5. p. 105. edit. Paris. 1601. 

P Ad an. Chr. 362. n. 2925. 

3 T. iv. Hist. eccl. 5856. 4. c. 3. art. 15. 

FT. vin lHfist. eccl. n. 4. pag. 764. edit. Ven. 
11732. 

* Adver. Vind. Cypr. dissert. 1. c. 1. n. 2. 

* Hist. Conc. Constantinop. I. in Collect. Conc. 
pag. 1092. edit. Ven. 1728. 

* [n not. ad Sulpic. Sever. tom. 9. 1. 9. p. 245. 
adit. Veron. 1754. , 


Episcopi, in ipso Operum initio et cujusque libri 
titulo Sancii appellationem Lucifero tribuimus , 
hanc eo dumtaxat sensu tributam profitemur, qui 
cum prevulgatis hac de re ejusdem Urbani VIII 
decretis omnino congruat. 


Y Ad Vit. S. Liberii P. ex lib. Pontif. Damasi P. 
t. 9. Concil. edit. cit. 

X Vict. Viten. in Not. Africze ad Provinc. Sard., 
qu:e s:ec. 1x. teste Leone Sapiente ad Africam perti- 
nebat, ejusque Metropolis Calaris inter civitates 
Mauritania: Secund:e recensebatur, sub gloriosissimo 
Africe  Eparcho. Anno 4846, postquam Caribiaginem 
vocati venerant Catholici Africani Episcopi, quos 
inter Lucifer, in exsilium missi sunt, ut ligna profu- 
tura navibus dominicis cederent. Mis egestate summa 
et tot :erumnis oppressis S. Symmachus P. M. quo- 
tannis pecunias et vestes ministrabat, ut ait Anasta- 
sius Biblioth. t. 3. p. 232. 

Y Sard. Sacr. loc. cit. Ego singula hec neque 
probo, neque respuo, sed historica tantum narratione 
veluti ab aliis recitata expono. Fateor enim me summa 
prosequi veneratione Decretum, quo. Urbanus VI11 
an. 1641. die 20 junii precepit omnibus et singulis, 
ete. ne imposterum donec a Sanciitate sua, vel 
sancta Sede fuerit aliter ordinatum, audeant super 
Luciferi sanctitate, cultu, ac veneratione publice 
tractare, disputare aul altercari, illamque neque 
Scripto, nec typis impugnare aut defendere. Exst. 
in Opere Ben. XIV. de Beatific. et Canonis. SS. 


: Tom 1. lib. 1. c. 40. qui de cultu Luciferi Episcopi 


Calaritani ita disserit, ut ostendat non fuisse hactc- 
nus Romani Pontificis auctoritate rite probatum. 


JOANNIS TILII 


EPISTOLA AD PIUM V. P. 
QUJ£ EXSTAT IN FRONTE OPERUM LUCIFERI AB EODEM TILIO ANNO 1568. EDITORUM. 


Pio Quinto Sanctiss. Maz. Pontifici Joannes Tilius Ὦ tur, refugium habuerunt. Non enim potest tua sanc- 


Episcopus Melden. S. P. D. 

Numquam ego auderem, Beatiss. Pater, te litteris 
convenire, nisi gravissimorum sanctissimorumque 
in Ecclesia veterum exemplo commonitus, qui 
semper ad Apostolicam vestram Sedem, sive con- 
allio egerent, sivé aliis maximis negotiis tirgeren4 


titas ignorare calamitates, in quibus hodierna die 
in Gallia versamur : ac in tali adversitate non pos- 
semus nos melius in Deo consolari, quat erga 
tuam prudentem paternitatem ; et, dum pro module 
nostrarum virium bas infestissimas et [cetidissimas 
brumas et hebulas conamur depellere , fiteof; ffed* 


161 


EPISTOLA DEDICATORIA. 


762 


tiss. Pater, nostri ordinis contemptum οἱ dedigna- A dem, quod jam tum valde reformidabam, comedia 


tionem nostra culpa ita miseram, ut nihil ferme 
amplius auctoritatis habeamus; et profecto eam non 
meremur. Quapropter ad primos nostros Patres 
Christi Domini temporibus propinquiores confugio, 
eorumque scripta evolvo et perquiro, ut ostendam 
quomodo in doctrina illius tractanda se exercue- 
runt, quam quidem ab ipso ejusque Apostolis tem- 
porum progressu didicerunt, quove pacto et seipsos 
el Christi partes adversus inimicorum insultus fo- 
verunt. [nter quos clarissimum mihi sidus Lucifer 
hic, solis lumen referiens, affulsit, qui pessimam 
istam οἱ omnium post homines natos maximam 
Arii h:eresim, Antichristi matrem, in apertum pro- 
fert et elucidat. Quem splendorem in tu: sanctitatis 


in trageediam verteretur. [Itaque solus in mes sen- 
tentia. permansi, et ab illa disputatione, qux mihi 
scclesta videbatur, me subduxi, atque multum con- 
tristabar ibi res sacras profanarum more tractari. 
Quare a quibusdam pro seditioso et hzeretico prope 
sum habitus. Sed, quam tristis, atque adeo quam 
horrendus rerum exitus fuerit , omnibus postea 
innotuit, quod non solum nostris piis hominibus 
triste occurrit, verum etiam posteris magno dolori 
poterit esse. Superest ut enarrem, utrum operis 
istius auctor, ut et. plerisque doctissimis, et ipsi 
quoque peritissimo divinz sapientize Salomoni evc- 
nisse dicitur, sub vit:e terminum in erroneam opi- 
nionem sit prolapsus, cum nonnulli Luciferianos 


nomine apparere cupio, cujus evectionem ne qui- D illius discipulos in l:reiicorum numerum ascribant. 


dem universus orbis amici atque inimici improbare 
aut contemnere possent, nec majorem in pastore 
curam et laborem pro Ecclesi: utilitate desiderare. 
Duabus autem potissimum de causis id facio, qua- 
rum prior est , ut meo ordini antiquitus in Gallia 
integerrimo, atque in Deum et principem propen- 
sissimo ac fidelissimo exprobrem, quod his tempo- 
ribus nostris adeo infelix et deplorandus fuerit, ut, 
puero rege nostro Christianissimo a Christianis- 
simis regibus bene de nobis meritis orio, ne unus 
quidem repertus sit, qui illi religionem sartam tec- 
tam conservaverit : maxime cum his oculis vide- 
rimus cathedras cathedris adversari, et mensas 
profanas aversus altaria erigi, fidelesque Dei servos 


Meum non est de tantis viris sententiam ferre; sed 
ingenue dicam, eam tum fuisse Ecclesix integrita- 
tem, ut nullam prorsus contentionem perciperet , 
quin e vestigio notaret : non quod insignes viros 
imaginationis vel opinionis cujusdam occasione dam- 
noret i-reseos, nisi eorum assertio etiam de re 
gravi penitus majorum dogmatibus adversaretur, 
concordi:e tamen ac pacis Ecclesix adeo fuit stu- 
diosa, utne minimam quidem ansam seditionibus ac 
dissidiis przeberi pateretur. Quapropter nihil huic 
magno confessori magis vitio vertitur, quam nimia 
durities atque severitas adversus matris nostra Ec- 
clesix* solitam indulgentiam et conniventiam, quod 
sb his recederet, qui Episcopos et clericos in 


Episcopos etiam ipsos ab hzreticis et perfidis ho- C heresim lapsos, et relictam a se fidem catholicam 


miuibus judicari, ac modis omnibus opprimi; cumu- 
jumne dicere auderem ? atheismi praxim et omnem 
Dei oblivionem communem esse, et sanguinem 
Christi beneficio redemptum ubique fusum defluere : 
et tamen ne ulla quidem nostrorum vox adhuc obla- 
travit. Sed, quia anteacto tempore ita. ignavi fui- 
mus, nunc, cum sub tuo favore atque exemplo re- 
spirare licet, ut similiter Episcopis fratribusanimum 
demus, viresque resumamus, mortem potius oppe- 
tituri, quam Ecclesia speciosa amica et sponsa Do- 
mini nostri Jesu Christi amplius ita laceretur et 
violetur. Ad quam rem satis eos animabit hujus gra- 
vissimi confessoris et evangelici praeconis tuba. 
Aliera me impulit ratio, quod multum mea in hoc 
libro intersit, Nam etsi totum volumen mihi opus 
videatur tractu uno Imperatori Constantio couti- 
nuatum, ipsum tamen in libellos partitus est auctor; 
quorum unus asserit cum hzreticis venire nobis li- 
citum non esse, aut aliquid commune cum ipsis 
habere. Cum essemus Poessiaci, non tam libere 
sum locutus, sed illud solum dixi, cum hereticis 
disputationis publicze colloquium et collationem in- 
stituere nefas esse, quasi in theatrum οἱ lusum vo- 
caremus verbum Domini; unde nihil aliud quam 
offendiculum multis nasci oririque posset, οἱ tan- 

^ Augustinus in lib. de hzres. non Luciferi, sed 


Luciferianorim opinionem dc natura anime recijat, 
PaümQee ipsis atiribuit, quippe qui disant anitnam 


| eed 
ἣν 


repetentes, ad honorem et pristinum jn Ecclesia 
munus recipiebant. Narrant ecclesiastic:e historie 
quomodo h:c acciderint, causamque dissensionis 
inter illum et Eusebium Vercellensem : ac quo- 
niam, ubi hzreses ac schismata plurimum regnant, 
nulius disciplin:e locus relinquitur, et mores mag:s 


 inquinautur, ipse ac ejus asseclx hoc veluti colore, 


ut vitia et vitiosos fugerent, sese a fidelium socie- 
tate segregabant, Ex "elegantioribus sancti Hiero- 
nymi libris unus adhuc nobis superest, qui adversus 
eos inscribitur. Quam tandem excusationem nostri 
temporis hzeretici afferent, qui se eadem vestigia 
insequi jactitant ? Sanctus etiam Augustinus in hune 
ipsum Luciferum aerius invehitur, tamquam nimis 
morosum et difficilem , quod de Christo, qui Eccle- 
sim caput est, bene illi conveniat cum Catholicis, 
de corpore vero, quod Ecclesia dicitur, non item; 
nec tamen δ ejus sententiam de animarum genera- 
tione omnino damnat. Recentiores, quibus minus 
fidci et auctoritatis adhibetur, quique de eo tam 
certa expromere minime potuissent, pro libitu 
quicquid voluere commenti sunt, ita ut loco unius 
duos recenseant, unum Smyrnze Epi:copum et al- 
terum Sardinie, illum quidem hareticum , hunc 
vero virum probum et religiosum. Quidquid porro 
ex lrans(usione geuerari, Sane nihil hujusmodi le- 


finr in libris Luciferi; nec veterum qtiisquam 
tine. ertfofem In Lucifeto agfiovit 


105 


LUCIFER E£PISCOPUB CALARITANUS. 


704 


id sit, non solum a suis contenporaneis proxima Α hoo libro habetur, tales hodie illico eapitis supplicio 


que xtatis hominibus clarus habitus est ao sanctus, 
commune tunc epitheton omnibus Ecclesiz militan- 
tis hoc toto orbe fidelibus, verum etiam, postquam 
e vivis excessit , beatus est appellatus. Magnus 
Athanasius, Ambrosius, et Hilarius illum eummo in 
honore habent, ac de ipso splendide loquuntur. 
Communis mihi atque iliius setatis videtur ipsius 
sermo, adeo rudis est et incomptus, quem ipsemet 
eliam rusticum vocat : at qui diligenter perpende- 
rit, eun gravem et sententiis refertum, virique 
ingenio valentis inveniet. Ostendit enim versio loco» 
rum Sacri voluminis , quod illa certe vulgaris erat, 
neque, ut postea fuit, recognita et emendata. Qui 
fit ut locutiones varietatesque notabiles non desi- 
nant occurrere, quas lectori minus, quam sumus, 
occupato colligendas relinquimus. Totum denique 
hoc opus esiguum admodum foret, si ab eo Scrip. 
tura divina, quam promptiorem habere non potuis- 
set, scinderetur et auferretur. Idcirco purus et sin- 
cerus bie textus absque ullo periculo recipiendus est. 
Quod si auctor harcseos labe notatus fuisset, raa- 
jori probro nobis daretur, si homo reprehensus 
tam eximium opus edidisset, nos vero in deman- 
datis nobis provinciis mutos, attonitos, et excordes 
degere, hac praesertim zetate, quando maxime opus 
est, ut pari simus auimi fortitudine, qua tunc erant 
illi Antistites, cum nostrum de religione dissidium 
post illud Arii sit majus, quam umquam inter Chri: 
slianos fuerit exortum, Si quis nunc mortalium tam 
sancta vile: ac sacrati ordinis exstaret, qui talibus 
verbis principem suum improbum et perditum pro- 
sciuderet, quemadmodum hie dignus faciebat con- 
fessor etiam in exeilium miseus et relegatus, quid 
quao de illo diceretur * Eum vocat serpentem, bel- 
luam οἱ immanissimam feram, latronem, sacrilo- 
gum, carnificem, homicidam, idololatram, templum 
demonum , et religionis eversorem , hereticum , 
apostatam, Antichristi precursorem, atque adeo 
ipsum Antichristum.Pacis insuper edicium ejus, quod 
pretextu sedandorum tumultuum promulgaverat , 
sacrilegum et pestiferum appellat. flgretioi susur- 
rones, qui mundanis principibus adulantur, ipeis 


afüiciendos esse clamitarent, et principes, qui hzc 
paterentur aut dissimulareut, stultitia aut simplici- 
tatis arguerent, sive is esset Constantius noster, 
sive Theodosius ille magnus a sancto Ambrosio 
Kcclesia pulsus : ferunt enim graviter et moleste, 
quod reges reddere nequeant (am infestos probis, 
quam (υἱὲ Herodes Joanni Baptist. Quamvis ante 
hunc Constantium , excepto ipsius patre, nullus ' 
Imperator Christiani nomen aesumpserat, unde peri- 
culum erat, ne ferocior magisque iitillationi ob- 
noxius redderetur. Atque illos maximos Imperá- 
tores totius orbis dominos fuisse eonstat, quibus 
uostri reges quantumvis potentes neque viribus 
neque auctoritate pares videri possunt. Sed quanto 


B magis summi reges potentia excellunt, eo majori 


fere semper clementia et humanitate coelitus do- 
nantur, quia sic Deo Opt. Max. suos suorumque 
negolia curare et conservare visum est. Sed ut 
finem faciam, quie hic apparet historias, tempora 
nostra depingit, qualia ab aliquot jam annis coepe- 
ruut, non cerle sine maximo 1otius Gallia impro- 
perio, qux nullam umquam antea haeresim susti- 


nuerat aut foverat, quousque nunc sub regis nostri 


pueritia et innocentia emersit : cui Christianissimo 
piissimoque tantum opis et. grati: Christus Domi- 
nus nosler impartiri dignetur, ut fana et lucos, 
omnemque idololatriam demoliatur ac diruat, et 
omnem lhizresim reprimat et exstinguat. Qua in re, 
Beatiss. Paler, sanctissim:e tus admonitionos, ut 
debes, multo adjumento esse poterunt, cum bosa 
illa vivendi Dporma, quam Ecclesiasticorum nostro- 
rum abusibus adhibere curas. Quantum autem ad 
me spectat, qui nibil aliud quam terre vermiculus 
fum, et nou possum non perturbatum Ecclesim or- 
dinem atque istain eonfusionem lameptari , wen 
quod ideo velim ab ipsa recedere, aut alicui alteri tale 
quippiam suadere, satis mihi est in vinea Domini 
pro virium mearum tenuitate operari, tibique de- 
votionem meam ac erga sanctissimam sedem testa- 
tam relinquere, Deumque Opt. Max. pro Regis mei 
felicitate, pro patrie mes tranquillitate, paceque 
universi orbis Christiani deprecari, in qua salvum 


persuadere nitentes, quod Episcopi Episcoporum D et incolumem Christus diu te nobis conservet. Mel. 


Sont , sicuti huic Imperatori Constantio evenisse 


die ii Non. Januar. MDLX Vlil. 


SANCTI ῬΑΤΕΙΝΝΟΒΤΕΙ LUCIFERI 


EPISCOPI CALARITANI 


PANCRATII PRESBYTERI ÉT HILARI, 
LEGATORUM SEDIS APOSTOLIC £ 


EPISTOLA' 


AD EUSEBIUM EPISCOPUM VERGELLENSEM. 


Domine honorificentissimo Eusebio Episcopo 5 Lucifer A tium Arianoraim machina destruatur. Ncs , dorine 


Episcopus , Pancratius Presbyter, οἱ Hilarius. 
Celeato capite ditboli , et suggestionibus pravis , 
domine sancte , gratiam tibi ἃ Domino nostro con- 
cessam, rogamus , noli negligere, sed ut quantocius 
iuvadente * effugetur Arianorum dogma, jam acce- 
Jerare dignare. Scit enim Dominus et Christus ejus , 


quia sicut in 4 advento beatissimorum Apostolorum ἢ 


glorificátet Del nomen in ruina Siinonis, ita * Va- 
Jente expulso in adventu tuo, dissoluta blaspheman- 


^ Cum magna essel Eusebii &snctissimi Ερί- 
scopi Vercellensis auctoritas, plurimum intererat, ut 
Mediolanensi Concilio an. 355, in quo de causa 
Athanasii , ac fide Níczena agendum erat, et ipse 
adesset pro religione tuenda. lac igitur epistola Lu- 
cifer, veluti pontificia legationis princeps Liberii 


nomine, illum ad Goncilium, quod initum jam fucrat, B 


invitavit : qui tamen diu. ditulit adventum guum ; 
donec Constantius linperator suis ipse litteris Euse- 
bium ad Synodum vocavit, cum spes esset Arianis 
illum in eorum sententiam periraliendi. Eusebius , 
his litteris acceptis , et Imperatori se brevi adfutu. 
rum respondit, et Mediolanum illico properavit. 
Kxstat Easebii Epistola ad Constantium in gestis 
Mediolanensis Concilii in tom. Il. Conc. Ven. Kdit. 
in qua scribit se etiam litteras fratrum, ei Coepisco- 
porum euorum accepisse , Luciferi scilicet, ac alio- 
rum legatorum Liberii, tum Episcoporum Ariana 
partis , nomine totius Concilii. 


sanctissime, a prima die, qua Ἢ Vercellas venimus, 
religionem tdam usque in hodiérnum cupimus, et 
Dominum rogatus, ut in € hac. Ecclesia * restaura- 
tionem perpetuam Inudent sáncti omnes, tüamque 
! spiritualem virtutem debita laude prosequantur. 
Quod credimus perventurum , quia passionem salva- 
toris superari non posse confidinius. Ghristus domi- 
nus te gloriosum conservet , sauctissime ac beatis- 
sime. 


b De hae Luciferi , tum Pancratii , et Hilarii lega- 
tione vide ipsius Luciferi vitam. 

* Forte invadens. 

4 innuit. adventum Petri Apostoli ad urbem Ro- 
mam, et Simonis Magi ruinam ejusdem Apostoli 
precibus. 

* Quen cum Mago Simone comparat ; isque veluti 
Ariana factionis caput pro suo arbitrio cuheta. [t 
Concilio gerebat adversus Athanasium , et Episcopos 
Catholicos. Erat Valens Murs: Épiscopus Arviauus in 
Pannonia. 

f Luci(er Vercellas venerat av. 554. cum ἃ Li- 
berio ad Constantium missus luit, ut de cogendoó in 
Itaiis ORcumenico Concilio ageret cum Imperatore , 
qui tum Arelate in Gallia dégebat. 

€ ld est Mediolanensi. 

à Seilicet Cathofici dogmatis adversus Arianos. 

! Al. specialem. 


LIBEBRII ἃ PAP/E 
A0 LUCIFERUM ^ IN RXSILIO CONSTITUTUM 
EPISTOLA. 


mp P CENE 


Liberius * Episcopus dilectissimo fratri Lucifero. 
Quamvis sub imagine pacis, huntani generis inimi- 


8 Hanc epi-tolam huic loco inserendam descripsi- 
mus ex Coustautio in edit. Epist. Summ. Pontif. cul 
titulus ad Eusebium, Dionysium et Luciferum in exsilio 
conslitutos. Plurimum confert ad illustrandá Laciefi 
gesta; ejusque initium iis cohxret , qu: Lucifer ipse 

ssim scribit de pace a Constantio Catholicis oblata 
in Coneifio Mediolantnsi. 

b Hiec verba ex cezterís editionibus retineo ; utrum 


C cus vehementius in membra Ecclesix* videalur esse 


grassatus, vos támen , acceptissimi in Domino sa- 


vero Lucifer tum ad primum sui exsilii locum perve- 
nissét , cum Liberli eplstólám accepit , vide dicta in 
Prefatione. In ea gratulatur Liberius de gloria con- 
lettionit ; ejus precibus se se commendat, et ut de 
universis, qu:» Mediolani gesta sunt, certiorem faciat, 
postulat. | 

c Eumdem titulitn priferl exemplar similis epis- 
tolze ad Eusebium Vercellensem scripte , uti. paullo 


761 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 768 


cerdotes ^, egregia et singularis fides et bic proba- A solius persecutoris cruentos gladios sentire potue- 


biles Deo ostendet , et jam ad futuram gloriam mar- 
tyres designavit. Quo itaque przconio laudis , qua 
vocis exsultatione merita virtutis vestrze proferam , 
positus inter meerorem absenti: vestra: et gaudium 
glorie, prorsus invenire non possum :'nisi quod scio 
hinc me probabiliora vobis solatia exhibere , si cre- 
datis me in exsilium simul vobiscum esse detrusum. 
Denique me adliuc in ipsa exspectatione pendentem 
quod a consortio vestro durior necessitas interim 
distrahit, satis contristor. Optaveram enim, fratres 
devotissimi, prior pro omnibus vobis impendi : ut 
exemplum gloriz per me magis vestra dilectio con- 
sequeretur. Sed fuerit hic palma meritorum vestro- 
rum, ul priores de perseverantia fidei ad confes- 


runt : contra vos, devoti per omnia Dei milites , 
etiam * falsos fratres inimicos experti, de perfidia 
victoriam pertulistis: quorum quanto violentia in 
smculo crescere potuit, tanto sanctis sacerdotibus 
przmia laudis inveniuntur conferre. 

Estote itaque de promissione caelesti securi : et 
quia proximiores estis Deo effecti, vestris orationibus 
me vestrum consacerdotem famulum Dei ad Domi- 
num sublevate , ut supervenientes impetus , qui de 
die in diem cum annuniiantur, graviora vulnera in- 
fligunt, tolerabiliter ferre possimus: ut inviolata 
fide, salvo statu Ecclesiw cotholic:e, parem vobis 
dignetur me Dominus efficere. Et quia cupio qux: 
gesta sunt in ipsa 4 congressione fidelius scire , ob- 


sionis illustrem gloriam veneritis. Quzso igitur di- B secro sanctitatem vestram, universa fideliter litteris 


lectionem vestram , ut me przsentem vobiscum esse 
credatis ; atque eo me affectu absentem non esse 
seniialis, et intelligatis dolere me satis, quod sum 
interim a vestro consortio disparatus. Quaniam de- 
nique gloriam fueritis consecuti, hinc magis scire 
potestis, b quod si qui in persecutione coronati sunt, 


inferius notandum. Atque hic notationem Corustantii 
subjicio. 

Apud Hilarium exstat hxc epistola fragm. vi. ex 
mss. Remig. ct Pith. nec non apud Baronium ad an. 
359. n. $2. et Stephanum Ferrerium e tabulis Ec- 
clesie Vercellensis et Vatieano codice exscripta. 
Non longe post Mediolanensem Synodum, qu:e anno 
995. el, ut eruditis quidem videlur, ineunte, habita 
est , antequam Liberius ipse Mediolanum vocaretur, 
immo et antequam que predicta in. synodo fuissent 


intimare dignemini : ut additamentum majus vel ipse 
animus, qui diversis rumoribus cruciatur, vel vires 
corporis ipsius, quz: jam extenuat sunt, de co- 
hortatione vestra possint sentire. Et alia manu, 
e Deus vos incolumes custodiat , domini fratres. 


Romanum minime deceat , proprios clericos honori- 
ficis hisce titulis compellare, veri videtur similius 
singularem epistolam Pancratio atque Hilario ut filiis 
a Liberio scriptam esse. In tabulis Ecclesix Vercel- 
lensis propria Eusebio servata est inscriptio in hune 
modum , Liberius episcopus dilectissimo fratri Euse- 
bio : sed iu epistol:zeserie nihil immutatum. Codwstant. 
cui assentimur ; sed de tempore, quo scripta fuit , 
vide Prof. 

a ]ta Baron. ΑἹ ms. Pith., acceptissimos sacerdotes. 


acta certo et accurate didicisset , adeoque circa me- (; Apud Ferrer. acceptissimos Deo sacerdotes. Cous- 


dium annum 353. scripta est. Baronius ad an. 355, 
n. 94. tum ad Eusebium tum. ad reliquos episcopos 
exsules Dionysium, οἱ alios omnes datam in codice 
Vaticano legi testatur. Optandum erat. ut propria 
exemplaris verba exscripsisset. Nam vereor ut non 
aliud pr:e se ferat hic codex, quam quod apud. Hila- 
rium. Liberius antequam ad exsilium iret , hanc uni- 
[ormem epistolam Confessoribus scripsit, id est, Eu- 
&&bio, Dionysio , et Lucifero in exsilio constituiis. 
(;ujus iuscriptionis litterze si hzereamus, non ad Con- 
fessores omnes diversis in locis'exsulantes. encyclica, ut 
scribit Baronius, sed ad unos Eusebium, Dionysium 
el Luciferum uniformis, seu tribus unius form: 
exeinplis , quod postea dictum est a pari , conscripta 
est, Aliquando quidem probabile existimaram, eam- 
dem et ad Rancratium presbyterum et Hilarium dia- 
Conum missam esse : al cum in epistola eos alloqua- 
tur, quos in principio acceptissimos in Domino sacer- 
dotes , subinde sanctos sacerdotes , et in fine dominos 


tant. 

b Apud Ferrer. quod qui in persecutione coronati 
sunt, solius persecutoris (ructus gladio. In tribus hisce 
postremis verbis concinit et ms. Pith. Baronius vero 
prefert, quod qui... ..... solius perseculionis 
cruentos gladios. Retinendum persecutoris , cui oppo- 
nuntur fratres falsi, ἃ quibus persecutionem susti- 
nere ut gravius est, ita et de ipsis triumphare glo- 
riosius-esse Liberius dicit. Coustant. 

e ld est, Arianos Episcopos, przesertim Valentem, 
et Ursacium ; de quibus spe alibi. 

4 Baron. congregatione , rejecto in marg. congres- 
sione , quod prieferunt alii libri, et quidem concin- 
nius. Coustant. 

* Clausul:e istius loco hzec apud Ferrerium legitur: 
Deus te incolumem custodiat, domine (rater charissime ; 
Item ipse et mei memor esse digneris. Ibi nempe hzc 
epistola ut uni Eusebio inscripta exhibetur. Coustant. 
Quz forte clausula et exeinplari epistolz: ad Lucife- 


[ratres appellat, cumque Episcopum atque in primis D rum missz subjecta fuit. 


S. P. N. LUCIFERI 


EPISCOPI CALARITANI 


DE NON GONVENIENDO GUM. WERETIGIS, 


AD CONSTANTIUM IMPERATOREM 
| LIBER UNUS. 


, Cum omnibus perniciosis tuis conatibus advertis- 
Bes ittm obviam, eumque οἠϊηΐα fnacllinamenta 


conira Dei Ecclesiam tu3 , reperisses cuneto Dei po- 
bulo revelgia , dixisHi ros fuisse atque esse. Inimicof 


169 


DE NON CONVENIENDO CUM ILERETICIS LIBER UNUS. 


710 


pacis , hostes unitatis , adversarios etiam ἰγίθγης A Non ponetis ad eos lestamentum , negue * misercamini 


chaiitatis. Si inter Dei cultores et ejusreligionis ini- 
micos nihil esse debet inter, cur Moyses tempore 
quo vidit populum illum carnalem Judaicum , cujus 
tu sapientiam tenes, idololatri:&€ incurrisse reatum, 
posteaquam gladio certos percuti fecit, etiam statio- 
nem suam segregatam essc voluit? qu: ita esse, 
accipe scriptum. Et dixit Dominus ad Moysen: Dic 
filiis Israel, V os populus dure cervicis, videte ne aliam 
plagam inducens super vos, deleam vos. Nunc ergo 
deponite stolas gloria vestre et ornamentum , et osten- 
dam que facturus sum vobis. Et abstulerunt filii Israel 
ornatum suum , el stolas a monte Choreb , et. sumens 
taberuaculum Moyses , fixit illud extra castra , longe a 
castris, et appellatum est tabernaculum testimonii , et 


eorum, neque tradelis eis filias vestras nuplum , neque 
dabis filio tuo filiam illius : seducet enim filium (uum 
a me , el serviet diis alienis, et irascelur ira Dominus 
in vos, el exterminabit te cito (Deut. v1, 2 ).Cum hzc 
mandet fleri, quomodo possumus vobiscum conve- 
nire, vobiscum pacem habere, cum negatoribus unici 
Dei Filii ? quomodo potueramus istam tuam implere 
voluntatem ? cum Deum videas dixisse per Moyen 
de Moabitis, Ammonitis, Non salutabitis eos pacifice 
omnibus diebus vite tua usquein ceternum (Ibid. ΧΗΣ, 
6 ). Quomodo simul esse Ariani et Christiani potue- 
ramus ? cum audias Moysen dicere : Non erit ! adul- 
tera ex filiabus Jsrael (1bid. A7); οἱ omni commoneat 
loco ut omnis adulter interficiatur, productus ad 


fiebat ul omnis, quicumque qu&rebat Dominum, ibat ad B portam , lapidibus : Et tolletis, inquit, iniquum a 


tabernaculum testimonii foras extra castra. Cum autem 
egrediebatur foras de labernaculo Moyses , stabat om- 
nis populus * speculantes unusquisque ad ostium taber- 
naculi sui. Considerabant euntem. Moysen usque dum 
intreiret tabernaculum : mox autem. cum introiisset in 
tabernaculum Moyses , descendebat columna nubis , et 
stabat in janua tabernaculi, εἰ loquebatur Moysi ,. et 
ridebal omnis populus columnam nubis stantem. in 
janua tabernaculi, et stans totus populus P adoraverunt 
unusquisquead ostium tabernaculi, et locutus est Domi- 
nus ad Moysen palam in palam, quemadmodum quis 
loquitur ad amicum suum, Minister autem Hiesus filius 
Nava junior won exibat dejabernaculo (Ex. xxxin, 5). 
Per quod factum, ostensum est vos in Deum peccantes 


vobismetipsis (Ibid. xxw, 7 ). Si carnale adulterium 
dicit ita exsecrari Deum ut jusserit omnes puniri 
adulteros, quanto magis adulterium vestrum spiri- 
tale € exsecretur Dominus necesse est, unde et fue- 
ralis atque estis fugiendi : cum apostaticis non po- 
tueramus convenire Christiani , quando dixisse inve- 
niamus Spiritum sanctum per Moysen : Aperiet tibi 
Deus thesaurum coelestem optimum , ^ dare tibi pluviam 
terre τα, in lempore benedicet opus manuum tuarum 
omne , fenerabis gentes mullas, (u autem non fene- 
raberis , et praliabis gentes multas, te autem non ex- 
pugnabunt , constituet te Dominus Deus tuus in caput , 
el non in cauda , et eris supra et non subius, si audieris 
mandatis Domini Dei tui , quodcumque ego mandabo 


vitandos , secedendumque csse a vobis. Sed inquit : (7 /ibi hodie custodire el (acere, * et non discedere ab 


Ecce Moyses , licet alio in loco habuerit tabernacu- 
]um , tamen non deseruit populum, sed hortatus est 
608 corrigere vias errorum suorum Deo propitio ; 
nec hi, qui tuo sacrilegio misceri recusaverunt , de- 
sunt ab bis officiis : dici etenim tibi cognoscis , nisi 
vias correxeris tuas, quod sis in :eternum periturus. 
Id quod ergo intendere ceperamus, quo penitus 
possumus perducere ad probationem ? quotiens mur- 
muravit populus contra Deum, et insurrexerunt in 
Moysen , legisti Deum dixisse ad Moysen et Aaron : 
€ Secedite e medio populi hujus indisciplinati et con- 
tumacis, εἰ disperdam eos ego ( Num. xvi, 21). Quid 
igitur nos vult facere, nisi ut vos indisciplinatos et 
contumaces fugiamus , nc simul vobiscum , sicut illi 
qui cum Chore, Dathan et Abiron fuerant coadunati, 
pereamus ἢ Aut negabis te indisciplinatum atque 
contumacem ? respice actus tuos circa Domini exhi- 
bitos ecclesiam , etinvenies quam sis indisciplinatus 
atque contumax. In. Deuteronomio dicit Moyses : 


* Speculantes , uli in Graco σχοπεύοντες. Sabba- 
tierius legit speculans ex edit. Bibl. PP. 

b [ta Graec. προσεχύνησαν ; cum Sabbat. legat adora- 
vit ex laud. edit., el paullo inferius facte ad faciem , 
ubi hic palam in palam. 

* € Versio Ántiqua : Abscedite vos de medio synago- 
96 istius, et consummabo eos simul. 

4 Vers. Ant. Non dispones ad eos lesiamentum , 
neque miserearis. . . . neque matrimoniis jungamim 
cumeis, Filiam tuam non dabis filio ejus, et filiam ejus 


omni sermone quem ego mando tibi hodie, dextra awt 
sinistra (Ibid. xxvin , 19 ). Quomodo cum pseudoe- 
piscopis sect:e [185 Arianis nobis poterat convenire , 
quando videas non nos benedictos esse potuisse, nisi 
quia non abierimus post idololatriam tuam ? nisi 
quia exsecrati fuerimus hzeresim vestram Arianorum, 
sicuti ct omRium exsecramur hazreticorum ? nisi quia 
tales vos judicaverimus , atque habeamus, quales et 
ethnicos, cultores videlicet omnium  damonum? 
nisi quia sic te fuerimus abominantes , quomodo et 
Judzeos , qui inveniuntur esse sine Deo, ex quo uni- 
cum negaverint Filium Dei ? Apud Hiesum Nave: At 
ubi audivit , inquit, populus vocem tubarum, jwbilavit 
universus populus jubilo magno, et ceciderunt universi 


D muri civitatis in circuitu, et ascendit universus popu- 


lus in civitatem unusquisque coram adversariis suis , et 
invaserunt civitatem οἱ anathemalisaverunt. eam , et 
qu&cumque erant ín civitate, a viro usque ad mulierem , 
a juvene usque ad senem, et usque ad vitulum'etusque ad 


non sumes filio tuo : discedere enim faciet. . . . alienis 
eO. . indignatione. 

e Propius ad Grac. ἐλεήσητε. Cretera singularia 
in hac vers. Lucif. 

f Vers. Ant. meretrix. — 

& Antea, exsecratur Dominus. Necesse est, eic. nos 
cum Latinio ita, et clarius. 

h Sabbat. legit. ut tribuat. Grac. δοῦναι. 
| Vers. Ant. non prateribis ab omnibus verbis, 
gua. . 


"a 


LUCIFERI EPISCOPI! CALARITANI 


1*2 


subjunclorium occiderunt in ore gladii , εἰ duobus juve- A Propheta allus habitabat in Bethel , et venerunt. filii 


nibus qui ezploraverant , dixit Hiesus : Introite in. do- 
mium mulieris et producite eam, et quacumque sunt 
ejus : et introierunt duo juvenes qui exploraverant. civi- 
talem in domum mulieris, et eduxerunt Rahab meretri- 
cei , el pairem ejus , ei matrem , el [raires ejus , el ἡ - 
cumque erant illius, et omnem cognalionem ejus, et 
deduxerunt eam foras. extra castra. ]srael, et civitas 
incensa est igni eum omnibus que erant in ea (Jos. vi, 
30). kt infra : Raab meretricem et δ omnem domum patris 
Qus vivificavit Hiesus, ei commorala est in. Jerael 
usque in hodiernum diem (lbid., 35 ). Quando igitur 
videas omnes in civitate Hiericlho inhabitantes ore 
punitos gladii, ornnem incen«am civitatem, quomodo 
putasti nos potuisse tecum convenire cum hzretico, 


ejus , et nuntiaverunt ei omnia opera qu& fecerat homo 
Dei die illo in Bethel , et verba qua locutus est regi , et 
averterunt faciem patris sui , et locutus est ad eos pater 
eorum dicens : (Qua via abiit ? Et demonstraverunt 
filii ejus viam per quam ierat homo Dei qui venerat ex 
Juda, et dixit filiis suis ; Sternite mihi asinam; et stra- 
verunt ei , et ascendit super illam, et abiit ost Ποιμὲ- 
nem Dei , et invenit eum sedentem sub arbore ilicis, et 
dizit ei : Si tu es homo Dei qui venisti ex duda? et di- 
zit : Ego sum. Ei dixlt ei: Veni mecum , et. manduca 
panem ; οἱ dixit: Non possum reverti. tecum, neque 
manducare panem , neque bibere aquam in hoc loco , 
quoniam sic precepit mihi in verbo Dominus dicens : 
Non manducabis panem ibi, et non bibes aquam ibi , 


quando quidem plus te atque tuos dignos esseb ana- B et non reverteris inde per viam quam ieris. Et dixit ad 


thema , quam illi fuerant , adverteremus ? Quomodo 
potueramus cum pseudoepiscopis seclze tux conve- 
nire Arianis , quando videas nullum ad vitam reser- 
vatum in civitate, in qua idololatrz morabantur, 
nisi tantum Raab, propterea quod crederet esse Do- 
minum Rostrum totum potentem ; idololatriam vero 
in qua confidedat populus in Hiericho constitutus , 
quod (uisset errore inventa humano? Quomodo po- 
tueramus vobiscum convenire, quando iu 5 Regno- 
rum tertio scriptum sit libro, nec domos vestras 
esse calcandas , nec cibos vobiscum sumendos , ne- 
que aquam accipiendam a vobis ? Hsec ita esse aperit 
sacra Bcriptura : Et factum est, dicit de illo coapo- 
βίδι8 (uo, ἃ verbum hominis Dei (MI Reg. xit, 4): 


eum : Et ego Prophetes sum sicut et iu , et Angelus lo- 
cutus es ad me ín verbo Domini dicens ; Reduc eum ad 
te in domum tuam, el manducet. panem , et bibat 
aquam. Et mentitus est illi, et reduxil eum, et manduca- 
eit panem in domo ejus, et bibit aquam, et factum est 
sedentibus illis ad mensam verbum Domini ad pseudo- 
prophetam qui reduxit eum , et dizit ad hominem Dei , 
qui venerat ez Juda , dicens : Hac dicit Dominus prop- 
ter quod exacerbasti verbum Domini , et non custodisti 
preceptum quod precepit tibi Dominus Deus tuus, et 
redisti et manducasti panem, εἰ bibisi aquam in. koc 
loco , de quo locutus est ad te dicens: Non manducabig 
panem neque bibes aquam; ideo non intrabit corpua 
tuum in monumentum patrum tuorum. Εἰ [actum est 


οἱ infra : Εἰ extendit manum suam ad aram dicens : C posiquam manducavit panem et bibit aquam , et strawe- 


Apprehenditeeum, et arida (acta est manus regis, quam 
exteudit in ,eum, el non poluit reducere eam ad se , 


et * sacrarium ruptum. esl , et e(fusa est pinguedo. ejus. 


a saccario secundum quod dixit homo Dei in verbo Do- 
mini. Et respondit rez et dizit honiini Dei : Roga ἴ a 
facie Domini Dei twi , ut revertatur manus mea ad me. 
kt rogavit homo Dei faciem Domini, et reversa est 
manus regis ad eum , et (acta est quemadmodum  pri- 
mium , el locutus est rez αὐ hominem Dei el dixit : 
Intra mecum in domum ei prande , et dabo tibi munerq. 
Εἰ dizit homo Dei ad regem : Nec si mihi dimidiam 
dares δ domum (uam , non intrabo tecum , nec manda- 
cabo panem, nec bibam aquam in hoc loco , quoniam 
sic praecepit mihi Dominus in verbo dicens : Non man- 


runt ei asinam , el reversus est , et abiit , et invenit eum 
leo in via , et occidit eum, et erat corpus ejus projec- 
lum in via, et asina stabat ad eum, et leo stabat ad 
corpus ipsius, el venerunt viri civitatis illius, et locuti 
sunt in civilute ubi prophetes senior hubitabal in illa , 
el cum audissent qui reduxerant eum de via, dizit : Hic 
est homo Dei qui exacerbavit verbum Domini ; el abiit, 
et invenit corpus ejus projectum in via : et asina, et leo 
slabat super corpus ejus , et leo non edit corpus illius , 
neque ínsilivit in asinam (Ibid. 10). Si illi hoc repra- 
sentotum est, ^ cur manducasset panem et potum 
sumpsissct aqua in loco profano apud homines alie- 
nigenas, quid nobis representatum fuisset, si te- 
eum, quem scimus hzreticum , quem novjmus esse 


ducabis panem ei non. bibes aquam, εἰ mon reverteris B uegotorem unici Filii Dei, ut desiderabas, copulasse- 


in via qua ibis in. ea ( Ibid. ). Quomodo vobiscum 
potueramus convenise ad Deum aderandum ? cum 
iste homo Dei qui a Deo objurgandum Hieroboam 
regem fuerat missus, quoniam per illum qui dictus 
est Prophetia, cireumscripius fuerit, tam gravis 
circa illum vindicta proeceserit. Et abiit , inquit post 
hzc Scriptura de illo homine Dei , per aliam viam, et 
non est reversus per viam qua venerai im. Bethel ,. et 

* Vers. Ant. et. domum. paternam ejus, Lucifer 


cum Grae. xol πάντα τὸν οἶχον. 


b Pro anathemate. Tiliug. 

* [dest Regum, uti etiam in lib. 1 pro S. Aujanas. 
notabimus. 

4 [n lib. de Reg. Apost. legit , ut audivit verba, 


mus amicitias? si vobiscum Arianis precem fudisse- 
mus? si denique passos nos fuissemus, omnia, 4088 
celebramus Domini sacerdotes , cum pseudoepisco- 
pis Arianis tuis celebrare? Interea sic te fuisse ad 
nos circumscribendos immissum , ut ad illum Dei 
hominem fuerit ille pseudoproplietes, debes repetens 
actus tuos cognoscere amaríssimos; ut enim ille 
cum fuisset pseudopropheia , propbetem 80 esse 

€ [b. legitur ifici 

f Face Latin. A in T. de Reg. Apost. Graec. 


δεήθχτι τοῦ προσώπου. 
& Des. Latin. Dares, Vega, Ant. cup Lucil. 
^ Pro quia , ut &epa alibi. 


v 
E 


»s 


DÉ NON CONYENIENDO CUM ILERETICIA LIBER UNUS. 


74 


dicebat ad circumveniendum innecentem , ita et (u A ejus, te eatholiese fidei persceutorem amicum Dei 


cum non $i8$ Christianus, sed sis Arianus, linxisli te 
Christianum ad nos irretiendas. Deinde cuin. pacem 
semper habuerit Domini ecclesia , eà. vas atque oin- 
Dium sectarum lharelieag foras abjeoerit, dixisti: 
^ Pacem volo firmari ia weo iuperio, cupiens vio- 
lare iu nobis pacem dominicam, scindere desiderans 
Dei papulum, procurans haresi tug ad quam nos 
omues facere sia optans transitum ; 8ie mentitus es 
Dei te fuisse hominem, quando bauc paceu facere 
te saluiis nostra causa dixisti ; quowedo et ille paeu- 
doprophetes, qui dicebat : Redi mecum quia ei aga pro- 
phetes sum Douigi, εἰ dixit mihi Angelus (Ill Reg. xui, 
18). Sie, iuquam, mentitus es, quaudo dixiai, quo 
potuisses Deo placere, hoc te aggressum facere; 


sacerdotes haberemus? Si illius operam coufregit , 
eur iniquo fuisset juna(us, vero nos jam ipsi fulmine 
fuissemus, crodo, dissipati, cur tibi blasphemo nos- 
mel juuxisseuus. Quomodo potuerumus nos, cum 
simus servi Dei, vos vero servi diaboli, in uuum 
convenire , quaudo sic inter nos el vos separatum 
essc voluerit Deus, quomodo inter lumen et tene- 
bras, iuter vitam et mortem, inter duloe et amarum, 
quomodo inier sanctos angelos Dei qui sunt scmper 
clementiam ejus maguificautes , et inter illos apo- 
S(al2s quos in aelernum teeum visurus eris torqueri, 
nisi temel eripueris ab eis? Quomodo, inquan , uos 
vobisaum 0880 potueramus Dei servi cum servis À:- 
tichiisli ? quaRde Auasiz regi fuerat dictum a Deo 


siquidem t siggulos catholicos Episcopos commu- B in secupdo Subrelictozum € libro : Nos ibit tecum 


Dioni jungere (ueris lahoraus P. Arianorum, Quomo- 
do (cum ag cum (uis coarianis potuit conyenire 
Christianis, quando ad Josaphat regem * Dominum 
bac dixisse cernas, eur Achab idololatram in ami- 
citias acceperit , eur ad bel(um cum Doinini proces- 
serit inimico? posteaquam etenim ille Achab, consa- 
crilegus tuus, secundum verbum Dei fuisset in bello 
letali pereussus plaga, οἱ Josaphat, quia ex toto 
corde ad Deum proclamaverat, (uisse& domyi δι 
reprassentajus, loquitur Scriptura sancta exiisse auto 
faciem ejus Jeu Glium Aoapi, qui fueril videns, 
alque dixisse (aia: Si peccatorem illum adjuvas, 
el eorum , qui oderunt Dominum, amicus 65,in hoc 
super ta ira a (acie Domiui, &ed sexuones boni inventi 


exercitus Israel, quia mou Deus cum Israel, omnes filii 
Ephreu, quia si te exidimaveris prawalere in isiis, in 
fugam conuerie! (6 Dosinus ante inimicos, quia est 
virtus a Domino (&bid., xxv, 7). Quomodo resistere- 
mus eontra diabolum, si iu tanto scelere vestro eur- 
reremus vobiscum, cum hostibus Dei, eum homi- 
uibus ioventis sine notitia Dei, cum Deum non ha- 
bentibus, ia quos catervam sciamus esse daemonum ἢ 
Neque enim potestis vos osse negatores unici (ilii 
Dei sine dzemoniis, cum blasphemare vos non fa- 
eiani, nisi ili qui vestra ezgeaverint corda, ne vide- 
licel possit a nobis ^ veritas comprehendi. Numquid 
uain polueramug in vestra demorari parte, consen- 
Vire vesiris fagitiosissimis meditationibus, cum per 


δῶμ (cum, quoniam ahsjulisti (ucos de terza, e4 pare- C David gloriesum diost Spiritus sanctus, non esse 


&i- coe uum ad requirendum. Dominum (W Paral. 
Xi, 2). Si illi hee dicuntur, qua pobis dicereutur , 
si tecum 4 hretico Dei adversarie amici esse ma- 
luissemus? aut. numquid dicere audebis: Ego won 
sam Dei inimicus, ua ul (uit Achab rex larael? Quomcdo 
Hop es inimicus, qui eadem agas quze egit Achab? 
CQ sjc si$ impuguaus religionem Dei, sicut ide 
impugaaverit; sic persequaris domum ejua, sicut 
ille persecutus sit, Quomoda tecum ac eum tuis po- 
tuü nobis convenire, cum iati Deo devoto regi, cur 
Ochogziz regi lsrael junctus fuiaxel in amicitiis, fue- 
ri per Byopheiam inerepatum 3 Beo? Kt junzil, in- 
quit , emiciiam Josaphat rax Juda cum Ochosia rege 
Jerael, ipse inique capit (acoge, et egumunicaui( secum 


beatos, uisi eos, qui se abstraxerint ἃ vobis uniei 
li Dei negatoribus , eos, qui serpentinis cogitatio- 
Bibus ves(ris non se miscucrint, báutos tantum nman- 
suros? Beatus qui πον abiit in consilio impiorum, et 
in. via peccatorum non sloiit, el in cothedra pestilenti 
πον sedit (Psal. 1, 1). Quomodo esset vobis et nobis 
unius loci conventiculum ἢ cum audias item David 
dicere in Psalmo sexto : Discedite & me , qui opera- 
mini iniquilatem ( Psal. v1, 9). Sà non. operamini 
Ariani iuiquitatem, judica tu princeps in sacrilegio 
Ariaporou, qui, cuin dicamus nos Obristianos, hor- 
ribili aBimwsitate persequeris. Recte igitur scias nos 
[ecisse, recedepdo a vobis Deo odibilibus. Quomodo 
etanim nos in edctu vestro omnibus facinoribus in- 


μὲ (acereà naves, quibus iret ia T harsie, et fecit naves, D fecto wanere,ct non vos pestes aclues fugere decuerat? 


in Asion Gabar *, et.prephelavit Klieser ilius Oxon ex 
Marea super Josaphat dicens : [neo quod communi- 
.casti. Ochosim , confregit. Dominus operam tuam , et 
conizilg. suni uaves (ug, el non poleruni ! ire Tharais 
(Ibid. xx, 33). Si illi illa dicuntur a Domino quod ad 
fabricam uavium socium habuisset vix perditionis 


regem,quid nobis dici posset, si tedestructorem domus 

* Vido notavimus in lib. 1 pro S, Athanasio, 
ei qua ΙΝ in loc libro. 

b In Mediolanensi Concilio, qua de re infra paullo 
uberius. 

€ ftegem, Deum hiec, eM. Codgy Vatic. 

d Tecum cum heretico. ld. 


* Gaber. Codex Vat. cum Graco in quibusdam co- 


€um dicat ex persona populi nostri in vicesimo quin- 
to. Psalino : Quoniam misericordia tua. ante. oculos 
meos eaf, eL complacui in veri(ate tua. Nou aedi in 
concilio vanitatis, e& cum iniqua gerentibus non introi- 
bo, odivi ecclesiam. maliqnantium οἱ cum. impiis non 
sédeba (Psal. xxv, 5). Si non est ! conglium ves- 
trum vanitlis, convince me. Nop est vanum conci- 


dicibus apud Sabbai. 

t Potueruut. ld. u& in. Graeco Compl. ἐδυνύθχσαν. 
Sabbat. legit, ire in Tharsis. 

8 Id est Paralipomenon ; qux hujus vocie. est in» 


terpretatio. 
y vobis, Vatic. et rectius. 


i Hac etiam (μοι Mediolanense respiciunt 


- 


715 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


716 


lium in quo omne consilium non est, nisi ut Dei ne- A destructa, cdificata vero fuisset Ariana hzresis 


getur Filius, ut Deus pater non esse verus pater 
defendatur, ut Spiritus sanctus paracletus non ess? 
verus Dei spiritus asseveretur, ut apostolica et evan- 
gelica traditio destruatur, ut traditio Arii firmetur? 
in quo concilio nihil aliud ürmatur, nisi quod om- 
nibus hzreticis et ethnicis atque Judais possit le- 
titiam conquirere magnam? Gaudent cuncii Dei 
religionis exsecratores, quod enim te videant impe- 
ralorem voti sui rem exsequentem, quod enim te 
exstitisse unici Filii Dei negatorem, et ejus servo- 
rum adveriant persecutorem ; hoc est ^ concilium, 
quod magnopere omnibus viribus imperii tui solitus 
es adunare, ad hoc utique ut omnis auctoritas Scri- 
pturarum sacrarum tui imperii auctoritate solvatur , 


vestra , nisi ut omnes tibi non acquiescentes fuis- 
seni deporiati, proscripti, varie excarnificati , ad 
ultimum interfecti * et idcirco Spiritus sanctus te ac 
tuos designans pariter ac percutiens dicit ex persona 
populi nostri : Cum operantibus iniquitatem ne perdas 
me, cum his qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala 
autem sunt in corde eorum (Ibid. 5). Nobis dicebas: 
Pacem volo fieri ; οἱ in. corde tuo manens adversa- 
rius religionis nostre cogitabat per te facere nos 
idololatras : unde et vere recepturus eris secundum 
operam tuam, secundum nequitiam studiorum ves- 
trorum, nisi tibi feceris esse prospectum. Vitavimus 
ac sumus vitantes consilium vestrum, quod contra 
Deum factum est ac fit; quorum tunc jam videns 


ut omnis sepeliri possit veritas, ut mendacia dete- B meditationes Spiritus sanctus dixerit ore David in 


stand:x commentationis vestre possit videri vera. 
Hc sunt meditationis vestre in illo egregio con- 
cilio per tuam adunato potentiam. Propterea odis 
nos, quia concilium vestrum malignantium exse- 
cremur, propterea 5 in exsilio sumus, propterea in 
carcere necamur, propterea nobis solis prohibetur 
conspectus; idcirco reclusi in tenebras custodimur 
ingenti custodia. Hujus rei causa nullus ad nos vi- 
sendos admittitur hominum, quia videlicet noluerimus 
vobiscum impiis sacrilegis ullam scelerum vestrorum 
habere societatem,de quibus ex nostra persona directa 
est obsecratio ad Deum, ne scilicet vobiscum degentes 
Simul periremus, sed fuissemus segregati de vestro 
nefario concilio, de vestra iniqua conspiratione. Ait 


trigesimo secundo Psalmo : Dominus dissipavit con- 
silia gentium, reprobat autem cogitationes populorum, 
et reprobat consilia principum (Psal. xxxn, 10). Con- 
silia vero vestra conira suam prolata ecclesiam re- 
probat Deus : nec enim potest odire populum suum, 
bxreditatem suam, et amare vos filios pestilentiz, 
vos persecutores servorum suorum. Dixisti : Facite 
pacem. cum Episcopis sect mec Arianis , et estote. in 
unum; el dicit Dei spiritus per Salomonem in Pro- 
verbiis : Vias impiorum noli, noli exsequi *, neque 
emuleris viam iniquorum, in quocumque loco exercitum 
conslituerint , ne supervenias illuc : declina autem ab 
ea, el devita; non enim dormient, nisi male fecerint : 
ablatus est enim somnusab eis, et non dormiunt. Hi enim 


enim in vicesimo septimo Psalmo : Exaudi, Domine, (^ cibantur cibis impietatis: vino autem iniquo inebriantur. 


Vocem deprecationis mee cum oro ad te , cum eztollo 
manus measad templum sanctum tuum, ne simul trahas 
cum peccatoribus animam * meam, et cum operantibus 
iniquitatem ne perdas me. Cum his, qui loquuntur pacem 
cum proximo suo, mala autem sunt in cordibus eorum. 
Da illis secundum opera illorum, et secundum nequi- 
tiam studiorum ipsorum , secundum operationem ipso- 
rum manuum tribue illis, redde retributionem eorum 
ipsis (Psal. xxvii, 2). Propterea odimur a te, Con- 
stanti, quoniam noluerimus hzc dici de nobis , qu;e 
dicantur ore Prophet: de te ac tuis propter nequam 
vestram operam, quie dicantur de Judsis, quorum 
imitator exstiteris. Si non es tu Constantius Impe- 
rator , qui 4 finxeris pacem te facere, ut fuerunt 
mala cogitamenta, nisi ut Dei negatus fuisset filius, 


Namvie justorum similiter ut (ux fulgebunt, procedunt et 
illuminant, donec corrigat dies. Vie autem. impiorum 
lLenebrosa, nesciunt quomodo offendunt (Prov. 1v, 44). 
Quomodo vobiscum Arianis societatem poteramus 
habere, cum adulteris spiritualibus? qui scriptum 
retineamus : Nolite f intendere fallaci mulieri : mel 
enim distillat a labiis mulieris meretricis, qug ad tem- : 
pus impinguat fauces luas, novissime autem. amarius 
felle invenies , el acutius magis quam gladius ex utre- 
que parte acutus : insipienles δ autem pedes deducunt 
utentes ea cum morte ad. inferos (Ibid., v, 2). Sed 
quid dicis hzc propter carnis adulteria dicta? Si 
propter carnis adulteria esse astruis hzec di- 
cia, quanto magis fugiendi vos estis spiritales 
adulteri, ne per Arianam h:resim vestram mere- . 


nisi ut apostolica atque evangelica fldes fuisset D tricem spiritalem hzc super nos quie dicuntur ve- 


. in quo id Arianis propositum erat, ut damnandi 
Athanasii specie Niczna fides everterctur : uti aper- 
te testatur Sozomenus lib. 1v, cap. 9, laud alio con- 
silio Imperatorem et Arianos damnationem Albanasii 
moliri, quam ul Nicenam fidem subvertant. 

^ Rursum de eodem Concilio; deque hoc uberius 
disserendum fuit in Prafat., ubi etiain de numero 
Episcoporum, qui interfuerunt, opinionem nostram 
proponimus, hoc presertim Luciferi testimonio innixi. 

b Ex hoc Luciferi loco conjicimus, hunc librum 
scriptum ab eo fuisse cum Germanicis exsularet. 
Vide Praef. 

« Ut in Grac. τὴν ψυχήν μον. Vers. Ànt. ne trahos 
me, eic. 
; 92 De edicto illo pacificatorio loquitur a Constan- 


tio pro Arianis facto, et promulgato, de quo postea 
in hoc libello mentionem facit, Til. Sed quodnam 
illud fuerit, et quam ob causam Catholicis proposi- 
tum vide paullo inferius. Totus in eo Lucifer est, ot 
Constantio versutum ejus consilium et iniquum ez- 
probret, quo sub pacis specie Athanasii dawmnatio- 
nem, et Catholicorum cum Arianis conimunionem 
totis viribus extorquere a Catholicis conatus est in 
Concilio Mediolanensi; hinc ille locutiones, quas 
8: pe de pace iagerit, el de quibus in Pref. Huc re- 
fer qu:e Hilarius scribit in libr. un. contra Constant. 
Unitatem procurat, ne paz sit. 

* Noli sequi, apud Sabbat. 

f Sabbat. legit ; noli te, etc. 

8 Insipientie, Latinius. In Gr, est ἀφροσύνης. 


111 


regi in amicitias jungantur suscipiendo hzeresim tuam, 
sed amarius feile sensuri, cum tecum torqueri in perpe- 
tuum cceperint in perpetua gehenna sentire, qui tecum 
esse delegerunt, tunc dicturi : Vee nobis qui Constantium 
imperatorem Deo pre posuerimus. Convenire nobis et 
vobis quo modo potuerat ? cum infra dicat adhucSa- 
lomon : Ejice de consilio ^ pestilentem, et exiet cum 
illo contentio (Prov., xxu, 10); et: Ne imitatus fueris 
malos viros, neque desideres esse cum illis; falsa enim 
meditatur cor eorum, et dolores labia eorum loquuntur 
(Jbid., xxiv, 1). Tum, Noli applicare impium ad pa- 
δόμα justi, neque seducaris saluritate ventris. Septies 
enim cadit justus. et resurget , impii autem infirmabun- 
tur in malis (Ibid. 45). Cum superbis et pravarica- 
toribus, cum eis qui volueritis cum Juda Scarioth 
inveniri, quam cum bealissimis prophetis , aposto- 
lis, atque martyribus, quomodo esse possumus? cum 
audiam in centesimo Psalmo : Deambulabam in inno- 
centia cordis mei in ^ media domo lua. c Non propo- 
nebam ante oculos meos rem malam facientes, preva- 
ricaliones odivi, non adluesit mihi cor pravum , deeli- 


nantes a. me malignos non agnoscebam : delrahentem. 


adversus proximos suos occulte, eum persequebar, super- 
bo oculo et insatiabili corde, cum hoc simul non edebam 
(Psal. c, 2). Et in Psalmo cen:esimo octavo decimo: 
Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi (Psal. cxvim , 
45). Cum sitis iniqui, quippe negatores unici filii 
Dei, cum odiri vos oporteat a nobis, propterea quod 
viam veritatis relinquentes comprehenderitis omnium 


... DE NON CONVENIENDO CUM IIJERETICIS LIBER UNUS. 
niant? Dulce etenim quibusdam videtur quod tibi A sicut vos estis Ariani, impos mentis qui derelinquat 


718 


domum Dci, et eam dat diaboli mouumentum ? Id- 
circo autem apud te odio laboramus quia fuerimus 
metuentes atque sumus, ne illa fuissent dicta de 
Dobis, qux sunt dicta de illis desertoribus, hoc est 
Jjudzis, quos incusat Hieremias, dicens : Audite ver - 
bum Domini, domustJacob, et omnis domus Israel. 
Hoc dicit Dominus : Quid. invenerunt in. me patres 
vestri contumacie, quod recesserunt longe a me, et 
abierunt post supervacua, et. frustrati. sunt, el. non αἱ" 
xerunt : Ubi est Deus, qui liberavit nos de terra /Egy- 
pli, qui eduxit nos ducatum prabens in deserto in terra 
inculta, et ignota, et in terra sine aqua, et sine fructu, 
in lerra in quam nemo commeavil vir, neque commo- 
ratus est ibi filius hominis, et induxit vos in Carme- 


B um ut manducaretis fructum ejus et bona ejus, et in- 


trastis, et coinquinastis terram, et. hereditatem meam 
posuistis in exterminationem ; sacerdotes non dixerunt: 
Ubi est Dominus, et seniores legis mec nescierunt me, 
et pastores impie egerunt in me, et prophela prophe- 
taverunt in Baal , εἰ post inutilia abierunt (Jerem. x1, 
4). Noluimus hzc audire opprobria ; unde et fugien- 
dum diximus ^ te ac tuos. Neque enim convenire 
poterat Dei domesticis vobiscum alienigenis , cum 
videamus diclum a Deo cum perfido tuo illo populo 
carnali: Averle pedem (uum ab aspera via , et [aucem 
tuam a siti (Ibid., 25). Qux: autem dixit: Confortabor, 
quia dilexit exteros et post illos abibat, post vos ergo 
exteros, post vos allopliilos non solum non ire vo- 
luimus , sed et anathema vobis (iliis pestilenti:e ac 


errorum, propterea quod relinquentes lumen, ire C tenebrarum diximus, ne si recessissemus ab aposto- 


delegeritis in exteriores tenebras, quomodo tibi 
capiti nefando, tibi Dei domus destructori , omnium 
iniquitatem operantium fomiti, potueramus esse ca- 
rissimi ? quomodo familiares amici, ut sunt 4 Valens, 
Ursaceus, Epictetus *, Saturninus f, οἱ czteri? e 
quo numero tamen etsi viderint in quam inciderint 
foveam, ceri tamen tecum diligerent interire, 
dummodo regni tui inanem pulchritudinem 6 una 
perfruantur tecum. Nos quomodo tecum esse potue- 
mus, qui ista, qux illi tecum frui elegerunt habea- 
ramus exosa? homines qui ad illa consequenda ten- 
dant, qux sunt in perpetuum mansura : qua de re 
nobis ac vobis non convenit, nempe quia nolueri- 
mus suscipere h:xresim tuam, nempequia Christiani 


lica atque evangelica fide, derelinqueremusque viam 
quam tenuerunt Abraham, Isaac et Jacob beatissimi , 
Abel, Enocli, Noe, et cuncti prophetz, apostoli, at- 
que martyres, hzc etiam dicta fuissent a Deo de 
nobis, qu: dicta sunt de comblasphemis tuis Judzis. 
Quemadmodum con(unditur fur, cum comprehensus 
fuerit, sic confundentur filii Israel ipsi, et reges eórum, 
et principes ipsorum, et sacerdotes ipsorum, et prophe:c 
(Ibid. 26). Noluimus esse inter vos, ne etiam illa iu- 
crepatio vocis divinz nos cum Judzis , et vobiscum 
hzreticis argueret; Ut quid loquimini ad me? omnes 
vos impie egistis, et omnes vos deliquistis in me , dicit 
Dominus (Ibid., 29). Quomodo vobiscum nobis con- 
venire poterat? cum legeris scriptum in libro Macha- 


noluerimus effici Ariani. Quis est autem, nisi qui D beorum primo : 1 Tunc congregati suat ad. eos con- 


ἃ Pestilentiam. Vatic. ut in Grac. λοιμὸν. 

b Apud Sabbat. in medio domus (uc. - 

€ Atia e«t iu Vers. Ant. interpunctio : non. propo- 
nebam ante oculos meos rem malam : facientes, etc. 

4 Valens, ct Ursacius, de quibus etiam in lib. 1, 
pro S. Athanasio , primas gesserunt in Concilio Me- 
divlanensi adversus Athanasium, et Nieznaim fidem, 
et apud Constantium summa auctoritate pollebant. 

* Fuit hic Episcopus Centumcellensis, et Ariano- 
rum savissiius; contra Athanasium. subscripsit in 
Concilio Mediol.neusi; et de illo hxc Athanasius 
ipse in epist. ad Solit. cum agit de Episcopis ordina- 
tis per Constantium ab Arianis : Epictetum  neophy- 
tum hominem juventute ferocem, audacem in amoribus 
Constantius habet, eo quod eum ad omnia scelera prom- 

tum alacremque conspiceret, ejusque opera episcopis , 
uibs velit , insidias struit ; nihil enim est, quod ille 


PaTBOL. XIII. 


gravetur facere, modo Imperatori placeat. 

f Saturninus Episcopus Arelatensis in Concilio 
Arelatensi an. 553, cum Arianis communicavit , el 
in Mediolanensi cum Valente et Ursacio in Athanasii 
perniciem foedus junxit, eorumque opera Ariana pe- 
8tis Occidentem late pervasit. Auctor przterca fuit, 
ut Hilarius Episcopus Pictaviensis, qui post Synodum 
Mediolanensem ab ejus societate se se disjunxerat, 
ipso Hilario teste in lib. un. cont. Constant., in ex- 
«lium pelleretur a Constantio an. 356. 

£ Pro inani pulchritudine. Tilius.Forte latineloquitur 
cum dicit: dummodoregni (ui inanem pulchritudinem 
una per[(ruantur tecum , non , inani. pulchritudine. La 
Cerda, et recte. 

h Duximus. Latin. 

i Congruit cum Versione veteri ex ms. S. Germ. 
apud Sabbat. preter lige, conventus Judaeorum. Vers. 


25 


119 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


780 


venlus fortis in viribus αὐ Israel. ómnis voluntarius A qui fuerit ausus unam esse personam Patrem et Fi- 


in lege, εἰ omnes qui fugiebant a malis addiii 
sunt ad eos, et. facti sunt illis *. firmamentum, et 
constituerunt b viriutem , el percusserunt. peccalores in 
ira sua, et viros iniquos in indignatione, el celeri (uge- 
runt ad nationes, ut se liberarent, et circuivit Matathias 
εἰ amici ejus , et destruxerunt aras, et circumciderunt 
pueros incircumcisos quotquot invenerunt in finibus 
Israel in fortitudine, et. persecuti sunt filios superbi , 
εἰ prosperavit ^ opus in manus eorum , et obtinuerunt 
legem de manibus gentium et regum, et non dederunt 
cor 4 peccatori (I Mach. n, 42). Vobiscum ne 
e egse potueramus , cum videatis quid illi fecerint, 
ex toto corde qui Deuni. inveniuntur timuisse? Tu 
dicis membrum jam tunc exsecium de corpore bea- 
(ὦ ecclesi, quando Ariauus factus es ex Christiano, 
Estote nobiscum. Et Dominus dicit in Evangelio : 
Quod si oculus tuus dexter scandalizat te, erue illum, 
et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat una pars 
membrorum tuorum, quam totum corpus tuum mittatur 
f in gehennam : εἰ si. dextera manus tua. scandalizat 
te, abscinde € illam et projice abs te ; expedit enim tibi 
ut pereat una pars membrorum tuorum quam totum 
corpus tuum eat in gehennam (Matth. v, 29). Secuisse 
se Arium, atque projecisse secundum Domini prz- 
cepta damnat ἃ ecclesia ; et tu. dicis: Suscipite com- 
pestilentes ac lues ἷ suos; tu dicis : Sinite vos. eodem 
interire morbo, quo ego perierim. Sic est de corpore 
ecclesix excisus Sabellius i, utest et condetestabilis 
tuus excisus Arius iste, cujus sermo ul cancer in te 


lium et Spiritum sanctum defendere; quia fuerit au- 
sus dicere ipsum sibi et Patrem esse, et Filium, et 
Spiritum sanctum; excisus esl quia dicere non du- 
bitarit, quod etiam ipse Pater in utero Virginis in- 
carnaius sit, et fuerit passus. Sic Marcionem ! ex- 
cisum projecit », qui noluerit Dei Filium hominem 
suscepisse confiteri de utero Virginis, et per hoc 
hominem factum. Sic excisus est atquo ahjectus 
Paullus Samosatenus " Phoiini magister e corpore 
ecclesize, quia fuerit dicere diguotus , hominem tan- 
tum Dei Filium. Sic et cunctarum sectarum h:eretici 
sunt pracisi, ut est Arius pracisus , utque tu, qui 
propterea quod dicas de Dei Filio 9, factus est ex 
nihilo, et non est verus Filius, erat quando non erat, 


B ex:cindi merueris. Exscissi igitur estis euncti blas- 


phemi , atque rejecti viriute Dei de ecclesia ejus 
clementi, quia non fueritis in ea manentes fide, in 
qua mauserint. patriarchze, prophete, apostoli , ac 
marlyres. Homo excisus cum omnibus comblasphe- 
mis tuis e corpore sanct:e. ecclesie , jacens in dia- 
boli sentina, audes dicere ad eaw : Esto talis st 
sium ego, quo possis tali confici morbo, quo sum et 
ipse consumptus. Sic existimaveras nosP potuisse 
.vobiscum convenire, tamquam non retinerenius 
dixisse beatum Paulluin : Pracipimus autem vobis, 
[ratres, in. nomine Domini nostri Jesu. Christi, ut 
subtrahatis vos αὖ omni fratre inquiele. ambulante, 
el non secundum traditionem quam acceperunt a: nobis 
(M Théssal. m, 6). Quse efficere potuerat ratio , 


forüssime adeo serpserit, ut totus jam cancer esse C. ut deserentes vium, qua. ducit ad cgelorum regua, 


cernaris : nec poteris dicere, te non Arii cancerasse 
k sermonein, cum foetor cancerationis tu: ad om- 
nem pervenerit regni tui locum , et cuncti te vitare 
statuerimus, ne el ipsi peste tua Ariana cancerare- 
mur. Sic, inquam , sectus est , atque projectus tuus 
magister Arius, ut. est sectus el rejectus Sabellius , 


Ant, quie et Vulg. congregata est ad eos synagoga 
Assidaeorun,etc. 

^ [n firmamentum. Latin. cum Grac. eic στήριγμα, 
uti οἱ Versio Sangerm. Vers. Aut. ad. firmamentum, 

b Vers. Ant. collegerunt exercitum. . . in indigna- 
tione sua. . . . ul evaderent. Griecum. consonat ver- 
sioni Lucif. et Sanger. 

c Cum Vers. Saugerm. Vers. Antiq. prosperatwn 
€e81. . . . in manibus, etc. 


comprelienderemus vestram qux  prxeipitet δὰ 
gehennam? Circumscribere nos te potuisse ar- 
bitratus es subilitate, qua serpens circumscri- 
pserit Adam οἱ Evam, eximiis verbis puleherrimis- 
que sensibus conscribens edictum 3, in. quo. omnia 
venena tu hzeresis contineutur. Sed unde istud po- 


tidum reddiderint : quandoquidem fetor canceralionis 
tue, id est, Ariani tui dogmatis, quod ut. cancer wbi- 
que serpit, et omnes corrumpit, jam fere totam ltaliam: 
ervaserit. Tilius. Eodem verbo usus est Apuléius in 
ib. de virtut. herbarum, hoc sensu, ut idem sit ac ia 
cancri naturam transire; uti notat Cangius iti. Gloss. 
"Ut cancer rodit corpus, ac. solet putrescere, ita. pariter 

putridus es. La Cerda. 
! Cirea anuum Christi 154. suam h:eresim Mar- 


3 Sabhat. legit cornu. lia Grac. Latin. Vatic. et D cion disseminavit, qua negabat, verum hominis cor- 


Vers. Sangerm. et Ant. 

9 Nos. Vatic. 

f Cum mss. Sanger«. et Corb. Vers. Ant. eat. 

& Vers. Ant. abscide, el pereat unum, etc. 

h Clamat. Vatic. et Latin. 

i Litine loquitur, id est Aomines plenos (ue; sic 
dixi Comicus : ille scelus, qui me perdidit. La Cerda. 

j Qui anno circiter 257. primum docere coepit 
Patris et Filii et Spiritus saucti unam eamdemque 
esse personam ; Dei vero Sapientiam seu Verbum esse 
aliquid acce'dens person:, ae substantie jam com. 
plet:e. Hunc errorem damnavit Dionysius Episcopus 
Alexaundriuus, et Synodus Romana an. 258, sub 
Sixto I, Pontif. Qua. vero ex hoc errore counsequuu- 
tir absurda, hic Lucifer ipse declarat. 

k Id est, Non poleris dicere, quoil Arit verba non 
le cancerarint, hoc est, uí morbus cancer rodere, ac 
pulrescere corpora solet, te non consumpserint, ac [ἃ- 


us a Deo Filio assumptum fuisse : et anuo 146. ac 
iterum an. 167, ab Ecclesia Romana ejectus et dam- 
natus fuit. 

. ^ Deest hic nominativus, Deus fortasse, aut Eccle- 
sia projecit , elc. 

2 [lie Jesum Christum merum esse hominem im- 
pie docuit, damnatus primo in Synodo Antioclena 
an. 265. À Paullo idem impietatis virus hausit post- 
ea Photinus Sirmiensis Episcopus, e sua sede de- 
jectus, et damnatus in Concilio Sirmiensi an. 551, e 
Petavii sententia. 

» lta ex Latin. et Cod. Vatic. corrigimus, ubi edi- 
tum antea Dei consilio. Vatic. addit. unico. 

P fta cum Vatic. In edit. non potuisse. 

4 Narrat Sulpicius Severus in lib. n Hist. Eccles. 
Valeutem. et. Ursacium in Concilio Mediolanensi, 
ceterosque Arianos metu plebis, que. catholicam fidem 
egre — sludio conservabat, non ausospiacula profüueri, 


181 


DE NUN CONVENIENDO CUM ILERETICIS LIBER UNUS. 


183 


tueras efficere? cum nos contra tua, atque patris tui A et tenebras de vipereis cordibus evomueritis vestris. 


venena armaverit beatus Paullus, dicens : Hoc itaque 
dico, ut nemo vos decipiat in sublimitate verborum 


(Coloss. n, 4). Et iterum: Videte nequis vosdecipiat Α΄ 


per philosophiam et inanem seductionem secundum tra- 
ditionem hominum, secundum elementa mundi, εἰ non 
secundum Christum, quia in ipso inhabitat omnis pleni- 
(udo divinitatis corporaliter (Ibid. 8). Quomodo potue- 
ramus illis Arianis tris sacrilegis sensibus verbis 
sublimibns lieet seduci, cum iuanem te philusophiam 
cognoverimus habere? unde etiam dulcestui possent 
esse sermones, quem viderimus tenentem traditionem 
Arii, non beatorum Apostolorum ? adquos dixerit 
iste, quem negas, quod verus sit Dei Filius: Euntes 
baptizate * credentes in nomine Patris, et Filii, et Spi- 


Sperasti nos deflectere a via veritatis, tamquam non 
sciremus prx:monuisse Spiritum sanctum per beatum 
Paullum dicentem : Nemo vos convincat volens 4 in 
humilitate sensus et religione angelorum, que videlur 
ambulans sine. causa inflatus sensu carnis sue, et non 
lenens caput * ez quo omne corpus per connexum οἱ 
conjunctionem productum crescit in augmentum | fidei 
(Coloss. 11, 18). Quomodo teambulantem sine causa, 
alitum serpentis ore, Arii inflatum sensu carnis tua 
apostata ἴ factum sequeremur, cum apostoli pracep- 
tum cogeret temet vitari? Dixisti , quod enim pacis 
causa conjungi desiderans fueris pseudoepiscopos 
secize (tus nobis: sed quomodo istud facere potuera- 
mus, ut non Deum, sed teejus audiremusinimicum? 


fitus sancti (Math. xxvii, 19). Quomodo tibi g non sumus ut vos excordes, ut Dei Deum  negemus 


discipulo Arii acquiesceremus  Cliristiani, dese- 
rentes apostolicam traditionem, cum te inveniamus 
dieere, Patrem non esse verum patrem, sed. appel- 
lati patrem? cum dicas, non illum veium liabere 
Filium, sed factum esse ex nihilo? sanctum paracle- 
tum Spiritum,cum dicas totidem constare ex uihilo ? 
e contra * videamus Áposiolos credidisse in unum 
Deum Patrem omnipotentem verum patrem, prop- 
terea verum patrem, quod vere, non putative ha. 
beat fllium, et iu unicum fllium ejus Jesum Christum, 
hoc est in verum Dei Filium, et in sauctum paracli- 
tum Spiritum, in verum Dei Spiritum. Quomodo po- 
terat quis ita credentium supplantari a diabolo per 
te Árii blasphemi:x fundatorem, cum fides aposto- 


Filium, sicut negant Judi csecitatis vestrae partici- 
pes, ac duces vestrae. incredulitatis: quorum repro- 
bationis exemplum beatus ostendens Paullus dicit ad 
Hebrzos (Hebr. m, 5): Et Moyses quidem fidelis in 
lota domo ejustamquam servus in testimonio loquens 5, 
Christus autem. tamquam filius in. domo ejus, que 
domus nos sumus, δὲ tamen liberalitatem ^ el exultatio- 
nem spei tenuerimus, propter quod ! dicit Spiritus sanc- 
lus : Hodie si vocem ejus audieritis, nolite predurare 
corda vestra, aicut in exacerbationesecundum diem ten- 
lationis in deserto, ubi tentaverunt patres tui in ezpe- - 


 rimento, et viderunl opera mea quadraginta annis, ideo 


que perosa mihi gens est, el dixi, semper errant corde. 
Isti autem non cognoverunt vias. meas, sicut. juravi in 


Jiea et Trinitatem conflteatur perfectam, et unicam (ἡ ira mea si intrabunt in requiem meam. Videte, fraires, 


deitatem fateatur Patris, et Filii, et Spiritus sancti; 


et Arii, hoc est tua blasphen.ia non teneat, nisi id 


quod placuerit caro tuo diabolo? eum tantum intersit 
inter beate Ecclesiz fldem et inter bzresim tuam, 
quantum inter lucem atque tenebras? Recte vos 
interea dixi ita separatos a nobis, ut tenebrze sunt 
separate a lumine, quia sitis tenebrarum filii: unde 


intro valatium se congregasse : I(linc, iuquit, epistolani 
sub ]mperatoris nomine emiuunt omni pravitate refer- 
tam, €o nimirunt consilio, ut si eam equis auribus po- 
pulus recepisset , publica auctoritate cupita proferrent ; 
sin aliter (uissel excepta , omnis invidia esset in 
rege et ipsa venialis : quia etiam tum catechumenus 
sacramentum fidei merito videretur potuisse nescire. 
lgitur leciam in ecclesia epistolam populus aversatur. 

0c auteu facinus Lucifer spectat hoc in loco, et 
Constantii epistolam edicti vocabulo nominat, uti. in. 
lib. 1. pro S. Athan. etin lib. Moriendum esse pro 
Fitio Dei ; ubi eidem se obstitisse palam in palatio 
testatur. Vide qu:e illic animadvertimus. Sicuti vero 
Sulpicius edictum hoc, seu epistolam omni pravitate 
refertam fuisse affirmat, ita Lucifer scribit omnia ve- 
nena Áríanc heresis in. ea. contineri. Hieronymus a 
Prato in notis Sulpicianze Hist. subjectis contendit 
adversus Tillemontium, huc Hilarium etiam respe- 
xisse, cum in lib. de Synodis num. 58 hxc. scribe- 
ret :'flomines perversi eo usque. proruperant, ut cum 
hoc, id est Árianum dogma, ipsi predicare publice, 
in Ecclesia Mediolanensi, non auderent, Imperatorem 
«amen fallereni ad audendum. Fefellerunt enim igno- 
raniem regem, ut istiusmodi perfidie fidem bellis occu- 
patus exponeret, et credendiformam Ecclesie nondum 
regcneraius ünponeret. Contradicentes ' Episcopos ad 
exsilium coegerunt, ldem, atque Pratensis, sensere 


ne casu sit in aliquo vestrum cor malignum  increduli- 
tatis 1 discedendo a Deo vivente, sed consolamini vos- 
metipsos quotidie donec hodie vocatur k, ne preduretur 
aliquis ex vobis in errore peccati. Participes enimChri- 
sti facti sumus, si quidem principium substantie usque 
ad finem firmum tenuerimus. Dum dicitur : Hodie si 
vocem meam ! audieritis, nolite predurare corda vestra, 


aniea Monachi Maurini in notatione buic Hilarii tes- 
timonio ascripta. 

à Vers. Ánt. suadeal. 

b Vers. Ant. euntes ergo docete omnes gentes, bap- 
lizantes éos, etc. | 

c Et contra. Latin. 

4 In humilitate et religione Angelorum, que vidit. 
Vers. Ant. 

* Vers. Ant. caput Christum, ex quo omne. corpus 
connexunm, el conductione subministralum, et provecium 
crescit in incrementum Dei. lac Graec. ἜΣ οὗ πᾶν τὸ 
σῶμα διὰ τῶν ἁφῶν xxl συνδέσμων, elc. qua: conveniunt 
aptius cum Lucif. vers. | 

f Forte apostatam. 

& Verg. Ant. loquendorum. Sabat. ita legit in Lucif. 
in testimonium eorum qua dicenda erant. 

h Legendum cum Sab. libertatem. Vers. Ant. liber- 
latem, el exultationem spei usque αὐ finem. firmam, 
etc. 

i Sicut dicit, Vers. Ant. abest tameu sicut a Vers. 
Syriac. 

j Cum Graco, ἀπιστίας ἐν τῷ ἀποστῆναι ἀπὸ θεοῦ 
ξῶντος. Vers. Ant. iniquitatis, discedendi a Dco vi- 
vente. 

k Ex Greco καλεῖται. Vers. Αἰ. vocatus. 5 

|! Ejus. Vers. Ant. 


1835 


LUCIFER! EPISCOPI CALARITANI 


784 


sicul in exacerbatione. Quidam enim audito * loc non A exemplo contumacie cadant. Vividum enim verbum 


crediderunt , sed non omnes qui exierunt de /Egyplo 
per Moysen. Qui Ὁ autem perosi ei (uerunt quadraginta 
annie? non hi qui peccaverunt, quorum cadavera jacue- 
runt in solitudine. Quibus autem juravit non intraturos 
in requiem suam, nisi « contumacibus? et videmus quia 
non potuerunt intrare propler incredulitatem.  Timea- 
tius itaque ne casu 4 derelicto mandato intrare 5 qui- 
dam vesirum in requiem ejus non possevideantur. Nam 
et annuntiatum est nobis, quemadmodum et illis,el non 
profuit illis verbum. auditus, non ! temperatus. fidei 
auditorum. [ntrabimus Β enim in requiem ejus. qui 
credidimus, ut dixit : Sicul juravi in ira mea, si intra- 
bunt in requiem meam. Ei cum operaab origine mundi 
facia sunt, dixit tamen. alicubi de die septimo : Sic 


Dei, et validum, et acutum omni 9 gladio acutissimo, 
et penetrans usque ad divisionem anime et spiritus, ar- 
tuuinque et medullarum, et scrutator animi et cogitatio- 
nis cordis, el non est ulla creatio que non pareat ante 
illum : omnia autem nuda et aperta oculis. ejus, P. ad 
quem nobis ratio est (1bid. u). Cum h:ec ita sint, quo- 
modo potuerat quis nostrum transire ad vos in perfidia 
manentes Judz:orum? quz rerum ratio nos vobis pos- 
sit jungere Christianos Arianis, cuin videremus vos 
esse illius gentis imitationis 4 perfidiz * dequa quo- 
modo possent emergere confugientes ad domum Dei? 
" in Actibus apostolorum locutus ita sit Petrus bea- 
tissimus dicens: Penitentiam agite, et baptizetur 
unusquisque vestrum in nomine Domini nostri Jesu 


el requievit Deus in dié septimo αὖ omnibus operibus B. Christi in remissionem peccatorum, et accipietis donum 


&uis. Et ^ in hoc iterum, δὲ intrabunt inrequiem meam. 
Ergo quia superest i reliquorum intrare. in illam, et hi 
quibus prius praedicatum est non. intraverunt propter 
contumaciam. Rursus aliam prefiniit diem hodie, ἐπ 
David dicendo, post tantum temporis sicul antea dictum 
est : Hodie sivocem ejus audieritis, nolite predurare 
£orda vestra, quoniam si Jesus illis i requiem dedisset, 
non de k alia dixissel, postera die ergo restat requies 
populo Dei. Etenim qui intravit in requiem ejus, εἰ ipse 
requievit ab operibus suis, sicul a suis Deus (Hebr.1v,1). 
Quis tain stultus, ut cum hzc legerit, hzec acceperit 
a beato Apostolo, deserens fidem apostolicam, sus- 
cipere tentet heresim? Quis eum negare audebit, 
quem videat s&lernam requiem tribuere potentem 


Spiritus sancti. Vobis enim est hec * promissio, et fi- 
liis vestris, e omnibus qui longe sunt, quoscumque ad - 
vocaverit Dominus Deus vester * : aliisetiam verbis plu- 
rimis contestabatur ἃ el exhortabatur eos dicens : Eri- 
pile vos a generatione ista prava (Act. 1i, 58). Nec pote - 
ris dicere, non vos esse Arianosgenerationem pravam, 
sicuti fuerint acsint Jud:ei, quandocernas tunc scribas, 
phariszos, et principes Judaorum idcirco esse dic- 
tos prava generatio, quod enim et Dei negabant Fi- 
lium, et omnes in ejus credentes divinam majesta- 
tem persequerentur : non, inquam, poteris dicere te 
atque cunctos Arianos non esse generationem pra- 
vam et perversam, quando hzc sitis gerentes, qua et 
illi : si illi fuerunt unicum negantes Dei Filium, ita 


credentibus se 1, et velit in illum credere cum quo C facitis et vos : si illi persecuti] sunt servos sternae 


jncipiat in eternum puniri? Quis est talis nisi tu 
Constantius Imperator, qui dereliquisti Domini cas- 
tra, et transitum fecisti ad diaboli domum ? Nonde- 
legimus ardere, sicuti tu delegisti cum amatore tuo 
diabolo, sed in requiem perpetuam intrare festina- 
mus,quam " tua astutia potueramus capi,et a via flecti 
veritatis, quando adhuc hortetur Apostolus ad re- 
quiein comprehendendam zternam dicens: Festine- 
mus igilur intrare in illam requiem,ne aliqui in " eodem 


^ Audito exacerbaverunt. Ead. 

b Quibus auem et perosus fuit xL annis ? ... quorum 
ossa ceciderunt, οἷς. μάθη Graec. Veles. apud Sabat. 
habet πτώματα, cadavera, ut Lucifer. — 

€ Griec. si μὴ τοῖς ἀπειθήσασι,ουηι Lucif. Nisi con- 
tumaces, Vers. Ant. ΝΕ 

d Griec. μὴ ποτε. Casu omittitur in Vers. Ant. 

e Intrare in requiem ejus neglexissc quis videatur. 
Vers. Aut. 

f Cum Grzco, ὁ λόγος μὴ συγχεχραμένος, sermo non 
tempera us. Latine vero legenduin cum Sab. ex Vers. 
Ant. temperatum, Scil. verbum. Mss. plurimi apud 
eumdem μὴ συγκεχραμένους, non temperatos. Przier- 
ea in Vers. Ànt. est fide pro fidei, quod habet Luci- 
fer cum Graco τῇ πίστει. 

8 [ntrumus enin in requiem, qui credimus. Vers. 
Ant. 

h Et in hoc iterum sic : Et, etc. Ead, sed Graec. cum 
Lucif. ««i ἐν τούτῳ πάλιν " εἰ etc. 

i Superest reliquos. . . pradictum est , Eadem. 
Lucifer ex Graeco, xol οὗ πρότερον εὐαγγελισθέντες. 

1 Αὐτοὺς in Grac. {|| Vers. Ant. 

X De aliis legit Sabat. Grac. περὲ ἄλλης ut.in 

A05(ra edit. De alio, Vers. Ànt. in qua postera. die 


clementi: ejus, persequimini etiam vos. Quid igitur 
oportuerat nos facere, nisi secundum Petri beati 
preceptum recederemus a vobis sacrilegis? Unde 
enim vobiscum poterat convenire? cum dixerit Do- 
minus in Evangelio : Attenditev vobis a fermento Pha- 
riseorum que est hypocrisis (Luc. xi, 1). Quomodo po- 
tueramus in uno esse? cum Corinthiis scribens dixerit 
beatus Apostolus : Omnino auditur inter vos fornicatio, 
et talis fornicatio qualis nec inter. gentes, ilaut uxorem 


cum verbo dixisset jungitur, alio sensu ac in Lucif. 
| [n se. Latin. 

m" Quam cum tua. Til. Quomodo. Latin. sed ex 
utroque ila sensus interrogationis efflci potest: quam 
cum (ua astutia quomodo etc. 

Ὁ Legit Sabat. in idem exemplum. Editio nostra 
cum Gr. ἐν τῷ αὐτῷ παραδείγματι, et cum Vers. Ant. 
quie habet, ne aliquis. . . . cadat a veritate. 

o Graec. ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον. Vers. Ant, 
omni gladio acutissimum, εἰ scrutator animi et cogita- 
lionis cordis. 

P Ut in Greco, πρὸς ὃν ἡμῖν ὁ λόγος. Vers. Ant. ante 
quem nobis oratio est. Sabat. legit oratio etiam in Lu- 
cif. 

4 Imitatores. Latin, et Til. 

* Forte, cum in, etc. 

* Cum Cypr. epist. 73. Vers.Ant. vobisenim est re- 
promissio. Graec. ἡ ἐπαγγελία. 

! Noster. Latin. cum Vers. Ant. Et Vulg. 

" Graec. διεμαρτύρετο xal παρεχάλει. Αὐτοὺς addunt 
mss. plures apud S.ba:. Vers. Aut. tesiüficats est 
et exhortaba:ur, dicens : salvamini, etc. 

ΟΥ̓ Graec. προσέχετε. Vers. Aut. cavete, ..... quae est 
simwlotio. Lucifer cum Tertull. lib. 1v. adv. Marc. 


185 


DE NON CONVENIENDO CUM ILERETICIS LIBER UNUS. 


186 


patris aliquis habeat, et vos inflati estis, et non. potius A Cujusmodi vis fugere nos debere fornicationem? Qui 


luctum habuistis, ut. tolleretur e medio vestrum, qui 
hoc opus fecit (Il Cor. v. 1). Si igitur Apostolus 
hujusmodi opus operantem jusserit tolli e medio, 
ne videlicet per illius societatem omnis corrumpere- 
tur ecclesia, quanto magis dignum fuerat, vos fuge- 
remus blasplienios ? si illum tradidisse satanz narrat, 
quanto magis tunc vos jam traditos esse scire debe- 
tis,quando Dei ceeperitis negare Filium ? Ego quidem 
sicut absens corpore, presens * aulem spiritu jam judi- 
cavi ut prasens eum qui sic operatus est in nomine Do- 
mini Jesu, congregatis vobis el spiritu meo, cum 
viriute Domininostri Jesutradere hujusmodi hominem 
b salanee in interitum carnis, ut. spiritus salvus sit. in 
die Domini nostri Jesu Christi. Bona * gloriatio ves- 


enim przter uxorem, aliam petere voluerit, fornica- 
rius dicitur. Item qui idolis servierit, fornicatus di- 
citur : quoniam quidem Deum derelinquens idola 
2doraverit : siiniliter qui hzreticus est, fornicarius 
vocatur. Quodvis de his cognosce gravius esse cri- 
men, hzreticum fleri, idolis servire, an committere 
secundum carnem adulterium ? Quia ergo sive gen- 
tiles, sive vos lizretici idololatres f. dicimini, utra- 
que pars idololatriam sit gerens, necesse est: οἱ ta- 
men quia a 5 carnali fornicatione, quantum dici non 
potest, quod * vastiora sint illa duo crimina intelli- 
ges. Conspice quibus te jugulaveris malis. Clamat 
adhuc dicens sanctissimus Apostolus : Omne pecca- 
(um quod fecerit homo extra corpus est, qui autem [075 


(ra, nescitis quia modicum fermentum totam massam B nicatur, in corpus suum peccat (lbid. 18). Et: Non es- 


corrumpit. Expurgale vetus fermentum ul. sitis nova 
conspersio, ut estis azymi (Ibid. 5). Hxc cum 511 in- 
crepatio Apostoli, poterant Christiani Antichristi 
conjungi servis? Quomodo enim non fuisset cor- 
ruptus tant: blasphemix vestrxz venenis, quando- 
quidem sivo in hypoerisi, sive ex vero quis commu- 
nicet vobis, sit in ingenti periculo, cum propter hze- 
resim vestram secerneremur a vobis? Quomodo ite- 
rum adh:zerere potueramus? cum vox sit dicentisA po- 
stoli : Scripsi vobis in. epistola non misceri fornicariis, 
non utique fornicariis hujus mundi,aut avaris,aut rap- 
toribus,aut idololatris alioquin debueratis dehoc mundo 
exiisse. Nunc aulem scripsi vobis non commisceri,si quis 
[rater nominatur 4 fornicator * aut avarus, aut idolo- 


tis vestri. Empti enim estis pretio. Glorificate et ! por- 
tate Dominum in corpore vestro (1bid. 49). Quomodo 
poteris portare Deum, Constanti, in corpore tuo, 
cum apostolicam fidem rejiciendo, h:ereticamque 
suscipiendo, non te illius esse dixeris, cujus se di- 
xerunt patres nostri, Abraham, 1saac, et Jacob, sed 
et cuncti prophete, apostoli, ac martyres ? Deinde 
si qui fornicator in corpus suum est peccans, quanto 
magis tu qui sis non per carnem tantum illud perfi- 
ciens serpentis opus, sed et per ipsam animam? Nes- 
citis quia qui se jungit meretrici unum corpus est, qui 
autem jungit se Domino unus. spiritus est (Ibid. 16). 
Cum sacrilegis ue et ipsi facti in corpore meretricis, 
non mereremur esse Domini famuli, sed jam ut vos 


rum cultor, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapaz, cum C servi diaboli, censuimus recedendum fuisse a vobis. 


ejusmodi nec cibum sumere(lbid.9).Si cibum vobiscum 
jubemur non sumere, credideras potuisse Catholi- 
cos convenire cum hzreticis ad solemnia cuncta ce- 
lebranda? vobiscum erraticis, vobiscum per diaboli 
venenum ad omnem deductis ebrietatem esse potue- 
ramus Dei cultores? Quomodo fleri istud potuerat,ut 
inter mortuos vivi staremus ? cum dignum esset ma- 
gis vos filii adversarii nostri congregatos in unum 
videri, et nos contra Christi milites in unum, quo 
possetis sine ulla dubitatione ab omnibus Deum dili- 
gentibus membra ac corpus meretricis vocitari ; 
quo nomine ctiani nos possemus nuncupari, si nos- 
met traderemus vobis: Nescitis quia corpora vestra 
membra Christi sunt? Tollens ergo membra Christi fa- 


V2 tibi qui nolueris Domino conjungi, sed volueris 
diabolo. Sed et cum dicit : Nolite seduci; corrumpunt 
enim mores bonos colloquia prava (Ibid. xv, 55) ; quid 
me jubet facere nisi ut fugiam ceetum tuum sacrile- 
gio maculatum, ne dum hsreo tibi, et ipse tecum 
peream ? Quomodo in tuo concilio maligno esse po- 
tueramus ? cum Apostolum beatum Timotheo inve- 
niamus dixisse : Manus cito nemini imposueris , neque 
communicaveris peccatis alienis. Teipsum castum serva 
(11 Tim. v, 22). Sed quomodo essemus casti, qui 
vobis harendo, ut vos disrupti fuissemus per illos 
carissimos vestros, immundos videlicet spiritus a cas- 
titate fidei? quomodo non communicassenius alienis 
peccatis? Quod si vobiscum manendum censuisse- 


ciam membra meretricis ? Absit. Aut nescitis, quia qui D mus, hoc essemus futuri, quod estis vos; hoc est 


se jungil mereirici unum corpus est. Erunt. enim, in- 
quit, duoin carne una. Qui autem jungit 26 Domino, 
unus spiritus est ; fugite fornicationem (Ibid. vi, 45). 


8 Cum Graeco, παρὼν δὲ τῷ πνεύματι. Vers. Ànt. 
spiritus. 

b Cum Tertull. in lib. de Pudic. Abest hzc vox 
hominem ἃ Vers. Ant. in qua preterea legitur, ἐπ 
diem Domini Jesu. Lucifer cum Greco in mss. pluri- 
bus, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. apud Sab. 

€ Vers. Ànt. non. bona. August. in lib. ὅ. cont. 
epist. Parimen, Per exprobra:sionem | pronuntiationis. 
Bona gleriatio vestra: sic enim. nonnulli, et mazime 
latini codices habent. 

4 Cum Gr. ἐάν τις ὀνομαζόμενος. Vers. Ant.momins- 
(ur. 


membra meretricis. Quomodo nos Christiani esse 
potueramus vobiscum hreticis? cui i item scripsis- 
se Apostolum Timotheo sciremus, ut nosmet abstra- 


e Aut fornicator. Latin. ex Grxc. 3. 

f Pro tdololatre : ita aliena nomina vulgus corrum- 
pit. Til. et Latin. 

& A forie demenda. Latin. recte. 

h Quod vastiora sint ,etc. ,intelligis, conspice etc. Id. 
Clarior it2 sensus, retento etiam in'elliges sic : ct ta- 
men quia carnali fornicatione... quod vastiora sint illa 
duo crimina intelliges, conspice, etc. 

i Cum Grzeco. in quibiisdam mss. καὶ βαστάσατε 
τὸν Θεὸν. Vers. Ant. glorificate Deun in corpore ves- 
tro. 

Cum. Latin. et Vatic. 


481] 


ὐἸΟΕΈΒΕ EPISCÓPI CALARITANI 


788 


heremus a vobis hzreticis: Hac doce. δἰ exhortare, A que cum feris vitam in montibus cm suis agebat, feni 


si quis aliter docel, et nen  acquiescit sanis ser- 
monibus Domini nostri Jesu Ghristi, et ei que se. 
cundum  pielatem est. doctrine, inflatus est. autem 
mihil sciens, sed egrolat circa  quastiones εἰ 
verborum rixas, ez  quib&s nascuntur — invidia, 
contentiones, blasphemie, suspiciones ^, conflictationes 
eal hominum mente corruptorum, et a veritate desti- 
tutorum (1 Tím. vi, 9). A te itaque non ita credenti, 
ut credit populus Dei, ἃ te non ita docenti, ut do- 
cuerunt Christi unici filii Dei apostoli, a te non ac. 
quiescente sanis sermonibus Domini nostri Jesu 
Christi voluimus vivere segregati, a le expugnatore 
doctrin:? qux: secundum pietatem est, a te inflato 
eontra nos per inimicum nostrum, a te nihil veri 


cibo vescentes morabantur, ne essent. participes coin- 
quinationis (Il. Mach. v, 27). Cognoscis hoc in uno 
testimonio nos recedere oportuisse a vobis, ne et 
nos participes fuissemus coinquinationis. Quomodo 
vobis jungeremur? cum item dicat Dominus ad apos- 
tolos: Attendite vobis a fermento Phariseorum et Sad. 
ducaorum (Matth. xvi, 6); et ut fermentum fuisse doc- 
trinam non sanam, quam videlicet aut tune illi Phari- 
$zi, autSadduczi, aut nunc vos omnium sectarum pro» 
feretis hxretici, nobis manifestaret, sequitur scriptura 
dicens : T unc cogitabant inter se dicentes, quia panem 
non habemus δ. quibus cogitantibus dizit Jesus ^: 
Quid cogitatis inter vos, modice fidei, quia panem non 
habetis ? nondum intelligitis neque meministis quinque 


scienti sed zegrotanti circa quxestiones, a te per cujus B panum, et quinque millium hominum, et quot cophinos 


nefandos conatas iat: esse specialiter nostris dicbus 
inveniahRtur rixz verborum, mortiferz* contentiones, 
msligu:* conflictationes, per te videlicet hominem 
mente corruplum, veritatis interpolatorem. Rece- 
dendum censuimus a te atque a conviparinis tuis, 
secuudum Apostoli preceptum. Dicit enim infra : 
Hominum mente corruptorumeta veritate destitutorum, 
existimantium questum esse. pietratem :. discede 5 ab 
hujusmodi (lbid. 5). Unde tecum esse potueramus ? 
cum etiain in clausula hujus epistole hortetur te [Ὁ- 
gienduim esse, te qui excideris a fide : O Timothee 
depositum custodi, devitans profanas vocum novitates 
el oppositiones scienlie falsi nominis, quam quidam 
promittentes circa. fidem. exciderunt (Ibid. 90). Opor- 
tueral nos vitare te profanas vocum novitates pro- 
ferentem, siquidem cognosceremus te illam sacrile- 
gam vocem instinctu protulisse diaboli, illam, 
inquam, vocem, per quam expresseris venena dog- 
enatis tui dicens : férat c quando non erat, et factus est 
ez miliilo, et nom est una potentia. patris et. filii. l1aec 
non Spiritus sanctus per te protulit, sed immundus 
ille diabolicus. Quomodo itaque secundum Apostoli 
mandatum custodire depositum potueramus, si tecum 
in 4 concilio maledicto vestro mansissemus? cum 
nos proposuerimus usque ad mortis exitum aposto- 
licam tenere fidem, istam scilicet quam apud. Ni- 
czam retinemus scriptam contra tuam blasphemiam, 
et coutra omnium hareticorum tiorum cxsecrabiles 
eonatus. Quomodo in concilio vestro Ariani * esse 
nos potueramus Christiani? qui in libro Machab:ro- 
yum praedecessores conservos nostros segregatos 
fuisse f ab illis qui juxta edictum contyranni tui 
Antiochi idolis supplicaverant : Judas autem Macha- 
beus qui decimus fuerat, et secesserat in desertum, ibi- 


^ Vers. Ànt. suspiciones male, conflictationes, eic. 

Ὁ Cum Grzco, ἀφίστασο ἀπὸ τῶν toto)tó», qum 
Vers. Ant. omittit et Sab. 

* Hx formule in epistola, seu. edicto Constantii 
expressam: de quo paullo superius. 

4 ]d est, Mediolanensi, oti alibi animadvertimus. 

* Arianorum. Vatic. 

.f Deest. verbum legeramms, vel simile quidpiam. 
Tilius. Legerimus. Lotin. 

8 Panes non accepimus. Vers, Ànt. 


- 4Cum pluribus mss, apud Sábat. Yers. Ant 


sumpseritis, neque septem panum, et sep:em millia ho- 
minum, et quot sportas. sumpsistis? Quare non fntelli- 
gitis, quia non. de pane dixi, Attendite de ! fermento 
Phariseorum οἰ Sadduceorum, Tunc. intellexerunt, 
quía non dizit a (ermento 1, sed a doctrina Pharisao- 
rum X. intenderent sibi. ltem ad Corinthios scribens 
cum dignetur Apostolus instruere, recedendum a 
vobis hxreticis, et omnibus alienigenis, quomodo 
praosumpserat cor tuum in omnibus varium et mu- 
tabile, sed in liac malignitate malo salutis suz in- 
genti stabilitum robore, nos potuisse tecum pacem 
vel cum tuis habere? Nolite jugum ducere cum infi- 
delibus : que enim participutio justitie cum iniquitate? 
aut qua societas lucis ad tenebras? Que «autem conven- 


C tio Christi ad Belial 12 aut que pars fideli cum infidele? 


Qui autem. consensus templo Dei cum | idolis? Vos 
m enim estis templum Deivivi : scriptum est enim :(Quo- 
niam inhabitabo in illis, ct inter illos ambulabo, et ero 
illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus, propter quod 
exite de medio eorum, el separamini, dicit Dominus, et 
immundum ne tetigeritis, et ego recipiam vos, el ero 
tobis in patrem, el vos mihi eritis in filios et filias, dicit 
Dominus omnipotens (ll Cor. νι, 14). Quomodo cum 
tua przecepta orta videantur esse contra has Domiui 
promissiones, demorari vobiscum fideles potaeramus 
eum infidelibus? currentes in via lucis vobiscum 
possemus stare hominibus iter conficientibus in via 
tenebris errorum repleta omnium? Quis enim tam 
stultus est, ut cum audierit Deum dicere : (roniam 


D inhabitabo in illis, et inter eos ambulubo, et eroillorum 


Deus, et ipsi erunt. mihi populus, propter quod exite 
de medio eorum, et separamini, dicit Dominus, et im- 
mundum ne tetigeritis, et ego recipiam vos, el ero vobis 
in patrem, el vos mihi eritis in filios et filias, dicit Do- 


sciens tamen Jesus, dizit. 

i A fermento legit Sab. cum Vers. Ant. Ms. Canta. 
hrig. et nostro Yat. 

) Fermento panum. Vers. Ant. Panum abest a 
Codd. Corb. et Cantabrig. ut à Lucif. 

k Phariseorum et Sadduceorum. Vers. Ant. 

! Cum Grieco. Vers. Ant. Beliab. 

m [tà Grzec. ὑμεῖς γὰρ ναὸς Θεοῦ ἐστε ζῶντος. Vers. 
Ant. Nos enim templum Dei sumus vivi; αἰεὶ! ànlm 


Deus. 


742 


DE NON CONVENIENDO CUM HAERETICIS LIBER. UNUS. 


790 


fnitus ofitnipotens (WM Cor. v1, 16); quis, diximus, tam A x, 30). Saepe diximus , quia cum sint du» personz 


stultus est, ut nolit in se Deum inhabitare? qui nolit 
se receptum a Deo repníari inter eos quos filios ap- 
pellare dignatus esi? ut. non. fugiat tc immundum 
per hzeresim tuam effectum ? Non. 22quum nobis vi- 
sum est, ul vobiscum nos iu uno fuissemus, quando- 
quidem nec sit x:quum hoqines morari cum ser- 
pentibus. Aut negabis unici Filii Dei negatores 
dictos in sacris scripturis serpentes? Si negare 
hOn potes, advcerle recte nos egisse fugere vos 
serpcetites. Legisti Apostolum Timotheo dicentem : 
Pro[anas novitates vocum detita : multum enim profi- 
cient ad impietatem, el sermo eorum ut. cancer serpit 
(M Tin. xi, 16). Existimasti tecum, cujus seruo 
Mi cüntef esi, esse Dei homines potuisse. Item 
beatus cum praecipiat Joannes vos fugiendos dicens : 
Gavisus sum valde quod inveni de filiis tuis ambulan- 
les in veritate sicuti mandatum accepimus α Patre, 
Oro te domina non sicut mandatum norum scribens 
libi , sed quod habuimus ab initio, ut diligamus nos 
alterutrum ; et luec est caritas ut. ambulemus secun- 
dum mandata ejus. Hoc est mandatum sicul. audistis 
ab initio ul in eo ambuletis, quoniam multi fallaces 
progressi sunt in. scculo, qui non confitentur. Jesum 
Christum venisse in * carnem : isti sunt fallaces et Án- 
lichristi. Videte eos, ne yperdatis quod operati eatis, 
sed ut mercedem plenam recipiatis. Omnis qui recedit , 
el non manet in doctrina Christi, Deum non habet : qui 
autem mane! in. doctrina ejus, ille et. Patrem εἰ Fi- 
lium habet. Si quis venerit ad vos, el hanc. doctri- 


Pater et Filius, et tamen dicat : Ego ei Pater unum 
sumus (lbid.) : et, Qui me vidit, vidit et Patrem (Ibid. 
xiv, 9) et, Egoin Patre, οἱ Pater. in me. (Ibid.40) ; 
nihil aliud nos illum voluisse assequi, nisi quia 
una sit :ternitas Patris et Filii, una sit claritas, 
una potentia unave 4 magnitudo. Idcirco etenim 
etiain Apostolus in hac dicit secunda epistola : Om- 
nis qui recedit et non. manet in. doctrina. Christi , 
Deum non habel : qui autem. manet in. doctrina ejus, 
ille el Putrem et Filium habet (11 Joan. 9): ut per 
doctrinani colligentes sacrorum. Evangeliorum Dei 
Patris et. uuici Filii ejus unam crederemus deita- 
tem : hunc habere Deum, qui ita credat ; qui autem 
recesserit ab hac doctriua (hoc est, et ego et Pater 


B unum sumus (Joan. x, 50), utique cum sit. plurale, 


et duas ostendit personas et unain potentiam harum 
duarum personarum , hoc est Patris et Filii), ergo 
dicit Apostolus : Qui recedit , et non manet in doc- 
trina. Christi, Deum non habet : qui autem manet. ín 
doctrina ejus, ille et Patrem et Filium habet (Wi Joan. 
9) : ut erederemus Filio dicenti Dei : Ego et. Pater 
unum sumtus (Joan. x, 350); quod utique una sit 
deitas Patris et Filii. Constat itaque te qui ita. non 
teneas. quomodo tradiderit apostolis Dominus, οἱ 
apostoli episcopis, te non babere Deum : quia et 
Apostolus volens et Pawis et [ΠῚ unicam diviuita- 
tem manifestare, dicebat : Qui recedit a. doctrina 
ejus, Deum non habet : qui autém  manét. in. doctrina 
ejus , ille Patrem et Filium habet (II Joan. 9). Te in- 


nam non affert , nolite accipere eum in domum, et Ave C quaa constitutum sine Deo, te neque Filium haben- 


nolite dicere ei : qui enim dicit ei Ave, communicat 
operibus ejus malignis (11 Joan. 4). Quomodo fieri 
potuerat , u( nos tecum atque cum tuis essemus Dei 
milites cum militibus Antichristi? quaudoquidem 
nec salutari vos permiserit Spiritus sanctus, dans 
hzec przecepta per beatum Apostolum. Sed fortassis 
dicere audebis : Numquid ego in carne venisse nego 
Dei Filium, ut unus nuncuper ex Autichristis ? Non 
quidem tu, Constanti lmperator, venisse in carne 
negas Dei Filium, sed dicis illum, quem nos coulite- 
mur in carne venisse, esse creaturam : dicis factum 
illum ex nihilo, non iilum esse verum Dei . Filium 
alfirmans. Nos contra qui istius beati Apostoli te- 
nemus traditionem, credimus verum Dei Filium, 
credimus unam habere deitatem Patrem et hunc uni- 
cüm ejus Filium ; quod ita esse Dominus in sacris 
&liis Evangeliis manifestat, dicens : Qui me vidit, vi- 
dit εἰ Patrem Ὁ (Joan. xiv, 9, 10) : et, Ego in Patre 
et Pater in me : * et, Ego et Pater unum sumus (ibid., 


ἃ ]n carne , apud Sabat. 

ν Cum Graco, a quo abest meum, quod inest 
vers. ÀÁnt. 

e In me est, Vers. An lrenzus in lib. i", conve- 
nit cum [Lucif. 

ἃ Dnaque. Latin. 

* Gognoscimur. Latin. 

t Demorari. id. 

& Pes! unam correptionem et duo. Vers. Ànt. Lu- 
eifer convenit cum Iren. lib. 11, et Cypr. epist. 58. 


tem neque Patrem rectissíme fugisse cognoscimus δ, 
siquidem non fuisset digaum habentes Deum cum 
inimicis ejus demorare ! divine magnitudinis. Sed 
quam sis Deo odibilis cognosce, ut nec Ave tibi di- 
cere fuerimus permissi. Quomodo vobiscum Arianis 
Christiani esse potueramus? cum dicat Apostolus 
Paullus : Stultas. quastiones , et genealogias, et con- 
tentiones , el lites legis devita : sunt. enim. inutiles. ei 
vant. Hereticum liominem post. unam correptionem 
€ devita, sciens quoniam perversus est 5 el peccat, cum 
sit a semetipso damnatus (Tit. m, 9). Cum hireticis 
a semetipsis damnatis noa potueramus congregarl , 
ne et nos illa vox percuteret , sicut Galatas beati 
Paulli percutit : Currebatisbene : quis vobis ! impedi- 
vit veritati non obedire (Gal. v, 7)? Cognoscentes vós 
esse unici Dei Filii hostes, fugimus nefaria consilia 
vestra, temperantes ! voci Apostoli : Qui k nemini, 
inquit, consenseritis , suasio, ! vestra ex Deo est, qui 
vocat vos. Nescitis "^ quia modicum fermentum totam 


h Perversus est hujusmodi. Vers. Ant..—— 

i Vos legit Sab. eum Vers. Ant. que etiam hic 
habet, obaudire. 

j Pro obtemperantes, et ila sxpe. 

k Qui nemint consenseritis, hzec leguntur solumma- 
do in cod. Borner. apud Sabat. desunt vero ubique. 

1 Suasio ex eo est? Vers. Àut, et ubi Vos, Sab. 
in Lucifero legit, Nos? 

" Nescitis quia abest a Vers. Ant. 


791 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


793 


massam corrumpit (Gal. v, 9). Noluimus vos vermes A certum numerum Israelitarum , ore gladii perdidis- 


Arii recipere nos servi Christi in societatem , ne 
fuissemus eo veneno didboli quo vos estis con- 
sumpti. Noluimus vobiscum ire, cum hominibus vi- 
delicet, qui adhuc videamini esse extra Dei noti- 
tiam, qui adliuc sub diaboli sitis constituti potesta- 
te : noluimus mortuis conjungi vivi, quia tales vos 
esse cognoscamini, quales fuerimus ipsi antequam 
credidissemus in unicum Dei Filium. Hec ita sc ha- 
bere manifestat Apostolus Ephesiis scribens : Et 
vos cum éssetis mortui delictis et peccalis vestris, in 
quibus aliquando ambulastis secundum * principém po- 
testatis aeris hujus, spiritus, qui nunc opéralur in fi- 
liis difidentie, in quibus ét nos omnes conversati su- 
mus aliquando in concupiscentia carnis nostra, facien- 
tes voluntates b carnis et consiliorum : et eramus natu- 
rales filii ire, sicut el cetéri (Ephes. v, 1). Cum adhuc 
vos tales sitis quales nos fuisse antequam credidisse- 
mus refert sanctissimus Apostolus, utique fueratis vi- 
tandi liomines, in quibus operentur, et perquos gerant 
priucipes potestatis, aeris hujus spiritus, omne deside- 
rium suum : eratis fugiendi filii diffidentiz, filii na- 
turaliter ire, ne vobis herendo ad id quod ante 
fuissemus reduceremur. Noluimus esse vobiscum , 
quia adhuc non fueritis misericordiam Dei adepti , 
quam jam nos sumus consecuti. Noluimus societa- 
tem habere vobiscum, qui consilio carnis ducebami- 
ni, sicut. ducebatur iste beatissimus Paullus prius- 
quam credidisset, quem meminimus dicere : Nemo 
vos seducal inanibus verbis, propler hoc * venit ira Dei 
in filios diffidentie. Nolite itaque fieri participes eorum. 
Eratis enim aliquando tenebre, nunc autem lux in Do- 
mino, sicul filii lucis ambulate : (ructus enim luminis est 
in omni bonitáte et justitia, eL veritate, probantes quid 
sit accéptandum ἃ, et nolite communicaré operibus in- 
[ructuosis tenebrarum : magis autem redarquite (1bid., 


5, 6). Noluimus, quia hxc mandata acceperimus, - 


vohiscum demorari ducti inanibus vestris verbis, ue 
scilicet veniret super nos ira, sicuti etiam venit, et 
ventura est in vos, in te atque tuos, in vos filios dif- 
fidentie. Noluimus effici participes tenebrarum ; 
siquidem jam credentes in unicum Dei Filium man- 
datis ejus majestatis parere cupiendo ex illis eva- 
dentes tenebris lux facti fuerimus in Domino : unde 
nec mandatis tuis tenebrosis paruerimus, quia fuis- 
set sceleratum filios lucis tuum facere opus tene- 
brosi : * quia et fructus luminis sit ambulare in jus- 
titia el veritate, et in omni bonitate. Dicis nos facere 
inique, quod noluimus heresim suscipere tuam , 
quod non tecum atque cum tuis zterna fuerint fixze 
amicitiz, Accipe quod Moses fecerit de alienigenis, 
tempore quo jubere ei dignatus est Deus, ut mittens 


& Secundum seculum mundi hujus, et. secundum 
principem , etc. Vers. Ant. 

b Cum Graeco θελήματα. Vers Ànt. voluptates ; 
in qua, eramus nalura, etc. 

€ Hoc enim. Vers. Ànt. 

ἃ Acceptum Deo. Vatic. Quod placeat Deo.... autem 
et redargv.tc. Vers. Ànt. | 

ὁ |d est, hominis tenebrosi. 


set quinque Madiz reges et Moab; qui destinati ad 
prelium interfectis omnibus maribus, quod sexui 
perperceriut femineo occurrenti, increpat Moses [5- 
rael filios , cur non etiam sexum femineum delevis- 
sent, et jubet coram se easdem interfici, affirmans, 
quod enim ad idola adoranda posseut populi illiccre 
mentes. Si itaque el nos sic exsecramur heresim 
tuam ut Moses idololatriam, si sic et quidem Dei gla- 
dio interfici cupiamus lhareses omnium vestrorum 
errantium , quomodo et Moses illas idolis mancipa- 
las, si ita vos fugiamus religionis Dei adversarios, 
ut ille fugit idolorum cultores, existimas nos non fa- 
cere recte abstrahendo nosmet a vobis? Quomodo 
etenim convenire nobis vobiscum potuerat? cum ad 


B Philippenses dixerit : Videté canes, videte malos ope- 


rarios (Phil. 1n, 2). Vos canes, malos operarios 
quis Dei servorum non fugeret, nisi qui se non me- 
minisset Christianum? Vobis adversarii Dei religio- 
nis servi Christi potueramus esse conjuncti , cum 
exhortetur Judas gloriosus Apostolus frater Jacobi 
Apostoli, ut te atque similes tibi vitaremus, et in 
suscepta fide usque ad mortis exitum maneremus ἢ 
Judas Jesu Christi servus , frater autem Jacobi, his 
qui ἴ in Deo Patre dilectis , et in Jesu Christo con- 
servatis vocatis, misericordia vobis el pax et caritas 
multiplicetur. Charissimi , omnem sollicitudinem fa- 
ciens scribendi vobis de communi nostra. salute, de- 
precor, ul perlaboretis semel tradite societati. Subin- 
traverunt enim quidam homines, olim quidem preascri- 


C pti ad hoc judicium, impii, qui Dei gratiam trans[erunt 


ad impudicitiam, et qui est dominator noster et Donmi- 
nus Jesus Christus, eum negantes (Jude 1, 1). Cum 
negatoribus vobis blasphemis fuerit nefas convenire ; 
eum adhuc eorum, qui transgressi sunt mandata 
Domini, pr:eponens exempla, urgeat corda nostra 
manere in ea (ide, in qua ipse videatur mansisse. 
Admonere itaque vos volo, dicens, scientes omnia, quo - 
niam Deus populum suum de terra Egypti saleum fe- 
cit : secundum 5 aulem non credentes perdidit : ange- 
los quoque qui non servaverunt ordinem suum,sed dere- 
liquerunt habitaculum suum in judicium magni Dei , 
vinculis eos sanctorum angclorum sub tenebris serra- 
vit. Sodoma autem et Gomorrha , et que circa eas 
erant civitates his ^ simili modo cum adulterium fecis- 
sent,et carnem i secuta essent, cinis proposite sunt 
exemplum, ignis eterni ponam sustinentes. Similiter 
itaque et isti somniantes, carnem. quidem coinquinant, 
dominationem autem spernunt. (Ibid., 5). Et infra : 
Vo illis, quoniam in viam Cain abierunt, et in seduc- 
tionem Baal mercede effusi sunt, el in contradictionem 
Choreb perierunt. Hi sunt i in. charitatibus vestris ma- 


t Qui sunt, et, consercatis et vocatis legit Sab. 

& Secundo. Id. 

h Ut in Grzc. τούτοις, Sab. legit ha. 

i Kt carnem secuti essent alteram, proposite, etc. 
Latin. ad sensum Vulg. 

j Grirc.ivcaig ἀγάπαις ὑμῶν. Sabat. legit, in epulis 
suis macule , convivantes sine limore, semetipsos pas- 
centes, Grocum vero idem hie sonht, a6. ἀγᾶπας, 


795 


DE REGIBUS APOSTATICIS LIBER δῦ. 


794 


cule sine timore semetipsos regentes , nubes. sine aqua, A irrisores, euntes secundum voluntates suas impias : hi 


omni vento circumferenda, arbores awtumnales. sind 
fructu ^ mortue, a. radicibus evulse, fluctus. feroces 
maris despumantis Lurpitudines suas, procelle sédu- 
centes, quibus (émpus lenebrarum Ὁ in. clernum serva- 
tum ést (Jude.1,11).Et iufra : Vos autem, fratres, me- 
mentote pradiciorum sérmonum αὖ apostolis Jesu 
Christi , quoniam dicebant : In novissimis diebus erunt 


quas vocabant, secu veterum Christianorum con- 
VIVIa3. 

^ Bis mortua. Latin. ex Vulg. 

b Cum Greco εἰς τὸν αἰῶνα. Sab. legit, tempus 


sunl ^ secernentés animales spiritum non habentes 
(Ibid., 47). In his omnibus malis quia esse conspec- 
tus es, Constanti, vitatae sunt a nobis tuz interficere 
laborantes amicitize : ne videlicet tecum ad illa fuis- 
semus przcipitati loca tormentorum, ad qux» omnes 
illos, quorum tenens es iter, ἃ narrat precipites 
datos. 


tenebrarum cternum. 
€ Secernentes se. Latin. ad sensum Vulg. . 
4 ]d est, Apostolus Judas, cujus protulit auctori- 
tatem. 


S. P. N. LUCIFERI 


EPISCOPI CALARITANI | 


DE REGIBUS APOSTATICIS, 


AD CONSTANTIUM IMPERATOREM, 
| LIBER UNUS. 


Usitatym quia habere dignaris verbum, quod enim B inaurium b aureorum ad mille :eptingentos siclos, 


nisi οἱ integre crederes, et h:ec 41:8 gerís circa nos 
Deo essent placita, jam fuisses exstinctus, pauco- 
rum tibi in apostasia atque crudelitate aqualium 
regum facta desideravi reserare , quo possit vox illa 
t3 sepeliri qux dicat: Nisi catholica esset. fides 
Arii, hoc est mea, nisi placitum | esset Deo quod illam 
persequar fidem quam contra nos scripserint apud Ni- 
ciam, numquam profecto adhuc in imperio florerem. 
Non illorum regum facio mentionem, qui a Dei no- 
titia fuerunt alieni ; de his solis tracto qui in Judza 
noscuntur regnasse. In libro Judicum invenimus Je- 
robabelem filium Josi:e electum a Deo, et dictumei : 
Vade in (ortitudine tua, et salvum facies Israel de 
manu Madic : nonne ecce mitto. te. (Judic. vi, 14)? 


preter brachialia et. torques, et operimenta, et purpu- 
ram quc super reges Madiam erant, et preter torques 
aureas, que in collo camelorum adversariorum (Ibid. 
26), quid dicit fecisse Gedeonem sacra scriptura ? 
Gedeon ^ qui et Jerobabel, fecit Ephod, et statuit illud 
in civitate sua Ephrath : et. fornicati sunt filii Israel 
ibi, et factum est. Gedeoni et domui ejus in scandalum 
(θά. 27). Numquid nam distulit diebus aliquantis, 
et sic hanc est operatus contra Deum malignam 
operam ? Numquid nam reminisci potuit, cum haze 
fuissel 4 aggressus facere, quod dixisset ei Deus : 
Vede 9. 1660 ero. tecum (Ibid. v1, 46) ? Ubi est illud, 
quod secundum przceptum Dei demolierit Baal οἱ 
lucos ejus exciderit, et Deo obtulerit sacrificium ? 


Et infra : Ego ^ ero tecum, et percuties Madiam quo C ubi est illud quod dixit ad Dei nuncium sibi dicen- 


modo unum hominem (Ibid. 16) ; quem Madiam lo- 
quitur scriptura habuisse multitudinem tamquam 
arenam maris. At ubi impleta sunt cuncta quce 
Deus Gedeoni promisit, ubi sc exaltatum ex humili, 
locupletatum ex paupere, regem facium vidit ex 
plebeia conditione, quid statim facit ? nempe dicit 
ad populum : Date mihi unusquisque inaurem. de 
preda sua ([Dbid. vui, 24). Qui cum accepisset pondus 


* Congruit cum Vulg. Vers. Ant. Quoniam Do- 
minus erit. tecum : el... tamquam virum unum. Alii 
cum Lucifero ex Gr:eco, ἔσομαι μετὰ σοῦ. 

b Cum Vatic. Antea inaureum. Vers. Ant. Pondus 
inaurium aurearum, quas petierat, sicli mille septin- 
genti auri.... et operimenta purpurea, qua erant su- 


per reges Madian, preter torques, que erant in cer- D 


vicibus camelorum ipsorum. 
.* Εἰ feat. illa Gedeon ἰὴ Ephod. et statuit illud. in 
tivitate sua in Ephra, Yat: Vers; Ant, Et fecit. illud 


tem : Dominus tecum, potens ἴ virtute : [n 5 me, Do- 
mine, el si est Dominus nobiscum, et quid apprelieu- 
derunt nos omnia mala hec ? et wbi sunt. mirabilia 
ejus , qu& retulerunt nobis patres nostri. dicentes : 
Nunc h ez. AEgypto adduxit nos Deus ? et nunc spre- 
vit nos et tradidit nos in manu Madie Dominus 
(Jbid. 11). Numquid repetebat tempore quo contra 
Deum facere tentavit, quod illa consecuti fuissent 


Gedeon in Ephud, et.... in. Ephra. Et fernicatus est 
omnis Israel post illud ibi, etc. . 

h Cum Latin. ita corrigimus ; antea. fecisset. 

i Vode abest ab Vers. Ant. 

i Potens virtue, ex Hebr. Verg. Áunt. potens in 
fortitudine. 

k Deesse videtur : Et dizit ad eum Gedeon. In me, 
elc. Vers. Ant. Domine mi.... et ut quid invenerum 
nos omnia mala ista, etc. 

! Nonne, Latinids , di in Greco. 


795 


LUCIFER! EPISCOPI CALARITANI 196 


m:la propter idololatriam? At ubi erepti sunt, ut vi- A etenim quievisse lsraelitas quadraginta annis, nec 


verent siue adversariorum timore, ab. omnibus illis 
malis, quibus se dicebat cum owni pregravatum 
populo, illico facit rem, per quam et ipse et omnis 
patiter populus propter idololatriam fuisset traditus 
li ndnüs advérsariorum. Audierat Deum *; quod 
idolis servissent derelicto Deo, illis cuncia lla 
mala accidisse; meminerat prophetam locutum ; et 
tamen ea. die, qua nihil facti sunt ante eos inimici 
eorum, censuit rex ille, in vecordia cui dignaris 


dit in manus Madic annis septem, et prevaluit manus 
Madie valde super Israel : et fecerunt. sibi Israel 
- ante (aciem Madie cryptas v in montibus, et speluncas, 
et monumenta. Et factum est quando seminabat [srael, 
asceudcbant Madiam οἱ Amalech, et. filii. Orientis, et 
asckndcbant super eum, et committebant cum. eis, εἰ 
cortimpebant fines terrd, usque dum venias c Gaiam, 
et non. felinquebant αὐ vitam hnic. 1srael ovem, nec 
titülum, nec αἰ πῆι : quoniam ipsi δι jumenta. eorum 
astendebant, et tabernacula sua afferebant, et. camelos 
suos ducebant, et. adveniebant. sicul locusta in mulii- 
tudine, quoniam non erat numerus, εἰ adveniebant 
super lerram corrumpere eam. Et pauper factus esl 
Israel a facie Madie : et clamaverunt filii 4 [srael ad 
Dominum propter Madiam. Misit Dominus virum pro- 
phetam ad filios Israel, et dizit illis : Hec dicit Do- 
minus Deus Israel ; Ego sum qui adduti tos ez 


Egipto, el eduzi. vos de dámo servitütls, δἰ abstuli C 


vos de manu regis /Egypti, et de manu omnium perse- 
quentium vos , et ejeci illos a (acie vestra , et dedi vo- 
bis terram. eorum. Et dixi vobis : Ego sum Dominus 
Deus vester, non timebitis * Deos Amorrheorum, in 
quibus vos inhubitatis in terra ipsorum : et non exau- 
distis vocem ἴ meam (Ibid. 4). Quid post hanc ínere- 
pationem Domiui facit Jerobabel qui dicitur etiam 
Gedeon? mox ut inimicum suum videt 6 deductum 
ad nihilum, mox ut universi illi adversarii, qui ut 
arena maris fuisse narrantur, sunt mactati, et non 
ingenti numero Israelitarum, sed in trecentis viris, 
mox ut omnes reges vidit alienigenas interfectos, 
fabricat eam tem, per quam possint in Deum delin- 
quere filii |-rael, cttamen quadraginta annis etiam 


adversarios in eos omnino permissos, nec ullum eis 
idem fuisse dominatum ex alienigenis, propterea 
quod exclamassent ad Deum, scriptura loquitur 
sacra. Talia circa consacrilegos tuos fecit bona 
Deus, ostendens se quidem totum potentem, | illos 
trien indigtios ad coríseqtendam reqtiicm, qui nee 
uua die quidem post feceplai fequiem tàttorufft 
periculorum illi, qui tantam praestiterat miseri&or- 
diam, servire delegissent. Cum tales fuerint l5rae- 
lite , tamen pro sua pielate pepercit eis, ctiam 
post lic gerentibus idololatriam, nec statim reddi- 
dii, «dd ilerum témpore quó ei plaéuit tafneh red: 
didit : non eis impune idololatrie rcatus cedere 
potuit. Ita et tibi, Constanti, erit repriesentaturus, 


B uisi tibi provideris interea. Si lsraelit:» servientes 


demonibus, derelinquentes Deum,cum jam extranei 
tuissent a notiti» effecti Dei, tamen mox ut ascen- 
dit ja corda fllorum , quia ille sit Deus totum po- 
téhs, dni eorum pdtfes edüxissct de terra /Egypti, 
exauditi sunt ei liberati de manu Madize, et ab om- 
nibus persequentibus;.quid sentis arhitrari nos 
posse Christianos eripi de manibus tuis ? an nccne, 
quod sciam, es | ervidens nos tantüm Deüm colere 
Abrahz, isaac, et Jacob, et omttium prophetaratm, 
apostolorum, et martyrum ? Crede mihi quia auditi 
sumus, el audiemur, ut tu possis cum omni tua 
frsgili sublimitate jacere sub omnium ejus servo- 
rum calce; sed et quod morul: aliqu: fiant, ut 
non jani sancta su:e ecclesix, exstinctis vobis Aria- 
nis, tribuat plenam securitatem pacis, est cansa illa, 
quia si! digtum te adtersafio ssviente ad omnium 
veniri ^ probationem. Dicis : Si male fecissem, si 
heresim tenerem, jam in me Deus. vindicasset. ÀÁudis 
gacram loquentem scripturam etiam aliemigenz diu 
pepercisse Dominum, et tamen postea eonsecutos 
merita factorum suorum. Dixit Samuel ad Saul : 
Misit me Dominus ut ungerem te super Israel in re- 
gem, et nunc audi vocem verbi Domini : Hec dicit 
Dominus omnipotens : Nunc defendam qua fecit Ama- 
lec tibi, Israel, quemadmodum  obviavit tibi in. via 
quam i ascendisii de Egypto. Et nunc vade et percu- 
ties Amalec, et omnia ipsius, et non concupisces ez illis 
aliquid, sed exterminabis illum, οἰ anathematisabis 
illum et omnia illius, et non parces illi, et occides onmia 


post tantum facinus commissum regnasse hic in D illius a viro sque αὐ mulierem, et ab. infante wsque 


Israel invenitur. Non erit ergo mirandum, si et tu 
sacrilegus adhuc degas iu corpore, quando videns 
Gedeonem regem quadraginta annis vixisse post 
idololatriam commissam, reguoque suo potitum : 


^ Deum accidisse; videtur legendum vel Deum 
al(ulisse, vel propter Deum accidisse, vel etiam, au- 
dierat enim quod, clc. 
b Loca concava el occulta in. montibus. Nam 
ὑπτεὼ occultare est et celare, speluncas σπήλαια. 
il. e£ la Cerda subdens ; Qui docti sunt, pareant ; 
interdum notas respergimus ad omnium captum. 
. Turon. lib. x. cap. extremo; ac per cryptas, 
ibuls cum paucis Christianis, per eundem conver- 
"c. 


lenirem legit Sabatierius, ot infra omitut Ani. 


ad nutrientem (I Reg. xv, 1). Etinfra: Et venit Saul usqic 
ad civitatem Amalec, et accessit , et obsedil Amalec in tor- 
rente : εἰ dizit Saul ad. Cineum : Vade et declina e 
medio, el declina ab Amalce, et noli apponere te cum 


4 Clamaverunt filii Israel ad. Dominum , et factxm 
esi eo quod clamaverunt filii Israel. ad. Dominum 
propler Madian. Vatic. quod ilebr. magis consonat, 
et alo interpreti in. Hlexapl. Urigen. apud Mont- 
faucon. Similiter ct Cod. Alex. apud Sabat, 

e Timebis legit Sab. 

f Vocis meg. Vatic. corrupte. 

& Vidit. Latin. 

b Venire, vel inveniri. Latin. 

6 Sabat. legit qua. ς΄ 


91 


DE REGIBUS 4POSTATICIS LIBER UNUS. 


198 


illo , quoniam !u fecisti misericordiam cum filiis A el sacrificia magis quam exaudire vocem Domini? et 


Itruel, cum ascenderent ex ZEgypto. Εἰ declinavit Ci- 
meus de medio Amalec : et percussit Saul Amalec ab 
Evilat usque Sur, qu& est contra [aciem JEgypti : et 
comprehendit Saul Agag regem Amolec vivum, el oti- 
nem populum ejus occidit in ore gladii (| Reg. xv, 5). 
Vides quomodo , tarde licet, cousecuti fuerint 
sceleris sui factuin? et tu inquis : Viái bene agerem, 
siiquam diti regnarem? psum etiam Saul invenimus 
contra Domini mándatum quia feecrit, quod fuerit 
reprobatus, et tamen diu reguaverit post reproba- 
tionem, posteaquam dixit ad Samuel Deus : Penitet 
ἃ me unzisse in regem Saul (1bid. 11). Et tuinquis . Ego 
nisi recte faissem credens, nisi quomodo est Deo placi- 
tam viverem, nümquam profecíó nunc ksque impera- 


ecce dico Ὁ : Audientia melior est quam. sacrificium , 
et obedientia quam adipes arietum ; quoniam peccatum 
abottiinallo est, dolores εἰ gertiitus ad le adduzisti ' pio 
quibus nullius momenti [ecisli verbum Domini, nullius 
momenti te faciet Dominus ne regnes. Et di£it Saul ad 
Samuel : Peccavi quoniam praierivi verbut Domini el 
verbu tuum, quoniam timui populum, et audivi vocem 
illorum ; et nunc aufer peccatum meum. Revertere me- 
cum, adorabo Dominum Deum tuum. Εἰ dixit Sumuel 
ad illum : Disrumpet 1 Dominus regnum tuum ex l srael 
de manu ua liodie, et dabit illud prozimo tuo meliori 
te (Ibid. 98). Et iufra : Et nón adfecit Samüel amplius 
videre Saul usque ad diem mortis sug, quoniam lugebat 
Samuel in Saul, εἰ Dominum penituit quoniam regem 


rem? Ei ül hiec penitus possis haurire quz dicimus B fecit Saul super Israel ( Ibid. 55). Et dixit Dominus 


propter Saul, accipe qux? cortra Domini fecerit man- 
datum. ΕἸ accepit Saul et onis populus ejus Agag regem 
el bona gregum b et armentorum et escarum et vinearum, 
et omnium bonorum, εἰ noluerunt disperdere omnia bona; 
sed et omne opus. pretiosum resefvaterüni, eb super- 
vacua disperdiderunt. Et [actum est verbum Domini 
ed Samuelem dicens : Pinilet me quod cónstituerill 
Vegei Saul, quoniam aversus est a. me, et verba meu 
non statuit. Et contristatus est Samiel, el clumavit ad 
Deum tota nocte " et ant» lucem, οἱ Samuel abiit in 
obviam lsrael. (lbid. 9). Et infra : Et venit Samuel 
ad Saul, et ecce Sarl offerebat holocaustum Domino, 
el initia predarum que attulit ez Amalec :: et pervcnit 
Samuel ad Saul, et dixit illi Saul * B. nediclus es tu 


ad Samuel: Quousque luges tu in Saul? Ecce ego ex- 
pello illum ne regnet super Israel, et imple coruu tuum 
oleo, et veni, mittam te ad Jesse usque in. Bethleheni ; 
quoniam audivi 1 in filiis Jesse mihi in regem ( Ibid. 
kvi 1). Cognoscere jam poteris, Constanti, ctlait 
réprobátus à Domino; etiàm ad wternain destinatis 
morlem, diu regnare post delictum grave coithimibs 
&um : quandOquidem videas posteaquam unctus (ue- : 
rit in regem gloriosus filius Jesse David, tamen Saul 
diu rcgnaverit, et persequendi etiam eum, quem sibi 
Deus in prophetam atque regem elegerat, habuerit 
potestatem ; malus bonum, injustus justum, Deo odis 
bilis persequebatür etim quem diligebat Deus. Cum 
lic ita sint, ne glorieris, quia post tantum facinus 


Domino , statui. omnia qu& locutus est. Dóminus, Et C perpetratum sis vivens liáctenus ut vixeril Saul; $ed 


dixit Samuel : Et qug est voz. hujus gregis in auribhis , 


meis , el vox boum quám ego audio ἢ Ei dixit Saul : 
De Àmalec. attuli ea , que predavit « populis optima 
gregis et boum, ut immolentur Domino 4 two regi; reli- 
qua autem disperdidi et exierminavi. Et dixi! Samuel 
ad Saul : Nonne minimus eras in conspectu dux sce- 
ptrorum de tribu Israel, et unxit te Dominus in regem 
super Israel, et immisit te Dominus in * viam, et dixil 
libi : Vade et disperde illos , qui peccant in me, 
Amalec, et expugnabis illos usque dum consumes illos? 
E! quare non audisti vocem Domini, sed impetivisti ad 
predam, et fecisti quod malignum est coram Domino? 
Et dixit. Saul : Quoniam audivi populum, abii in 
viam, quam ἴ misit me Deus , et adduzit Agag regem 


dlverte cuju&modi vindicla processerit circa Saul, 
quod. et circa te possit procedere , nisi tibimet con- 
sulas. Si enim circa illum sic est indiguatus Domi- 
nus, primo cur praedam contra interdictum acceperit, 
secundo cur ejus hominem David fucrit persecutus, 
quanto magis circa te indignationis ejus procedat 
vindicla necesse est, circa te cujus adeo ingentia 
sunt scelera, ut. etiam in sacrilegii venires reatum. 
Si male, inquis, egissem, si, quomodo dicit Lucifer, 
essem hareticus, jam mihi abstulisset Deus regnum. 
Accipe etiam Salomonem  supervixisse post idolo- 
latriam coinmissam, et intelligere dignare te quoque 
talem esse, qualis ille post idololatriam fuerit 
(Il Reg. xi. 14.) X Et suscitavit Dominus satan Salo- Ὁ 


Amalec, εἰ Amalec disperdidi ; et accepit populus pre- D moni , Ader Idumcewm et Esrom filium Anadeth in. 


dam gregis et armenta primaria illorum que disperdidi, 
ul sacrificem 5 coram Domino Deo nostro in Galgala. 
Et dizit Samuel : Numquid vult Dominus holocausta 


* Eamdem sententiam repetit Lucifer paullo in- 
ferius, sed aliis verbis; huic similem habet Optatus 
Milevit. lib. 2. cont. Donat. et alii libri in Grzco, 
μεταμέλεμαι ὅτι ἔχρισα. Vid. Theodoret. quaest 33. 

b Sic cum Sabat.. in editis inepte regum. 

€ Pro depradatua est populus, et spoliavit Amalech, 
ut antea dixit, jaculavit pro jacula us esi. Til. 

d Domino Deo tuo. Vatic. uti in Graco. Latinius 
adimit regi, ut Grac. INN , 

: * [n via. Vatic. ut in Graco; similiter paullo in- 
ferius, sed Grec. ibi τῇ ὁδῷ. 

f ]n quam legit Sabat.— ᾿ 

' d NU "n 


Remuthad, Adragas regem Saba dominum ejus, et con- 
gregati sunt super eum viri : el erat. princeps congre- 
gationis : et preoccupavit Demasic ! civitatem , et 


€ Sacrificent legit idem. 

à Antea, dicito. Dicto. Vatic. | 

i Vers. Ant. Disrupit .... regnum ab Israel..... 
prozimo tuo bono super te. 

ji In lib. 4. pro S. Athan. dicit vidi, quod hic 
etiam reponendum censuit Latiuius,—— 

k Paullulum differt hoe. testimonium | in Sabat. 
ubi pro satan. Salomoni , Ader, Saba, satane S«lo- 
suoni , legitur, Adversarios Salomoni ,. Adad , Soba , 
adversarii Sglomoni ; in quibus Lucifer fere congrui" 
cum Septuaginta. 

| Damasic. Vojic. ferme cum Septuaginta Δαμασέν 


199 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


800 


sedit in ea, el regnavit in Demasic, et erant satance Sa- A mulier fornicaria (Ibid. 26). Et alio loco( Ibid. xn, 


lomoni et Israel omnibus diebus Salomonis. Probavi- 
mus tibi etiam Salomonem aliquot annis regnasse 
post idololatriam, et utique jam non Deo, sed diabolo 
serviente δ, mundo, et diabolicis hominibus nota- 
tur hzsisse ; ita et tu hxrens es consacrilegis tuis 
Arianis, qui licet adhuc in corpore sis, licet in regno 
sis manens, tamen talis esse inveniris qualis fuerit 
Salomon, posteaquam Deum dereliquerit, et idola 
fuerit secutus. Talibus nos adh:erere volueras, qua- 
libus Salomon fecerit adhzrere lsraelitas. Ubi foit 
ille amor Dei, qui fuisse narratur per sanctas scrip- 
turas apud Salomonem, tempore isto quo idola di- 
gnatus est sequi , derelinquere Deum? Unde hoc ? 
nisi quia factus omnino fuerit homo alienus ab intel- 


90) : Et factum est wt audivit omnis Israel, quoniam 
reversus est Hieroboas ex /Egypto, et miserunt, et vo- 
caverunt eum in synagoga, el regnificaverunt * eum in 
Israel. Et infra (Ibid. 26. ) : Et dixit Hieroboas in 
corde suo : Nunc revertetur regnum David , si ascen- 
derit populus hic sacrificium offerre in domo Domini 
in Hierusalem; et convertetur cor populi ad dominum 
suum Roboam regem Juda. Tunc igitur Hieroboas cogi- 
tavit, el abiit. Et fecit duas vitulas aureas : εἰ dixit ad 
populum : Sufficiat vobis ascendisse in Hierusalem : 
Ecco sunt. dii tui. Israel. qui reduxerunt te de terra 
4Egypti. Et posuit unam in. Bethel, et unam dedit in 
Dan ; et factum est. hoc verbum in peccatum, et ante- 
cedebat populus ante faciem unius vitule usque Dan : et 


lectu sobrio. Nolo tibi plaudas, quod cum sis blas- B fecerunt domos in excelsum, el fecit sacerdotes partem 


phemus, et destructor Dei religionis, tamen adhuc 
habeas regnum, et sis superbiens post sacrilegium 
tuum, cum et Roboam filium Salomonis idolola- 
triam facientem vixisse inveniamus in regno viginti 
annis.Dicit enim sacra scriptura de eo (lll Reg.xi1,45): 
Ft * rex Salomon dormivit cum patribus suis in civi- 
tate David ; εἰ regnavit filius ejus Roboam pro eo in 
Jerusalem, εἰ erat sexdecim annorum cum regnaret, et 
viginti annis regnavit in Jerusalem. Et infra * : Et fecit 
malignum ante conspectum Domini , et non abiit in via 
David patris sui. Ut igitur tam Salomon, ex quo idolis 
semet dignatus est mancipare, quam ejus filius Ro- 
boain, qui semper idolis fuit serviens, cum non am- 
bulaverint in David itineribus, tamen vixerint in 


aliquam populi, qui non erant ex filiis Levi. Et fecit 
Hieroboas diem festum in mense octavo in quinia de- 
cima mensis secundum diem festum Juda; et ascendit 
in sacrario , quod fecit in. Bethel, wt sacrificaret ante 
vitulas quas fecit, el constituit in Bethel sacerdotes 
excelsorum quos [fecit ; et ascendit in sacrarium. quod 
[ecit in quinto. decimo die mense octavo in die festo 
quem finxit a corde suo; el fecit diem festum filiis Is- 
rael. ! Nolo € ergo glorieris quod cum idololatriam 
sis gerens, tamen vivas regni possidens gloriam, 
quando videas hunc Hieroboam vitulas fecisse aureas, 
populum Israelitarum convertisse ad idololatriam, et 
tamen non solum non statim ut deliquerat exstinc- 
tum, sed et diu vivere permissum. Numquid non 


regno, et utrique regnantes ad vitz ultimum diem (; potuerat Deus eosdem reges idololatras removere? 


pervenerint, quomodo te miraris ad temet, cur post 
commissum piaculum in eo scelere degens rex super- 
bias, quod neque tibi regnum neque vita auferatur 
a Deo? quando videas etiam Hieroboam Domini reli- 
gionem funditus vertere ut tu fuisse conatum , οἱ 
tamen supervixerit annis quam plurimis, et quidem 
in eo scelere manens sicut scriptum est : ΕἸ erat 
komo ez monte Ephrem servus Salomonis,et nomen ei 
eral Hieroboam, et nomen matris ejus. erat. Sariram , 


' 5 Servientem, wnde. Poncius apud Latin. sed lo- 
cutio clarior videtur, si ita corrigas; diabolo servien- 
tem, mundo et, etc. 

b Hxc extra ordinem ponuntur a Sabatierio in 
Vers. Ant. ad lli Reg. xu, quorum pars prior con- 
gruit quodammodo cum Vulgata, ut in margine no- 
tamus, Sed integrum hoc testimonium a Lucifero 
allatum legitur apud Septuag. 1 Reg. xit, post y 24, 
quod cum czteris, qua consequuntur ad y 25.abest 
a Vulg. et ab aliquot Sept. exemplaribus, in aliis 
vero notantur, ceu repetita, transposita, con(usa, male 
coherentia, inquit Nobilius hoc in loco. lis vero usua 
est etiam Theodoretus, pr:eter Luciferum, qui parum 
a Greco dissentit ; ubi pro τ igintiannis est δώδεκα ἐτῶν. 

* lloc testimonium abest a Vulgata; respondet 
tameu in aliquibus Ill fteg. xiv, 93. et IE Par. xu, 14. 
Iutegrum vero , ut diximus, et ut notat Sabatierius , 
legitur in Septiaginta cap. xir, post vers. 24. 
ordinem a Salatierio ponitur hoc testi- 
Vers. Ant.Respondet quidem Vuly. uti in 

tur, sed apud Sept. bis legitur, Vulg. 
eap. xi, 26. sed cap. xi. iisdem verbis, ac 
2 quod cum superiori inter repetita et con- 

) rejicitur. Sarira pro Sariram Veg Sab. 


sed ostensum est quam sitis ingrati Dco vos qui cum 
tantum exaltemini, tamen ipsum qui vos exaltat, 
non solum obliviscamini 5b, sed et adhuc eumdem in 
servis ejus persequamini, religionem ejus tollere 
cupientes e medio. Quod ita esse ex istius regis co- 
gnosce facto Hierobo:, qui cum fuerit filius ancillis, 
eum se meiiuissct ortum de meretrice, cum regnum . 
acceperit domini sui Salomonis in opprobrium ejus- 
dem Salomonis, cur deliuquens ^ Deum ad idola se- 


e Jd est, regnare fecerunt. in. Israel , regem super 
lsrael constituerunt. Til. et la Cerda. 

f Addit Sabat. e Lucifero exscripta , et ascendit 
in sacrarium, ut. sacrificaret. Sed hac iufra occurrunt 


D Pag. 58 (uj. ed. col. 805), ubi nonnulla iu hoc ipso 


textu mutantur. 

& Nolo ergo glorieris quod cum idololatriam sis ge- 
rens, tamen vivas regni possidens gloriam ; quando vi- 
deas hunc. Hieroboam vitulus. fecisse aureas, populum 
Israelitarum convertisse ad idololatriam ; et tamen mon 
solum statim ut deliquerat exstinclum, sed ei diw vivere 
permissum. Tu quid sit inielligis; volui autem, ut lo- 
cutionem expenderes ; e«t enim multus in his locu- 
tionibus. Nam infra ; cum itaque fuerit triginta. quin- 

ue annis idololatriam gerens, et statim, Noli. inquam, 
hinc tibi gloriari, quod cur hec sis faciens. Taceo, ja- 
culavit, depredavit , pepercitum, tinnibunt, mille alia, 
quibus plenus est. La Cerda. 

h 14 est, obliviscimini ipsius, immemores ipsius es- 
tis, ac ejus mandatorum : et postea idem persequamimi 
pro persequimini. Til. 

i Dereliuquens. Latinius. Delinguens in Deum me- 
lius, ut infra in ipsum delinquentibus. 


801 


DE REGIDUS APOSTATICIS LIBER UNUS. 


803 


met verterit , cum, inquam, sciverit sibi regnum da- A meminerat natum de genere servili, numquid, post- 


tum a Deo Hieroboas propterea quod Salomon domi- 
nus ejus idola fuisset secutus, tamen hzec omnia du- 
cens pro nihilo cogitavit idola facere , et ipsis cum 
omni populo, qui Deo serviebat , esse mancipatus 
quam Deo vivo, qui illum ex mulieris meretricis (ilio 
fecerat regnum habere Salomonis domiui sui. Ne ita- 
que mireris quod vobis ingratis in ipsum delinquenti- 
bus parcat : sed illud hortor videas, quod tardelicet, si 
in liac tua manseris nequitia, sis percepturus ea quae 
omnes in sacrilegio perceperunt przdecessores tui. 
Hortamur ut temet tantis a malis eripere digneris : 
et ^ es liabens insuper, non tu primus facis. Videmus 
eliam istum Hieroboam commonitionem Domini du- 
xisse pro nihilo (Il Reg.x1,29) : Et factum est,inquit, 


eaquam impleta sunt omnia qux promiserat Domi- 
nus, illi, qui sibi tanta promiserat, est obsecunda- 
tus? et non statim ut exaltatum se vidit, contra 
ipsum auspicatus est? non statim quomodo fuisset 
Deus derelictus ab omnibus cultoribus suis opera est 
data per Hieroboam? Dicitur tibi a nobis, quod 
nisi te correxeris, nisi in viis Deo placitis esse cae- 
peris, sis novo periturus exemplo; et tu in tua ma- 
nens es iniquitate, in tuo es perseverans sacrilegio. 
Non novum siquidem isti Hieroboz regi, et 4 Dcus 
per hominem suum illa qu: jam dicta sunt perferri 
fecerit, et cum ingenti detinetur filius ejus infirmi- 
tate, miserit ad Dei domesticum, et audierit futura ; 
et tamen cum ea quz sibi fuerant etiam mala pro- 


in tempore illo , et Hieroboas exiit de Hierusalem , et B missa videret impleri, ille magis atque magis contra 


invenit eum Achias Silonites prophetes in via, et Achias 
opertus erat vestimento novo , et ambo erant in campo. 
Et apprehendit Achias vestimentum suum novum quod 
super se habebat, et dirupit illud duodecim scissuris; 
el dixit ad Hieroboam : Accipe tibi decem scissuras, 
quoniam hec dicit Dominus Deus Israel : Ecce ego dis- 
rumpo regnum de manu Salomonis, et dabo tibi decem 
sceptra : ei duo sceptra erunt illi propter servum meum 
David, et propter. Hierusalem civitatem quam elegi ex 
omnibus tribubus Israel, pro quibus dereliquit me Sa- 
lomon, et fecit Astarte idolo immundo Sydoniorum, et 
Cama idolo Mvab, et regi eorum, religioni filiorum Am- 
.mon, et non abiit in vias meas ul faceret quod rectum 
est coram me, sicut fecit David pater ejus : et non ac- 
cipiam reguum totum de manu ejus in. dicbus vita ejus 
propter David servum meum, quem elegi, quoniam con- 
tra faciam illi per omnes dies vite ejus : εἰ accipiam 
regnum de manu filii ejus, et dabo tibi sceptra decem ; 
filio autem ejus dabo duo sceptra, ut sit positio servo 
meo David omnibus diebus coram me in Hierusalem 
civitate quam elegi mihi, ut ponerem b nomen meum 
ibi : et accipiam te et. regnabis in quibus concupiscit 
anima tua, el tu erisrex in Israel. Et erit si custodieris 
omnia quecumque praecepero libi, et teris in vias meas, 
et feceris quod recium est in conspeclu meo, el custo- 
dieris precepta mea et mandata mea, sicut fecit David 
servus meus: ero * lecum, et edificabo tibi domum fi- 
delem, sicut edificavi David. Cum audierit hzc a Deo 
homo ortus qui fuerit ex meretrice, homo qui se 


Deum fecerit, Dei voluerit destrui domum (Ibid. 
xiv, 1). Et * homo, inquit, erat exilis et nomen εἰ 
Achiabeth ; hic erat sexaginta annorum, el verbum Do- 
mini erat cum illo. Et ! dixit Hieroboam ad uxorem 
suam; Surge et accipe in manu tua homini Dei panes 
et collyrides filiis ejus, et uvas et vas mellis. Et sur- 
rezit mulier, et fecit sicut dizit ei vir ejus : Et Achiab 
homo δ senex erat valde et oculi ejus caliginabantur ^ 
videre. Et surrexit mulier ex Baria ! et abiit. Et factum 
| est cum intrasset ipsa in civitate ad Achiab Selonitem, 
el dixit Achiab puero suo: Exi nunc in obviam Ann 
uxori Hieroboam, et dices ei : Intra et noli stare , quo- 
niam hec dicit Dominus: Dura ego mitto in te : et in- 
travit Anna ad hominem Dei; et dixit ei Achiab : Ul 


C quid X mihi attulisti panes et uvam et collyrides et vai 


mellis? Hec dicit Dominus : Ecce tu ibisa me, et ecce 
cum intraveris portam civitalis Arira, ! et puelle tue 
exieut in. obviam, et. dicent tibi: Puer mortuus est. 
Quoniam hec dicit Dominus : Ecce ego disperdo hujus 
Hieroboam mingentem ad. parietem : et erunt. mortui 
ejus Hieroboam in civitatem, et comedent eos canes, et 
mortui erunt ei in agro, et comedent eos volucres cali. 
Non est, inquam, novum, si tu in hac pertinacia sis 
perstans, cuim cognoscas istum Hieroboam lis omui- 
bus non deterritum rebus: statim etenim ut fuerat 
dictum ab liomine Dei, ut ingressa est mulier civi- 
tatem, filius eorum mortuus est; et tamen non cori- 
spexit Hieroboas quid ei Deus, propterea quod eum 
dereliquisset, et populum secum perire fecisset , 


ἃ Locus obscurus , quem sic interpretor : Horta- D Vat. habet ez ilon corrupte ; quod cum Tilius etiam 


mur , ul e tantis (6 eripias malis , presertim cum pri- 
mus non sis, qui hec. scelera perpeires, sed exempla 
tibi sint proposita, a quibus maxime caveas : habes hoc 
preterea, quod primus ista non factas. 

b Ponam legit Salat. 

€ Et ero tecum. Vatic. uti in Grzeco. 

d Forte subjiciendum, quod et Deus, etc. 

ὁ Contulit Sab. hoc testimonium in Vers. Ant. ex 
Lucif., ut etiam hoc in capite positum reperitur in 
Jlexay!is et in Cod. Reg. apud Montfauconium, ali- 
quantum vero immutatum. Apud Sept. Edit. Rom. 
in:erium est. peue ad verbum cap. xit. Latinius ita 
corrigit Luciferi dictioneim, δὲ homo erat. in Silo et 
nomen ei Achiab. et hic erat sexaginta. onnorum. Jta 
ferme Sept. xai ἄνθρωπος ἦν ἐν Σηλὼμ, xal ὄνομα αὐτῷ 
"At, καὶ οὗτος ἦν νίὸς ἑξήχονταᾳ ἐτῶν. Codex noster 


advertisset in suo codice, corrigendum recte censuit, 
erat ex Silo. In textu tamen Luciferiano retinemus , 
exilis, quod etiam prestitit Sabat. 

! H:ec usque ad ea verba, et Achiab, partim cum 
Septuag. Hexapl. partim cum Septuag. Rom. Edit. 
conveniunt. 

" T Sepe in Hexapl. eadem habent tum 5 . 4, tum 
ic Υ. 4. 

Til ld est, caligine oculorum impediebatur ne videret. 
M. 

i Sarira. Latinius, uti Septuag. Rom. Edit. 

k Qua hic consequuntur cum Rom. Sept. Edit. 
omniuo conveniunt cop. xit, iuserta. 

k Ut quod habet Sabat. qui infra omittit, hec dicit 
Dominus. 

| Sarira. Latin. cum Sept. 


805 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


804 


fuisset reprzsentaturus, nec timuit ex morte filii A minis prolata Dei , et braehium impium porrectum 


sui, quod et cetera illum possint subsequi, sed in 
sua senuit versutia : usque adco etenim impos menu- 
tis fuerat factus llieroboas ex quo recesserat ab 60, 
qui regnum tradiderat illj, ut cum dixisset : Vade 
8 ad Dei hominem.et disce an. moriturus sit. filius noster 
(Ill fteg. xiv, 2, 5.) Et didicerit perDei hominem, quod 
non solum filius eorum esset moriturus, $ed et in 
euncto ejus regno imiminerent pericula; ille ta- 
men, ut semel statuerat, diabolo servire maluit. Ád 
hominem Dei sciscitandum mittit de futuris, et eum, 
ad cujus hominem mittit, despuit, et facit in contu- 
meliam majestatis ejus vitulas, et has adorare secum 
fecit populum. ες egit, et tamen non illico est 
exstinctus, sed diu in regno superfuit ; et tu dicis : 
Si fuissem hereticus, si ut dicunt Lucifer, Pancratius 
et Hilarius ^, Dei impugnarem religionem, jam in me 
[nisset vindicatum? Accipe adliuc quid huic contige- 
rit llierüboam regi, et tamen quomodo nec sic con- 
veriatur ad Deum, sed magis in suo perseverans 
mortuus fuerit scelere, in suo defecerit sacrilegio 
(Ibid. xn, 52) : Et fecit Hieroboam diem festum in mense 
ottavo in die festo quintodecimo mensis secundum diem 
festum Juda : εἰ ascendit in sacrificium quod fecit in 
Bethel, ut sacrificarent ^ tttulis quas fecit, et constituit 
in Bethel sacerdotes excelsorum quos fecit : et ascendit in 
sacrarium quod fecit quintodecimo die mense octavo in 
die festo quem finxit a corde suo: εἰ fecit diem festum 
filiis Israel, et ascendit in sacrarium ut sacrificaret. Et 
ecce homo Dei ex Juda advenit in verbo Domini in Be- 


ad Dei hominis necem repente aridum factum pro 
metu, illico etiam per Dei cultoris precem factum 
incolume, numquid idololatriam quam ipse consti- 
terat dissipavit? numquid diem festum quem ipse 
linxerat ex corde suo, tandem tollit e medio? mi- 
nime; sed in ea pertinacia przssumptionis sua inve- 
nitur mortis suscepisse diem. Non ergo miraii pote- 
rimus, si quod Deus avertat a te, In hiresi tua 
censperis mortis diem suscipere , quandoquidem 
etiam signis ac prodigiis non pótuerint priores con- 
sacrilegi tui revocari ad solum Deum colendum. Di- 
cit enim de Hieroboam sancta scriptura. (Ibid. 55) : 
Et post hoc non est reversus Hieroboas ἃ malitia sua , 
sed reversus € est, et fecit ex parte populi sacerdotes ex.- 


D celsortim. Qui enim volebat, allevabot ^ manum suam , 


el fiebat sacerdos in excelsis. Et factum est hoc verbum 
in peccatum in domum Iieroboat, et in interitum, et in 
exteriminium a facie terre. Qu ne dicantur etiam de 
te, quzeso, temet cripias a nefando Arianorum ctetu, 
quiso, sis Christianus ut ante eras ex Áriano, nec 
nobis iudigneris quod actus tuos et flierobo:x xque- 
mus: sed magis obsecro conspicias las omnes in- 
siructiones potius quam iucrepationes nuncupandas 
sospitatis tux: me bono ingerere. Compararis etenim 
ἃ nobis flieroboz nostris temporibus, quia sic cunc- 
tos a Deo fueris conatus vertere, sicut ille populum 
fuerit conatus Israel facere apostatam ex Dei cultore. 
Nolo adhuc hinc tibi aliquid spei promittas, quod 
enim male sis faciens, et tamen regnes, cum videas 


thel,et Hieroboam stabat super aram suam sacrificare : C et Hieroboam diu regnasse iu scelere suo, sed et 


et propheta invocavit ad aram in verbo Domini dicens : 
O sacrarium , sacrarium , hec dicit Dominus : Ecce fi- 
lius nascetur in domo David, et Josias erit nomen illi, 
et sacrificabit inter ἃ sacerdotes excelsorum qui sacri- 
ficant in te, et oàsà hominum comburel in te: et dabit 
it illa die prodigium quod locutus est Dominus: Ecce 
sacrarium disrumpetur et e[fuudetur pinguedo que est 
in eo, et factum est ul audivit verba hominis Dei invo- 
cautis in aram qug in Bethel erat, e: extendit manum 
suam ad aram, dicens: Apprehendite eum. Et arida 
facta est manus regis quam extendit in eum, et non po- 
(uit reducere eam. ad se. Et sacrificium ruptum est, et 
effusa est pinguedo ejusasacrario secundum prodigium 
e quod dixit homo Dei in verbo Domini. Et respondit 
rex et dizit homini Dei: Roga faciem Domini Dei tui, 
ut revertatur manus mea ad tie. Et rogavit homo Dei 
faciem Domini , et reversa est manus regis ad eum, et 
facta est quemadmodum primum € (Ibid. xmi. 1). Im- 
pleta cum viderit hzc prodigia, qux fuersnt ore lio- 


ἃ Desumptum est hoc testimonium, quod ad sen- 
sum spectat, e Vulg. et e Septuag. in Edit. Rom. 
cap. xit, et 4 Montfauconio in Hexaplis collocatur in 
y . 2, cap. xiv. Onittitur a Sabat. 

b Videsup. pag. 4 (huj. edit. c». 7.5) , et Luci- 
feri vitam. . 

c Sacrificaret apud Sabat. et melius, ut sup. 

4 [nte legendum pro inter contendit Sabat. 

h * Prodigium omittitur supra lib. de non Conv. cum 
er. 
! Quemadmodum primum legitur etlam. supra de 


filium Salomonis totidem et idololatriam gerentem 
in eodem defunctumscelere; item ejus filiamAbiud i, 
de quo scriptum invenio (Ibid. xv, 3) : Εἰ obiit 
in peccatis palris sui, qua fecit in. conspectu ejus , et 
non erat cor ejus consummatum cum Domino "Deo siie, 
sicut erat cor David patris ejus; et tamen cuin servi- 
rent idolis, fueriut in regno et mortui sint in ea di- 
guitate, et tradiderint filiis suis auctoritatem regni. 
Ne itaque etiam in eo plaudas, quod enim pater ves- 
ter vobis tradiderit regnum, dicens: Nisi i pater 
meus bene fecissel, conferre se ad Arianos, non ejus 
filii regnaremus. Nolo dicas : Si hereticus essem, uum- 
quam tanium imperarem, numquam me permittéret Deus 
adhuc in regno esse, quando videas viginti quatuor 


D aunis regnasse Basiam X filium Achi:ze super Israel, 


de quo scriptum invenisti in Regnorum Hbro tertio: 
(Ibid. 54) : Et fecit malignum coram Domino, et abiit 
in viam. Hieroboam filii Nabath, εἰ $n peecatis ajus , 
quemadmodum peccavit ! in Fsrael ; qui Basia rez de. 


non Conv. cum hereticis.| Scd, Sabat. habet hic, sicut 
prius fuerat. 

8 [ta Grzecus ; sed Sabat. loco Reversus est et, legit 
e contrarto. 

? Discrepat omnino a Gracis et Latinis, in quilus 
est ἐπλήρον, imptebat. 

! Abta. Latin. 

j Videhauc in rem notationes inlib. 1 pro S. Atban. 

κ᾿ Baasan. Latin. 

! Grec. ἐξήμαρτε τὸν Ἰσραὴλ. 


805 


DE REGIBUS APOSTATICIS LIBEM UNUS. 


806 


buerat utique metuere ne fuisset percussus ut Iliero- A conspectu Domini, οἰ maligue fecit. super. omnes qui 


hos$, si a viis recessisset Domini. Sed ita estis, qui 
a Deo declinatis, ut cum vobis fuerit libitum in inju- 
riam Dei suscipere officium idololatri;e, non possetis 
^ nec illorum qui jam judicati fuerint terreri b exem- 
plo, converti ad Deum.Scriptuim est etiamde Jambre 
c rege (III Reg. xvi, 25) : Εἰ fecit malignum in con- 
spectu. Domini, et maligne fecit. super omnes qui fue- 
runt ante cum, et abiit in omnem viam Hieroboam filii 
Nabath in peccatis ejus ; et tamen hic qui dicitur su- 
per omnes peccasse, qui ante illum fuerant reges, 
non slatim ut dereliquit Deum exstinctus est, nec 
per aJiquam gravem valetudinem est vexatus, ut 
graviori poena fuisset visus interemptus, qui gravius 
describitur deliquisse. Vides, Constantii, tametsi con- 
tingat tibi in summa felicitate in hac temporaria 
versari vita, tamen magis te timere debere, quod 
Dei reser veris judicio : et, licet etiam hi, qui statim 
exstinguuntur, quibus hic aliqua divinitus irrogatur 
poeuarum , post descensum semper torqueantur, ta- 
men tu si in summa vivens felicitate fueris hinc rap- 
tus, adverte quiliter in te vindicta sit processura , 
qui in tanto inveniaris scelerc. Ne hinc itaque quid- 
cumque 4 tibi ascripseris felicitatis, quod cum sis 
negans Filium unicum Dei, quod cum ejus familiam 
persequaris, tamen adhuc spiritus tuus in corpore 
illo carnifice sit inanens, quando consideres etiam 
filium Basa annis triginta quinque, cum fuerit ut tu 
sacrilegus, regnas-e apud Judzos: de quo scriptum 
essc legisti (Ibid. xxu, 435) : Abiit * in vias Asab pa- 
tris :ui, et non declinavit ab illis, ut faceret quod rec- 
tum erat in conspectu Domini, sed ab excelsis non absti- 
nueruni, et sacrificabant in excelsis et incendeban:.Ecce 
etiam liüc describitur rex in. pace dormiisse. Cum 
itaque fuerit triginta quinque annis idolulatriam ge- 
rens, ne tibi ascribas ad gloriam οἱ dicas: Jecirco 
non aliqua vulneror plaga, iccirco non jam exstinctus 
sum, sed adhuc vivo regaum imperii Romani possidens, 
quia sim bene credens, quia Arii recta sit fides, quia 
fecerim bene removere episcopos,et alios tales instituerim 
quales. concupiverit Arius. Noi, inquam, hinc tibi 
gloriari, quod cum hzc sis faciens, tamen super- 
bias, quando videas istum regem triginta quinque 
annis tenuisse regnum, in pace fuisse exemptum f. 
Si igitur potuit illis quia ita exempti sint. im- 
pune idololatri: crinen cedere, poterit οἱ tibi, 
Constanti, Converte te itaque ad Dominum, ne 
talis inveniaris qualis est inventus Achab de quo 
scriptun | invenio : Et fecit Achab 'maliguum ἐπ 

8 Possitis. Latin. 

b Territi. ld. sed sensus recte constat; won pos- 
selis nec terreri exemplo, nec converti ad Deum. 

ς Zambri. Id. 

4 Quicquam. Vatic. 

* Absunt ista ab llexapl. et Vulg. leguntur vero 
apud Septuag. in Edit. lom. cap. xvi, post. y. 28, 
et ad Josaphat legem Juda pertinent. Latiuius pro 
filium Basa legit filium Asa, qui Jusaphiat pater. Por- 
ro eadem leges vepetita in Edit. Sept: cap. xxi, 
jy . 45. ubi etiam in Vulg. collocantur. Menduim vero 
jn anuis eonsigsandis Latinius notavit ; nam et Sep- 
quaginta et Vulg. annos viginti. quinque Josaphat 


[uerunt ante eum : et non fuit illi satis ut ambuloret. in 
peccatis Hieroboam filii Nabath, sed et accepit uxorem 
Jesabel filiam Basan et Hela ὁ regis Sgdonioruin:. et 
abiit, et servivit Banli, et adoravit eum : et statuit sacra- 
rium Baali in domo religionum suarum, quam cdi- 
ficavit in Samaria; εἰ — fecit. Achab. [ucum ut. faceret 
exacerbationem, ut exacerburet Deum, et animam suam 
disperderet : et malignum fecit super omnes reges lH srael 
qui fuerunt ante eum. (Ib. 1391,50). Noli adhuc te sinere 
esse apud Arianos, sed fac transitum ad nos Chri- 
stianos,quibus suntita cuncia hareses ut est Baal. Sic 
vos nunc nobis estis hzeretici, ut illisillorum tempoium 
Dei cultoribus fuerint illi, qui idulis immolabant : per 
hanc haeresim tuam, mihi crede, quod talis sis 1.08- 


B wis temporibus, qualis fuerit ct Achab. Ne tibi ita- 


que placeas quod non siatim tibi reddiderit Dcus, 
quando videas huic Achab, et uxori ejus Jezabel, 
qui etiain prophetas occiderint Domini, qui in tanto 
scelere fuisse inveniantur versati, ut nullum interra 
Israel Dei se liominem confitentem permiserit de- 
morari, pepercitum fuerit diutissime. Noli hoc in- 
tueri quod cum sis malefaciens, superbias tamen in 
sceleribus tuis; sed illud, obsecro te, videas, «quod 
Bisi te converteris, ut illis sero licet reddita sunt 
merita operum suorum, ita et tibi posse reprzesen- 
tari. Ne dixeris : Diu hinc in regno sum, hinc. potens 
sum, quod enim bonam fidem teneam, quod faciam 
recte persequendo eos qui credunt, quomodo se se con- 
tinet illa fides descripta apud Niciam; haec, inquam, 
ne dixeris, sed illa precor te videas, quod enim ad- 
hoq 5 sis post tanta funera tua superbiens, ut. aut 
audiens nos Dei sacerdotes temet convertas δά 
Deum, aut certe percipias digna factorum tuorum 
tunc, quando dicere nou valebis iuscium te errasse. 
Hzc ita esse adverte exemplo admonitus Achab et 
prophetarum Doinini interfectoris, et omnium da- 
monum cultoris. Hunc tam sceleratum intellige ideo 
post tauta scelera fuisse iu reguo diu reservatum, 
ut tandeui se si velit converteret, cui non solum non 
reprascntantur malorum factorum suorum merita, 
sed et in angustiis juvatur ad hoc sine dubio, ut 
possit conjicere non se per Baal et reliquos diemoncs, 
quod etlinici Deos nuncupant, vindicatum, sed per 
Deum l]srael, cujus prophetiam secum videret lo- 
quentem atque sihi declarantem quonai modo Deus 
fuisset inimicos Israelitarum ad nihilum redacturus. 
Obsederat enim filius ! Ader rex Samariam, cum 
aliis triginta duobus regibus, jactitans adeo tam- 
regno attriljunnt. Sed vide qua de hoc loco duximus 
omnino inquirenda in Prifatione, Idem Latiuius ali- 

uid deesse suapicatur post illa verba, in conspectu 

omini; sed nihil adjicere fas est, cum 111 feratit 
etiam Sept. cap. xvr, 28. 

f [d est, mortuum , uti paullo inferius exempti pro 
mortui. 

& Ethba:l. Latin. ex Vulg. | 

^ Pro adhuc in vetustis codicibus spe legitur. 
Id. sed potest iutelligi ad Koc, id est ad func finem, 
uti paulo inferius. 

i Τὴ est, Benadad. ld. ex Vulg. uti paulo inferiut 
Apud Septuag. cap. xxt, 1. vibe "Arp. 


Σ0Ὶ 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


808 


quan nihil se habere liraelitas, ut unum se hominem A paracletum Spiritum fabricatum esse ex nihilo, des- 


omnem multitudinem Israelitarum ^ superaturum. 
Hunc alienigenam fecit nihil ante Israel Deus. Cui 
vicit Deus regi? nempe Achab, eiqui eum dereli- 
querat, qui Baali et omnibus dzemoniis servire Israel 
fecerat, quia ^ propterea auxiliatus est, nempe ut 
crederet quia sit Deus solus iste, cujus erat populus 
Israel, et non alius preter ipsum qui ei vicerat, ut 
videret Achab quia fuisset ssquum, tandem corrigeret 
errores suos, mox ut zdificare adversarius cepit 
obsidionem ad civitatem Israelitarum. Kt ecce, inquit 
scriptura sacra, prophetes unus accessit ad regem lsrael, 
et dixit: Hec dicit Dominus. Si audisti sonum magnum 
istum? Ecce ego hodie tradam eumin manus tuas, et scies 
quoniam ego sum. Dominus. Et dixit rez: In quo? et 


cendere ex nihilo defendere tentosti, quod unicus 
Dei Filius fuerit quando non fuerit; apostolicam at- 
que evangelicam traditionem quo potuisses tollere e 
medio, operam totis tuis dedisti viribus, episcopos 
! Dei judicio ordinatos tua. amoveri fecisti auctori- 
late, hzreticoslocis eorumdem constituendos duxisti, 
qui possint tuam praedicare h:xresim; manu δ mi- 
litari pugnasti contra ecclesiam in Alexandria, quani- 
plurimos episcoporum relegasti in exsiliis, in mc- 
tallis, conjecisti in carcerem, certum etiam numerum 
interfecisti ex omnibus Dei cultoribus. Cum bac 
egeris, tamen dicis : Nisi bene essem faciens, et in- 
tegre. essem credens, numquam adhuc me Deus reg- 
nare permiiteret? tamquam iccirco et circa Acliab ac 


dizit prophetes : In pueris principum regionum. Et dizit B €xteros coidololatras tuos fuerit Deus patiens, quia 


rez: Quis committet pugnam? el dizit prophetes : Tu 
(IIl. fteg.xx,15). Et infra : Et exierunt pueri de civita- 
te principum regionum, et exercitus qui pos illos, et 
percussit unusquisque quem invenit secus se, el (ugerunt 
Syri, el persecutus. est. Israel (Ib. xx, 19). Quomodo 
dicis, Constanti : Si non bene servirem Deo, si non 
recte credens. fuissem, numquam regnum Romanorum 
in mea vidissem potestate collocatum, aut. sic diu fuis- 
sem vivens in regno ? quando videas Achab regi Israel 
more gentilium viventi, el populum Dei, sicuti et tu 
avertis, vertenti a Deo, dictum ab eo, in quem de- 
linquebat, cujus precepta ducebat pro nihilo: Trado 
eum in manus (uas, ut scias quoniam. ego sum Deus. 
Ut igitur illum eripuit a filio Jaderis Syrix regis, sic 


fuerint rectam tenentes viam. Tu ergo quia sit pec- 
catis tuis patiens pro sua infatigabili pietate sicuti 
fuerit et Achab regi, arbitraris non te delinquere, 
sed pro meritis tuis tibi parci: quem Achab etiam in 
loc imitaris, quod enim sis eos diligens qui tibi 
mala suadeant, eos vero perdens qui tibi salutis tuae 
causa qua sunt vera dicant. Ut enim ad Achab 
quadringenti illi psendoprophetas, quod possent illum 
omnia felieia consequi loquebantur, contra vero Dei 
dicebat propheta Michzas, quod essent illum cuncta 
consecutura mala, et ille magis diligebat eos pseu- 
doproplietas quam verum Domini prophetam, ita ut 
^ tu. amas cohzreucos tuos Arianos, ipsorum 


. dietis obtemperas, nos omnes Domini sacerdotes 


etiam te ab omnibus perimere cupientibus eripuit C exsecraris; primo omuium, cur Dei Filium verum 


atque eripit, ad hoc utique ut possis cognoscere quia 
ipse sit Deus patriarcharum ac martyrum, ad hoc 
ut conjicere possis non pro meritis fidei Luz ac vilae 
tibl victoriam tributam, quando sis Achab in omni- 
bus regi similis, sed sic tibi contra merita tua ex- 
hibitam misericordiam ab eo, quem dereliquisti, ut 
fuerit Achab exhibita. Si enim dixeris propterea te 
vincere adversarios tuos, quia bene sis credens, 
potuit et Achab dixisse idolorum cultor, et prophe- 
tarum sanctorum interemptor. Ád hoc ergo te reser- 
vatum ut errores corrigeres ^ tuos, non vides? 
Illico ut occupasti ὁ Italiam, ecclesiam ejus tentasti 
vertere ; dixisti Deum Patrem non esse verum Deum 
Patrem, unicum ejus negans Filium, affirmans non 


Dei Filium confiteamur: secundo cur non tibi adu- 
lemur, cur te in periculo esse asseveramus, et 
dicamus nisi te converteris ad Deum, quod sis in 
:ternam poenam venturus. Et ut credere possis Dei 
semper odio habitos homines ab hominibus, aposta- 
ticis, amatos vero inimicos Dei religionis, hoc est 
diaboli cultores, accipe quos amaverit Acbab, et 
quem odio habuerit. Et dixit Josaphat rex Juda ad 
regem Israel : Interrogate nunc hodie Dominum. Et 
convocavit rex Israel omnes prophetas, quasi quadrin- 
gentos viros, et dixit illis rex Achab : Si iboin Remma 
ad Galaath in pugnam, aut cessabo? el. dixerunt : 
Ascende ( Ib. xxn, 5 ). Et infra: Et dixit Josaphat 
ad regem Israel : Non est hic prophetes Domini, ct 


esse illum verum Filium; astruxisti 5 etiamsanctum D interrogabimus Dominum? Et dixit Achab rez. Israel 


a Forte addendum crederet, aut diceret. 

b Forte legendum qui, id est Deus. 

e Corrigeris. Vatic. JL 

d Auno scilicet 954, cumeGallia inltaliam venit. 
et Concilio Mediolanensi interfuit anno 355. Cum 
esset Mediolani, inquit Athanasius in epist. ad Solit., 
omnia ἐς horeticorum consilio et suggestione (aciebat, 
vel potius hi ipsi agebant,que vellent, potestatem con- 
tra omnes nacti: tum fusius narrat, quot in. [talia 
turb:e fuerint excitat Constantii adventu, prxser- 
tim ut indicium Concilium in hereticorum sen- 
tentias cederet. 

ὁ Licet Macedonianis Pneumatomachorum voca- 
bulum prz czteris fucrit attributum, quippe qui Spi- 
ritus saucli divinitatem negaverint, Ariani tamen 
"multo, quam illi, impudentus in Spiritum sanctum 


sentiebant , quem', sque ac Filium , creaturam 

vocare, ideoque ex nihilo factum non dubitarunt : 
roinde Ariano Imperatori hanc etiam exprobrat 

Lucifer in Trinitatem blasphemiam, de qua d: cer- 

tabant aliquando Ariani cum Semiarianis, et Mace- 

donianis, qui paullo pudentiores Spiritum sanctum 

et a communione quidem divinitatis, et a creatura 
ariter notione excludebant. Vid. Petav. lib. 4. de 
rinit. cap. 14. 

Γ Ea innuit, qux: Mediolanense Concilium conse- 
cuta sunt, queque Athanasius in epist. ad Solit. et 
in Apol. ad Constant. fuse persequitur. Vide etiam 
Hilar. in lib. un. contra Constanuum. 

8 Vide hac super re notationes in lib. 2. pro S. 
Athan. 

à Puto legendum εἰ. 


809 


DÉ RÉGIBUS APOSTATICIS LIBER UNUS. 


810 


ad Josaphat regem : Unus est per quem interrogemus A Ezechiz regis regem Juda sedecim annorum sus- 


Dominum, sed ego odi illum, quoniam non loquitur de me 
bona (Ibid. 1). Mtem 8, posteaquam dixisset propheta 
Domini ad illum Michzas ne ascenderet, quoniam 
$i ascendisset, non esset reversurus : Dizit rex Israel 
ad Josaphat regem Juda: Nonne dizi ad te, quoniam 
prophetat mihi hic non bona, sed mogis mala 
(Ibid. 48)? Videbantur mala et excordi ei quem jam 
obsederat diabolus, mala ea quz a Dei dicebantur 
servo, et illa bona judicabantur qua a servis dice- 
bantur diaboli. Nec mirandum itaque si illos audiebat 
Achab, quos ut audiret faciebat diabolus mancipia 
vidclicet sua, et si illos audire nollet, quos Deus 
$u0S esse servos et ipsa tolerantia passionum et ipsa 
consiantia asseverationis manifestabat illis: pseu- 
doprophetz ditati honoratique dimissi sunt a rege, 
Michzas vero propheta Domini recluditur in car- 
cerem, et dicitur: Manducet P panem doloris donec 
redeam (Ibid. 27 ): et tamen juxta servi Dei dictum 
reversus minime est. ]ta etipse agis, Constanti; diligis 
eos qui trahunt temet secum ad mortem perpetuam, 
qui ad omnem interitum tuam ducunt animam; odio 
habere dignaris contra eos, qui te sunt optantes Dei 
fieri amicum. Ne tibi glorieris quod cum tanta sis 
faciens, tamen regni gloria pollens, hanc adhuc 
possideas fragilem vitam; quando et Hieroboam 
Filius Joas, quod regnaverit in Israel quadraginta et 
unum annis in Samaria, nsrrant sacre littere, et 
quidem derelicto Deo serviens idolis, et quidem non 
recedens de Achab regis Israel malitiis, atque Hiero- 


cepisse regnum, et quinquaginta ! septem annis 
regnasse; de quo qux sint scripta cum audieris, in- 
venies profecto ejusdem te imitatorem esse, et non in- 
cipies mirari quod malefaciens cum sis, tamenadhuc 
parcatur tibi, cernens Manassem, cujus tu incrudeli- 
tate et sacrilegio non minor es, quod tanta agentem 
regnum tenuerit quinquaginta septem annis. Et dor- 
mivit, inquit scriptura (IV Reg.xx, 24), Ezechias cum 
patribus suis, et sepullus est. in civitate David , et 
regnavit Manasses filius ejus pro eo. Cum esset rex 
sedecim annorun Manasses cum regnaret, ei quinqua- 
ginla septem annis regnavit in. Hierusalem, et nomen 
erat matris ejus Ebsibas : et fecit quod malignum est 
ante conspectum Domini secundum | abominationes 


B gentium , quas ejecit Dominus a facie filiorum Jsrael : 


et edificavit ezcelsa, que destruxerat Ezechias pater 
ipsius, et edificavit sacrarium Baal, et fecit [ucos sicut 
fecit. Achab rex Israel, εἰ adoravit omnem militiam 
cali, et servivit illis. Et edificavit sacrarium in duabus 
edibus domus Domini, εἰ induzit filios suos in ignem, 
et augurabatur, et fecit pythones, et divinos multos, ut 
faceret quod malignum est. in oculis anime sue, ut 
ezacerbaret! Dominum Deum. ΕἸ fecit sculptilia (uco- 
rum que fecit in domo quam dixit Dominus αὐ David 
et ad Salomonem filium ejus: In domo ista et in Hie- 
rusalem, quam elegi ex omnibus tribubus Israel, ponere 
nomen meum in clernum, et non apponam pedem in 
Israel movere a terra quam dedi. Sed si audierint me per 
omnia qu? mandavi eis, et secundum legem quam man- 


boam sacrificiis. Male, inquis, si fecissem, jam me (C; davit eis puey meus Moyses. Et non audierunt κ. Et 


Deus amovisset. de regno: quasi non Filius Amasiz 
propterea quod non recesserit a supervacuis, imple- 
tus lepra quidem fuerit, sed tamen quinquaginta 
duo annis regnaverit in Hierusalem. Sed tu in eo 
potior Oziz regi, quia tu non elephantiam habeas, 
40: cum temet omnes consumere possit arius, sed 
illam qua animam valeat penitus maculare. Dole 
tibi vobiscum et mitte lacrymas pro te; conspice 
quomodo maculet corpus, hzc videtur * elephantia, 
quomodo consumat membra leprz virus : intellige 
quod sic Ariana heresis elephantia vestra interna 
illa omnia tua maculet; adverte, quod enim sic effi- 
ciat hominem tuum interiorem sicuti et hzec, quae 
comprehenderit bos, quos videas elephantiam 4 in- 


quoniam valide aspernatus est Manasses, et vyeduzit eos 
Manasses ut facerent quod malignum est. super omnes 
gentes quas absinlit Dominus a facie Israel : et locu- 
tus est Dominus in manu. puerorum suorum. prophela- 
rum quc fecit Manasses rex Juda simulacra, secundum 
omnia que fecit Amorrheus qui erat ante faciem ejus, 
et peccare (ecit Juda in. idolissuis propter hoc hac 
dicit Dominus Deus Israel : Ecce ego adduco mala in 
Hierusalem et in Juda : omnes qui audierint hec, tinni- 
bunt Ὁ aures eorum utraque: et extendam in. Hieru- 
salem mensuram Samarie et. pondus domus Achab, et 
deleam i Hierusalem quemadmodum deletur buxum 
de poste ante faciem ejus : et dabo eos in manus inimi- 
corum ipsius, et erunt in direptionem et combustionem 


fusos. Ne dixeris : Nisi bene agerem, numquam lanto ]) omnibus inimicis eorum, quoniam projecti sunt de post 


tempore imperarem, nunquam adhuc vivere fuissem 
permissus. Quando et * Manassem cernas filium 


^ Quz hic consequuntur usque ad ea verba Dixit 
rex, eic. videntur Sabat. vers. 17 quodammodo re- 
spondere, et iu ordinem hujus cap. posse referri. 
Sed verba sunt Luciferi, quibus ea complectitur, 
qua a v. 13 ad v. 17 de Michza propheta ibidem 


leguntur. 
Nescio cur hzc a Sabat. omissa, qux ad Antiq. 
Vers. spectant, et parum a Greco differunt. apud 
Septuag. stmov.... ἐσθίειν αὐτὸν ἄρτον Objenc.... ἕως 
τοῦ ἐπιστρέψαι p etc. 

€ Forte videlicet. 

4 Elephaniia. Latin. ΝΕ 

* Vide, quz in bunc locum de Manasse inquiri- 


. PATROL. XIII. 


me, eL erant. de post me à. , et erant exacerbanies me, 
ex qua die exierunt patres eorum de terra. Egypti 


mus in Pref. 

! Corrigit Latin. quinquaginta. quinque, tum hic, 
tum inferius, uti in Vulg. et Seytuag. Retinet Sabat. 
numerum annorum quinquaginta seplem; sed men- 
dum irrepsisse suspicor vel in codic., vel in editis, 


cum huuc numerum nulli hactenus Bibliorum Codd. 


pra ferant. 
. € Audierint antea. mendose. 

h Pro tinnient, sonitum sentient aures eorum. Til. 
et La Cerda. 

i Delebo legit Sabat. 

) Et erant de post me omittit idem, legitque 
deexacerbantes pro exacerbantes. 

26 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


usque [ἢ finfte. dfem. Et cotera. verborum Manasse, et ἃ quoniam quidem una esset illis mens derefinquendi 


omnia que fecit, quemadmodum peccare fecit. Israel, 
nonne hac scripta sunt fA. libro verborum. dierum re- 
gam Juda, et qyemadmodum sanguinem innocentium 
fudit matti valde, usque dum. impleret. Hierusalem 
saper os ^ , extra peccati m, que Ὁ peccare — fecit 
Juda, wt faceret, quod. fhalignum. est. ἰὴ conspectu 
Doinbhd Dei? Et dormivit. Manasses cum patribus suis, 
et reynávit Alius ejus pro &o, cum esset annorum viginti 
ttuo. Amos (Ibid. xx1,1). Quid dicis, Constanti, ad 
hec? Credo jam desinere te dicere: Sí non 
bene agerem , non essem tanto tempore regnns ; 
«quando videas te * alterum istum Manássem talia 
»geutem quinquaginta septem annis reghnassé; et 
quia diximus te alterum este Mánassem, omnia ip- 
sius te. habere cónspice. Itté in Dei domo idolola- 
triam constituit, totidem ipse fecisti in templo et 
edibus Domini; ille idola fecit adorari, osubpavit 
sibi qnod Domini ditebhtur, ut deineeps dict possit 
tdelorum euitor; omnía lise οἱ τὰ fecisti, quia Aria- 
nam heresim íntroduxisti in ecetésiam, et qui 4 
blasphemiam tuam tamquam fidem  eàthoficam 
statuisti suseipiendam, illam veró apud Nietarn scri- 
ptam, quam nos scimus apuetolteam evangelTeàm- 
que, despuendam inandaris; ut fm nume. híc fieri 
conéupisti, ita et Manasses omnfbus fdolís servien. 
dum esse mandavit, recedendam vero à Deo. Non 
ergo erit. mirandum si tibi vimditasti edes , quas * 
colligere sumus soliti Dei populum , et te idolola- 
tram dixisti esse catholicum, qnando videas et Ma- 


creatorem, et servire creaturz, ita nühc nibil exigàt 
diabolus a te, nisi ut neges unicum Filiam Dei? hoc 
est illi acceptissimum sacrificitim, ΠῚ sis credens 
quontodo et Arius crediderit : plus est illi nostris 
temporibus hoc, ui Dei neges Fillum, qbatà si temet 
fn honore omnium dzxmonurmi ignibus volueris con- 
&remari. Videt eniin ab omtibüs jdolórüm ctlturam 
despee'tám , quod vána fuerit invéntio; nunc est 
cupiens per vos suos famulos h:eretícos decipere nos 
Dei servos. Quomodo, inquis, decipere? quomodo ct 
te fam deceperit, ita et nos vult decipi: cum sís 
Arianus, ad hoc te fugis Clhitistianum, donec veneno 
haresís tie possis verines € sauciare, quo possint 
deinceps non ésse Christiani, quód nos sumus, sed 


p quod vos esiis Ariani. Hzc e&t sagina officioram 


tuorum qua per te exhibetur dz moniis. Qui etenim 


*nisi diabolus et ejus filii dicere póssimt de unico 


Dei Filio; Fifítes es!, et non est verns Filiuy; Deus est, 
et non est verus Deus ? Ergo tu cum ditis, Christians 
sum, sed non. credo. Deum vertitin fabere Filitm,non 
credo wnam potentiam Patris et Filii ; càm dicis Fi- 
lium creaturam, factum illum ex. ^ihilo; cüm dicis 
fuisse, qu wdo non fuerit, melius tu sacrifieas dia- 
bofo, qnam tuuc. Mánasses quaudo fllios 8805 ant 
per tgnem omnibus tonsecrabat. dà«moniis, ἀυὶ car 
coneremabat. Doleo tibi, ffhperator, cum tanta sis 
Insiptemtir, ét eum sis tanià facietis. mala, digneris 
tamen dicere: Si non béne facerem, non adhuc in 
réyno estem; jam ifie Detis exslintissó. Non €onspicis 


nassem fecisse istod, quod tununc feceris; sic denique (» 1etum Mannesem i sterifegió. vt ineredulitate tibi 


ettibi parcet Dominus viam tenenti Manasse, quomodo 
illi pepercerit, et quousque pepercerit, αἱ scriptufh 
sit dormisse illom cum patribis 5015, et sepultum 
in Hierusalem, et suscepisse foco iHius regnnm 
filiam ejas. Nàmmquid tégis in bello illam interifsse 
ut aliqua f vatetudime przgra vatum ? mintme; sed 
quid sentis, credo, pro tea illà prudentia, dicis 
imptme omniá illi cessisse Manasse regi. Talis es ta, 
ut ita sentias de Mairasse; quod enim qnia quinqua- 
ginta Veptem ànnís regnans filio tradidit regnum, el 
ipse in pace defecerit, potuetint impmme ei cessisse 
tanta admissa. Noli tibi ipse misereri UL (emet ad 
Deum vertas, noli corrigere nefarios àctus ttros, et 
invenies te torqueri cum Manasse, quem Manassem 


ceotpaftamftm, quod qufiquagihta septem amnis, ot 
siepe dixi, reghuih tenüerit fh. Judza? bie ttque 
qui fecerit deffnquere ^ popufwm Domihi, et servire 
fdolis; hic utlque qai in templo Dumini et [ἢ :hdibus 
Dei $imulacra collocavetft, qui dómttóm Det, qui sa- 
crariam ejus majestatis, !dolofut fecerit sacrarium. 
Sic et te patitur Deus, éic ststluét quo&d tr&que. fa- 
miliam probet suam, οἱ dignós &óronel, et indignos 
tecum nisi te correxeris ad xiernam ptrfifet poenam. 
Cseterum credé quod possit sic et tare Wansssem οἱ 
muuc tein uno zdtomo ! eistifigüere Ocüloruin: 
sed parcit, nón quia noh possit, $ed ἀὐϊὰ fignam sh 
et ejus eorónati caltores contra vestrim manentes 
crudelitatem immobiles, et vos inimicos cjus cle- 


in eo videris tu. precedere; quod enim iHe tantam Ὁ menum, si tales ut estis düYare cefhsüeriti:, ad 


intra terminos Hierusalem sanguinem justorum fude- 
rit, tu autem toto fudisti ac fundis in regno Romano. 
Sed, inquis, ille filios suos ante simulacra deorum 
suorum concremavit vel consecravit : et tibi si 
fuissent, fecisses Siue dubio eosdém  Ariandi sus- 
cipere blasphemiam. An ighoras, quia sicut tunc 
placebant diobolo bi qui filios suos comburébant, 


^ Ossuper os. Latin. et recte. — mE 

b (uod pro quce, et imíra viginti duos prb tigii 
duo liabet Babat. ΝΞ 

c ]d est, qui alter est similis tibi. 

d Quia. Latin. et recte. 

e Pro apud ques, vel 


ín quibus, Til. In quus, 
Latin. 


pomsm ἀλλ Ποῖ sémphernam. Tu ut dicas : Si moa 
bene agefem, numquam. adhuc imperarem, faciunt ΠΕ 
qui te errantem non solum corrigi nolunt, scd ut et 
Vereas impellunt. Non mírüm; scriptum est enim, 
et te et illos tales futuros : Laudatur peccator in desi- 
deriis anime sec, εἰ qui. iniqua gerit. 6emediceter : 
exacerbavitDomifum pétcator secundum. miltitudinem 


f -Vel aliqua. Til. 

δ Sensus Obscurus; foffe Wi possis w$que vermes 
eaüciare; νὰ, tn vermes, vro. vermis. sametare. Chris- 
lianos, ul non possint esse veri Christin. 

h Derelinquere populum Deum. πα. 

! ]d est, in ictu oculi exstinguere, ἘΝ. δὲ ἘΔ Ceruo. 


MS. 


DE REGIBUS APOSTATICIS LIBER UNUS. 


814 


ire swe, non ^. inquiret : non est. Deus. im conspectu αὶ Similiter et tibi psrcitwr, Gonstanti, ut agas peeni- 


ejus, inquinatee sunt vie ejus in omm tempore : eufe- 
rantur b. judicia ejus a facie ejus ( Ps. 1x, 5; post 21). 
Cum igitur tu. dicis: Bene facimus tollere episcopos 
éflos, qui eonfüentur se. (nere. fidem apud. Niciam 
scriptam ct constituere eos qui confiteantur, sicuti con- 
fitebatur Arius; ctilli * dicunt: flecte wutigue tw es 
peccator ille qui laudaris injwue pro desideriis amime 
(uc : el tu es iniquas, qui, cum sis derelictus pro blas- 
phemiis tuis a Deo, tamen cum aduletoribus tuis, quod- 
cumque delinquis, non reprehendatur, aed migis dica- 
Inr bene te agere. Cum dicis: Bene feci ad 4 Alexan- 
driam rhiitere rmiliiem ad aufevendim Athanasii ; et 
illi rectissime dieunt: Tu. cui comparandus erís, misi 
illi qui per psatmographum ποία πν ἃ Spirita sancto ; 
quod enim, enm gerat iniqua, cum sit pessimus et ezse- 
crabilis, tamen cupien: sit. laudari? Dicis : Niei bene 
agerem, non aihuc mihi pepercisset Deus (Sap.xix,8) ; 
et invenio dictum ad Deum; * Propterea quod hos 
qui exsecrarint. ! patribus corripis, et eos qui peccant 
ndmonens alloqueris, ut derelicta matita credant in te, 
Domine : et illos enim antiquos inhabitatores terre tua 
diens, quoniam odibilia tibi opera faciebant per met&- 
emninà et sacramenta 5. injusta, οἱ filiorum. n&a- 
tores. sine misericordia voluisti perdere per manus 
parenti nostrorum, ut dignam percipiant peregrinu- 
tionem ^ filiorum Dei, que (δὲ omnium charior est 
terra : sed et his tamquam hominibus pepercisti, el 
misisti antecessores exercitus vespas, ut illos partibus ! 
axterminarent : numquid 1 impotes. eras. impugnare, 
imyios justis subjicere, aut bestiis savissimis, aut verbo 
duro simul perdere? sed partibus judicans dabas locum 
pontitentie, non ignorans quoniam. nequam et nàtio 
eorum el naturalis malitia illorum, et quoniam Won 
poterat mutari cogitatio. illorum in. perpetuo : semen 
enim erat. maledictum ab initio, nec timens aliquam t 
vehftm dabas peccatis eorum. Quis. enim dicet tibi: 
διά fecisti? aut quis stabit contra. judicium. ttum? 


* [ta Hebr., Septuag. et Vulgata. Vers. Ant. de- 
mit non. 

b Unus Lucifer legit auferantur; ubique auferuntur. 

e [d est, Episcopi Catliolici. 

d Vide notata paulo superius. 

e Eadem hic est et Ant. Vers. οἱ Vulg. nonnihil 
tamen ab utraque differt Luciferi locus. — 

! Exerrarint partibus. Latin. et ita cotrigit etiam 
Sabat. ad Grsec. Διὸ τοὺς παραπέκτοντας κατ᾽ ὑλέγον 
ἐλέγχεις. Ubi vero Nobilius legerit pdrtibus apud 
Luciferum, haud. divinari licet, cum neque ex Pari- 
siens. neque ex Lwgdunens, in. Biblioth. PP. edit. 
id deprehendatur. 

€ Septuag. τελετὰς 

E Peregrinationes. Vatic. 

i [n partes legit Sabat. 

j Sabht. in Lugdunetisi edit., qua usus est, lepit, 
non quia; uti etiam in Greco,quia dempto: sed prima 
editio Parisiens. habet, nun:qnid; idque retinemus. 

k Aliquam retinemus cum Sabat. litel mendum 
videatur typographi, et in. Greco sit τινὰ. Perslat 
tamen sub dictione utraque sensus. 

ι Id esi, quos, cum Deus scivisset delictorum suorum 

itentiam minime acturos. Til. 

m Quod semen fuerit. Latià. Porte, terea ghod 
[uerint. αὐ initio maligni. Til. et La Cerda. Lucifer 


tentiam, aut eorum intereas exemplo, qui cum | sciti 
l. fuissent. ἃ Deo, quod non essent acturi poeni. 
tentiam, quod non fuissent semet conversuri ad 
Deum, propterea fuerit πὶ ab initio malignum, tamen 
pepercerit eis, et non siatim ul deliquerunt eos 
peniverit. Ne igitur dieas : δὲ non bene agerem, 
tnun«mam profecto. mihi Deus pepercisset; quando 
videas consceleratis tuis diw poemitenti» locom 
exhibitem ut tandem malorum factorum suorum 
viderent causas, et satis pto delleto fecíssent Deo, 
Eris ergo et (8, si minime conversus fueris ad 
Deum, unus ex illo maledicto genere, de quo ad 
Deum dicitur : ^ Non ignot&ns quoniam es! nequam 
natio illorum , et nuturalis malitiu eorum , et quonidm 


Β "ot poterit mutari cogitatio eorum in perpetuo : se- 


men enim erat maledictum ab inilio (1814. 10). Quam 
igit te gloriosum esse videbis, quatido tum talibus 
esse cosperis , eum inter tàles te videris judicatum, 
cum inier tales ihventus, missus [ueris in flammas 
inexstinguibiles$f Tu itaque prior omnibas et major 
etiam illie futurus in illis peenis : neque cnim quis- 
quam in neqnitiis tibi compar Inveniri poterit , nisi 
solus diabolus, ut te aliquis in illis poenis possit 
conspici melior. Audes dicere : Si tion bene viverem, 
δὶ non mca essent recta opera, si non fides mea, hoc est 
Aríana , [uisset catholica , si non recte egissem tollere 
illos episcopos, qui fidem pre dicant descriptam a tre- 
cenlis apud. Niciam et eo ^ amplius, numquam diu 
regnarem, numquam sic eo usque [ulgerem in regno, 


C ut, et pauco licet tempore, tamen solus Ρ intra limitem 


Remanum imperassem. Si ita est, wt diois, cur 
dicit justissimus Dei cultor job od eos, qui ejus 
justitiam faleis allegationibus 1acessebant : Audiie 
4 me, quoniam dolores sulneris mei togunt me loqui τ: 
Ut quid impii vivunt, et. donus Vllorüm noh dissipata 
sunt, et timor ab illis longe est? Vucca * illorum num- 


respicit verba pacto superius ex lib. Sapient. ex- 
Scripta. 


. ? Vide hoc ipsum testimeniom paulo superius, ubi 
variant quaedam. 


? Octo enim et decem super trecentos fuerunt Ní- 
ct ni Concilii Patres. 


P Ab anno scil. 550, exstincto Constante. 
qd Vers. Ant. Audile sermones meos 


M et tenentur 
earnes mec doloribus " Qnüre..... dófttus eorum abun- 
dantes, et timor nuequam..... vacce eorum conciplentes 


nolumus..... Into veto..... dolores autem tenebutit eos 
αὐ ira. Et erint sicut palea. in. vento, εἰ sicut. pulvis 
quem abstulit turbo..... videant oculi ejus necem suam. 

r Sensum singularem hujus loci in Lüciferiana. 
versione indicat quodammodo Scholiast. Grzicus apud 
Nobilium : Μετὰ σπουδῆς ἐρῶ, καὶ συντόμως ἐπιμνησθὴ- 
σομαι τῶν μελλόντων ῥηθήσεσθαι, quid impii vivunt, etc., 
nam Nobilii consequens interpretatio ad rem non 
esse videtur. Sabat. legit, cógunt logni : ἢ 
omisso ne ei qiríd. 

* Βοῦς. Septusg. 


Ut impii, 


815 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


quam abortavit* , semper (ulit ventrem suum ; ipsibvero A viam justitig. Maledicatur pars illorum interris Que 


permanent tamquam oves in perpetuo, el filii eorum, ac- 
cepto organo ^, ludunt cum delectamento, ut vitam dege- 
rent in. bonis, cum dicat. Dominus ; Recedite a. me, 
iniqui, vias illorum nolo nosse : quoniam lucerna impio- 
rum exstinguelur , el gemitu dolebunt in vita sua : erunt 
tamquam palea que a vento rapitur, aut tamquam pul- 
vis, qui a tempestate volvitur; videant 4 autem oculi 
illorum mortem (Job xxi, 6). Cum hzecsciam Doicinum 
de illis dixisse, Scitote * quia nemo vestrum potest me 
compescere ut taceam, cur hac gloriosissimus dicit Job? 
nisi quia sciret quam plurimos quidem male agere, et 
tamen certis f nonstatim reddi, sed servari eos ad hoc, 
utaut secorrigantaut certe post obitum sentiant deli- 
etorum suorum penas, sentiant quid fuerit non quz- 
sivisse Dominum, non ei servisse, dum faculias erat, 
credendo in eum solum, famulandoque ei eum pro- 
mereri. Jam crede 5 convictus tanti viri testimonio, 
desinas dicere te juste fecisse, quod amoveris Domini 
sacerdotes, et ordinaveris etiam Arianz fidei homi- 
. nes, et jusseris fidem pr:xdicari Ariani dogmatis, 
quod proscripseris et deportaveris, et tormenta ad- 
moveris atque interfeceris credentes in unicum Dei 
Filium; desine inquam dicere, propterea te vivere, 
et sic in regno florere quod illa egeris, ac sis gerens, 
quando audias dicentem justum virum Job, quem 
Deus sine querela dixerit sibi servisse, quem verum 
suum cultorem narravit, quod enim cum sint impie 
quam plurimi agentes, tamen in hac vita vivant quam 
jucundissime. Adhuc dignare accipere quz infra di- 


( Ibid. A8) i est enim spes impiis l'ominibus, aut quem 
aditum possunt habere apud Domnum? Sed (Ibid. 
xxvi, 8). et k si ! corroboraverint , ad. egentiam 
tenient, et qui remanserint ex illis, mala morte morien- 
tur, et viduis illorum nemo miserebitur, et si collexerint, 
aurum aut argentum tamquam lutum, hac omuia justi 
possidebunt (1b. 44). Ne itaque jam dignerisinjuste tibi 
blandiri, imperator. quia cum sis talis, qualem asseve- 
ravimus, et arbitreris, te homicidam ac sacrilegum 
propterea diutissime degere in liac vita , quod enim 
tua opera sint Deo accepta : talia sunt opera tua, 
qualia et illorum, in quos invehitur ore Isai: Spiritus 
sanctus dicens : Sic dicit Dominus qui liberavit te san- 
cius Israel : Ego sum Deus, ostendi tibi viam in qua 


B ambules ; et εἰ audisses mandata mea, facta fuisset flu- 


vius pax iua, el justitia ut. fluctus maris, el factum 
esset. sicut arena maris semen tuum el nati ventris (ui 
(Is. xvin, 17). Sed, inquis, liec ad Judzeos dicta sunt ; 
nempe ad eos, quorum te fecisti imitatorem ; et nunc, 
ut est crebro dictum, muta malignas vias tuas, crede 
ut credit sancta Ecclesia, et in oinnibus tibi propitia- 
bitur. Dicit enim ipse : Revertimini "^ ad me ez toto 
corde vestro simulque el jejunio et fletu el planctu , εἰ 
discindite corda vestra et non vestimenta (Joel. , n 12). 
Revertere toto corde ad Deum, acquiesce his salu- 
bribus remediis ad criminis tui intelligentiam conspi- 
ciendam ; aperi cordis oculos, ingemisce toto corde 
tam te graviter deliquisse colligens; tunc tui misere- 
bitur ille qui dicit : Gum conversus ingemueris , tunc 


cat de vobis impiis, et cognosce quomodo cum male C salvus. eris, et. scies ubi fueris ^. Reminiscere ^ Deo 


agatis interim vobis parcatur, et temet Deo repra- 
senta per penitentiam. Nesciebam (Ibid. xxm , 17) 
quoniam h (ales tenebra venture essent ante. (aciem 
meam. Quare (Ibid. xxiv, 1) 1 ergo, Domine, non potui 
una hora latere? impii autem transeunt in finibus alie- 
nis, el greges ovium cum pastoribus rapuerunt, et pe- 
cora orphanorum a(flixerunt, et bovem vidua pignera- 
verunt, agrum non suum ante tempus demessi sunt, et 
coegerunt homines in vineis suis gratis operari, et mul- 
tos despoliaverunt , et esurientibus panem abstulerunt , 
et in faucibus multis obsederunt, et non intellexerunt 


a ἴω Symm. Οὐχ ἐξέτρωσε, pro abortum non passa 
est. Til. 

bh Cum Septuag. Mévouct δὲ ὡς πρόθατα αἰώνια. 

* Septuag. ᾿Αναλαδόντες ψαλτήριον. Aquila, praepo- 
sito in Hexapl. asterisco, ópy«vov. Czetera omnino 
Lucifero peculiaria. 

4 Pro videbunt. Til. ut in Vulg. 

e Hisce Lucifer sensum Job explicat in iis verbis : 
Audiie me, quoniam dolores vulneris mei cogunt. me 

ui. 

f Locus mutilus. Forte certis penis. Latinius. Ve- 
Tum si certis pro aliquibus intelligatur, sensus erit 
integer. . 

& Credo. Vatic. 

h Vers. Ant. Supervenirent mihi tenebra, et ante fa- 
ciem meam legeret caligo. 

i Vers. Ant. Dominum non latueruni hore , impii 
0utem nescierunt. dies ejus? Finem transgressi sunt : 
gregem cum pastore rapientes paverunt.. Jumentum 
pupillorum abegerunt..... demessuerunt : infirmivineas 
tmpiorum absque mercede et cibo coluerunt. INudos 


dicatum dixisse prophetam : Nolo mortem morien- 
tis r, dicit Dominus, quantum ut revertatur. et vivat 
(Ezech. xxxm, 11). Noli jam sentire, quod cum 


: mala sint opera tua, ut bene te agere existimes, cur 


non statim pro factis poenas receperis tuis, sed 
aspice scriptum, Dominum patientem esse ut peeni- 
tearis. Ne dixeris : Peccavi, et quid accidit mihi triste? 
est enim Altissimus patiens redditor (Eccli. v, 4). Audi 
etiam Paulum beatum invitantem te ad Dcum, circa 
te placandum aperientem tibi, quod enim idcirco sit 
patiens, et non illico sint representata merita ope- 


multos fecerunt..... et esurientium..... ín angustiis 


D inique insidiati sunt, viam autem justitie ignoraverunt. 


j Vers. Aut. Que enim spes est impio, quia exspe- 
ctat, et confidit in Domino δἰ forte salvatur. 

k Vers. Ant. Si astem et juvenes facti (uerint..... 
et qui circa eum sunt, morte morientur,..... quod si et 
collegerit ut terram argentum, et velut lutum paraverit 
aurum..... consequentur. 

|. Si se corrobaverint legit Sabat. et infra college- 
rint pro collezerint. 

. ^ Vers. Ant. Convertimini..... in jejunio, ín ci- 
licio..... et scindite, eic. Scindite etiam in Lucifero 
legit Sabat. 

Ὁ Forte ex sensu verborum Joelis hsc repetit, 
cum nullibi licuerit hnnc textum invenire. 

* Sensum bic restituit Latin. inserto verbo audi. 
Nos cum Vatic. verbum reminiscere subjicimus, quod 
in edit. deerat. 

P Vers. Ant. peccatoris. Unus: Cyprianus in lib. 
de Laps. convenit cum Lucifero. 


811 


PRO SANCTO ATHANASIO LIBER I. 


.848 


rum tuorum, quia velit te tandem a malis emergere A faciet tibi pulvis (Ps. xxix, 10)? Revertere ad Deum, 


per penitentiam, per veram salisfactionem. Nuwm- 
quid * sustinentiam bonitatis ejus et patientiam con- 
temnis, ignorans quoniam bonitas Dei ad poenitentiam 
te adducit? Tu autem secundum duritiam tuam, el cor 
impenitens thesaurizas tibi iram in die ire, ei revela- 
tionis justi judicii Del, qui reddet unicuique secundum 
operam ejus (Rom. n, 4), Redi. Constanti, ad Deum : 
contra interni tui hostis latrocinium sume poenitentiae 
arma ; fnge adulatorum , qui tibi non fuerint diguati 
qu:e se babent dicere, perniciosam laudem ; memento 
ore lsaix dixisse Dominum : 5 Qui tos felices dicunt, 
in errorem vos mitiunl, el semitam pedum vestrorum 
turbant (1s. 11, 19). Crede in unicum Dei Filium, 
accipe veniam tuorum scelerum, repete dicere psal- 


ingemisce procriminibus tuis, per Hieremiam Domini 
dicentis audi vocem : Numquid qui cadit non resurget, 
aut qui avertitur, non convertetur (Jer. vii, 4) 1 Ceci- 
disti die qua negasti Dei Filium; resurges hora qua 
fueris confessus : quia te plaga hostilis insedit, trade 
te curandum medicinz, ipse tibi adhibe medelam. 
Vulnerasti temet dicens : Non est verus Dei Filius, 
iterum temet sanaturus, si dicas ut nos dicimus et 
credimus esse illum verum Dei Filium. Revertimini e, 
dicit Johel, ad Dominum Deum vestrum, quoniam mi- 
sericors el pius et patiens, et multe miserationis, et qui 
sententiam flectat adversus malitiam irrogatam (Joel. 1, 
45). Si hanc tibi promissam indulgentiam funerum ἴ 
tuorum repudiandam duxeris, illic hanc consequi 


mograplum ; Apud inferos * quis confitebitur tibi B desideraturus, ubi nihil eris preter cruciamenta per- 


(Ps. vi, 6)? et iterum : Numquid 4 exomologesim 


* Vers. Ant. Án divitias bonilalis ejus, et palientie, 
et longanimitatis contemnis , ignorans quoniam beni- 
gnitas..... secundum opera. 

b Ners Ant. Qui vos beatos dicunt, seducunt vos, 
el vias pedum vestrorum disturbant, 

c Vers. Ant. et Vulg. In inferno. 

4 Uii in Graco, μὴ ἐξομολογήσεταί σοι χοῦς. Ita el 
Cypr. lib. ni Testim. Vers. Áut. et Vulg. confite- 


Φυουπει — 


cepturus poenarum. 


bitur. 

ὁ Vers. Ant. Convertimini..... quia misericors et 
miseralor est, patiens..... ponilens super malitiis. 
Cypr. ep. 32, et Vict., Tun. conveniunt cum Luci- 
ero. 

f ]d est, facinorum qua tanta funera in. Christi 
Ecclesiam intulerunt ; in quo sensu hac voce usus est 
Lucifer etiam supra pag. 44, lin. 24. 


S. P. N. LUCIFERI 


EPISCOPI CALARITANI 


PRO SANCTO ATHANASIO 


AD CONSTANTIUM IMPERATOREM 
LIBRI DUO. 


LIBER PRIMUS. 


Cogis nos, Constanti , absentem. damnare consa- C me. Εἰ dizit illi Deus : Quis tibi indicavit, quia nudus 


cerdotem nostrum religiosum Athanasium : sed di- 
vina id facere prohibemur lege ; impellis auctoritate 
latius regali Domini sacerdotes ad effundendum 
cruorem , ignorans jura justitize , tradita nobis divi- 
nitus, te conatum ex nostris auferre mentihus. Àn 
divinitus poleris asserere permissum , absentem , 
inauditum , et quod est 1naximum , innocentem 
damnari ? Quomodo etenim arbitraris divinitus per- 
missum , puniri inauditos, quando videas Adam et 
Evam principes nostri generis auditos sententia 
percussos Dei? Et vocavit * Deus Adam, et dizit ei : 
Adam, ubi es? Et dixit : Vocem tuam audivi, Domine, 


es, nisi de ligno de quo preceperam tibi, de hoc solo ne 
manducares, ex eo manducasti ? Et dixit Adam : Mulier 
quam dedisti, ipsa mihi dedit de ligno, et mandacavi. 
Ei dixit Deus mulieri : Quid hoc [ecisti? Et dixit 
mulier : Serpens persuasit mihi, et manducavi (Gen. nt, 
9). Cum igitur hujusmodi formam judicandi dedisse 
Deum advertas, cum a latebris evocatis confessisque 
Deum sententiam dedisse de sacris Scripturarum 
collegeris fontibus, cujus fuisti atque es impudentiae 
judicandi Dei servos ^ eam dare formam , qua: non 
fuisset de lege veniens Domini? Nec timuisti, ne 
fuisset dictum ad Deum a nobis de te, quomodo fue- 


in paradiso, et timui, quoniam nudus sum, et abscondi D rat dictum de refouga illo angelo : Serpens suasit me ; 


^ Verg. Ánt. Et vocavit Dominus Deus..... et dizit 
illi : Ubi es? et dixit ei : Vocem tuam audivi deambu- 
lantis..... et timui quia..... et dizit illi : Quis nuntia- 
bit..... nisi a ligno quod preceperam tibi tantum ne ex 


eo manducares, ab eo edisti?.... quam dedisti mecum, 
hec..... et edi. Et dixit. Dominus Dews..... serpens 
seduazit me, etc: 

b Serbis, Vatic. 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


83) 


Constantius inpsralor egduxit nos ; eredidimug ei, eum A tristalus est Cain va'de, ct concidit vultus ejus. Et 


arbitrati (uisse hominem. Nonue videre potuisii, quia 
possis tali percati Dei indignantis sententia, qua per- 
cussus videlur et serpens? cui dicitur : Quia 5 ἐμ 
fecisti hoc, maledictus tu ab omnibus pecudibus, et ab 
omnibus besliis terra , qua sunt super terram : super 
. pectus εἰ ventrem tuum repes, ei terram edes omnibus 
diebus viua tug. Et inimicitiam ponam inter te et ma- 
lierem, etinter semen luumet inler semen ejus : ipse 5 
iuum observavit capul, el tu ejus observabis calcaneum 
(Ibid. 14). Nonne 3 ita et te Dei offensam incurrere 
potuisse, ut ille incurrerit angelus , ex bac una sen- 
tentia Domini debueras reiminisci? praesertim cuin 
cognosceres, tuum eliam opus fuisse serpentinum., 
An quu) ille serpens fuerit factus ex angelis, tu ex 


dizit Dowinus Deus ad. Cain : Quare tristis factus es, 
et quare concidit vultus tuus? Quare i nos recte obtu- 
listi? Peccasti, quiesce. Et iufra : Dixü Cain ad Abel 
fratrem suum : Eamus in campum. ΕΙ faetum est, cum 
essent ipsi in campo, insurrexit Cain super Abel (ratrem 
suum, el eccidit eum. Et dixi Deus ad Cain : Ubi est 
[rater tuus? Εἰ dixit: Nescio. Numquid custos [ratris 
tnei sum ego? [4 dixit Deus : Quid. (eris hoc? Vox 
sguguinis (ratris tui clamat ad me de terra. (Ibid. 8). 
Numquid uon licuerat Dco , priusquam Cain convo- 
caret atque inlerrogaret, punire? sed poluit; dans 
formam, quo genere inciperemus judicare commissos 
nobis, aobis inqusm , de quibus per Hieremiam pro- 
pletam dieit ad populos sux: majestati dicatos : Ej 


houinibys serpentem te fieri potuisse cs arbitratus ? B dabo vobis pastores secundum cor meum, εἰ pascent vos 


minime : Sed dicas velim, quid intersit inter tuum 
atque hujus augeli refuge apostatze factum : si. ille 
mendacio sedusit rudes homines, et tu, et quidem 
tu non rudes : si ille otilitatis gratia ad arboris eorum 
illexit meptes fructus edendos, et Qu pacis * causa [6 
facere cum eis astruxeris ; cumque omnium Chri- 
stianorum bono te hoc opus dixeris aggressum, uti- 
que inspecta f opera tua, datur intelligi serpentem 
te illüm esse imitatum : cupiens Dei mandatorum 
fieri transgressores , dedisti przcepta, damnandum 
esseinaudilum, absentein, negaudamque audientiam, 
purgare posse se de criinine ubjecto preelamatum δ. 
Abel interficitur justus, et interrogatus Coin sumit 
h sententiam ; et tu. Domini inauditum vis puniri sa- 


cerdotem Ὁ Factus estinquit ( 40id., 1v, 2), Abel pas- C 


tor ovium, Cein gutem eral operans V terram. Et faetion 
est, post dies obtulit Cain de fructu terre sacrificium 
Domino, et Abel obtulit etlpse de primitiis orina warum, 
et respexit Deus super Abel, et super munera ejus, super 
Cain vero el super. sacrificia ejus non respexit ; e$ cete 


8 Non. ld. 

b Vers. Ant. Quia fecisti hoc..... ab omnibus pecori- 
bus, et ab omnibus bestiis, qua... super peclus tnum... 
ambulabis... omnes dies... Et inimicitias ponam inter 
te et inter mulierem, et inler semen (uum et semen ejt; 
ipsa tibi servabit caput, et (u servabis ejus calcaneum. 

e Sensus est de Christo. Til. 

4 Non. Vatic. . 

e Propter edictum pacificatorium a Constantio 

Ariano promulgatum pretextu pacis cum fratre 
Constante natu minore, qui catholicus erat, ut postea 
videbitur. Til. Sed non hic hujus loci sensus. Scri- 
psit Lucifer hosce libros post Mediolauense concilium 
anni 255, iu quo cum Athanasii absentls damnatlioni 
subscribere noluisset, in exsilium pulsus fuit cum 
aliis episcopis catho'icis, forte iu. Cappadociam, qui 
primus exsilii locus; auno vero 3549, Athanasius 
Alexandrinize Ecclesie restitutus jam fuerat ἃ Con- 
stantio, qui Constantis metu ad id se adduci passus 
est. Cum igitur ait Lucifer, Constantium pacis causa 
jd esse molitum , e& Atbanasius damaaretur ab epi- 
seopis catholicis in concilio Mediolanensi, id intelli- 

ft, Athanasii damnationem , tamquam. pacandee 
eclesia pretexium , ab hnperatore propositam 
fuisse. 

f Ablativus est absolutus soore Gracorum, quem 
aeurpat pro plurali, igspeciis operibus (uis; quo saspe 
Mimero utitur tajn in nominativo , quam in accusa- 
'ro casibus. Tii. 


pascentes cum. disciplina. Damnate, inquis k , eum, 
quem ignoratis deliquisse (Jer. ui, 15). Cur? nempe 
ad bee ut jam noa episcopi, sed mereremur nuncu- 
pari vesani atque carnifices. Noi metuis , oro, hxc 
mandans, Domini ad Noe sauctissimum dicentis 
vocem ? Sicut olera feni ! dedi vobis omnie : preter 
" carnem. el. sanguinem anime non edetis. Etenim 
vestrum sanguinem animarum vestrarum exquiram de 
manibus omnium bestiarum : ^ exquiram animam ho- 
minis. Qui effuderit sanquincm hominis, pro sanguine 
hominis e[[ undetur ^, quia ad imaginem Dei feci homi- 
nen (Gen. 1x, δ). Nou metuis, oro, tant rum te qui 
videas interfectorem Dei exstitisse servorum, ut adliuc 
et ipse innocentes jugules, et nos participes fieri 
tuorum £ogas funerum ? Cum dicium ἃ socero suo 
Jethro fuisset Moysi, eur tota detigeret populum die: 
Venit ad me, inquit, populus queiens P judicium a Deo 
( Ezod. xvui, 15 ). lgiiur si judicium Dei antistitum 
tam decet esse justum , quod Dei essc dicatur judi- 
«o terminatum , quomodo tu insuditum jubebas 


& Proclamanti. Vatic. Quod nos dicimus appellan- 
tem. Participium est alibi ab auctore repetitum, ve- 
run in aetiva voce, his verbis : Si juetum est judi- 
cium audiri se proclamantem, id e-t appellantem de 
judicis iuiqua sententia, quam videlicet perverse ad- 
versus Athanasium tnilerat Constantius, Til. 

h Sumere sententiam dicit, pro condemnari. Sumit 
ergo sententiam , id est condemnatur a Doiniuo , qui 
quidem dat nobis formam judicandi, posteaquam 
audiverimus, et diligenter percontati fuerimus. Quem- 


D admodum dixit serpeuti : Quia tu. fecisti hoc, male- 


diclus αὐ omnibus pecudibus terre , eic. Til. et La 
Cerda. 

i Vers. Ant. Operabatur. 

ij Peculiaris omnino est apud solum Luciferum 
bujus versicuii versio, cujus nulla in Grxcis, Latiuia- 
que Dibliis indicia, neque ex Patribus, aut Interpre- 
tibus licuit reperire. Vers. Ant. Nonne sl recte offe- 
ras, recte autem non dividas, peccasti ? Quiesce, etc. 

k [Jicis. Vatic. 

| Vers. Ánt. pabuli. 

m Verum carnem in sanguine anima sum. Eadem. 
Gr:rc. caret suec, uti Lucif. 

n Vers. Ant. kt de manu hominis (ratris exqui- 
ram, etc. 

? Vers. Ant, Effundetar anima ejus. Abest ἃ Graeco, 
uli a Lucif. anima cjus. 

P Vers. Ànt. 1nquirere. 


ΣῚ 


PRO SANCTO ATHANASIO {{8.1ὺ 


damnari 3 nobis? cym Moysen inveneris dixisse: À Deo. Si auditu, dicit Deus , audierig vocem meam, et 


Venit ad me populus guarens judicium α Domi- 
no ^ (Ibid.). Si populus idcirco ad nos con- 
fluit, ut sccundum Dei legem judicelur, cur tg 
inquies, Damnate innocentem ? Itaque cum hoc pre- 
ceptum , quod prolatum esi a te, non sit veniens ex 
lege Dei, sed sit plane ex voluntate firimatum diaboli, 
tandem intellige, quisnam sis. Uxor Loth conversa in 
salem est, quod implere nequiverit imperata ; pobis, 
credo, interventu (uo, quia videlicet sis rex Romani 
imperii , nibil accideret malorum , si falsis prxegra- 
vatum criminibus damnaremus. Sacra scriptura ip 
Exodo, Moyses, iuquit, ascendit in montem Dei e 
vocavit eum Deus de monte dicens : H«c dices domui 
Jacob, et annuntiabis filiis lsruel : 1 psi vidistis, quanta 


feceris omnia qua dixero tibi, inimicus eso inimicis tuis, 
εἰ resiuam contrariis tuis (Ibid. 233). Jam tuum eit 
probare, przcepisse Deum innocentes esse pereu- 
üendos, apostolicam desereudam fidem, et tnaga 
suscipiendam perüdiam δ. Cur lizc, qu:x€ mandatis 
Dognini adversantur, fieri przcipiendum putasti? cum 
etiam in Levitico Dominum mermineris dixisse ad 
Moysen : Loquere filiis "Israel, et dices ad eos: 
Egoj Dominus Deus vester, secundum studia. terree 
4Egypti, in qua inhabitastis , in ea nom facietis, 
el secundum studia terre Chanandorum , in quam ego 
induxero vos , ibi non (acielis, εἰ in legitima eorum 
non ambulabitig. Judicia mea facietis, et precepta mea 
custodite, et ambulalein eis: Ego Dominus Deus vester. 


fecerim. /Egyptiis, et assumpsi vos tamquam supra B Custodite omnia pracepia mea, et omnia judicia mea, et 


pinuas aquile, et adduxi vos ad me : el nunc si auditu 
audieritis vocem meam el custodieritis testamentum 
meum, eritis mihi populus abundans pre omnibus gen» 
libus. Mea eit. universa terra. Vos autem eritis mihi 
reguum sacratissimum h, ei gons sancta (lbid. xix, $5). 
Quomodo gens saneta , si innocentium fuerimus ne- 
catores? Quomodo regnum Deo sacratissimum, si 
przcepta pratereamus ejus? ltem dicit Deus : Non 
wachaberis, Nou occides, Non falsum testimonium 
dices adversus proximum tuum (Ibid. xx, 15). Tu in- 
quis contra : Crede mihi dicenti falsa, et macta inno- 
centem. Monens Deus dicit in Exodo : Non credes 
auditui vano, Non consenties cum iniquo fieri testis in- 
justus, Nun eris cum compluribus * in malitia. Non 


[acietis ea: qui fecerit ea homo, vivet im ipsis, Ega De- 
minus Deus vester (Lev. xvii,2). Si iu preceptis Domini 
docere vales congcriptum ^, justos esse 3d injusto- 
rum suggestiones puniendos , recte cuncta te egisse 
atque agere poteris adveriere. Duce in mandatis Dei 
conscriptum , calumpmiis petitos ejus eultares a te 
domnus ejus persecutore per noe episcopos esse iute- 
rimendos. Cur ad lianc per Coarianos (uo& deducius 
es iinplendam malitiam? quz coegit te causa imper 
ratorem pelere calumniis Dej lominem? Numquid 
non legeras in Levitico dixisse Deum : Nolite 1 men- 
(lacio petere neque culumniemini ugusquiaque proxi- 
mum (Ib. xix, 14)? Et iufra: Non. mentiemini neque 
calumniam, facielis proximo, e non profanabitis nomeu 


appones ἃ cum compluribus declinare cum turba, ut C Domini Dei vestri. Ego sum Dominus Deus vester, 


declines ^ judicium, et pauperi non miserearis in judicio 
ejus (Ibid. xxi, 1). Et infra : Non subvertes judicium 
pauperis in judicio ejus, ab omni verbo iniquo recedes, 
innocentem. ei justum non cccides, non justificabis im- 
piun pro muneribus : munera enim excagcant oculos 
videntium , et pestiferant ! sermones justos (Ibid. 6). 
Ad bxc tu excludenda przxcepta, subvertere judicium 
ejus servos compellis; justain tentaus etiam mune- 
ribus nostram corrumpere dicatam conscientiam 


Δ Supra, a Deo. 

b Grac. ἱεράτευμα. Vers. Ant. sanctissimum. 

€ Sab. Legit pluribus, ut in Vers. Ant. 

d Vers. Aut. Non appon:ris cum multitudine decli- 
nare cum pluribus..... el p.uperis non misereberis, etc. 

* [ta Vers. Ànt. Septuag. ὥστε ἐχχλέσαι. Sed Cote- 
ler., 10m.1. Monum. Eccl. Gr:ec., Lucileri versionem 
cum Grazco Coinplut. convenire annotat. pag. ὃ, Ὥστε 
ἐχχλίναι. 

t Septuag. Λυμαίνεται. Lucifer videtur legisse }οι- 
μαίνεται 8 λοιμὸς, pesás. Cotel. ibid. 

& Sunt, qui censent, Lu:iferupp , cum! perfidiam, 
blasphemiam, idololatriam Constantii nominat, ah eo 
intelligi epistolam , quam pravitatis, ac falsitatié 
plenam subscribendam proposuit Épiscopis catholi- 
cis in Ecclesia Mediolanensi ad concilium celebran- 
dui agunatis au. 355. Hoc est verisimilius ; et de 
hac, seu potius edicto iisdem a Constantio proposito, 
ut inferius Lucifer ipse illud appellat, vide notatio- 
nes in lib. De non Conven. cum llaretic. Simplicieri 
Luren sensu intellige Arianam haeresim , quam fere 
ubjque hisce nominibus distingnit. Hieronymus ἃ 
Prato in. Diatriba de gestis Liberii $ 10, pr:epgsita 
Uypp. S.Dauasi, censet idololairig verbo innui formu- 


Non nocebjs proximo (uo , et limebis Dominum Deum 
tuum k. Ego sum Dominus Deus tuus. Non facietis ! 
iniquum in judicio. Nou accipias personam pauperis , 
neque tuiratus fueris ad peraonam potentis : in juglitiq 
judicabis prowimum tuum. Non ambylabis in dolo ín 
gente (ua. Nou consenties in sanguinem prozimi (ui , 
Ego sum Dominus Deus vester. Non odies τὰ (taire 
luum sensu tuo ?, corripiens corripies progimum tuum, 
et diliges proximum Iuum sicut (6 ipsum, Ego Doming 


lam fidei Ariminensem ; alii formulam Sirmiensem 
Arianam ; sed cum Lucifer gesta pracipue spectet 
Mediolanensis concilii, neutram ab eo indicari exj- 
sumo in hisce libris; utraque enim post concilium 
illud edita fuit ; licet Lucifer post Ariminense, et 
Sirmiensia concilia, libros pro Àtbanasio scripserit. 

h Conscriptos justum 4886. Vt. 

i Videntur lic e duplici ejusdem saltem cap. 
versiculo desumpta ; sed nullibi ea,qus priora, licuit 
reperire etiam Sabat. qui propterea subeodem vers. 
41. utraque collocavit: et priora quidem differunt 
ab Ant. Vers. , quam ex Augustino hic ille exbibyil; 
posteriora fere conveniunt. 

) S:epissime variat personas , ef numeros (am in 
allegatione Scripturarum, quam in contextu oratig- 
nis; ut, ἔσο sum Dominus Deus (uus vester , non no- 
cebis proximo (uo : deinde subdit, Non facietis iniquum 
in judicio. Til. Verum ita legitur etiam in γιοῦ. 

ÜTuum omititSabat. — mM 

1 Sabat. legit facies ex edit. Lugdun. in Biblioih, 
Ss. PP. Griec. ποιήσετε, uL in edit. Parisiensi. 

m Pro non odio prosequeris , aut habebis [ratrem 
iuum. Til. et La Cerda. 

u Vers. Ant. Non odio habebis .... in animo 


825 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


694 


Deus vester. Legem meam custodite (Ibid. 19). Hzc A runt: Propter quod odiit nos Dominus , eduxit nos de 


cum scripta memineris, existimas acceptaLores per- 


$0nd nos Lux futuros? Ad * innocentis rogasti ne- - 


cem , et cum te contemptum advertisses , tetendisti 
temet ad genera omnia ingerenda poenarum. Dicit 
Deus : A facie b divitis ne timeas, et honorabis (aciem 
presbyteri et timebis Dominum Deum tuum. Ego sum 
Dominus Deus tuus (Ibid. 52). Et tu. timeri te po- 
tuisse es arbitratus , et exhonorari Athanasium , 
quem Deus praeceperit honorandum? Non legeras 
dixisse Deum: Non facietis injuste in. judicio , in 
mensura , et in penso, et in slateris : statera justa pen- 
sabitis (Ibid. 55), et mensura justa est ut statuis- 
ses fuisse per nos neeandum absentem ? Si justum 
est judicium audiri * se proclamantem , absentem 


terra. /Egypti , tradere nos in manus Amorrheorum , 
el disperdere nos (lbid. 277) ; sed sumus ex illis, qui 
dixerunt, ac dicunt ad Deum: Propter te € occidimur 
tota die , &stimati sumus, ut oves occisionis, sed in his 
omnibus superamus propter eum qui dilexit nos (Rom. 
viri, 56). Non timuimus, neque timemus ninas tuas 
nos, qui novimus nihil posse Deo resistere, ne ut 
illi peréamus , qui audiunt a Moyse: Fratres vestri 
averlerunt cor vestrum. dicentes: Gens magna est et Ἀ 
dura mulia el potentior vobis , el civitates magne , et 
murate usque ad coelum, sed εἰ filios gigantum vidimus 
illic (Deut. 1, 98). Non timemus gladium tuum 
Christiani , qui pressumamus prostratis vobis, Dei 
religionis inimicis, venturos nos ad convivium pa- 


puniri, tux erunt justitie 4 allegationes apud Deum p triarcharum , prophetarum, apostolorum ac marty- 


contra nos, qui tuze temeritatis precepta respuerimus. 
In Deuteronomio reperitur gloriosus Moyses dixisse 
ad judices, quos populo dederat: Audite inter fratres 
vesiros , et judicate juste inter medium viri , et inter 
medium fratris , οἱ in medio proselyti ejus. Non acci- 
pietis personam in judicio , adversus minorem , aut 
adversus majorem judicabitis: non sumas * personam 
hominis , quoniam judicium est Dei (Deut. 1, 16). Et 
vis, Constanti, credo, quia sis in sublimitate degens 
regali , accipi tuam personam : es magnopere cu- 
piens eum , cujus sis sanguinem sitiens, mactari per 
nos Domini sacerdotes. Hinc itaque apud te nos de- 
testabiles, quoniam judicium ad Dei sumus volunta- 
tem promentes. Hinc ad gladium putasti tendendam 


rum. Non metuimus virtutem caduci regni tui , 
milites divini. Non sumus ex illis diffidentiz filiis , 
qui plus inimicos suos, quam Deum fuerant arbitrati 
potuisse , ut tuam fragilem vereamur potentiam: δὶ 
enim non ita Judei credidissent , quod videlicet plus 
possent Cliananzi, Jebuszi, et Amorrhzi, et ceteri 
inimici quam Deus , numquam profecto Moysis vo- 
cem i superhabuissent dicentis: Ne loquamini, neque 
formidetis ab eis. Dominus Deus vester , qui antecedit 
ante faciem vestram , ipse simul expugnabit eos vobis- 
cum , secundum omnia quecumque fecit vobis in terra 
AE gypti , et in deserto hoc quod videtis quomodo foit 
te Dominus Deus tuus , sicut quis foveat homo filium 
suum, in omnem viam quam anbulatis 1 , quoadusque 


earnificem dexteram tuam, tamquam possis gladio (? venistis ad hunc locum , deducens vos in igni nocte, 


vincere,quos videres propter Dei Filium nec przesen- 
tem dubitare amittere vitam,nec perhorrescere mor- 
tem. Ad filios Israel narrat sanctissimus Moyses ex 
precepto Dei: Videte , tradidit vobis Dominus Deus 
vester ante faciem vestram lerram : ascendentes possi- 
dele , quemadmodum dixit Dominus Deus ἴ patrum 
nostrorum nobis : nolite timere neque (formidetis (Ibid. 
91). Si illis neminem preter Deum timendum man- 
datum est, illis imaginem nostra vocationis portan- 
tibus, quanto magis prztter Deum neminem metucre 
condecet , qui non terras Chananzorum , Jebuszo- 
rum, et Gerges:orum, atque Amorrhzorum simus 
desiderantes cousequi , sed coelestia regna , sed Dei 
perpetuum amorem ? Quomodo etenim vigor inanis 


ostendens vobis iter , ut ambularetis in ea , et in nube 
diei (Ibid. 29). Si non post hxc salutaria monita , 
plus potuisse quos contra pugnam gerebant , quam 
Deum, filii Israel fuissent credentes, numquam pro- 
fecto ad omnem devenissent interitum. Potentem 
igitur esse novimus Deum ad eripiendos nos de ma- 
nibus tuis, ad celeste nobis regnum promissum ten- 
dentes : timere tuam crudelitatem non poterimus , 
maxime qui elegerimus a te , non a Deo puniri. Di- 
xisti: Damnate Athanasium. Quem eramus, Constanti, 
damnaturi ? illum ne quem videmus Dei Filium con- 
fiteri, ut sunt confessi patriarchz , prophetae, apo- 
stoli, ac martyres? an te, qui sis negans , ut negavit 
magister tuus Árius, ut negaverunt Scarioth Judas, 


dignitatis tuze nos ab hoc potuit aut potest proposito Ὦ et cuncti Judzi? Dicit Deus ad Moysem ; Non erunt 


flectere, cuni preter Deum statuerimus metuendum 
neminem? Non sumus Christiani ex illis , qui dixe- 


arguendo argues. 
a Vide ab Imperatore deferri Episcopis judicium 
songuinolentum et liujus fit mentio toto lioc libro. 


il. 

b Vers. Aut. À facie senioris exsurges, et honorabis 
personam, etc. Grac. πρόσωπον cum Lucif. Suspicor 
tamen priora verba , a facie divitis ne timeas , repe- 
tita esse, quod ad sententiam spectat , ex vers. 15. 
ejusdem cap. neque miratus fueris ad personam potentis. 

* Non audiri. Latin. et recte. 

4 Juste, Til. 

e Sumas omittit 5.0. | 

! Deus omittitur ἃ Sabat. et legitur in Greco. 


tibi dii alii preter me : non facies tibi aculptile, neque 
omnem * similitudinem eorum , quecumque sunt. in 


ἃ Vers. Ànt. morte afficimur. 

h Pro multum dura et aspera , suo more et Grzeco- 
rum, qui szepissime utuntur hujusmodi adjectivis pro 
adverbiis: vel apponenda virgula aute multa. ut lega- 
tur gens magna el dura, multa et potentior, Til. et La 
Cerda, et recte; Gr:ecus enim habet , ἔθνος μέγα, καὶ 
πολὺ. etc. 

i [d est , numquam Moyses hec verba illis addidis- 
κι , numquam sermones ad illos prosecutus fuisset. 

; , 


j Salat. legit ambulastis , οἱ infra ambularetis 
in eo... 2 
* Sabat. legit omnium. Grac. est πὰντὸδ. 


825 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1. 


826 


celo sursum et eorum quee aunt. in terra deorsum , et A plebis postremo : εἰ tolles malignum ex vobis ipsis 


qu&cumque sunt in aquis subtus terram : non adorabis 
illa , neque servies eis,quoniam ego aum Dominus Deus 
(uus , Deus zelans, reddens peccata patrum in filiis, in 
tertiam et quarlam progeniem , eis qui oderunt me , et 
[aciens. misericordiam in millibus his qui diligunt me, 
el his qui custodiunt precepta mea (Ibid. v , T). Et 
haec dicis divina mandata calcanda : Suscipite idolola- 
triam meam, derelinquite Deum, interficite inimicum 
meum , non Dci, Athanasium, quo possitis inveniri 
inter eos , qui oderunt Deum , quibus promiserit se 
in tertiam οἱ quartam progeniem redditurum ; date 
operam, ue curn illis diligamini a Deo, propter quos 
dicit: Faciens misericordiam in ^ millia his qui dili- 
gunt me , et hisqui custodiunt precepta mea (Ibid. 40). 


(Ibid. 5). Si non es, Constanti, currens cum male- 
dictis, cur non mandatis Dei servi paruisti Moysis ἢ 
Cur cum ille dicat , duobus tribusve testibus etiam 
idololatram perire, tu nec quidem audientiam vo- 
lueris praeberi viro Deo dicato , eique negare fecisti 
audientiam , cui sis traditus a Deo? ei, iuquam, cui 
ei justa defendenti restiteris, morte mori jussus ore 
fueris Moysis? Ut enim judicia sacerdotis maneant 
inviolata, dicit sic: Er$urgenus ascendes in locum 
quemcumque ἃ elegerit Dominus Deus tuus invocari no- 
men ejus ibi : el loquere * ad sacerdotes , levitas , aut 
ad judicem , quicumque factus fuerit in diebus illis: et 
requirentes nuntiabunt tibi judicium , et facies secun- 
dum omne preceptum quodcumque nuntiaverint tibi , 


Conspicis, prudentissime imperator, hoc tibi bonum B qui sunt in loco illo, in quo elegit Dominus Deus tuus 


videri, quod sit malum, et boc malum quod bonum. 
Aut negabis bonum , aut negàbis bona te mala esse 
intelligerc? et mala bona si negas, responde. Bonum 
est damnare innocentem, an malum? bonum est de- 
relinquere Deum, et ire post idololatriam, an malum? 
Si dixeris malum, dicetur tibi a nobis: Cur lizc tu 
geris? Iterum clamatin Deuteronomio Moyses,dicens: 
Custodire ^ mandata Domini Dei tui , et testimonia, et 
juslificationes quascumque mandavit tibi : et facies quod 
placitum est, et quod bonum aute Dominum Deum 
Iuum, ut benefiat tibi : et intrabis , el hareditate possi- 
debis terram bonam , quam juravit Dominus patribus 
vestris. (Ib. vi, 17). Et tu hiec esse bona elegisti , 
' hxc Deo placita , utin contumeliam ejus majestatis 


inrocari nomen illius ibi , et observa te nimis: facies 
secundum omnia qugcumque constituerunt ἴ tibi; se- 
cuudum legem , et secundum judicium , quodcumque 
dixerint , facies : non declinabis a verbo , quodcumque 
nuntiaverint tibi , facies quodcumque indicaverint iibi , 
non declinabis dextra aut sinistra : et homo quicumque 
fecerit in superbia , ne audiat sacerdotes astantes offi- 
cia exhibere in nomine Domini Dei, aut judicem , qui- 
cumque (uerit in. dicbus illis , morietur homo ille , et 
tolles malum de Israel, et om*is populus audiens time- 
bit εἰ non impie aget ultra (Ibid. 8). Sed dicis ; isto . 
in loco Deo devotissimus Moyses quomodo sacerdo- 
tum fecit mentionem , sic et judicis. Proba te super 
nos factum judicem , proba ad hoc te constitutum 


idololatria firmetur per tui regni virtutem , et jugu- (? imperatorem, ut nos armistuis ad omnem implendam 


lentur hi, qui se ejus fuerint confessi cultores. Ecce 
ego, dicit Moyses, dedi ante conspectum vestrum hodie 
benedictionem. et. maledictionem : benedictionem , si 
audieritis mandata Domini Dei vestri , quecumque ego 
mando vobis hodie (Ib. x1, 26). Cum itaque illi sint 
benedicti qui innocentem uon sint punientes , illi 
Domini servantes mandata , qui inauditum damnare 
noluerint , tu quomodo te benedictuin putas , cum 
per opus tuum te probes inter maledictos constitu- 
tum ? aut si non intcr maledictos es , cur Moysem 
Spernis dicentem ? Si autem inveniatur in te in una 
civitatum tuarum , quas Dominus Deus tuus dabit tibi, 
vir aut mulier qui fecerit malignum ante. Dominum 
Deum tuum, transire in. ^ testamentum ejus, et venien- 


voluntatem amici tui diaboli perduceres ; cum pro- 
bare non possis quia przeceptum sit tibi, non solum 
non dominari episcopis , sed eL ita eorum obedire 
statutis, ut si subvertere eorum decreta tentaveris, 
si fueris in superbia comprehensus, morte mori jus- 
sus sis. Quomodo dicere poteris , judicare te posse 
de episcopis , quibus nisi obedieris , jam , quantum 
apud Deum,mortis poena fueris multatus? Cum hzc 
ita sint, tu qui es profanus , ad Dei domesticos , 
quare istam sumis in Dei sacerdotem auctoritatem ? 
cum etiain ipsos judices Jud:eos, tune quando in lege 
manebant Dei, ex genere liabere permiserit suo. Si 
enim, inquil Moyses, dixeris, Statuam supra me prin- 
cipem € , quomodo et relique gentes , qua in circuitu 


tes servierint diis alienis , εἰ adoraverint eos, aut soli, D meo : constituens constitues super te ipsum principem , 


aut lunc , aut omni , qui sunt in mundo de colo (Ib. 
xvin , 2). Et infra: Produces virun illum , aut mulie- 
rem illam, et lapidabitis eos in lapidibus , et morientur: 
in duobus testibus , aut in tribus morietur. Moriens , 
non morietur in uno leste ; εἰ manus testium eril super 
eum in. primis ad occidendum illum , et manus totius 


ἃ Paulo superis dixit in. millibus; hic ad Grac. , 
εἰς χιλιάδας. 

b Pro custodi ; infinitivus pro imperativo. Til. Sa- 
bat. legit custodite; Grac. est φυλάξῃ ; sed mendum 
esse existimo in Parisiensi nostra edit. 

€ Transire testamentum. Latin. propius ad Grac. 
παρελθεῖν τὴν διαθήχην, 

Sabat, quecumque: 


quemcumque elegerit Dominus Deus tuus , ipsum de 
[fratribus vestris constitues : non poteris constituere super 
te hominem alienigenam , quoniam non est (rater vester 
(Ibid. 14). Et subsequitur, cur noluerit alienigenam 
fieri principem, ne scilicet ad sectam suam traheret 
alios. Propterea dicit : Ne 5 revocet nos in /Egyptum 


* Venies. Latin ex Grzco dave. 
f Constituerint habet Sabat. 
δ Vers. Ant. principes cum Gr:eco ms. Alex. Luci- 
fer cum Grac. ms. Oxon. et edit. Ald. ac Complut. 
ἄρχοντα. C:terum quedam alia variant in hoc textu. 
Umittitur hoc testimonium a Sabat.; inest tamen 
Grzc. Septuag., quod parum differt a versione Lucif., 
βὴ ἀπέστρέψῃ τὸν λαὸν εἰς AUromtov: 


831 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


828 


(Ibid. 10), hoc est , ad idolorum cultum ; quasi gi- Α met sensus, ultro jugulgte vesiras animas, licel videntes 


cat: Quis es tu, inquam , qui tibi usurpasti hane 
aucioriiatem , quam iibi Deus non tradidit , ef 
si traderet , et inter ἃ te esse permitteret, primo in 
loco Christianum te esse oportuerat , quia scelus 
esset alienigenani Dei servos judicare, inimicum re- 
ligionis domesticos Dei. Deinde si fuisses Chri-tia- 
nu$ , et te participem censuisset Deus sacerdotibus 
fieri ad gerendum 5 populum ejus, accipe qualem te 
esse prxceeperit in Deuteronomio. Et erit cum sederit 
in. principatu suo , scribe « hoc iu libro ante sacerdotes 
el levitas, et eri: cum ipso, et legetis eis omnes dies vite 
ejus , ut discant timere Dominum Deum (uum, custo- 
dire omnig mandata hac, et justificationes has [acere, 
ut uon extollatur cor ejus a fratribus ejus, et non trans- 
grediatur a ywignilatis dextra aut sinistra, ul longiturni 
lemporis sit in principatu suoipse et filii ejus cum ipso 
in. filiis 1srael (Ibid. 18). Quid tu hujusmodi habes , 
nisi omnia contraria, nisi cuncta, quie Dei impugnent 
domum ? Primo es hareticus, deinde persecutor Dei 
domesticorum; conatus es ac conaris ad Athanasium 
jugulaudum , tamquam is homo, qui non memineris 
scriptum : δὲ fuerit homo odiens proximum et insidia- 
(ur eun d , el surrexerit in eum , el. percusserit eum 
animo, et mortuus fuerit, et fugerit in unam civitatum 
harum, mittent seniores civitatis illius, et accipient eum 
inde, et tradent eum in manus exquirenlium sanguinem, 
ei morietur ; non parces oculo tuo super eum, et mun- 
dabis sanguinem innocentis ex illis , et bene libi erit 
(Ib. xix, 14). Et iterum: Non manebit testis * unus 
in. testificationem adversus hominem secundum omnem 
iniquitatem, et secundum omne peccatum, quodcumque 
peccatur : in ore duorum testium aul trium stabit omnis 
sernio. Si autein steterit lestis injustus adversus homi- 
nem , detrahens ei iniquitatem , stabunt duo homines , 
quibus est ipsis contradiclio , ante Dominum et;anlte 
sacerdotem , et in conspectu judicis , quicumque fuerit 
in diebus illis: et interrogabunt diligenter judices , et 
ecce testis injustus Lestificalus est iniqua, resistens ad- 
versus [ratrem suum , et facite ei , quemadmodum ne- 
quiter egit (acere adversus&(ratrem suum , et auferes ! 
iniquum ex vobis ipsis ; el celeri audientes timebunt, 
el non apponent amplius facere verbum malignum hoc 
iu vobis. Non parces oculis [uis super eum , ani- 
man pro anima , oculo pro oculo , dentem pro 
dente , manuum pro manu , pedem pro pede (Ibid. 


quia fovea sit, fingtte vos eecos , precipitesque vosmet 
date in &lernam voraginem, mergite in cam foveam, a 
qua non vos eripi posse cernilis , vobis ipsis vitam au- 
ferte, sumite perpetuam mortem ? Quid est aliud dicere, 
Fac quod Deus fieri prohibuit, nisi, estote inimici Deo, 
acquirite vobis diabolum amicum, date operam ne con- 
sequamini paradisum , ne denique regnum coloruns 
quod vobis promisit si mandata ejus servaveritis, Deua: 
amate in(erna, dijigite stagnum ardentem, desiderate 
esse cum omnibus, qui sunl semper dantes. ponas , 
desiderate dici homines diaboli. Hzc sunt prae- 
mia, qu: tua egregia conquirunt consilia, hac 
illa optima quz mortem pariunt sempiternam , haec 
qua demergunt * bominem calo jam proximum ad 


D inferna. Adhuc non sciebas scriptum, ut ad bac nos 


rogares mala gerenda? Non erit in sacco tuo pondus 
et pondus , majus aut minus: non erit in domo (uq 
mensura Οἱ mensura major el minor : pondus verum et 
justum erit tibi , et mensura. vera et justa erit tibi , “ 
umultorum dierum sis , el bene tibi sit guper lerram, 
quam Dominus Deus tuus dabit tibi in b sorte, quoniam 
abominabilis est Domino Deo tuo omnis qui facit hae, 
omnis qui facit iniqua (lbid. xxv , 19). Pondera inte- 
gra , et mensuras justas qui non servaverit, abomi- 
nibilem ! eum esse cum sacris referatur litteris , 
credo no» acceptissimos tunc fore putasti, si injuste 
in eum protulissemus judicium. Moyses, Maledicius, 
inquit, qui transfert terminos proximi : proximi evel- 
lere et de loco transferre in locum prohibemur ter- 
minos ; et tu , Egredimini, dicis, Dei sacerdotes, ter- 
minos justitie (Ib. xxvn , 47). Maledictus , inquit 
Spiritus sanetus ore Moysi , quicumque declinaverit 
judicium advene , orphani , et vidue ; et tu ludos tibi 
praebens de nostro sanguine , dixisti : Punite eum 
quem ignoratis deliquisse (Ibid. 19). Noluimus , Con- 
Ssianti, esse tecum ma'edicti; te magis cupientes sy- 
mus nobiscum benedictum in sancta inveniri Ecclesia. 
Non tuam audimus vocem , quz nos Dei incurrere 
offensam provocat; sed audimus vocem Moysis servi 
Domini dicentis: Et erit , si non audieritis 1 vocem 
Domini Dei vestri, custodire et [acere omnia mandata 
ejus, quecumque ego mandabo tibi hodie , el venient 
super te omnes maledictiones ha, et invenient te. Ma- 
ledictus tu in civitate, maledictus tu in agro, maledicta 
apothece tug , ei que sunt reliqua iua , et maledicti 


45). Cum cernas liec fieri , de te , homicida , D filii tui ventris , et nascentia lerre tue, armcnta boum 


Deum statuisse dicas. Quzxso , quid sit aliud di- 
cere, Damifhte eum, quem scitis innocentem , | facite 
contra Dei mandata ; nisi, evellite corda, tollite vobis- 


ἃ ld est, apud te esse, in tua potestate , atque arbi- 
trio ; penes te.,Dura est, ac rudis admodum locutio, 
qua s:zepissime utitur. Til. In te. Latin. 

b fiegendum. Latin. ld est ad regendum , ae guber- 
nandum populum ejus; ubi gerere pro gubernare et 
regere usurpat: vel forte. reponi debet regendum , 
quod immutatum est librarii vitio. Til. et La Cerda. 

€ Apid Sabat. Seribel .... et leget enum omnibus die- 
bus vite sue , ut discat timere Dominum Deum suunj 
4... 6. fratribus suis, etc., omnino ferme cum Graco. 

4 μὲ. Til. et La Cerda. 


(uorum , el greges ovium tuarum , maledictus tu in 
gressu tuo. Mittet tibi Dominus te dium et thlipsen * , 
et anxielateim in omnia quocumque. immiseris manum 


* Deest testis apud Sabat. sed το. μάρτυς εἰς. 

t Sahat. legit auferetis. Graec. est ἐξαρεῖς, auferes, 
ut in nostra edit. 

8 Demerjunt. Vatic. 

h [n sortem, apud Sabat. 

| Abominabilis cum esse sacris referatur litteris. Vatic. 

1 Audieris .... Dei twi apud Sabat. et ut custedias el 
facias.Grzec. in mss. Alex. ei Oxon. φυλάσσειν καὶ ποιεῖν. 

κ Tülipsen, afflictionem , a Graco θλίψις : unde fa- 
cile intelligitur, eos vulgo sic loeutos, et p 
grecizare; in insula enim , in qua Lueifer 


83) 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. i. 


5 


(uan, auecumque facies , quoadusque diaperdat te in à nasio , catholicus debuerit per eatholioos ordinari 


brevi propter nequitiam studiorum tuorum (Ib. xxvin , 
15). Si non sunt mala studia falsa mittere crimina , 
persequi Dei cultores, Dei idololatriam introducere 
in Ecclesiam, manu militari jugulare credentes in 
unicum Dei Filium , poterunt hxc maledicta non te 
ac tecum apprehendere currentes. Convocasti pos 
ad Dei sacerdotem jugulandum, ad eum interimen- 
dum, per quem te praecepta sya audire sanxerit 
Deus. Et scripsit Moyses verba legis hujus in libro, et 


dedil eum sacerdotibus et levitis, qui tollunt arcam tes- ' 


tamenti Domini , et presbyteris ^ 15racl. Et manda:it 
eis Moyses. in illa die, dicens : Post septem annos in 
lempore anni. remissionis in die festo scenopegim in 
cocundoomnem Israel apparere in conspectu Domini Dei 


episcopos. Loquitur sacra scripturg dixisse ad Jesum 
Nave Deum : Moyses servus meus defunciug est: nume 
ilague surgens , transi Jordanem tu , et omnis populus 
iste in terra quam ego dabo illis ; omnem locum quam 
cumque ingressi [ueritis vestigio pedum tuorum 9, vobis 
dabo illum , sicut dixeram Moysi; desertum et. aute 
Libanum usque ad flumen Euphratem " et usquead mare 
magnis , usque qd solis occasum , erunt [ines termini 
vestri. Non resistet homo in conspectu tuo per omnes 
dies vitg (ue, el sicul eram cum Moyse , sic ero tecum 
et non derelinquam te, neque despiciam te (Jos. 1, 2). 
Nuinquid potcst Deus esse cum inimico suo Georgio? 
numquid ei quem non ordinaverit, quew non elegerit, 
poterit esse propitius? Talis est Georgius, qualis fue- 


tui,in loco quem elegerit, legetis hanc legem in conspectu B rat Arius, quales qui sunt Valens ! et Ursacius,vel ad 


lsrael, in auribus eorum , convocatis in ecclesiam viris 
et mulieribus, et natis, et proselyto *, qui (uerit in civi- 
tatibus vestris , ut audiant el discant timere Dominum 
Deum vestrum , et audiant. (acere. omnia verba legis 
hujus : et filii eorum qui nesciunt , audientes discent 
Dominum Deum vestrum omnibus diebus , quibus ipsi 
rivunt super terram (1b. xxxi , 9). Persequeris eum, 
per quem te audire yreceperit Dominus; agente 6o 
in rebus. bumanisg eoha'reticum * tuum Georgium 4 
mitis successorem , cum tamet.:i fuisset Jiberatus 
jam Athanasius et corpore *, tibi non licuerit nit- 
iere, sed fuerit ac sit iu Dei manu , quem fuisset 
digzualus populo suo anjislitem instituere, per servog 
videlicet suos, hoc est , catholicos episcopog. Nequa 


quem me destina:ti Germanjciensium , Adoxius i ; 
neque enim possent nisi de spinis spin:e procedere, 
Hiec it3 $e babere ex actibus ipsius Georgii legens 
contestationeg Alezandrinorum * poteris colligere; 
ei quamvis iibi sceleratum blasphemum illum esse 
placeat ; neque enim aliter tibi esset amantissimus, 
uisi quia sit eceleratus: lamen hzc eo protulerim , 
ut eximiam ! possis cernere operam tuom. Cum igi- 
tur non esse Deum cognoscas cum Georgio, sed esse 
τ cum Athanasio , quem populo suo instituerit anti- 
stitem, cognoscere tandem poteris Dei te ordinatio- 
nem fuisse conatum destruere, Deum 1e fuisse in 
Athanasio persecutum. Audis enim dicere Deum ad 
Moysis successorem : Sicut eram cum Moyse, sic ero 


enim posset impleri virtus Spiritus sancti ad Dei gu- C tecum , et non derelinquam te , neque despiciam te 


bernandum populuu,nisi is, quem Deus allegisset ra 
cuique manus per catholicos episcopos fuisset impo- 
$i1a, sicut defuucto Moyse, impletum Spiritu sancto 
invenimus successorem ejüs Jesum Nave. Loquitur 
scriptura sancta dicens ; Et Jesus filius Nave imple- 
(us est spiritu injelligentig. luposuerat enim Moyses 
manum super eum. Et audierunt eum filii lsrael , et 
fecerunt. secundum quod mondavit Dominus Moysi 
(18. xxxiv, 9). Conspicis ordinationi Dei te obviam 
isse, contra Dei (aeieado voluutatem, temet mucrona 
gladii tui jugulatum ; siquidem non licuerit ordinari 
nisi fuisset defuncius Athanasius, et defuncto Atha. 


iur, idioma Gracanicum usurpabant. La Cerda. 

ἃ Presbyteris. Vatic. et apud Sabat. 

b [fta Grzec. Sabat.. proselytis. 

c Et coapostatam , et in similibus vide composi- 
tionem ex Greco, οἱ Latino; quod libellum hunc 
vulgari loquendi mmodo copscriptum declarat. Til. 

d Georgius Cappadox a Constantio Imperatore in 
Ecclesiam Alexandrinam intrusus an. 356, pulso 
Allanasio, per tempus quadragesime, uti Athanasius 
testatur imr Apologia de fuga sua. Monstrosus Cappa - 
dox appellatur a Nazianzeno in oratione de laudibus 
Athanasii , ubi scelestam ejus vitam describit. 

e Et corpore Latin. demit. Videntur tameg reti- 
nenda haze verba, ita ut legatur e corpore, et scusue 
sit, tametsi Athanasius e corpore solutus jam οὐ δε, 
etc. 

t Allegisset dixjt pro elegisse: ,$ey yecqsset, ant ab eo 
allectus fuisset : ubi dignoscitur yarorugy Episcopo- 


rum inslitulijenis forma, et quod Principi non licet - 


instituere Antistites , et de manus impositione. Τί. 


(Ibid. , 5). Ecce alio loco : Invalesce et viriliter age , 
custodire" el (acere sicut precepit tibi Moyses puer 
meus : et non declinabis ex illa dextra ayt sinistra, πὶ 
intelligas in omnibus quecumque agis : et non recedet 
liber legis hujus ex ore tuo, et meditaberis in eo die ac 
nocte , ul custodias facere universa que scripta sunl ; 
tunc dirigam nias μας, et. («unc intelliges, Ecce μι α- 
cepi tibi , invalesce el viriliter age : non est quod ex- 
pavescas , neque timeas , quoniam lecum est Dominug ἡ 
Deus tuus in omni loco ( Ibid., 1). Jam superest te, 
sive tu, sive Georgius qux geritis , si sunt venientia 
ex Del mandaiis, probare. Audis enim promittere 


5 Vestrorum legit Sabal. 

b Flumen magnum Euphratem. Vatic. cum Grec. 
ἕως τοῦ ποταμοῦ μεγάλου, etr. 

i Famosissimi Áriauz partis sectatores, Valens 
Mursz, Ursaciyus Singiduni Episcopus. 

) [5 Eudoxius est, homo Arianus , Germanicice 
Autistes , nbi Lucifer aliquanto tempore exsulavit 
jussu. Constantii.  Adozium appellat per antiphra- 
sim, id est, inglorium. 

k Litteras scilicet civium Alexandrinorum ad Con- 
stapiium, quibus graviter de Georgii sceleribus cog- 
questi eunt, Vide Baronium ad an. 256. 

| [d est , eximia atque egregia facta tua. et opera. 


il. 

m Ksse adverta;, Vatic. . 

Ὁ Pro custodi et. fac , infinitivus pro imperativo, 
more Grxcorum, quorum locutiones ín lalibus pror- 
«us sequitur. T4. lla Griec. φνλάσσεσθαι καὶ ποιεῖν ; 
sed Sabet. legii, custodi el (ac. 


851 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


852 


se Deum futurum cum successore Moysis, quomodo A ram me? Propter hoc hec dicit Dominus f Israel : 


fuerit et cum Moyse, si modo quz sunt in libro legis 
scripta servaverit. Si igitur ut hxc geras scriptum 
non inveneris , tuz erit z::quitatis tandem advertere 
vobiscum Arianis non esse Deum, sed illum in vobis 
mansitare, qui manserit et in Cain. Quz te cousa ad 
hzc, Constanti , impulit gerenda, ut potentia regni 
tui ad tantam perductus superbiam slatuisses eum 
necandum , quem Deus sibi in sacerdotali honore 
elegerit? Non inveneras in primo Regnorum ἃ libro 
scriptum ? Non P glorietur sapiens in sapientia sua , 
neque glorietur potens in viriute sua , neque glorietur 
dives in divitiis suis ; sed in hoc glorietur , qui gloria- 
tur, scire et. intelligere Deum , et facere judicium et 
justitiam in medio terre (Jer. ix, 95). Cur hxc pre- 


Dixi, domus tua, et domus patris tui transiet 5 coram 
me usque in celernum, el nunc non est. Sic dicit Domi- 
nus : Nequaquam mihi, non sic erit a me, quoniam qui 
honorificant me , honorificabo eos, el qui spernit me, 
ad nihilum redigetur. Et ecce dies veniunt , et disper- 
dam ^ semen (uum , el semen patris (wi , et non erit 
libi senex in domo mea omnibus diebus, et virum dis- 
perdam i a sacrario meo , ut deficiant oculi ejus , et 
defluet anima ejus : et omnis que superaverit£. multi- 
judo e domo iua decidel in gladio virorum. Et koc 
libi signum , quod veniet super duos filios twos kos 
O[ni et Phinees : in uno die morientur ambo gladio 
j virorum (I Reg. n, 27). Si hanc ille accepit incre- 
pationem pro filiis a Deo, qualém nos mereremur 


teriens, qui in omni tempore judicium justum facere B accipere pro te, Constanti? credo dictum fuisset 


debueras, injustitiam tecum etiam nos facere coge- 
bas ? Deponi per nos decreveras catholicum, firmari 
* vero hzreticum : sed quando istud san fecissent 
mentis homines ? si enim Heli sacerdos , quod filios 
in sacerdotii honore constituisset indignos , illa au- 
dit, qux: perpessus est a Domino; quid nos audire ac 
perpeti mereremur, si catholicum episcopum dam- 
nantes, et quidem inauditum , sineremus Georgium 
fleri Arianum Alexandrinis episcopum ἢ £i venit , 
inquit, homo Dei 4, et dixit : Hac dicit Dominus : 
Manifeste ostendi me ad domum patris tui ex omnibus 
tribubus 1 rael mihi in sacerdotium, ut ascenderent ad 
sacrificium meum , el incenderent incensum , et tolle- 
rent ephod. Et dedi in domo * patris tui omnia fru- 
menta Aliorum lsrael in escam. Et tu quare respeaisti 
in incensum meum ac sacrificium meum improbo ocu- 
lo, et honorificasti filios tuos plus quam me, ul benedi- 
ceres eos a primordio in omnibus sacrificiis Israel co- 


8 [ta hos libros vocabant veteres, et non Regum, 
ut videre est apud Tertullianum, Cyprianum, Augu- 
$tinum, et alios antiquos Til. et La Cerda. 

b Legitur hoc testimonium in Vulg. apud Jerem. 
ix, 25, sed exstat. etiam in lib. | Reg. n , 10 apud 
Septuag.; idcirco minime memoria lapsus est Lucifer, 
ut Latiuius autumat. Igitur quo legitur modo apud 
Septuag. vers. ant. ex ms. cod. S. Germani aliquan- 
tum differt a Luciferiana ; babet enim, Prudens in 
sua prudenlia, etnon . ... .. .. intelligere et cogno- 
scere Dominum : sed Grac. apud Theodor. ὁ σοφὸς 
ἐν τῇ σοφία αὐτοῦ, uti Lucifer , qui cum Cypr. lib. 3 
testi. cunvenit. Sabatierius affert Luciferi versio- 
nein it Jerem. cap. ix, 25; legitque vers. 95 : et non 

lorietur fortis in fortitudine sua , nec, etc. ut ipse 

ucifer intra lib. 2 pro S. Auianasio ; in v. autem 
24, Vers. Aut. exhibet ex Cypr. lib. 3. testim. in 
qua liec differunt a Lucif. : ΑΝ et nosse, quoniam 
ego sum Dominus, qui facio misericordiam, et judicium, 
el justitiam super terram. 

€ Postquam Georgius Alexandrinam sedem vi oc- 
cupavit, id egisse videtur Constantius, ut catholici 
episcopi ejus facinus comprobarent; sed resiitit 
cum cateris Lucifer ; ideoque, hinc conjicimus, du- 
riori exsilio multatum fuisse, et Eudoxio traditum 
Germanici: episcopo, et Catholicorum hosti infeu- 
.. Sissimo; qua propterea in urbe alterum exsilium 

perpessus sit. 

, δ Vers. ant. Ad Heli ..... Revelans revelatus sum 

domum patris tui, cum éssent in terra ;Egypti eerii 
domo Pharaónis. Et eleyi domum patrie iui ex om» 


nobis: Plus honorificastis Constantium , quam me; 
quomodo illi dictum est, quod plus honorificaverit 
filios, quam Deum. Qua, inquis, de re? quia si tua 
fecissemus przcepta , Dowini inveniebamur sprevis- 
se ; quia Georgius sit, ut fuerint fllii Beli, filius pe- 
stilentiz, quein tu loco Dei haminis Athanasii collo- 
candum per nos censueras. Deinde cum dicat Deus: 
Qui * me honorificaverit, honorificabitur, et qui me sper- 
nit, ad nihilum redigetur (1bid.,50) ; si tuam contra 
ipsius divina mandata prolatam vocem sacrilegam 
audiremus, honorificaveramus Deum ? an si te nibil 
esse judicantes illius tantum sacris statutis parere 
niteremur ? Interea tu gaude, quia sis exhonorans 
Deum. Audis enim ipsum dicentem, quod venturi 
sint ad nibilum omnes eurn spernentes. Àn negabis 
te exhonorasse Dominum tollendo sacerdotes e ple- 
bibus, quos ordinavit ille? An negabis te exhono- 
rasse Dominum, quando contra sancita ipsius coe- 


nibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi .... ad 
altare meum ..... el portarent, eic. Verum ex Hiero- 
nymo in epist. ad Marcellam Luciferi versio sup- 
plenda omnino est ita, ut sensum efficiat : et elegi 
domum patris tui ex omnibus tribubus Israel mihi in 
sacerdotium, etc. Tribubus ex Grxco apud alium 
Interpreteim in llexapl. ix πασῶν τῶν φυλῶν. 

9 Vers. Ant. domui .... omnia qu& sunt ignis filio- 
rum ..... Et ut quid ..... et in sacrificium meum im- 
pudenti ..... εἰ glorificasti ..... super me , benedicere 

rimitias omnis sacrificii in. lsrael in conspectu. meo? 

ebr. vero habel Aonorasti, uti Lucifer ; et in Graco 
deest prz»positio in nomini Israel, quod etiam Luci- 
fer servat. 

f Vers. ant. Dominus Deus .... transibunt ....el 
nunc dicit Dominus : Nequaquam : sed. glorificantes 
me glorificabo , et qui spernit me, spernetur. [8 
Greco nequaquam mihi cum Lucif. οἱ διελεύσεται. 
transibit. 

€ Pro transibit, ut dicit deleam pro delebo. 'Til. et 
La Cerda. 

h Vers. Ant. exterminabo .... el semen domus pa- 
tris tui ..... senior ..... Et virum exterminabo tibi ab 
altari meo ..... et defluat .... et onus qui superaverit 
domus (ue .... una die, etc. Grac. πρεσθύτης, senex, 
et ἐν μιᾷ ἡμέρας uti Lucifer, in uno die. 

i Disperdam tibi. Vatic. uti iu Graeco. 

| Gladio virorum demit Latin., que verba desunt 
et in Gr:ecis Bibliis et Latinis. 

. X Paulo supra idem Lucifer : Qui honorificant me; 
honorificabo eós. 


855 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1. 


855 


geris sacerdotes ejus damnare absentem , inaudi- A millia virorum : et arca Dei capta est , et ambo filii 


tum, et quidem falsis criminibus per te ac tuos peti- 
tum ? Non ergo ἃ exhonorasti Deum, quando tuleris 


apostolicam atque evangelicam traditionem, et ido- . 


lolatriam, quam 5 Arius cdificaverit in corde , dia- 
bolus statueris ab hominibus cultoribus teneri Dei ? 
Cum hzc ita sint, jam tux erit prudentiz zstimare, 
quid tibi agendum expediat, utrum ne hic corrigens 
errores (uos, consecutus veniam tantorum scele- 
rum, inter Dei inveniri statuas domesticos ; an re- 
dacius ad nihilum , sicut promittit spernentibus se 
Dominus, incipias in perpetuum dare poenas , quas 
dant hi quorum tenere delegeris itivera. Et ut plane 
videre possis , qux» te maneant pericula , propterea 
quod sis exhonorans divinitatem , accipe Samueli 
- etiam quz dicantur propter Heli filios : Et dizit Do- 
minus ad Samuel : ecce ego facio verba mea in Israel, 
et omnis qui audieril ea , tinuient utreeque aures ejus , 
in illo die, quo suscitabo super [leli omnía qua locu- 
tus sum in domo ejus, et consummabo quae pradizi ei, 
quoniam ego ulciscor in domo ejus usque in cternum 
propter iniquitatem filiorum ejus, quam ego scio ; quo- 
niam contemnentes Dominum mala locuti sunt filii ejus, 
et non monuit eos neque castigavit. Et nunc sic juravi 
domui Heli, si propitiabitur iniquitas in domo Heli, in 
incenso, aut in sacrificiis in sempiternum (I Reg. m, 11). 
Si hzc lleli sunt promi:sa propter delictum filiorum, 
quid tibi propter sacrilegium tuum? Si illi bec in :eter- 
num suut promissa, quid tibi agenti tanta? Si filios 
Heli dixit Deus male locutos de se , quanto magis 


Heli mortui sunt (1bid., 40). Et infra : Et vir prope- 


rans accessit ad [Jeli, dixitque ei : Ego sum qui veui 
de castris fugiens de prelio hodie. Et dizit Heli : Qui 
sermo factus est, filiole? Et respondit vir 4, et dixit ; ' 
Fugit vir Israel. a facie alienigenarum , et. facta. est 
plaga magna in populo , et ambo filii tui mortui sunt , 
el arca Dei capta est. Et (actum est cum audisset, Ar- 
ca Dei capia est, cecidit supinus de sella juzia portam, 
et * coniribulatum est. dorsum ejus, et mortuus csl ; 
quoniam senez erat et gravis homo , el ipse judicabat 
in Israel viginti annis (Ibid., 16). Si hxc mala Heli 
sacerdoti et judici Israelitarum uno die venerunt, 
propterea quod non , ut fuerat dignum , suos casti- 
gasset (ilios, quid tibi religionis Dei destruclori cer- 


B nis venturum , isto in loco probandum tibi censui. 


Quod enim ex Dei veniat voluntate, ut nos ejus servi 
subjiciamur vobis persecutoribus nostris, dixisse te 
non negabis : Nisi nostra fides, hoc est, hiec, qua di- 


᾿ citur a Lucifero Ariana , fnisset. catholica , numquam 


in omnes plebes accepissem potestatem. Si ita est, po- 
tuit et illorum allophilorum, qui arcam ceperant 
Dei , quisquam fuisse melior, quam esi Dei cultor. 
Utique tu dicis fidem tuam, quam nos noviinus bz- 
reticam , hoc tibi praestitisse : sed et Maxentius, 
Nero, et cuncti illi persecutores domus Dei dixerunt 
deorum suorum potentia fuisse factum, ut Christiani 
sub illorum ditionem veniremus. Percurre qua ac- 
ciderint illis, qui arcam se Dei cepisse letabantur, 
qui virtute deorum suorum vicisse se Israelitas di- 


dicat te qui susceperis Arii blasphemiam ad impu- C cebant, et invenies unum te ex illis qui Dei fuerint 


gnandam scilicet fidem, quam patriarchz, prophetz, 
apostoli , et omnes tenuerunt martyres ! Rogamus 
te inter hzc gerere factorom tuorum poenitentiam , 
considerans saltem qu:e filiis Heli exhonorantibus 
Deum acciderint. Heli (Ibid., 91) , inquit scriptura , 
senez erat valde , et filii ejus euntes abieranl , et. eral 
maligna via eorum coram Domino. Et factum est in 
diebus illis , el convenerunt alienigene in pugnam ad 
Asrael (| Reg. 1v, 1). Et infra : Et inclinavit pugna , 
et cecidit vir lsrael coram alienigenis , el vulnerati 
sunt in acie in campo , quatuor millia hominum : et 
venit populus in castra, el dixerunt majores natu Israel : 
Propter quid deficere fecit nos hodie Dominus coram 
alieniaenis ? Tollamus igitur arcam Domini Dei nostri 
ex Selon, et exeat in medio nostrum, el liberabit nos de 
manibus inimicorum nostrorum. Et misit populus ad 
Selon, et sustulerunt inde arcam Domini , ubi sedebat 
Cherubin : et ambo filii Heli cumarca Dei ibant, Ofni ς 
εἰ Phinees (lbid. 3). Et infra : Expugnaverunt il- 
los, et defecit vir Israel a conspectu alienigenarum, et 
[git unusquisque in tabernaculum. suum , et facia. est 
plaga magna valde , el ceciderunt ex lsrael triginta 

ἃ Pro nonne, suo more. Til. 

b Quam Arii edificaverit in corde diabolus ; aut , in 
corde diabolus statuerit ; aut, quam Arius cdificaverit 
in corde, tu diabolus, eic. Latin. 


€ Üphne apud Sabat. 
4 Vir abest ἃ Sabot. 


domum persecui. Et alienigence abstulerunt arcam 
Dei ex. Abenezer , et. intulerunt illam in Azotum ; et 
sustulerunt alienigene arcam ,. et. intulerunt. illam in 
domum Dagon , et collocaverunt illam. juxta Dagon : 
et mane vigilaverunt Azoti , εἰ intraverunt. in domum 
Dagon , et viderunt : οἱ ecce Dagon cecidit. in faciem 
suam ante arcam Dei ; et sustulerunt. Dagon : et sta- 
luerunt in locum suum. Εἰ gravata est manus Domini 
super Ázolos , et cruciabat. illos , εἰ percussit. illos in 
domibus eorum, in Azolum , et regiones ejus. Et fa- 
ctum est, cum ante lucem vigilassent, et Dagon cecide- 
rat in faciem ante arcam testamenti Domini ; et caput 
Dagon, et ambo vestigia manus ejus ablata erant. per 
partes centum, et ambo articuli manus illius ceciderunt 
in limen (1 Reg. v, 1). Et infra : Et gravata est ma- 
nus Domini super Azotum, εἰ induxit illis mures , et 
facta est confusio mortis magna in civitate : et viderunt 
viri Ázoti, quoniam sic est, et dixerunt : Quoniam non 
sedebit arca Domini Dei Israel nobiscum : (Juoniam 
dura est manus illius super nos, et super Dagon deum 
nostrum, Et mittunt, et convocant reliquos 1 alienige- 
narum ad se, et dicunt, quid faciemus de arca Dei Is- 
rael ? οἱ dixerunt Gethei ; Transeat arca Dei Jsrael 

9 [d est, con . 
vi d ese; confractum est, atque contusum ez lapsu 

f Meudose reliquos , uti Nobilius, et Sabat. ani- 
madvertunt ; corrigendum itaque regulos, in Greco 


σατράπας ; et paulo inferius idem Lucifer repetit 
regulos. 


855 


LUCIF£RI EPISCOPI CALARITANI 


8:0 


in Geth. Εἰ (actum est , postquam translata est arca A hoc, quod Athanasium inju:te perseqneris, non eris 


Dei, facta ^ manus Domini in civitate, et est facta tur- 
batio magna valde : et. percussit viros civitatis a mi- 
nimo usque ad maximum, et ebullivit illis mures in se- 
dibus, et fecerunt sibi Gethei sedes pellíceas, et tuise- 
runt aréam Dei in Ascalonem. Et (actum est, ut intravit 
arca Dci Israel in Ascalonem , exclamaverunt Ascalo- 
nensés dicentes : Ut quid misistis arcam Dei Israel ad 
fos, ut morti tradat nos, et populum nostrum ? δἰ mit- 
tunt el convocant regulos alienigenarum, οἱ dizerunt : 
Renmittite Ὁ arcam Dei Israel , et reducatur in locum 
suum, et non morti dabit nos , el populum nostrum : 
guia acta est con[usio gravis in civilate tota, gravis val- 
de, ut intravit arca Dei : et qui vivebant , et non sunl 
mortui , percussi eunt sedibus suis : et ascendit clamor 
civitatum usque ad celum (Ibid., 6). Vides, Constanti, 
quomodo sinat Deus noster homiliatatn videri religio- 
nem suam a vobis alienigenis , et eo quidem usque 
humitiatam, donec etiam vos, petsécutores terzrelt- 
gionis , videatis non esse Deum alium preter Deum 
nostrum. Sed ut iterum ad Athanasii redeam esu- 
sam ; numquid non sciebas seriptum in Regnorum 
libro primo : Et Samuet judicabat populum Israel in 
omnibus sanctificatlonibus (Ibid., vn, 16); at imperan- 
dum putares per Dominisacerdotes fuisse damnandum 
Ifhnocentem ? Legisti Samuel, quod in omni sauciift- 
eatione]udicarit populum Dei ; et quia nolumus ab hae 
recedcte justa via judicandi, perpetimur persecutio- 
nem 4 te. At hoe hon hovum , quando Saul perse- 
cütus faerit justum Samuelem, cur * ei vera dixerit, 


Saul comparandus ? quando sis ita jugulare cupiens 
inhocentem Atlienasiam, quomodo et ille fuerit in- 
terficcre desiderans , non solum Samuclem , sed.et 
David. Eos Saul nempe interficere minabatur, com 
quibus coguoscebat esse Demm. ΕἸ vidit, inquit scrip- 
tara, Saul, quoniam Doninus cnm David δε]. et om- 
nis 1srael diligebat eum : et magis adjecit San timere a 
[acie David ( Ib., xvm, 98). Et locums est Saul od 
Jonathan filium suum, et ad omnes pueros auos, otci- 
dere David ( 1b., xix, 4). Responde , imperator im- 
pudentissime ; si πὸ gerere potest Dei habens 
spiritum. Quo Sau! ccpit hxc gerere tempore? 
nempe quo per Samuel maledietus reprobatus esi, 
endem etenim (émpore seriptum est recessisse 


p Domim δὺ eo, cum David vere fuisse. Qui 


bus rebus p*obatur vos esse Arianos sine spiritu 
Def , qui persequimtni Athanáasiom virom plenum 
Spirkü sancto. ΕἾ erat, mquit, Duoid in onmibus viis 


attis &ipfens, et Dominis erat cum 0, et owmis Horae 


el Juda diligebant David (15., xvin, 59). Mpitur ot ea 
te akore possis cognoscere círea Athanasium , que 
egerit Sant citet David , accipe scriptum : Et Jose» 
tha filius Saul diligebat David valde, ct indicavit 70. 
natat David dicens : Saul quertt occidere te (1b. xm, 
1). Et infra : Et locutits est Jonatka ad potrem suum 
dicem : Noli peccare , rez , im servum tuum Dawid , 
quoniam non peccavit m te, δὲ [Jutta ejus dona sumi 
valde, et posuit animam suam fn manibus δῆ, et oc- 
cidit alienigenam, et fecit Domirme snlmtem In Israeli ; 


equidem eom per quem fuerit in regem unctus, per (Σ et omnis Israel viderant , vt gavisi. sunt. Et ut quid 


quem eum Dominus ad tantam provexerat gloriam. 
Persequebatur Saat Domini prophetam atque sacer- 
dotem, quia non compos fuerat mentis : Saul. alio- 
quin qmomode sospes persequeretu? eum, quem sci- 
ret Dei ministrum , Dei spiritu plenum ? perseque- 
batur eum, quem jagiter propter persecutoris tgno- 
fabat ingemuisse salutem. Loquitor in. libro primo 
Regnorum scriptura dixisse Dominum δὰ Samuel : 
Usquequo luges t& in Saul ? ecce expello ἃ illum , te 
regnet super Israel : imple cornu tuum oleo , et veni, 
mittam te tn domo Jesse wsque in Bethlehem, quoniam 
vidi in filiis Jesse tnihi in regem. Et dixit Samuel : 
Quomodo ibo, ne audiat Saul, et occitltit me (Ib. xvi, 
j )? Eum quierebat tonsumere ,. quem jam inultis 


peccas in sangminem, et oecidere vis David eiwecasusa? 
Et audivit Saul vocem Jonethe filii. sui : et juremit 
Seul dicens : Vivit Dominus, si mortes. faerit David 
(Ibid., 4). Et infra : Et adjectum est bellum fleri , et 
invaluit David, et expugnavit alienigenat , et prremsii 
illos plaga magna, et fugerunt a facie Davi. δε faemms 
est in Saul spiritus malus , et ipse ín domo ἐπα dor- 
miebet *, et erat ih mri ejes lancea , eS. ecce pontie- 
bat &t manibus suis : et querebat Saut. pereuteré lem 
cea David , et percussit , el declinasit. David « facie 
Saul : et percussit lancea in parietem, εἰ David fugit, 
el salrus facte eot. Et factum. est in Νία nocte; et mi- 
sit Saul ππρτίοι ad domam David , wt cusisdiremt il- 
inm, quo mene occideret illum ( 165d., 8). Bt. David 


merinerat modis Dei esse homithem : homo Dei ve- D fugit, et alvus factus est : el venit ad. Samuel ἐκ ár- 


niam persecatori poscetide nón desistit , contra pe- 
stileuti:e factus fifius &fus auferre animam quaerit : 
eo etenim nsque perseeutor exstitit Samuelis Domí- 
ni sacerdotis Saul , ut. dixerit Domino &ieenti sibi : 
Veni , mittam te : Et quomotto ibo? atfiet Saul , el 
occidet me (Ibid.). Conspteis , Coust&nti , recedenti- 
büs vobis ἃ Deo W6th 45s homines , &ed fetas , Wed 
beluas , aXque latrotés xstirir. Awt numquid in 


u Facta est, Latin. 

» Sabat. remitte. Grec. in plura! , sed. silio verbo | 
ἐξκποστεΐλατε, emiltitz. 

e Pro ] lia, et sli quai pro cif, vt Suo Tóco di- 
cetur. Til. et La Cerda. Etquia pro cur : ei justuth nom 


malhen, εἰ renunciavit ei omnia qua (ecit Saul(Dbid., 
18). Et infra : Et factus est iratus in. Jonathan Seul 
valde (Ibid., xx, 50). Et infra : Et dizit : Mitte hec, 
accipe juvenem , quoniam filius mortis est, Et respon- 
dit Jonatha patri suo : Quare morietur, quid [ecit? et 
sustulit Saul lanceam in Jonathan. πὶ oécliferet. eum 
( Jbid., 51). Cul parceret Saul, vert; ΕἸΒῚ fien, 
quando mec filio peperoerit ? sic estis. premereemes 


est, quia cogis facere nos eam rem, etc. ἘΜ Cerifá. 

ἃ Apud. Sabat. ego expello , üt in ffv. t» 
apostaticis. Vide sup. pág. 55, abt quidam ala va- 
riant in hoc textu. 

* Sedebat. Latin. cum Graeco et Vulg. 


85] 


— PRO SANCTO. ATHANASIO LIB. 1. 


858 


Dei mandata , atque vestra statuentes. Denique non A Etexsurrezit David ,et dempsil pitmam € chlumydis Saul 


miramur, si quia dicitur, non poles! damnari absens, 
Domini persequaris sacerdotes; quando videamus 
Sic fuisse Deo famulantes persecutum Saul. Loqui- 
tur &cripturà dicens : Εἰ dixit rex : Morte morieris, 
Abimelech, et tu, et omnis domus patris tui (Ib. , xxi, 
40 ). Et infra : Et dixit rex cursoribus , el stantibus 
sibi : Adducite , εἰ occidite sacerdotes Domini , quo- 
niam manus eorum cum David est , quonium cognove- 
rant quod David [ugetet, et non ^ decooperüerunt au- 
rem meam. Et noluerunt pueri regis iügerere manus 
suas adversus sacerdotes Domini (Ibid. 17). Quid di- 
cis, xquissime rex ἢ si illi regis pueri noluisse refe- 
runtor obedire Imperio regis, stili contempsisse moüi- 
*irahtur prtecepta Saul, ne contra Del fecissent 
mandata , nos episcopos fuerat dignum Dotminl cal- 
cantes prxcepta , implere tua sacrilegi ligmicidz ? 
Idcirco ergo nos dignaris persequi, quía nou Domini 
mandatis tua onteponámus. Bac fecit et Saul, qus 
itá esse probat sacra scriptura dicens : Et dixit Saul 
ud Doeg : Converte te in obviam sacerdotibus Domini. 
Et conversus est. Doeg Syrus, et mortificatit Ὁ ipse 
sacerdotes. Domini, et occidit illa die trecentas quinque 
tiros , el omnes portantes ephod , et Üben 5 civitatem 
sacerdot&m occidit in Ure gladii a viro usque ad mulie- 
rem , et ab infhnte usque ad nutrientem ( Jbid., 18). 
Simili nunc mode conatus es , atqtie conartis eorum 
laniate corpora , quos videàs ptceptorum Dei me- 
mores t&o reniti precepto. Non itaque mirari pote- 
rimus, si tu nos persequaris; quando videamus Saul, 


occulte. Et factum est post hec, et percussit cor Da- 
vid eo quod dempsissel pinnam chlamydis : et dixit Da- 
vid ad pueros suos : Non mihi contingat a. Domino. si 
fecero hoc. terbuth. domino meo, christo Domini , in- 
ferre manum meam in eum, quia christus Domini hic 
est... Et suasit. David viros $uos verbis, el non permisit 
illis , ul surgentcs occiderent Saul : el surrexit Saul , 
el descendit in vium, ct exiit David post Saul dicens : 
Domine rex. Et respetit Saul. post se, et inclinavit se , 
David in [aciem suam super terram, el adoravit eum, 
et dixit David «d Saul : Quare audis verba populi di- 
centium : Ecce David quarit animam tuam ? el ccce in 
hac die viderunt oculi tui, quomodo tradidit te Doni- 
nus hodie in manibus meis in speleo ^, et nolui te oc- 


B cidere, et peperci (ibi, et dixi ; Non injicium mauim 


ihedm in dominum meum , quoniam chrislus Doh.gi 
est : qui accepi pinnam chlamydis tuc in manu mea, 
et ego abscidi laciniam chlaimydis tua , ét non occiili 
te. Cognosce et vide hodie quoniam non est i manu mea 
malitia, neque injustitia, et non pcccavi in le, el tu que- 
ris animam meam accipere. Judice! Dominus inter me 
el te, el vindicubit me db te, manus autem mea non 
erit. in te. Sicut dicitur. parabola antiqua , ex iniquis 
exiet nequitia : ntanus aulem mea uon eril ín te. Retro 
quem (t persequeris? canem mortuim, el retro pulic.m 
unum. Fiat Dominus in judicein el in w$ndicem iuter me 
et inter le : videat Dominus εἰ judicet judicium meum, 
el justificet me ex manu. (ua. (bid. xxiv , 2). 
Talis mos est Dei cülióribas, ul totum reservent 


quod tion ser'*um Domini David in manus tradide- C Deo, sclentes esse nisgnuin Vindicati ab eb. Interea, 


rint ejüs , non solum trecentos quinque sacerdotes, 
sed et totam perdidisse civitatem. Persequebatur 
Saul David, eum, in cujus ditione 4 cum fueril, s: pe 
tamen ei ignoverit. Et ftctum, dicit scriptara, cum 
reversus esset Saul post alienigenas, et renuntiaverunt 
εἴ dicehtes : Ecce David in deserto Gaddi est. Et sum- 
psit secttm tria millia i irorum electorum ez omni Israel, 
et abiit querere David. et viros ejüs ante faclem vena- 
(ionis cervorum : et venit ad gréges otium, qua * erant 
ad viam, et erat ibi spelunca , ct introfeit Saul ad sel- 
lam, et David et pueri ejus interitus spelunca sedebant. 
EA. dixerint viri David ad eum : Ecce dies hic quem 
dixit !! Doimintis : Tibi dabo inimicum tuum in fnani- 

bus tuis, et facies οἱ qua placita sunt ante óculos tuos. 


8 Non abest a lect. Sabat. 

b ld est , morti tradidit, morte mulctavit, οἱ inter- 
fecit, qii&inadmodum ipse postca explicat lirlea se- 
quenti , et occidit illa die trecentos quinque títos : unde 
nomen mortificationis, quo inferius ntitar ; quoniam 
filii mortificationis estis, id est, estis filii mortis; digxi 
videlicet, quibus mors in[eratur, quia Uominum ve- 
strem. ΟΝ πηι Dómini not custodivistis. Til. ct La 

qd. 

* llujusmodi propria nomina ut hic a nostris bi- 
bliis $uht Yere omnia diversa, ita etiain insequenti- 
bus ioón eóneordam , ut. facile Inde videre sit lohge 
alie vulgarem tune temporis ipsas a Tobis habuis- 
se versionem, qu:e emendata postea fuerit. lidem. 

4 Pro potestate. lid. 

* |ta. habetur in. vetusto exempitti, cum diceir- 
dum fuisser qui. Til. 


sicuti superius dixi, vide Saal, ubi compos mentis 
é$t, qui dicat : at uhi impos eflieitur, quoinodo si- 
dens sit David justi δι innocentis sanguinem : £t 
factuith est, jnquit, cum consithmasset David verba hec, 
loquens ad Saul, αἰαῖ! Sául : Vox tua hcc, lili David? 
et exclamavit Saul et ploravit , et dixit ad David : Jus- 
tus es (u quàm ego, quoniam (u reddidisti nili bona, 
ego autetn. tribui mala tibi : εἰ renuntiasti mihi hodie 
quie fecisti mihi bona, sicut conclusit. me Doninus ih 
maitibus tds, el non occidisti me : et sicht inveniat quis 
amicum süufh , et. promittal em in viam bonam, et 
Dominüs relríbuat tibi bona, pro quibus fecisti. mihi 
hodie : el nunc. ecce ego stio quoniam fregnando i Τό: 
gnabis, el conslltuetur. in mánü tua. regnum Israel, el 


f Sicinterpungit Sabat. Dizit Dominus tibi * Dabo, 
eic. Gr. Compl. Ἰδοὺ ἐγὼ δίδωμε, quod noB ra lc- 
ctioni respondet. 

& Ἰὰ est, ademit occulte, et clin abstulit oram chla- 
mydis Sont. Übi diguoseitur simma Lonttas ipstus 
Davidis, qui, cwm Saul ieterfléere posstt , tamen ei 
pepercerit. Tl. et La Cerda. | | 

Id est, in spelunca, in loco abdito et concato. Sic 
sepe numero dictiones Httepras Gyects usurpat La- 
linis eas immiscens , ut ante dixit , thApsen , Bio, 
pro afflictione : unde facile intelligere est tunc tem- 
poris sic ipsos fuisse locutos : insule etiam illas, in 
quarem una hic auetor sedem Yum tifbébut, stque 
in aula imperatoris graxcizabant. Til. 

ι Graec. δίκαιος ; apud Sabit, julie. 
jl Regnando omittitur a Sabat.; at estth Gf., Baci- 

uy. 


859 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


840 


nunc jura (u mihi in Domino, si non eradicabis semen A quoniam exiit rez Israel querere pulicem unum, sicut 


meum post me : el si non exterminabis nomen de domo 
patris mei. Et juravit David Saul (Ibid. 17). Post h:ec 
utique debuerat jam mutari Saul ; sed adhue nec iste 
desinit persequi, nec deficit parcere David. Etsurrezi!, 
dicit Scriptura, Saul, et descendit in desertum opacum, 
el cum eo tria millia virorum electorum ez [srael que- 
rere David (Ibid. xxvi, 2). Et infra : Et. misit David 
exploratores, et cognovit quoniam venit Saul in Sice- 
[et : et surrexit. David occulte, et abiit in. locum ubi 
dormiebat Saul, et Abner filius Ner princeps militie 
ejus : et Saul dormiebat in stragulis preclaris, et plebs 
erat circa eum. Et David dixit ad Amalech Cetheum, 
εἰ Abessa filium Sarvie fratrem Joab dicens : Quis in- 
troibit mecum in. custris αὐ Saul? et dixit. Abessa ad 


persequitur noctua in montibus. Et dixit Saul : Peccavi ; 
converte, fili David, quoniam non molignabor inte jam, 
ideo quoniam anima mea accepta esl ante oculos tuos in 
diem hunc, in quo stultus factus sum, et ignoravi mulia 
vehementer. ΕἸ respondit David dicens : Ecce lancea 
regis : accedat unus ex pueris et accipiat eam. Et Do- 
minus restituat unicuique justitias, el fidem suam, sicul 
tradidit te hodie in manibus meis, et nolui injicere ma- 
num meam in christum Domini. Ecce sicut. exaltavit se 
anima tua in-diem hunc ante oculos meos , sic significe- 
tur anima mea in conspectu Domini, et abripiat me, et 
eruat me ez omnibus tribulationibus. Et dixit Saul ad 
David : Benedictus tu, fili, et faciens, et potens poteris. 
(1bid., 4) Hzc idcirco indidi, αἱ tandem possesconjice- . 


David : Ego ibo tecum. Et intraverunt David et Abessa B re, sic te, sive Athanasium, sive nos injuste persequi, 


ad populum nocte , et ecce Saul dormiebat ín stragulis 
pretiosis, et lancea fixa ad caput ejus preclara, et 
Abner dormiebat circa eum. Et dixit Abessa ad David : 
Conclusit Dominus hodie inimicum tuum in manibus 
tuis: et nunc occidam de lancea semel in terram figens, 
el non repetam illam, Et dixit David ad Abessa : Non 
continges illum : quoniam quis injiciet manum suam in 
christum Domini, et purus erit? Et dixit David : Vi- 
vit Dominus, quoniam nisi Dominus percusserit illum, 
aut nisi hora ilfius venerit , et moriatur, vel in pugnam 
descenderit εἰ apponatur, mihi autem non sit a Domino 
injicere manum δ in christum Domini : et nunc accipe 
lanceam, que ext ad. caput illius, et lentem aquam, e, 
recedamus nos. Et accepit David lanceam, et lentem 


sic te famulari in tuze salutis necem, sic tibimet mortis 
apud divinitatem contrahere pericula, ut sibi per haec 
qux egerit contraxerit Saul. Si hec non ita sunt, dic 
cur nos persequaris ? nempe quia non fundamus san- 
guinem innocentem.Quem vis imitemur, tene, aut Da- 
vid? de David enim scriptum invenio : Et David re- 
gnavit in Israel,et erat (uciens judicium et justitiam in toto 
populo suo (II Reg. vi, 45) : [6 vero esse cernimus in- 
justum judicem, cultorum. Dei interfectorem. Cur 
nos persequeris ? nempe quia noluerimus, ut tu es, 
fieri apostatze, quia noluerimus unicum Dei negare 
Filium. David liber et Trinitatem loquitur perfectam, ' 
et unam narrat deitatem Patris et Filii et Spiritus 
sancti ; et tuesse invenirisapostata. Quem. inquam, 


aque a capite ejus, el abierunt ipsi : el non erat qui vi- C sequar, tene, an David? illumne cultorem Domini, 


deret , neque qui sciret , et non eral qui vigilaret : om- 
nes enim dormiebant, quoniam timor Dominiirruerat in 
illos : et transivit David contra, et stetit in cacumine 
montis longe, et erat magnum iter inter eos: et depre- 
catus est David populum, et Abner, et locutus est. di- 
cens : Non respondis, Abner? Et respondit. Abner , et 
dizit : Quis es iu qui vocas me? (Quid est? Εἰ dixit Da- 
vid ad Abner: Vir tu es; et quis sicut tu. in Israel? 
quare non custodis dominum tuum regem? quoniam in- 
travit unus de populo disperdere dominum tuum regem. 
Non est bonum hoc quod. fecisti : vivit Dominus quo- 
niam filii mortificationis vos estis, qui non custodiistis 
b dominum regem vestrum, christum Domini : et nunc 
vide ubi est lancea regie, et. lentis aque que erat ad 


misericordie amatorem; an te sacrilegum, carnifi- 
cem?cujus sapientie homo persequeris Athanasium ? 
Mirarer te hzc agere, si non et. Achab rex sic He- 
liam et cz:eteros Domini prophetas fuisset persecutus : 
mirarer te persequi Dei hominem, si non in omnibua 
te Achab esse cernerem. Denique talia tibi dicuntur 
a nobis, qualia et illi a Dei dicta sint domesticis : 
Noli Baal colere, noli idolis servire, sed Deo ; servi 
Deo Abrahae, Deo Isaac, Deo Jacob, servi Deo Israel. 
Sitalia meministi dixisse lleliam et ezeteros prople- 
tas Domini ad Achab apostatam regem, adverte 
similia tibi ab eis, quibus docendi dederit: auciorita- 
tem Dominus, dici. Noli, Constanti, cum Arianis pu- 
gnare contra Dei domum, noli idololatriam Arii intro- 


caput ejus. Et cognovit rex Saulvocem David, et dixit : D ducere in ecclesiam, noli negare unicum Filium Dci, 


Voz tua hec, fili David? Servus tuus, domine rex. Et 
adjecit David : Ut quid hoc persequitur dominus meus 
retro sereum suum? quoniam quid deliqui, et qua est 
a me malitia? et nunc audiat dominus meus rex verba 
servi : Si c Dominus Deus tuus incutit te in meum do- 
lorem, et victimam immolationis * quod si filii hominum, 
maledicti hi in conspectu Domini, quoniam | ejecerunt 
me hodie non confirmatum esse ia testamentum Domi- 
ni, dicentes : Vade, servi diis alienis. Et nunc non ca- 
det sanguis meus in terram ante conspeclum. Domini, 


^ Manum meam. Vatic. ut in Graco. 
. P Custodistis. Vatic. 
9 Si Dominus Deus tuus incutit te,inme odoretur victi- 


desine persequi apostolicam atque evangelicam fidem. 
Hc quia dicamus, videmur esse tibi inimici : sic 
fuerunt regi vera sibi dicentes inimici. Percurramus 
denique quznam fuerint ort2, qua facta inter Heliam 
Domini prophetam et Achab tuum coapostatam ; et 
invenies te esse hodie Achab. Vivit , inquit Helias, 
Dominus, cui assisto ante conspeclum, si. erit. amnis 
istis ros. et pluvia, nisi per verbum oris mei (MI Heg. 
xvil, 1). Quod utique cum impletum fuisset , debue- 
rat vecors cognoscere verum Deum solum potentem 
mam. Latin. ex Vulg. et Grzco. Dominus Deus incu- 


tit, Vatic. omisso fuus, ut in Graco. 
4 οὗτοι, Grec. quod omittitur a Sabst. 


811 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. I. 


842 


totum non fuisse, nisi illum, cui serviret llelias. A illum vocabant in voce magna, el secabant se secundum 


Qnid agit Achab? Videt per triennium et eo amplius 
non esse pluviam, et magis est idolis serviens, ma- 
gis est cupiens interficere Heliam. Audit Dei pro- 
pheta ore sacrilegi Acliab : Si * tu es ipse, qui evertis 
Israel (Ml Reg. xvin, 17)? Sic et tu dicis Athanasio vel 
nobis, quod enim nos 5 sumus verteutes Dei popu- 


]um, cum iu sis ad tuam suscipiendam haeresim : 


Christianos convocans : sed audis ἃ nobis qux au- 
diit Achab ille cultor idololatrie ab Helia glorioso : 
Non nos evertimus Dei domum, sed evertis tu et domus 
patris tui. Àut negabis nihil te cogitare, nisi ut om- 
nes nos coapostatas efficias tuos ? Sed ut coeperam de 
Heliz et Àchab dicere actibus : Et dixit Helias : Ego 
non verto Israel, sed evertis tu et domus patris tui, 
dum relinguitis vos Dominum Deum nostium, el itis 
post Baal. Et nunc mitte, et congrega ad me omnem 
BHsrael. in. montem. Carmeli, εἰ prophetas. confusionis 
quadringentos quinquaginta, et prophetas lucorum qua- 
dringentos , manducanles et bibentes in mensa Jezabel. 
Et misit rex Achab ad omnem Israel , et collegit omnes 
prophetas in. montem Carmeli : et accessit. Helias ad 
omnes, et dixit eis : Usquequo vos claudicalis sensu 
vestro? si est Dominus Deus, ite post ipsum. Si autem 
Baal est, ite post illum. Et non respondit illi populus 
verbum : et dixit Helias ad populum dicens : Ego su- 
peravi * solus ἃ prophetarum Domini unus, et prophe- 
(e hujus. Baal quadringenti quinquaginta viri , et pro- 
phete iucorum quadringenti; dentur ergo nobis duo 
boves, εἰ eligant sibi illi unum , et demembrent , et im- 


B 


consuetudinem suam gladiis et novaculis usque ad e[fu- 
sionem sanguinis super se, et prophetabant usque dum 
transiret meridies ; et (actum est quomodo * tempus erat 
ut accenderel f sacrificium, el locutus est Helius Thes- 
bites ad prophetas dicens : Discedite amodo, εἰ ego 
faciam holocaustomata. Et discesserunt et abierunt ; et 
dixit Helias ad populum : Accedite ad me. Et accesse- 
runt omnes populi ad eum, et accepit. Helias duodecim 
lapides secundum numerum tribus Israel, sicut locutus 
est Dominus ad eum dicens : Israel erii nomen tuum. 
Et edificavit lapides, et restituit allare. Domini quod 
dissipatu:n fuerat, et fecit foveam, qu& caperet duas me- 
(retas seminis in qyro altaris et constipavit scizas δ su- 
per altare quod fecit , et demembravit holocaustum, et 
imposuit scizam , el stipavil super altare , ei dixit : Ac- 
cipite mihi quatuor hydrias aqua, et effundite super ho- 
locaustum, et super scisam. Et dixit : lterum. afferte. 
Et iterum attulerunt. ΕἸ dixit : Repetite tertio. El re- 
petierunt tertio, e( manabat aqua in circuitu sacrarii, 
εἰ foveam impleverunt aqua. Et clamavit Helias in 
celum, et dixit : Dominus Deus Abraliam , et 1saac , 
et [srael,exaudi me, Domine, exaudi me hodie in igne, 
μὲ sciant hb omnis populus hic, quoniam tu es Dominus 
Deus [srael, et ego servus luus, et propter te feci hec 
opera, el tu versasti 1 cor populi hujus retro. Et cecidit 
ignis a Domino de celo, et comedit holocausta, et scizas, 
el aquam qua eral in altare, ei lapides et terram linzit 
ignis : el cecidit totus populus super faciem suam, et 
dixit : Vere Dominus Deus ipse est Deus. Et dizit He- 


ponant eum super lignum, et ignem non. supponant; εἰ C lias ad populum : Suscipite prophetas Baul, nemo sit 


ego faciam bovem alterum, et ignem non supponam. Et 
clamute in nomine deorum vestrorum et ego clamabo in 
nomine Dei mei, et erit hic Deus quicumque exaudierit 
n0s in igne, hic erit Deus. Et respondit omnis popu- 
[us, et dixerunt : Bonum verbum quod locutus est 
Helias. Et dixit Helias ad prophetas confusionis : Eli- 
gite vobis vitulum unum et. facite priores, quoniam vos 
mulli estis, el clamate in nomine deorum vestrorum , et 
" ignem nolite supponere. Et acceperunt vitulum, et fece- 
funt; et invocubant in nomine Baal a mane usque ad 
vesperam, ei dicebant : Exaudi nos, Baal , exaudi nos. 
Et non fuit istis vox neque auditio : Et apposuit Helias 
T hesbites dicens : Invocate in voce magna pariter, ne 
forte occupatus sit, vel dormiat ipse, et suscitabitur. Et 


8 A Sabat. omissus versiculus, qui cum Greco D 


optime colizret. 
- b Non sumus vertentes dicit more Grecorum pro 
non vertimus, et vertimus pro evertimus; sicut ail 

aulo infra : Nos non evertimus Dei domum, sed tu ; 
14 est non perturbamus Dei domum, non confundimus, 
neque delinquere (ucimus Dei populum, quemadmo- 
dum vos Áriuni. Deinde paulo inferius vertere usur- 
p»t pro convertere, sic inquiens : Nec post tanta digna- 


tur semet vertere ad Deum, id est, converteread Deum, . 


et eum obsecrari, ut ipsi sit misericors. Til. et la Cerda. 
Adverte tamen in ipso textu editum fuisse nos sumus, 
eic., quam locutionem retinemus, cum et interpunc- 
tionis et sententi:e. ratio id postulet : error librarii 
forte irrepsit in notam Tilii, ubi non pro nos editum. 

c Pro supersum, id est solus inter Dei veros prophe- 
tas remansi et supersum , qui vos quadringentos falsos 
Baal prophetas viucam. Til. et la Cerda. 


PATROL. XIII. 


salvus ez illis. Εἰ susceperunt illos, et deduxit 1 illos 
Helias ad torrentem Cison, et occidit illos ibi; οἰ dizit 
ad Achab : Manduca el bibe, quoniam voz est pedum 
pluvie. Et ascendit Achab , ut manducaret et biberet : 
el Helias ascendit in Carmelum, et inclinavit se in ter - 
ram, el posuit faciem suam inter genua, et dixit puero 
suo : Ascende et prospice viam maris. Et respexit puer, 
εἰ dixit puer : Non k est nihil. Circumage te septies. 
Et factum est in. septimo , et ecce nubis pusilla, quasi 
vestigium hominis adducens aquam de mari, Et dixit illi 
Helias : Ascende ,et dic ad Achab : Junge currum tuum 
el ascende, ne comprehendat te pluvia. Et (actum esi 
hinc el inde, et celum contenebricavit ! nubibus, et ven- 
tis, et facta est pluvia magna : et plorabat εἰ ibat Achab 


4 Solus demit Latin. Sed retinenda vox , quz vim 
Grece dictionis μονώτατος egregie exprimit alteri 
voci unus conjuncia, quasi untssimus diceres. 

* Pro quando. Til. et la Cerda. 

f Sabat. ascenderet juxta Grec. ἀναβῆναι. 

5 1d est, collegit schizas, id est lipna quae tecuerat, 
et sciderat super altare. Nam σχίξειν scindere est vel 
secare, ei σχίζα lignum sectum , et in particulas 
discissum. Tl. et la Cerda. 

h Cum Graeco γνώτωσαν ; sciat legitur a Sabat. 

i Pro avertisti, ac si diceret, Propter malitiam po- 
puli ejus eum retro a te avertisti ; quae interpretatio ad 
versionem Hebraicam propius accedit. Til. 

) Deduzerunt. Vatic. 

k More Grzeco, pro. non est. aliquid, vel non est 
quidquam. il. et la Cerda. 

l fa est , celum tenebrosum el obscurum factum esi , 
sicuti flt adveniente pluvia. Jbid. ᾿ 


21 


815 » 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


δ 


in^ Israel, οἱ manus Dominierat in Heliam (HI Reg.xvin, A Dei, cognoscit Helias diligi se ἃ Deo : centra Achab 


48). Cognoscis in qua perversitate hodietusis manens 
in qua manseritel Achab : de tantis etenim signis ac 
prodigiis exhibitis pon dignatur gaudere eum popu- 
lo, sed dolet, cur Helias sacerdetes ac prophetas idole- 
rum fuerit ausus inter(icere : nec post ranta dignatur 
somet vertero ad Deum, sed magis adhuc ejus perge - 
quitur cultorem. Videt quia est Deus in lelia , et 
magis quesrit ejus animam. Conspicit prophetas Baal 
et lucorum fuisse damoniorum eultores, et illos ma- 
gis etiam exstinctos diligit, quam eum, quem tot mo- 
dis adverterat Dei domesticum. lta et tu eos dignaris 
diligere, quos hxresis Áriana secte vides homines, 
ei es Dei cultores quam acerrime persequens. Pauca 
de multis gestis iuter Achab et Heliara idcirco duxi 


Helis perseeutor ita est miser, ut in diabeli eemper. . 
potestate fuerit. Sic Athanasium juste puniri man- 
dasti quomodo et Jezabel Nabatheum * jaraelitem : 
8ie tu veros teetes produxisti contra Athonasinm, ot 
ili produxerunt ad quos scripseret Jegabel dicens : 
Jejunete ἴ jejunium, et sedeat Nabwheus in primo pe- 
pulo, οἱ collocate duos viros Alios iniquorum eontra 
eum , et testentur. adoersus eum dicentes : Maledixieti 
Dominum et regem; el deducite eum , et lapidetur, et 
woriatur (Ibéd. xxi, 9). Talia suat opera nune vestra 
Arianorum : reos nos dicitis, impingitis maMa, nec 
testibus falsis egetis, ipsi enim testes in omntbus 
falsi estis. Sic vos filii perditionis Arieni interficere 
tentatis Athanasium , quomodo Nabutheum Jezabel ; 


4ibi ingerenda, ut possis noscere ἢ vos, ex quo Deum B tamquam possetis omnia conspicientis effugere ma- 


dereliuquiti$, neque signis, peque prodigiis faeile con- 
verti ad eum, sed magis in vestris durantes erroribus, 
ut besiias iramanea s-vire in gregem Dei cultorum. 
Depreeamur te, Constanti, ne adiue in his tuis malis 
digneris demorari, sed magis emergas a turbinibus 
diaboli, ne illa ceomprehendant te mala, qu:» Achab et 
Jeazabel. Nec in eo dieas felicem te, quia potens sis ad 
Dei persequendos homines : quando videas potuisse ad 
petitum Heli: exstingui Achab et Jeaabel , εἰ tamen 
fuerint reservati , ut plenius οἱ Heliae Bei hoxuiBis to- 
lerantia fuisset beatifieata et illorum impleta impleta- 
tis mensura : quasi vero now possel Helias petere 
Deum, ut arderent persecutores religionis ejus idolo- 
rum cultores, ignem petit dari de coelo ad saerifieia 
consummenda ; illico descendit pluvia, qua uiennio fue- 
rat ablata et meusibas sex ; peut, ei illico datur aqua, 
quamplurima sigea fiumi; οἱ exstiugui Dei iaimici 
ad petitus Helio won peluerunt, cum etiam illos 
honoratos quinquageaarios ad Heli: dietum descen- 
dens ignis cousumpserd ἢ Vides hodie posse, quia 
persequaris Athanasium, vel noa te fulaiine aut quo- 
libet modo exstiugui ^, sed reservari ad boc, ut aut 
te convertas, aut omnis possit impleri iniquitatis tue 
mensura. Persequebatur Achab rex Heliam, ut tu 
persequess nunc Athanasium. Dixi nesape Jezabel 
ad Demini prophelam, posteaquim comperisset per 
Heliam illas virtutes exhibitas , et prophetas con[u- 
sionis atque religionum sacerdotes interfectos : Hac 
à χὠλὶ faciant dii εἰ hee mihi odaugeaut, εἰ won in lac 
hora cras posuero animam tuam, queradmodum animam 


Bum. Scis vindicasse Deum sanguinem Nobuihel, 
mortem ejus de manibus interfectorum exquisivisse; 
et arbitraris ex tuis manibus uon. Deum exquisite- 
rum sanguinem sscerdotis sui Athanasii? Kt & disi 
Dominus ad Meliam Thesbitem dicens : Surge et de- 
scende in obviam Achab regi [srael, qui est in Samarin, 
quid hic im vineam  Nabuthei descendit, ut poesidest 
eom. E! dices ad eun » Hec dicit Dominus : Quomodo 
eccidigti Nabuiheum, et possedisti vingam ejus, prepler 
hoc kac dicit Dominus » 1n loco in quo liaxerunt eanes 
ei auto sanguinem. Nabuthei, ibi. lingeni canes sangui - 
nem (uim, et. foruicarit lavabunt in sanguine mo. Kt 
dizit Achab ed Heliam : Si invemiati me, inimicus ^ meus? 
ki dixit Bebae : Invcui, quoniam cegitaeti [acere ma- 
ligue enie conspectum. Domini , ul exacerbaros eum. 


C Nec dicit Dominus : Ecce ego induco super 16. mala, 


et suecendam posl te ignem, ek désperdam (uum ?, Áchab, 
iningentem ad yarieieim, el contemplum,et reliquum in 
lerael : e dabe domum tuam sicut doen) Mieroboam 
filii Nobath, sicut domum Saba filii Acia, pro omni- 
bus exacerbationibus, quibua exacerbassi, et peccatum 
dedis in lsroel. Et ad Jesobel loeutus est Bomings 
diceus ᾿ Caues wmanducabuni eam aute murum larael i: 
€i worluos (uos in civitate wanducabun velucrce. εὐ 
(Ibid. 17). Quid tu, Constanti, dicis ad haec ? minera 
asiruis esee peceata tua, quam fuerunt Achab οἱ Jega- 
bel ? illi sacerdotes Dei sant. persecuti, interimerunt 
Dei domesticos, religionem Dei tulerunt, et idolola- 
triam staleerunt , populusa sverterunt à Deo, et tu 
hxc omnia fecisti ac facis. Sic nos tu vocas inimi- 


unius ex. illis (lbid. xax, 2). Sed quid audit Helias a D cos tuos quomodo et Achab Heliam, qui cum audisset 


Deo post quadraginta dierum ac noetium celebratum 


jejunium? nempe ut ungeret reges, per quos Achab 
et socii exstinguerentur. Est cum lielia misericerdia 


ἃ Jesrael. Latin. ei Sabat. uti Grae. et Vulg. 

b Pro cognoscere , sive nogse. Til. 

c Exstinguere legeudum videtur, 

d EL hic vereiculus a Sabat. prtermissus, qui a 
Graco aliquagtuq differt οἱ ferme congruit cuu Yulg. 

e Pro Noboth. lta et Josephus lib. 8. Autiq. cap. 
10, ex tribus Codd. Vatic. llegweberg. οἱ Busbe- 
quiano in edit. llavercampii. 

t Vers. Ant. Et constituite Nabuthe in. principem 


uli, uite... iniguMatis ex. diversolejus , ut 
fa um festimonium. penhibegna.... enedisit Deum ei 


' ore prephet2 Domini indignationem, dixerit : Si in- 


venisti me, inimicus Achab regi (Ibid. 20)? Nempe quia 
diceret : Noli idolis servire, sed Deo soli AbraAe, 


regem : et producite illum et lapidate. Lucifer aptius 
lic eum Graeco : Ἐν ἀρχῷ τοῦ λαοῦ, in prüauo populo; 
παρανόμων, iuiquoruMi ; χαταμαβτυρησάτωσφν αὐτοῦ, 
teslentur adversus eum ; el addit moriatur , ut Grac. 
xai ἀποθανέτω. 

€ {μιῆς versiculum, Et dixit Dominus ad Heliam 
Thesbiteus dicens , omittit Sabat,, qui cum Graeco e 
Vulgata cohazret, 

À Grac. ὁ ἐχϑρός pov. Legit Sabak. inimicum tibi. 

i 1d esi, id tuum est, usque gingeaeus, ctc. 

i Jezrael. Vauc. cuim Greco. 


' gw 


PRO SANCTO ATHANASIO LIDEB 1. 


1:000, et leraei : et nune quia tibi dicatur : Noli esse Α nos persequaris Domini sacordeles; cum in libro 


hereticus , sed esto Christianus , inimicos vocas, quod 
Abi idololatriam tradenti hxe ingerentur ὃ, qus fue- 
ribi iegesta ei per Heliam regi Achab; qui Achab 
dilexisset prefecto Heliam, si ejus idolis Domini pro- 
pheia cepneuissel servieudum, derelinguendum vero 
Deum. Negare 5 ti id non potes, quod enim si esse 
elegissemus quod ipse es, fuisses nos siggulari dilec- 
turus affectu. Quibus rebus iotelligeris esse &lius peé- 
filenti:, tenebrarum fons, gurges omnium n:3lorum, 
48put totius. nequitiz , sentina omniu blasphemo- 
yum, bzreticoram fomes, radix amaritudinis; arbos 
igni destinsta , quippe s»fferens [rueiua inortiferos ; 
inimicus Dei, hostis eeelesis , veritatis iaterpolator. 
pravitatis concinuator, injustitize amator, justilis ad- 


Paralipomenon secumdo igveniamus Hieroboam et 
ejus filios haec egisse. Sacra scripiura, Juda, inquit, 
ei Benjamin, ei levi, ei sacerdotes qui erant in omni 
Israel, cenvenerugt. e» omnibus finibus, quoniam derec- 
liguerunt ,levitg οἱ tabernacula sug ei possessiones 
«ugs, et abierunt od Hierobeam ἴ, quonia repellit eos 
BHieroboam, et filii ejus, ud non eorvirent Domino. Et 
€91s1uH ibé aacerdoles excolsorum , ol aimalacris , el 
da mouiis , cl vifulis, que» feeit Hiaroboam : oi projecit 
408 a € filiis lerael, ei a tribubus leraei, qui dederant 
cor suum querrero Dominum Deum ναοί (Bi Paralip. 
ΧΙ, 13). Non erit itaque admirandum, si tu pos vel 
Dobis divinitus cor misses porsequeris , si de re no- 
bis commissa nos pellis, si denique locis nostris or- 


versarius ; Loius in teuebras, et quidem inextricabiles B dines Dei imimicos eos, «ui tceum dereliquerunt 


£oniversus; factus vero verius templum omnium die- 
monum, quorum insnetu hsc cuneta, ut Aebab, 
perpotratus fueris mala, ae perpetreris. Sed nen diu, 
misi te converteris ad Deum, esse poteris impunilus ; 
"um oernas qus receperint Acbab ei Jeaabel. Si 
4pnim Achab, sicut ei fuerat prouissum ore Íleliz, 
interit, si canes comedunt Jezabel, tu eris ἃ. tauiis 
Mapunitus facinoribus? qui non solum non doles ia- 
teríecisse te Deo maneipatos, sed οἱ adbuc glorieris, 
existimans benc te fecisse. Nec mirum cum prowseius 
futurorum, cujus tu negator es, dixerit in Evangelio : 
Veniet ^ hora , μὲ omnis qui vos occiderit putet se off- 
eium Deo facore ; ud hoc (aciunt. quia nesciunt neque 
Patrem, neque unicum Filiumejus (Joan. xvi, €) : Sciens 


Deum, quando videas hae 1e implere ques fecerit 
Hieroboam. Quid est enim dicare : Fidem apud Ni- 
cetam damnate eonacri Mam, ed suscipio meam ; nisi hoc 
quod dixit Hiorobeam: Ki relinguitle Devm , et servite 
eimulacris meis? Quis tu bomo dicie: Dewmnote absen- 
lem, ineudi(um, inioceutem ? cono is, qui jam fidem 
apostolicam negaveras atque evangelicam; nempe is, 
qui traditionem beatorum destruxeras, quantum apud 
£e ac tuos esi, apostolorum : inde denique faciuin 
δεῖ, ut ad tantam venires vecordiam , quia fueris ut 
Hieroboam sine Deo. Caeterum si Deum babuisses, si 
ie cjus meminisses eullorem, numquam profeoto dice- 
res : Damnate innoceniem ; percetite inaudsium, abscn- 
tem, consacerdotem vesirum. Et ut videas Le gonesse in 


im, degens sine neiitia Dei persequeris Athanasium C Deo, unde et talia fierl mandaris, aecipe regem, cum 


véra tibi dicentem , ex tolo amantem Deum corde. 
&ie ei Acbab perseeutus Heliam. Sed vide exitum 
Melio atque inimici ejue Acbab. .Meliam conspice 
Arauslatum ad 4 amicitias Dei perfruemdas :ternas; 
δὲ RuBC Áchab torquetur in. exterioribus tenehris. 
Emi Helias de Dei gaudens amicitiis, et est Achab 
exeolveus perpetuas ponas. Erit sine dubio Athana- 
alus in convivie ubi est Helias, et (tu eris in loco illo 
sormeentorum, nisi tibi conaulueris , in quo detinetur 
dhohaeb , cujus in omnibus imitator reperieris *. lstud 
844 sapere, ut elegisses infelicitatem :ternam Achab 
. pegis, magis quam (rui felicitate perpetua, quam est 
eensecutus Helias? cujus trapslationem loquitur 
saeriptura in quarto Regnorum libro dicens : Eunti- 


00 pro meritis [uerit Deus euu&, accipe e£ ejus ob- 
seerationem ad Domini sacerdefea, quos populo Dei 
impellebat justum judicare judicium : conspice eiiam 
iuorum a ie contra ecclesiam institutorum judi- 
oium 5, et illius ministrorum actus, et poteris per- 
pendere, ei teoum mom immuadi spiritus sup, qui 
fuerua! cum Hieroboam. K4 hebétasu, inquit in libro 
&ecundo Paralipomenon, Josaphat in Jerusalem, et 
convereus eat, ei exiit in populo α Horsabes ssque ad 


' *ontem Ephrem, et consorti eos ad Dominum Deum 


patrum «uerum, ei statuit judices in omnibus civitati- 
bus Juda munitis, et per singulas civitates dixit judici- 
$us : Videte quid 1 vobie facietis : nen enim homini ju- 
Sicabitis, sod Domino, et vobiseum est in verbo, et 


bus autem. illis el loquentibus, ecce currus igneus, el D uunc sit timor Domini super vos, ut aersetis el facialia. 


βομὶ iguei , e£. aeparavit inler uirosque : οἱ oscendit He- 
ies in commotione quasi in ccelum : et Holiseus videbat, 
9l ipse clamabat, et dixil : Pater, puer, ugitator 1srael. 
Ii non vidit ewm amplius (IV Reg. n, 11). Non no- 
vus nobis tuum, hzretice, factum poterit videri, si 


* [ngerantur. Md. | 

b Negarel, ut totidem non posses. Id. corrupte. 
* € Vers. Ant. Hora mea, ut omnis, qui inlerfecerit 
ves, arbitretur obsequium prestare Deo; eed hac fa- 
ciunt vobis ; quia non noveruni Pairom neque me. Cum 


Cypriano ep. 56 congruit Lucifer usque ea verba,, 


sed hoc (aciunt, eic. 
4 Vide, quse de hac. re disserubinus ja Praefat. 
e Bperiris. Latin. T 


Neque enim est cum Domino Deo nostro iniquitas, 
neque persone acceptio, neque munerum aeceptio. Εἰ 
quidem ἐπ Hierusalem statuit. Josaphat de levitis, et 
sacerdotibus, et principibus Jsrael in judicium Domini, 
el judicare | habitantes in Jerusalem. Et mandavit su- 


f Roboam. Id. et recte ; in Graeco, Πρὸς Ἰούδα εἰς 
Ἱερουσαλὴμ, ubi Roboam regnabat. 

P A filiis Israel , demitur a Latin. e$ abest a Gr»co 
et Yuig. 

b Judicum. Vatic.. 

i Vos facitis. Latin. ut in. Grxco, ὑμεῖς ποιεῖτε. 
lufra : Vos facietis. 

j| Id est, ad judicandum, et αἱ judicent habitatores 
Jerusalem. ἘΉ. 


ΘΗ 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI E 


848 


per eos dicens : Πα facietis in timore Domini, in corde A cum illis librum ! legis Domini, et pertransierunt in ci- 


perfecto; el omne judicium quod acceptum (uerit super 
tos a fratribus vesiris, qui habitant in civitatibus suis, 
inter medium sanguinis eL sanguinis, inler medium 
legis, in mandatis ac justificationibus, εἰ ad judicia : 
et distinguetis eis δ, el non peccabunt Domino, el non 
eril ira super vos et. (ratres vestros : sic facite, et mon 
veccabitis. Ecce Ámarias sacerdos princeps super vos 
in omne verbum Domini, et Jubadias P filius Zmabel, qui 
princepsest domui Judain omneverbum regis : et scriba, 
el levit& in conspectu vestro. Con(oriamini et facite, et 
erit Dominus vobiscum cum bono (1l Paralip. xix, 4). 
Numquid dixit ad Dominisacerdotes, vel ad regni sui 
principes, vel ad ceteros judices : Condemnate justum, 
persequimini innocentem , damnate ; interficilte omnes 


vitates Juda, et docebant populum. Et factus est pavor 
Domini in regnis εἴτα, et in circuitu Juda, et non 
bellaverunt Josaphat : ei ab alienigenis afferebant € 
Josaphat munera, et argentum , e. dona, et Arabes 
a[ferebant illi arietes ovium septem millia septingentos; 
el erat Josaphat ambulans magnificatus usque in al- 
tum (Ibid. 8). Quid tu tale facis? nempe misisti per 
omne regnum tuum, ut cuncii mandata Dei despue- 
remus, susciperemusque praceptum iuum, quod 
tentaret impugnare Domini preceptum. Josaphat 
misit principes virtutis regni sui, misit consiliarios 
suos, misit levitas ac Domini sacerdotes, obsecrans 
ut cuncti cultores Domini fuissent in regno suo, ut 
omnes unanimes Deo tantum semet praeberent fa- 


credentes in Deum ? Numquid dixit : Amate, quod non B mulos ; mittit etiam librum sacra legis per glorio- 


amat Deus; odite justitiam, diligite injustitiam, sicuti 
dicis tu? Aut numquid negare poteris te dixisse, 
Damnate Athanasium absentem, inauditum ? Josaphat 
Deo dicatus rex Judx dicit secundum Domini judi- 
candum legem ; et tu dicis in apostasiam conversus 
rex, Dümnate inauditum. Pone interea, Constanti, 
hodie in corpore esse Josaphat regem, et utrosque 
vos dicere ad nos, ille quidem hzc : Videte quid vos 
facietis : non enim homini judicabitis, sed Domino, et 
vobiscum es! in verbo, εἰ nunc sit timor Domini super 
v0s, ul servelis et faciatis. Neque enim est cum Domino 
Deo nostro iniquitas, neque persone acceptio (Ibid. 6); 
tu contra esse damnandun i dicas inauditum, et eum 
quidem quem etiam ipse scias innocentem ; cui obe- 


sum Moysem 'traditum, ut nihil extra fecissent 5, 
quam quz fieri mandasset Deus. Tu non solum le- 
gem Domini inveniris impugnasse, quz? przecepit in- 
nocentem et justum non necandum, sed et ipsum 
dereliquisse Deum ; siquidem non sis apostolicam te- 
nens fidem, sed Arii perfidiam. Ille populum erran- 
tem ab idolis convertit ad Deum, tu populum Deo 
dicatum conatus es facere apostatan, quod es tu, 
lioc est, sacrilegus. Persecutus es atque persequeris 
Athanasium, ejus sitiens cruorem. Sed vide quid 
Spiritus sanctus dicat in nono psalmo, in quo tu 
mihi specialiter descriptus esse videris : Dizit im 
corde suo : Non movebor a ! seculo in seculum sine 
malo, cujus os maledictione plenum est, et amaritudine 


dire poterimus nos antistites Dei? nos, quos ante po- C et dolo : sub lingua ejus labor et dolor : sedet in insi- 


pulo suo ore Jeremi:e promiserat dicens : Et dabo vobis 
pastores secundum cor meum, el pascenl vos, pascentes 
cum disciplina (Jer. qi, 15). Cui, inquam, obedire- 
mus, tibi ne an Josaphat dicato Deo viro, qui id nos 
facere compelleret, quod meminissemus fleri man- 
dasse Deum? Si itaque ilium cognoscis Domini im- 
plere przecepisse mandata, te vero exstitisse non 
solum Dei mandatorum destructorem, verum etiam 
ipsius desertorem, superest ut videas, quis vestrum 
fuerit homo Dei, quis ejus clementiz fecerit volun- 
tatem. Legimus scriptum sic de illo : Et factus est 
Dominus cum Josaphat, quoniam ambulavil in viis pa- 
iris sui 5 primis, et non quasivit simulacra, sed Domi- 
num Deum patris sui, et in mandatis ejus ambulavit, 


diis cum divitibus in occultis, ut interficiut innocen- 
tem. Oculi ejus in pauperem respiciunt : insidiatur in 
absconso sicul. leo in. spelunca sua; insidiatur ut ra- 
piat pauperem, rapere pauperem, donec adducat eum 
in conversatione sua : in laqueo suo humiliavit eum, in- 
Clinavit se, et cadet dum dominatur pauperum. Dixit 
in corde suo : Oblitus est Deus, avertit faciem suam, 
ne videat usque in finem ( Ps. 1x, 6, post 21). An si in 
hac perseveraveris nequitia, non erit dici dignum de 
te : Arertit. faciem. suam ne videat usque in finem 
(Ibid.)? Tanta sunt funera tua, Constanti, ut com 
dicitur in psalmo decimo ex persona populi nostri : 
In Domino confido, quomodo dicitis 1 anime meer, 
Transmigra in montem sicut passer? quoniam ecce pec- 


el non sic ἃ opera lsrael : et direxit Dominus regnum T) catores intenderuntk arcum, paraverunt sagittas suas in 


ejus : el dedit omnis Juda munera Josaphat : et (acie 
sunt. illi divitie et gloria multa : et exaltatum est cor 
ejus in viis Domini, et adhuc amputavit et * [ucos a Juda : 
et tertio anno regni sui misil. duces suos, et filios vir- 
tutum (11 Paralip. xvii, 5). Et infra : Et cum illis Eli- 
masat, el Joram sacerdoles, et docebant Judam, et 


^ Eos apud Sabat., sed Grzc. αὐτοῖς. 

b Zabadias filius Ismael. Latin. cum Graco. 

c Patris sui David. Id. cum Vulg. 

4 Sicut. Id. et Til. 

* Particula et deest apud Sabat. qui legit etiam de 
Juda pro a Juda. 

! Erat liber legis, apud Sabat. 

8 lia Gracus : Aró τῶν ἀλλοφύλων ἔφερον. 


pharetra, ut sagittentin obscuro rectos corde (Psal. χ, 9); 
tu mihi descriptus esse cum scelerum tuorum partici- 
pibus videaris. Cognoscimus etenim vos Arianos 
esse temporis nostri antichristos : aut si non is es, 
qui merearis numerari inter antichristos, zstima ἢ 
Dei unici Filii negator. Dicit Spiritus sanctus per 


^ Pro facerent suo more. Til. 

| Vers. Ant. De generatione in generationem... in 
occulto... in occulto sicut leo in cubili suo... aupe- 
rem dum abstrahit illum. In laqueo affliciabit illum... 
dum dominabitur, eic. 

j Vers. Ant. Dicetis. 

k Vers. Ant. Tetenderunt... sagittas in pharetrám. 

| Es tamen : Latin. et recte ; sed Til. brasis, in- 


849 


PRO SANCTO ATHANASIO LIBER I. 


850 


prophetam : Dominus in templo sancto suo, Dominus A malo, ét labia tua ne loquantur. dolum : el averte a 


^ in celo sedes ejus : oculi ejus in pauperem respi- 
ciunt, et 5 palpebre ejus. interrogant filios hominum. 
Dominus interrogat justum et impium: qui autem dili- 
git iniquitatem, odit animam suam (Psal. x, 5). Et tu 
statuisti eum puniendum, quem nec ipse cognoveris 
reum, nisi tantum in eo, quod tux blasphemi:e re- 
stiterit, factum apud te mortis reum. Audi dieere 
Dei spiritum : Qui autem diligit iniquitatem, odit ani- 
mam suam (lbid. 6) : et cogis iniquitatem amare 
inagis quam justitiam. Si non est injustum damnare 
inauditum, accusantibus vobis hareticis, catholi- 
cum convince. Ego etenim cum adhuc scriptum in- 
venio : Pluet super peccatores laqueos : ignis, et sul- 
phur, et spiritus procellarum, et * pars calicis eorum : 
quoniam justus Dominus, et justitiam dilexit : equita- 
tem vidit vultus ejus (Ibid. 7); te atque omnes tecum 
facientes in hac partie esse cognosco. Veniet utique 
super vos ignis et sulphur, et spiritus procellaruin, 
nisi conversi fueritis ad Deum, quia sit pars calicis 
vestri negatorum unici Filii Dei, ejus οἰ νη ma- 
jestatis dicatorum persecutoribus : qui cum sciatis 
Deum justum, justitiam diligere, amare zquitatem, 
vos censueritis damnare innocentem, persequi Do- 
mini fidelissimum sacerdotem. Diligite, inquit, Do- 
minum, in psalmo xxx. Spiritus sanctus, ommes 
sancti ejus, quoniam veritalem requirit Dominus, et re- 
tribuet. facientibus ἃ abundanter superbiam (Ps. xxx, 
94). Et tu nos impuleras ad interficiendum inno- 
centem, ad superbiam tuam possidendam. Non enim 
te negare possis esse superbum, cum et in Dei cul- 
tores funestas miseris manus, et evangelicam fidem 
deswuere fueris conatus, atque firmare h:xreticam. 
In xxxi psalmo non legeras : Diligit Dominus * mi- 
sericordiam el judicium, ei misericordia Domini plena 
est terra (Ps. xxxii, 5); ut juberes damnari absen- 
tem ? Cognosce per hzc opera tua quam sis incon- 
sideratus, quamque Lux salutis hostis, qui cum 
scriptum memineris : Quis est homo qui vult vitam, 
el amat f. videré dies bonos? prohibe linguam tuam a 


uit, rudis est, quasi dicat : Tu mihi videris ille esse, 
de quo Psalmista loquens de Antichristis verba (acit : 
vel etiam : ZEstima num fu is es qui merearis mume- 
rari inier Antichristos, qui Dei wnici Filii negator 
existis. 
α Omittitur Dominus in Vers. Ant., sed legitur in 
Graco et Vulgata. 
b Et deest in Vers. Ant. et Vulgata. 
c Et omittitur in Vers. Ant. et Vulgata, ubi justi- 
tias legitur pro justitiam. . 
ἃ Vers. Ant. His qui abundanter faciunt auperbias. 
e Dominus omittunt Vers. Ant. οἱ Vulg. ubi mise- 
ricordia vantum legitur pro et misericordia. 
f Vers. Ant. Cupit... Cohibe... dolum. Deverte. 
& Vers. Ant. Sibi... ut inveniret iniquitatem suam... 
odiit. 
hb jloc dicit sipewxac, cum eum injustissimum, 
atque impiissimum judicet, quia absentem, et, quod 
prius est, innocentem damnari voluerit Athanasium. 
il. 


i Scariotem, iota ablato, dicit, οἱ ita sepissime 
nomina propria corrumpit, ut tunc vulgus loqueba- 
tur. 14. Pro [scharioten, gaudens dimidiare. Unde 
atriculus opud Arnobium pro histriculus, trionem prd 


malo, et fac bonum (Ps. xxxim, 15); tu tameo non 
quietem capias hzc gereudo, quz te prohibuerit ge- 
rere Deus. lloc est nolle videre dies bonos, hoc est 
nolle vitam, hoc est petere sibi tribui mortem. Cum 
itaque sis talis, qui ad mortem zternam hautiendam 
curras, etiam in xxxv !u milii videris esse prxosten- 
sus. Dixit injustus, ut delinquat in semetipsum 6 : non 
est timor Dei ante oculos ejus : quoniam dolose egit in 
conspectu ejus, ut inveniatur iniquilas ejus et odium. 
Verba oris ejus iniquitas et dolus : noluit intelligere, 
ut bene ageret : iniquitatem meditatus est in cubili suo, 
assistil omni vit non boug, malitiam autem non odivit 
(Ps. xxxv, 2). Qualis es adverte, justissime ^ impe- 
Talor, propter queni esse dicta sentiantur etiam illa 


B quae iu Scariotem ! Judam et populum Judzorum 


fuerint- dicta. Quomodo potueramus , Constanti, 
damnare innocentem ad superbis tua consilium ? 
cum sciremus scriptum apud David : Ostende i mise- 
ricordiam tuam scientibus te, εἰ justitiam tuam his, 


᾿ qui recto sunt corde. Non veniat mihi pes superbia, et 


manus peccatoris ἃ non moveat me : ibi ceciderunt 
omnes qui operantur iniquitalem, expulsi sunt nec po- 
terunt ! stare (Ibid. 44). Quid dicis? talis est mise- 
ricordia Dei ac justitia, ut absentes et inauditi dam- 
nentur? ei quidem innocentes, quos punire nec 
pr:esentes licet. Sed quid mirum si hzc fleri man- 
dasti, homo nesciens Deum ? Quid mirum, si igno- 
rans ejus misericordiam atque justitiam, przceperis 
perversa fleri, iniqua, injusta ? Non te a tanto potuit 


C removere scelere psalmographi sermo dicentis : Ibi 


ceciderunt omnes qui operantur. iniquitatem, expulsi 
sunt nec potuerunt stare (Ibid. 15)? nec ille in trige- 
simo sexto : Desine ab ira, et derelinque * furorem ; 
noli emulari ut maligneris, quoniam qui malignantur, 
exterminabuntur (Ps. xxxvi, 8)? Hac itaque legens, 
quia pro nihilo habenda statuta censueris Domini, 
idcirco te esse judico illum, de quo dictum est : Ob- 
servabit peccator justum el stridebit Ὁ super eum den- 
tibus suis; Dominus autem deridebit ? eum, quia. pro- 


histrionem. Gloss» veteres apud Isidorum : Strio, 
mimarius, ferme scenicus. Scarioth eiiam dixit S. 
Odo Abbas. Cluniac. serm. de Magdal. : Quod vero 
Judas Scarioth contra hanc sanctissimam mulierem in- 
dignatus dicere. Inde etiam Syaniscus pro Hispdwis- 
cus, aut Hispanicus, ut cum dixit Anastasius in Be- 


D nedicto 11], Spaniscas, qwe pendent super altare. 


ltem. vestem 46 Spanisco ornatam : id est, de velo 
Hispanico; ut enim erant vela Tyria et Alexaudrina, 
ita ei llispanica. La Cerda. 

i Vers. Ant. Protendit misericordia (ua. Greec. 
cum Lucifero, παράτεινον τὸ ἔλεός aov. 

k Vers. Ánt. Peccatorum... omnes operantes. 

| Hic cum Vers. Aut. poterunt ; sed paulo infe- 


rius potuerunt cum Graco δύνωνται. 


m Vers. Ant. Derelinque indignationem : ne emule- 
ris ul nequiter facins, quoniam qui inique agunt, elc. 
Lucifer propius ^d Grac. furorem. θυμὸν, πὶ maligne- 
ris. ὥστε πονηρεύεσθαι ; qui malignantur, οἱ πονηρενό- 

yOt. 

Ὁ Grzc. cum Lucif. Βρίξει. Vers. Ant. fzemebit. 

? Vers. Ànt. Irridebit eum, quoniam. prospicit ee 
quod veniat. Sabat. quoque legit, quóniam prospicit. 


LUGFERI EPISCOPI CALARITANI 


spicit quia veniet diesejus (Psal. xxxvi, 42). Inter illos A vos persecutores Dei servorum, anici Filii Dei nega- 


te habemes, de quibus dietam cerno : Gladi«m evagi- 
naver&nt peccalores, intenderunt arcum ^ ewum ut de- 
jiciant inopem εἰ pauperem, et trucident rectos corde : 
gledius eorum intret in corda ipsorum, et arcus eorum 
confringatur. Mekus Ὁ est modicum justum super di- 
vitias peccatorum multas : queniam brachia peccato- 
rum conterentur (ibid. 14). Ta inter istos inimicos es 
Domini constitutus, quos deserihit Dei Spiritus ad- 
hue infra : Jnimici Domini moz ut * honorebuntur 
et ezaliabuntur, deficientes ut. fumus deficient (Ibid. 
20). Considera tandem te eum omni tua sublimitate, 
nisi temet correxeris, ut (üumem interiturum, quippe 
Dei inimicum. Adhuc de te scriptum video, quod 
nisi conversus poemitueris, venturus sis ad nihilum : 


tores serpentibus et aspidibus comparetos; et non 
tandem times ad Dei te transferre domum? non te, 
qui «nus esse monstraris ex illis aspidibus, ita for- 
1nas ad diaboli calcandum caput, que possis dignus 
elflei regnare inter eos, quorum Joannes narrat glo- 
riam : |n sua k propriavenit, et sui eum non receperunt; 
quoiquot autem. receperunt eum, dedit i(lis potestatem 
filies fieri Dei, qui credunt in momine ejus (Joan. v, 11)? 
Nou memineras scriptum ἰδ Lvwi gsalmo : Dews 
[ srael, intende ad visitandas omnes gentes, non miserea- 
ris omnibus qui operantur iniquitatem (Ps. uvm, 6); ut 
juberes dandam in absentem sententiam? mec ΣΙ 
commonere pariter atque increpare Spiritum sanctum 
per hzc verba cognoveras : (Quousque irruitis in ho- 


Vidi impixm superexaltatum et elevetum super 4 ce- B minem? interfcitis ἃ unmersos (Ps. ixi, 4)? Timor, 


dros Libani : et transivi, et ecce mon erat ; et quessivi 
eum, et mos est inventus locus ejua (Ibid. 55). Tu es, 
inquam, ille, Constanti, de quo etiam hzc dicta vi- 
deo : Conspicit * peccator justum, el querit mortifi- 
care eum : Deminus auem noa derelinquet eum in ma- 
nibus ejus (léid. 52). Dicit propheta plenus Spirita 
sancto : Noli emelari inter maliquan'es, neque aela- 
veris ! (acientes iniquitatem : quoniem. tamquam [8- 
num velociér arescent, et. sicul olera herbarum cite 
decidemt (lbid. 1). Et dicitur ἃ 16. Constantio de- 
siruciore Dei religionis, Meos imitamini? Quis vos 
imitetur, aisi qui velit. vobiscum tamquam olera 
herbarum asrescere? Quis? nisi qui velit Dei iudizna- 
uone deleri? Si vere utique dicil: d ueditiam loqui- 


inquit Salomon , Domini, initium sensus; sapientiam 
autem οἱ disciplinam impii spernunt (Prov. 1, 7). Hine 
disciplinam et sapientiam spernis, quia sis sine Dei 
timorc. Hinc impius esse sacris describeris litteris : 
impius utique, quia non solam ipse deserueris Dewm, 
sed et qui * colentes illam tam infeste persequaris. 
Vse tibi quia cum illis esse inveniris, de quibus ia 
Proverbiis lego : Fili, mon te seducant viri impéi, ne- 
que acquiescas, si te rogaverint dicentes : Veni, com- 
munica nobiscum senguineni, abscendamus autem. in 
lerra virum. jusitm injuste : degintiamus ^ autem il- 
tm, velut inferi vivum (Ibid. 10). Quid te Arianorum 
Judsorum imitatorum deleciaveret , Constanti, ut 
bas illoram impias audiens voces sd effundendum 


mini, juste ^ judiceie. filii homimum (Ps. Lvu, 9) : δὲ C sanguinem Dei servorum (fuisses eosdem secutus? 


iu in. innocentis easurgis necem. Dubitaro itaque 
non poterit te esse ex illis ad quos dicit. Spiritus 
sanclus : Kien ἐν corde éniquilates operomini, in 
lerra. iniquitalem wanue vestre concinnant. Alienati ^ 
sum! peccalores. ab utere, erraverunt a veutre, locuti 
sunt falsa ; ira illis secundum similitudinem serpentis, 
sicnt aspidis surda, et obturantis aures suas, que non 
exaudivit vecem  incantantium incantatoris 1, que in- 
cantatur a sapiente, Deus conterat à dentes eorum, ín 
ore ipsorum molas leonum confringet Dominus : ad ni- 
hilum  senientes ut aqua decurrent, intendit arcum 
sum donec infirmentur. Sicul cera liquefacia auferan- 
Iur , euper eos cecidit ignis, non viderunt solem (bid. 5). 
Audis te cum tuís ad nihilum venturum, ut jam illi 


Gur noa consilia audisti Salomonis dicentis tibi? 
Nec abieris vias cum illis, nc declinaveria pedem (uum 
ad eemiles eorum : non enim inique lenduntur retia 
avibus : ipsi enim qui homicidii participes sunt, thesau- 
risani sibimelipsis mala. Η ὦ sunt vie omnium consum- 
mantium iniqua : sua enim impietale suam. animam 
auferunt ([bid. 15). Et iterum : Quanto tempore in- 
nocentes ? lenueriu justitiam, non. erubescent ; insi- 
pientes autem dum contumelia capidi sunt , impii facti 
oderunt intellectum, et. subjecti facti sunt. opprobriis 
(Ibid. 22). Tu tibi, Constanti, bxc quzsisti oppro- 
bria, tu temet damnasti, qui precepta contemuens 
Dei, malodictis Judaoraim discipulis hzrere censue- 
ris Arianis, cum quibus digne adhuc lixc audis : 


venerunt, quorum esse delegeris imitator. Conspicis D Nam,quoniam vocabam, rec obediebatis; et exteude- 


* Vers. Ant. Kt tetenderunt... et trucident. justos 
corde. Framea... in cor. 

b [d est, prestat justum. esse. modica bona. possi- 
dendo, quam injeustum esse, et ingentes divitias cum 
peccatori$es possidere. Til. Sed aptias fortasse, melius 
est modieum justum, id est, bene partem. Vers. Ant. 
et Sab. modicum jeste. 

€ Vers. Ant, statim legit pro mos αἱ. 

d Vers. Ant. Sicut, 

* Vers. Ànt. Considerst... et perdere eum ; Domi- 
"n son relinquet. τας. θανατῶσαι, ut Lucif. mor- 
n ficare. 

Ü Amudlatus (ueris pro àelaveris, et cite pro velo- 
eiter, in Vers. ÀÁnt. 

8 Vers. Ant. Justa. 


mm * Vers. Ant. Abalienati... serpentium, sicut aspidea 


surde οἱ ebiurantes. 

| Vers. Ánt. Et venefici, qui incantantur, etc. in 
Greco numerus síugoal. ot in vers. Lucif. 

j Vers. Ant. Conierel dentes corum in ore ipsorum, 
molas leonum cónfregit... devenient velut aqua decar- 
rens, intendens... aufcrentur : super cecidit ignis, et 
non, ete. 

k Vers. Ant. In propria... dedit eis... his qui, 

Pid Ànt. e£ inlerficere. Graec. Φονεύετε eum 


9 Et colentes. Vaiic. 

n? Vers. Ant. Absorbeamus vero eum tamquam ἐπ- 
[ernus viventem. 

* Vers. Ant. Simplices obtinent... im eniss au- 
tem, contumelia cum siM cupidi, impii effecti odio ba- 
bucrunt sensum, ot obnoxii... increpatiaontbus, 


855 


PRO SANCTO ATHANASIO LIBER 1 


854 


bam verba, nec altendebatis : sed. irrita. (aciebalis mea A peri, irritat ewm, qui (ecit illum (1bid. 51); ut inno- 


consilia, meis aulem increpationibus won intendebatis. 


Jtaque et ego vestra perditione ridebo : gratulabor 


aulem adversus vos, cum venerdi vobis subito tumulime, 
eversio autem similis precelle, cum advenerit autem 
vobis interitus : erit enim cum me invocabitis, ego uu- 
lem nen exaudiam ; querenti me mali ei non inwenient. 
Uderani enim sapientiam, verbum autem. Domini non 
ussumpseruni, neque voluerunt meis consiliis inten- 
dere : spreverunt enim meas increpationes : ideoque 
edent vie sue fructus, et sua impielate saturabuni ani- 
mas. Nam quia decipiebant parvulos, interficientur 
(Prov. 1, 24). ]nterfici certe tecura. merebamur, et 
quidem a Deo, si tecum Dei hominem fuissemus per» 
secuti, Sed quomodo istud fecissemus? qui scieba- 


centem tecum nos interficere traheris? Si enim con- 
tumeliam facienti irascitur Deus, quanto magis ei 
qui interfecerit cjus sacerdctem ! Scriptum adhue 
non relinebas : Jnitium vig bona, facere justa ; ac- 
cepla autem sunt apud Domin.m magis quam immo- 
lare hostias (1b. xv1, 5) ; ut tu injusta nos facere co- 
geres? Sed et alio loco : Qui justum vocat Ὁ injustum, 
injusium autem αἱ justum , abominobilis est apud 
Deum (1b. xvii, 15). Abominabiles sine dubio esse- 
mus, $i te justum pronuntiaremus, et virum Deo 
acceptum Athanasium injustum judicaremus. Mirari, 
inquil, personcm impii non est bonum, neque sancitum 
declinare justum in judicio (Ib. xvm, 5). Tu dicis 
contra qui in impii persona videris descriptus : 


mus scripuim : Noli fabricare in emicum tuum mala, B Damnate insontem , imitati meam injusti personam : 


in incolam et confidentem. Noli inimicitias exercere 
adversus hominem sine cawsa, ne quid (ibi operetur 
malum (16. m, 29). Aut numquid non erat sine 
causa, si prout insanus furor cohzreticorum luorum 
per te jusserat, in innocentem  mertis tulissemus 
sententiam? Vz tibi, quia dictam de (8 perseculore 
nostro video : Oculus contumeliosus, lingua iniqua, 
manus sunt ^ effundentes sanguinem justi, el cor (abri- 
cans cogitationes malas, et pedes [estinantes ad male 
faciendum (1b. vi, 17). Legisti : Fili, honora Domi- 
num, et valebis : preter eum me timeas alierum (Ib. 
vn, 1); et tamen te timeri voluisti, Deum vero con- 
temni. Unde etenim selum Deum potuerimus repe- 
riri metuentes, &i minis Iis seuecumbentes, absen- 


el licet hzc nos facere coegeris, qu: nobis possent 
Deum quarere iratum, tamen hortamur te inimicum 
sospitatis nostri, ex impio pium fieri, salvum ex 
egro, vivum ex mortuo, religiosum ex sacrilego. 
Uude, inquis, bzc assequi potero? quibus rebus? 
Desine persequi Dei domum ; desine proscribere, de- 
portare, interficere ejus servos; fatere te -Christia- 
num, exsecrare nobiscum catervam commento dia- 
boli qux$sitam Arianorum; crede sicuti credimus 
nos, qui ex beatorum Apostolorum successione su- 
mus episcopi ; confitere wricum Dei Filium, sicuti 
illi confessi sunt, ac nos confitemur ; et veniam con- 
sequeris tantorum scelerum. Legisti enim apud Sa- 
lomonem : Mors οἱ vita in manibus lingue (Ibid. 21), 


tem, insuditum, et quidem eum, quem sciremes ju- C et apud beatum Paulum : Corde creditur ad justi- 


sium, damnaremus? Salomon dicit : S(atera doli 
abominatio es! ceram Dowino : pondus autem equum 
acceplim est ei (Ib. xi, 1). Tu centra mandare von 
dubitas, Damnete injusto judicio virum, hoc rectum 
putans, quod perversum e«t. Adbnc Salomon de te 
ac libi similibus : Vie insipientium reci& coram 
ipsis : exaudit autem. consilia sapiens (1b. xu, 15). 
Damnate, inquis, Athanasium : et quidem ubi va- 

re Aon potuisti iagenio delestand:ze subiilitatis 
tuse, viribus imperii 1ui ceepisti. De te itaque scri- 
ptum aecipe : Malus cum contumelia agit mala (1b. 
xii, 10); ei iterum, quod temet sic laqueo jam neca- 
veris, hs»reado Arianis, sicati οἱ Judas Scarioth Ju- 
dais : Les sapicnti (ons «αἰ vue, stultus autem laqueo 
morietur (Ibid. 14). Adbue dicitur de te: Fez audax 
incidet ín mala (Ibid. 17). Utique incidisti in brc 
mala, quia ailil sapieniiao libi reliqueris, negando 
"nieum Dei Filium, sed totum temelL verteris ip 


stultitiam, qu: res effecerit [6 mactare Deo charos. . 


Scriptum est : Sapiens timendo declinabit a& «alte, 
insipiens autem miscetur confidens iniquo (1b. xiv, 16). 
Nen legeras scriptum : Qui contumeliam facit pau- 


^ Sunt delet Sabat. 

b Vers. Aut. Judicat... injustum vero justum, exse- 
crabilis. 

€ Vers. Ant. In salutem. 

d Pro falsi criminis accusare Athauasium, et ei in- 
jeriem facere. Til. 

6 Ex Latin. et Til. antea meus. 


tiam, ore autem confessio fit ad salutem * (Rom. x, 10). 
Meministi scriptum : Testis falsus non impunitus erit ; 
el qui accusat inique, non effugiet (Prov. xix, 5) : et 
tamen fuisti ausus in(iciari 4 Athanasium. Non enim 
nobis fuerat aliqua causa cum collegis sectae tua: 
Arianis, cum eosdem jam pridem Dei potentia cum 
Ario apud Niczeam, tempore quo non solum contra 
blasphemiam vestram, sed et contra omnes h:zereses 
fides descripta est, przuniverit. Non, inquam, nolis 
cum illis pseudoepiscopis, inimicis Dei, magistris 
tuis, aliqua fuerat quasiio, ut iterum contra eos- 
dem confligeremus, quos semel Deus pepulerat de 
populo suo. Itaque nunc nobis tecum est ratio, 
quia ie auctorem institueris, quod enim Atliana- 


D sius fuisset reus *: quem inauditum quia punire no- 


luerimus, homo qui temet testem scires falsum, ut 
fera immanis ac bellua coepisti nos cum Athanasio 
velle punire, tamquam frendoribus f tuis possis 
servorum Dei vigorem superare. Licet enim Salo- 
mon dicat: Regis 5 mina similes suni gemitibus leonis 
(Ibid. 19) , tamen gemitus tui leonini contra 108 ha- 
bere virtutem non poterunt. Quare? quia sis tu prte- 


{14 est, rabidis clamoribus. Vox barbara a verbo 
Latino frendo; frendens enim dicitur, quod minande 
frangat dentes ; ita Isid. in Etymol. ὃ 

& Vers. Ant. Iniqui regis minitatio similis rugitei 
leonis. Alius Interpres Gr:ec. in-Hexapl. pro rugitut, 
βρυγμῷ, habet στεναγμῷ propius Locif. vers.; et gaulo 
inferius Grac. est ἀπειλὴ, mina, ubi Vers. Àot. ira. 


855 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


858 


cursor antichristi, et nos sumus milites Christi. A ptum : Libera eos qui ducuntur ad mortem, εἰ redimere 


Quare ? quia homines Dei vincere non valeas tu per- 
secutor ejus religionis. Item alio loco, Nihil, inquit, 
interest inter minas regis et iram leonis ^ (Prov. xx, 2). 
Quid lioc ad Dei servos, qui prxter Deum neminem 
esse timendum statuerimus? qui in manu Dei animas 
positas nostras meminerimus? possunt rugitus tuos 
timere coariani tui , quia sitis sine notitia Dei, quia 
sint minime arma ^ Dei induti. Ceterum Dei domes- 
tici ridemus rugitus tuos leoni similes. Quare? quia 
feram te coguoscentes, cujus rugitus babere descri- 
beris, rideamus te magis sub figura hominis consti- 
tiitam rabidam feram cernentes, quam timeamus, 
necesse est. Sedsi non es fera sub imagine latens 
hominis, dicito. Legisti apud Salomonem : Miseri- 


eos qui interficiuntur , ne parcas ἃ, Si autem dixeris , 
Nescio hunc, scito quoniam Dominus corda omnium 
novit : et qui figuravil spiritum omnibus illis, scit om- 
nia , qui reddit. unicuique secundum opera ejus (Ibid. 
xxiv, 11). Ad hzc, tc dicente, Damnate Dei culto- 
rem, derelinquite fidem apostolicam, suscipite perfidiam 
meam , utique te aperit esse hominem pestilentem. 
Deus nohis subvenire * vult in pressuris atque an- 
gustiis constitutis; et tu eos, quos benefacere opor- 
tet, male facere urges, et quidem admovens ea, qu: 
timere f posse existimaris. Adverte jam si non in te 
sit morbus ille qui vocatur pestis, est morbus ad hoc 
valens, ut non solum corpora, sed et animas morbi- 
das possis efficere , eorum videlicet qui te velint au- 


cordia et veritas tulela est regi, et circumeunt justi B dire dicentem : Damnate Domini autistitem, repudiate 


sedem ejus ([bid. 28). Cum te contra caterva ma- 
lignorum cireumsepserit Arianorum , et esse cerna- 
mus3 misericordie punitorem, veritatis exsecrato- 
rem , quid esse aliud te judicabimus , nisi feram ac 
belluam ? excitaris in nos, ut leo rugiens, quod mi- 
sericordiam et veritatein diligamus, quod non inno- 
centem et justum puniverimus, et arbitraris non te 
esse immanem feram ac belluam sevissimam? Sed 
que te voluntas ad hzc perpetranda perduxerit, 
prorsus videre non possurn, ut totius justitize episco- 
pum catholicum, Domini sacerdotem fuisses tali 
exitio persecutus. Numquid non memineras scriptum: 
Facere justitiam, et veracem esse, placet Deo magisquam 
hostiarum sanguis (Ibid. xx, 5)? Displicet tibi Atlia- 


fidem quam semper tenuit ecclesia , εἰ suscipite meam 


quam tradidit. Arius. Erubescere , inquil sancta scri- 
plura, personam in judicio non est bonum : et qui dicit 
impium justum esse, maledictus erit in populis, et odi- 
bilis gentibus. Nam qui arguunt, meliora € sperabunt : 
in ipsos autem veniet benedictio optima (Ibid. 25). 
Et tu existimasti erubescere nos potuisse personam 
tuam, et damnare eum quem scires etiam ipse inno- 
centem , quem retineres esse reum in lioc tantum, 
quod noluerit se esse negare christianum. Interea 
quia te arguamus mortis iter tenentem, quia corri- 
piamus, conspicis que nobis merces promittatur: 
Aperi, dicit Propheta, os tuum verbo Dei, et judica 
omnibus integre : aperi os tuum et judica justa (Ibid. 


nasius, quod traditionem beatorum apostolorum cus- C xxxi, 8). Et tu dicis, Damnate innocentem ? Retineo 


todiat , quud se christianum fateatur, quod nolit esse 
coapostata tuus. Non mirandum; quandoquidem scri- 
ptam teneamus : Sanctus autem immundus est apud 
malos (Ibid. 15). Vobis malignis displicet is, qui Deo 
placeat, tibi pr:sertim temerario ac superbo, qui 
temerarius hine esse intelligeris ac superbus, quod 
contra Dei ordinationem tetenderis manum, quod 
apostolicam traditionem putaveris destruendam, quod 
episcopos, sub quorum te sollicitudine agere opor- 
tuerat, sub tuam ditionem censueris redigendos. 
Quid igitur sis intellige, audiens per Salomonem 
quod tibi sit superbo nomen : Temerarius et superbus 
pestilentia vocabitur ( Ibid. 94). Pestilens licet sis 
homo, tamen morbo tuo vexare nos non poteris, 
quia tutelam nobis sit praebens divina clementia. 
Tentasti denique pestileus facere nos compestilentes 
tuos ; sed ille, cui dicati vivimus; non sivit * tua 
tentamenta adire corda recla : suggerit euim scri- 


ἃ Vers. Ant. Non distat ira regis ab ira leonis. 

b Pro armis Dei induti, in accusativo more Graeco- 
rum. Til. Poeticum est. Iterum ait, coopertus judi- 
cium, pro judicio. La Cerda. 

e |d e.t, Deus, cui dicati vivimus, non permisit co- 
natus tuos pestiferos ingredi corda nostra; liberavit nos 
a vanis conalibus-tuis; ubi tentamenta pro conatus di- 
cit. Til. 

4 Ne cesses, legit Sabat. 

e Subveniri. Latin. 

( Timeri. Id. 

€ Meliores parebunt. id. cum Greco, Βελτίους 


quidem sacris ^ continens scripturis : Noli superbire 
coram rege (lbid. xxv, 6) : sed si intra terminos po- 
testatis tux? esse voluisses, et superbus ! exstitissem 
te contra, re vera ipse me ut prazvaricatorem legis 
condemnassem, Nunc vero quia homicide tibi ac 
sacrilego vera dicamus, non utique tamquam superbi 
puniri merebimur, sed magis przmiis afficiemur cce- 
lestibus , quod tibi erranti non pepercerimus. Scri- 
ptum est: Flagellum equo, et stimulum i asino, virgam 
autem genti insipienti k (Ibid. xyvi, 9). Vos negatores 
Dei unici Filii recte insipientes vocamus , quos vi- 
deamus in tanto versari sacrilegio. Nam cum esse 
scriptum video, quod sicut canis qui convertitur ad 
vomitum suum, et odibilis efficitur, ita stultus sua ma- 


D [itia conversus ad suum peccatum (Ibid. 41); de te 


specialiter dictum judico. Quare? inquis; quia litte. 
ris ! tuis jurasti Alexandrinis nihil te mali deinceps 
facturum Athanasio, ét nunc quxris eum iaterficere. 


φανοῦνται. 

h Continens dicit pro contentum esse, vel contineri. 
Til. et Latin. 

i Clarius fuisset, si dixisset, et contra te superbus 
exstitissem : verum sic s:epenumero transponit verba, 
et implicat dictiones. Til. 

j Stimulus et virga. Latin. et Vers. Ant. Asino im- 
perat. Vers. Ant. 

k Vers. Ant. Nationi imprudenti ; vocem insipienti 
hahet Tlieodotio, sed conjunctam corpori. 

! [npuit litteras ἃ Constantio scriptas 
Ecclesie populo apuit Alexandriam an. b 


Cathelice 
9, quo Αἰ. 


857 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. I. 


858 


Sed inquis: Pater * meus illum miserat ad. exsilium, A cum talibus litteris divinilus sibi commissis repra- 


el me oportuit patris mei parere slalutis. Pone, nt vis, 
h:reticum esse Áthanasium : si recte fuerat missus 
ad exsilium, cur eum passus es contra patris tui sta- 
tula recipere dignitatem, quam eise tulisse' tuus 
arbitratus fuerat pater? Sed 5 inquis : Fratris rhei 
Constantis (actum. est interventu. Sed potuisti occur- 
rere Constanti , dicens : Pater noster quem probavit 
hereticum nisi se correxerit, recipere in partes regni 
mei non possum. Sed inquis, Timui * ne inler nos bella 
fuissent orta. Ergo quia Soporinus 4 Persarum rex 
nunc contra te gerit przlium, si tibi dixerit : Sue- 
cipe religiones meas el ero lecum pacatus; te oportet 
cum omnibus in imperio tuo demorantibus facere 
transitum ad religiones demonum ? diemoniis enim 


Sentaveris. Αἰ nunc cum esse comprobaris Arianus, 
et cupiens bzresen tuam invenire locum , virum jus- 
tum persequaris, quia ille videlicet sit eamdem omni 
nisu impugnans , recte es comparatus cani redienti 
ad suum vomitum. Item etiam in illo facto tuo egre- 
gio recte comparandus cani, qui redierit ad vomitum 
suum, quod enim acceperis veritatem, non esse 6 ca- 
tholicum Adoxium Germaniciensium, et dederis con- 
tra eumdem litteras ad Ántiochenos, et postea hunc 
eumdem Adoxium defendere ceperis veritatis esse 
doctorem, ipsius li:resen catholicam judicans fldem. 
Quare, Constanti, tam levis? quamobrem in causa 
fidei, ut ventis pulsantibus arundo, flecteris huc 
atque illuc? quid mirum si tam facilis fuisti, ad dam- 


sacrificans est Soporinus. Conspicis enim * non te B nandum Athanasium, etiam cunctos Dei invitare sa- 


egisse ut Dei servum, suscipiendo eum, et loco revo- 
cando suo quem mneminisses in causam fidei depor- 
tatum. Primo quod impotentem judicaveris Deum, 
tamquam te tueri non potuerit, tuentem veritatem, 
hereticis resisitentem ; deinde quod magis tibi pro- 
pitium esse volueris  Constantem, quam Deum : 


quem utique Constantem regem si hzereticum factum - 


memineras favendo Athanasio, qyem tu jam proba- 
tum habebas sacrilegum, non solum non regnum 
tuum Deo debueras proponere , sed nec ipsam tuam 
animam. Tu etenim ipse testis es conscienti: tua, 
quod enim propter fidem quam semper tenuit ecclesia 
2c tenet, quod eam damuare noluerit , missus fuerit 
ad exsilium, quia videlicet noluerit esse Arisnus : 


ideirco namque Athanasium perosum habitum f a C 


patre tuo non fugit te; quandoquidem et tu in ea eum 
digneris persequi causa, in qua fuerit et tuus pater 
persecutus. Dicat denique se non esse christianum, 
fateatur se Arianum, et erit apud te sapientissimus, 
magnus. Digne itaque comparatus es cani, qui redie- 
rit ad vomitum suum : jam enim christianus zsti- 
mabaris, et non esse Arianus, ex quo Athanasium 


nasius Ecclesise su: restitutus fuit; iisque jussit omnia 
in sanctissimum Antistitem nefarie decreta abrogari. 

ἃ [d contigit an. 336 cum Constantius M. Euse- 
biauorum insidiis, ac fraudibus circumventus Atha- 
nasium, qui Constantinopolim adierat ejus opem im- 
ploraturus, exsulem in Gallias imnisit. 


cerdotes? quandoquidem etiam in statu religionis 
tanta agere per tuam mon dubitaris temeritatem. 
Efferbuisti ad innocentis fundendum sanguinem rex 
piissimus, tamquam non meminisses scriptum: Regis 
in veritate judicantis de pauperibus, sedes ejus in testi- 
monium resurget (lbid. xx1x,:14) ; sed tu hinc putasti 
te summum, si contra divinas ires scripturas, si 
cuncta qu» prohibent fecisses. Odis Athanasium quod 
christianus sit ; quod esse noluerit Arii, ut tu dicis, 
discipulus, summo eum persequeris odio : sed talem 
te circa eum futurum olim Spiritus sanctus ostende- 
rat, ore Salomonis dicens : Abominatio est justus viro 
iniquo (Ibid. 2T). Noli, Constanti, adhuc demorari in 
his malis, noli Dei abuti patientia, retine scriptum 
in Lxxvir. psalmo : Excitatus est. tamquam dormiens 
Dominus , tamquam potens crapulatus a vino , el per- 
cussit omnes inimicos suos ^ in posteriora; opprobrium 
sempiternum dedit illis (Ps. tvxxvui, 65). In rxxxi 
psalmo, Quousque, dicit Spiritus sanctus, judicastis : 
iniquitatem , εἰ (aciem peccantium sumitis ? Judicate 
pupillum et egenum , humilem et pauperem justificate. 
Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris libe- 


anni cbactum mense Octobri, cum Imperatorem 
Constantinopoli adiisse!, et doctrinam Aetii ficte eju- 
rasset : anno vero insequeuti 260, Ecclesiam Con- 
stantinopolitanam obtinuit. lgitur Lucifer ineunte cir- 
citer anno 360. librus hosce scribebai. Cum vero 
subdit, Constautium Eudoxii hxresim veluti catho- 


b lutercesserat enim Constaus Constantii frater pro D licam fldem probasse, intellige Arianam hzeresim, in 


Athanasii reditu an. 548; cumque Constantius Persico 
bello premeretur, ne Constantis auxilia sibi deessent, 
hujus petitioni maluit assentiri. 

c-4Moc quoque Constantius timuit, ne Constans Ca- 
tholicus Imperator in se aria converteret. 

4 Vigebat adhuc Persicum bellum, cum Lucifer h:vc- 
scriberet : et ingenti apparatu Constautius in Sapo- 
rem Persarum regem militares copias iustruebat 
anno exeunte 360. 

e Itaque. Vatic. 

t Vide, qux in Przf. de hac re uberius disservi- 
mus. 

€ Gesta hzec sunt an. 558, cum Eudoxius, Ántio- 
clhena sede occupata, novum Aetii dogma secutus 
est : lac de causa apud Constantium accusatus a le- 
gatis Aucyrani conventus, per litteras Imperatoris, 
et ejusdem decreto ab illa sede dejicitur. Anno au- 
tem $59, Acacianorum ope fretus in gratiam Con. 
ltantii redlit post Coriciliabulum Seleuciense büjus 


qua Eudosiani ab Eudoxio ita dicti plurimum polle- 
bant; ah ea tamen Aetii dogma discrepabat : vel in 
ea Lucifer opinione fuit, novas Aetii blasphemias , 
quas Eudoxius usque ad obitum propugnavit, a Cou- 
stantio damuatas non fuisse; cum probe nosset et 
Eudoxium in sententia perstare, et Constantii gra- 
tiam adhuc obtinere. Coustantius tameu Aetiano 
errori numquam adhizsit. Hic Lucifer Eudoxium Ger- 
maniciensium, scilicet Antistitem, appellat, quia, An- 
tiochenum Episcopatum cum vi arripuissel contra 
Cauonum decreta, et Imperatoris voluntatem, hujus 
episcopatus titulo appellari jure non debuit; et for- 
tasse nondum audierat Lucifer, cum hzc scriberet, 
illum in Sedem Constautinopolitanam | intrusum 
fuisse, Macedonio dejecto, meuse Januario anni 560. 

b Verg. Ànt. Meos retro. Lucifer ex Grieco, αὐτοῦ 
εἰς τὰ ὀπίσω. 

| Vers, Ant. Judicatis... judicate pupillo et egeno: 


859 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


860 


rate (Ps. vxxxi, 2). Tu, Interficite mecum , inquis, A neat Spiritus sanetus, ut omnis injustitiz pars vitetwr 


Deo dicatum , cupiens nos tecum haberi cum illis , 
propter quos dicitur : Nescierunt, neque * intellexerunt, 
in tenebris ambulant ([Ibid. 5). Mandat Deus ne judi- 
cium proferaimus injustum, ne tuam peoestoris reve- 
riti faciem, sineremus te puniro éum quem persequeris 
injuste. Pracepit Deus. humilem justificari a nobis, 
eripi pauperem, et egenum de manu (ua liberari car- 
nificis. Et tu inquis, Damnate eum quem voluit Deus de 
"ea mauu peccatoris erui. Non mirum; nee enim po- 
teras ire conira Luas exsecrabiles dispositiones, Dicit 
Spiritus sanetus ia xcvi: Qui diligtiis Dominum, odite 
malum Ὁ (Ps. xcvi, 10) : et tua indicant prxecepta te 
dicere : Ámale quod est malum. Si enim malum csse 
videtur Deo damnari lunocentem , dare adversus ab- 


ἃ nobis cultoribus vers divinitatis? Non legeras, 
Constanti, dictum ad vos reges a Deo : Nolite tangere 
christos meos, ei in prophelas meos noliie malignari 
( Ps. civ, 15) ; ut ad domum Dei auderes tendere 
manus? Dieit plenus Spirita sancto David in cente- 
8imo quinto psalmo : Beati qui custodiunt judicium, et 
faciunt. jusditiom in omni tempore (Ps. cv, δ); et tu : 
Facite, inquis, mecum injustitiem. Persequeria Athana- 
sium, impius pium, hsereticus christianum : sed oro 
te, dicas, qui vestrum Deo esse possi! acceptus ? tu 
negalor eterne majestatis unici Filii Dei, edi. 
ficator false religionis aique institutor, an Atbana- 
sius? Legisti in psalmo cxvm: Beati. immaculati in 
via, qui ambulant in lege Domini. Beaii qui per- 


sentem , et. quidem jusium virum, sententiam, quid D scrutantur & testimonig ejus, in (olo corde exquirum 


est aliud quod nos eogis facere, nisi quod odio habeat 
D»us ? 8i igitur quod odit Deus fecerimus, utique non 
erimus ex illis, ad quos dicitur : Qui diligitis Domi- 
num, odite malum (Ibid.). Nempe tu idcirco non odis 
malum , quia non diligas Dominum : scd nos idcirco 
facere nolumus quod odit Deus, quia eum diligamus, 
Facis hiec quia non sis servus ejus, cujus metus at- 
que amor compellat nos odire malum. Neque enim in 
ecclesia Domini, pereeeutor ejus ecelesiz inveniris, 
u£ putes ad vos dixisse Prophetam iu psalmo : Qui 
diligitis Dominum, odite malum (Ibid.); quando et in 
' centesimo dicat : Non * habitat in medio domus mere 
qui facit superbiam ; qui loquitur iniqua mos direxit in 
conspeciu oculorem. meorum (Ps, c, 7T). Non ergo 2d 
vos foris positos dicitur, sed ad nos: Qui diligis 
Dominum, odite malum (Pe. xcvi, 10). Odimus deni- 
que inalum quod vos idcirco amatis, quia sitis non Ig 
ecclesia Dei. Quomodo etenim te in ecelesia esae 
poteris astruere Dei, homo qui non solum ecclesiam 
sis persequens, sed et ipsum negans qui fugdarit eo- 
clesiam ? Au non es superbus , et babitare poteris in 
domo Domini, quamdiu ip hoc manseris snpereilio? 
Quis enim merito poterit dici superbus, si tu possis 
liumnilis judicari, qui dicis : Damnate contra mandata 
divina innocentem, calcate pracepta Dei, moa eeroate ἢ 
Sed fortasse non loqueris iniqua, et poteris inveniri 
inter christianos tu negator Patris, negator unici Fi- 
lii ejus, negator Spiritus saneti paracieti , Arionte 
hzresis fundator, destructor apostolicze fldei ; non 


eum (Ps. cxvin, 1) : et dicito, quis vestrum exquirit 
Deum, quis fideliter ejus majestati famulatum prz- 
bei? tune, qui facis persecutionerg Atbapasio, quod 
se christianum fateatur ; an ille qui te velit persecu- 
torem suum e laqueis eripi diaboli? Lune , qui sis 
destructor catholice fidei; sn ille apostolicze fidei 
przdica!or? Si tu es serviens Deo, quomodo iufra 
dicit Spiritns sanctus? Non enim qui operantur ini- 
quitatem, in viis ejus ambulaverunt (Ibid. 3). Vos igi- 
lur hazretici operarii iniquitatis, cum non in viis in- 
veniaiujni Domini , utique manifesiatis vos operibus 
vestris esse in via diaboli. Legisti: Nolite zelari ^ mor- 
tem in errorem vit vesire, neque acquiratis perditio- 
nem in operibus manuum vestrarum; quoniam Deus mor- 


C tem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum (Sap. 


1, 12). An memiuisti legisse? Cur praecepisti quzre- 
remus nobismelipsis mortem ? Si non legisti, cogno- 
sce quid nos facere fueris hortatus, Lu qui in sortem 
delegeris esse illorum, quorum facinora describat 
ore Salomonis Spiritus sanctus dicens : Neque mer- 
cedem speraverunt justitie , nec judicaverunt honorem 
animarum sanctarum; quoniam Deus creavit hominem 
inexterminabilem , el ad. imaginem sua similitudinis 
[scit illum : invidia autem diaboli mors introivij in or- 
bem terrarum. (Ibid. τι, 292). lmitantar ergo 1llum qui 


.Sunt ex parte illius. Conspicis te ímitatorem esse 


diaboli, in parle esse constitutum illius; cognoscis tu 
quod tibimel conquiras mortem , tu qui nolueris in 
imaginem Dei, quomodo es factus a Deo, manere, 


loqueris iniqua labiis tuis venenatis, nibil orejllo pro- D sed temet contuleris ad illum, cujus invidia mors fu- 


fers sacrilego quod sit iniquum. Igaorabas in peslmo 
centesimo secundo Spiritum sanctum dixisse de Do- 
mino : Faciens 4 misericordiam Dominus, et judicium 
omnibus injuriam patientibus (Ps. cu, 6); ut injuste 
man-dares judicari €? Cujus mandatis parere nos di- 
gnum est Domini sacerdotes? tulsne nondum erepti ! 
3b immundis spiritibus, an propheta? per quem mo- 


^ Vers, Ant. Que intellezeruut. Gree. cum Laeif. 
t€ συνῆχαν. 
b Vers. Ant. nequitiam. Grzee, πονηρὸν αἱ Lueif. 
* Vers. Ant. Non inhabitabat... qui loquebatur. 
4 Vers. Ant. Facies misericordias Domini. (srsee. 
cum Lucif. vers. ποιῶν ἐλεημοσύνας ὁ δύριος. 
9 dudicure, Latin , | 


traverit in orbem terrarum, Conira accipe quantam 
felicitatem cupiat consequi Athanasius; uade et nolit 
esse, quod sis tu, Árlanus apostata ; accipe quantam 
fucrist etim illi, quos jam quod sc Christianos dixe- 
rint, es interíicere dignatus, coasecuti beatitudinem : 
Justorun autem anime in manu Dei sunt, et non tan. 
gel illos tormenum i. Visi sun| oculis insipientium 


! Qui nondum ereptus es; quz Lucifero usitata lo- 
cutio. 

& Vers. Ant, Scritasiur, eb exquirent, 

h Vers. Ant. Zelare... in errore, 

i Vere. Anl. Tormentum. mortós; mortis abest a 
Graco, ut a Lucifero. Sabat. legit, tormeutym malitia, 


86! 


PRO SANGTO ATHANASIO 18. 1. 


802 


mori, et estimata esi melitia * exitus Hlorum αὖ b Hi- ἃ erravims aviaveritatis, et ustitice lumen non luxit nobis, 


nere justo. Ablerunt in exterminium , iti autem sunt in 
pace. Etenim € si coram hominibus tormenta paesi sunt, 
spes illorum immortalitate plena est, etd in paucis vezati, 
in multis bene disponentur, quoniam Deus tentavit illos, 
et invenit. illos dignos se. Tamquam aurum in fornace 
probavit illos, quasi * holocausiam hostiam accepit 
ilos, et in tempore erit respectus illorum : fulgebunt ! 
tamquam scintille, in arundineto discurrent, judicabunt 
nationes, et dominabuntur populis, et regnabit Dominus 
eorum in perpetuum. (Sap. imi, 1). Desideras interfi- 
cere Athanasium, existimans qmod ei δὶ eum macta- 
veris possis seternum dare malum, ignorans serip- 
ptum : Condemnat justus mortuus vivos impios, et ju- 
ventus celerius consummata, (longevitatem € injusii. 


el sol non est orius nobis; lassatisumms iniquitatis Invia 
el perditionis, et ambulavimus heremias * difficiles, viam — 
autem Domini ignoravimus. Quid nobis profuit superbia, 
aut quid divitie * cum exsuliatione contulerunt nobis? 
iransierum| omnia. illa tamquam umbra, et tamquam 
muncius percurrens ( Ibid. 6). Contra Athanasium vi- 
surus es inter illos, quorum gloriam narrans Spirits 
sancuis dicit: Jisti autem. in. perpetuum vivent, el 
apud Dominum est merces illorum , et cogitatio eorum 
apud Altissimum. [deo accipient regnum decoris , et 
diadema * de manu Domini, quoniam dextera sua pro- 
teget illos et in. brachio suo defendet illos (lbid. 16). 
Tu contra si in hac manseris animi obstinatione, si 
censueris finire fragilem hanc vitam Inter Árianos,eris 


Videbunt etenim finem sapientis, et non intelligent quid p inter illos, ad quos item loquitur ore prophetze Spi 


cognoverit ^ de illo, et quare munierit Dominus : vide- 
bunt et contemnent , illos autem. Dominus irridebit : et 
eruni post hec decidentes sine honore, et in conimmelia 
mortis in perpetuo, quoniam disrumpet illos síne voce 
inffatos , et commovebit illos a (wndamentie , et usque 
ad supremam deserenjur , et erunt. ín dolore, et me- 
moria íllorem periet ! : venient in cognitionem i pec- 
catorum euworum ttmidi, el transdacent illos ex adverso 
iniquitates eorum (lbid. ww, 16). Cernis inter quos sit 
pars tua constituta : cernis cum qualibus temet fe- 
ceris stare contra Dei domum ; Athanasium vero víi- 
debis inter istos, de quibus infra scriptum accipe : 
Tnnc stabunt. justi in. magna constantia advercus eos 
q«i se angustaverunt *, et abstulerunt. (abores eorum : 


ritus sanetus : Audite ergo, reges, el intellígite ; discite, 
judices finium terra ; prebete aures, vos, qui continetía 
maltiiudinem *, et placetis voble in (urbis nationum; 
quoniam deta est a Domino potestas vobis, et virtus ab 
Altissimo, qui interrogabit opera vestra, et cogitaliones 
scrutabitur regni *, quoniam cum essetis ministri ejus *, 
non recte judicastia , neque custodisilia legem Y, neque 
secundum voluntatem Dei ambulgstis. Horrende et cite 
apparebit vobis, quoniam judicium durissimum in 1 hie, 
qui praesunt, fiet : exiquo enim conceditur. misericor- 
dia , potentes autem polenter tormenta patientur. Non 
8 subiransiet personam cujusque Dominus , nec revere- 
bitur magnitudinem cujusquam, quoniam et pupillum 
ei magnum ipse fecit , ét aqualitér cura est illi de 


videntes tuwrbabuntur timore &orribili δέ mirabuntur, i& C omnibus : fortioribus aulém fortior instat cruciatio. Ad 


snbitatione insperate salutis dicent | inter se. pooniten- 
liam habentes ^, et. por angustiam. spiritus qementes : 
Hi sunt quos. habuimus atiqummdo in Ὁ risu εἰ in oimi- 
litudinem improperii. Nos insensati vitam illorum as- 
 timabemus insaniam , et (finem. itlorum sine henore : 
quomodo 5 compstati sunt mter filios Dei, et inter sanctos 
sors. illorum est (lbid. v, 1 )! Tune hac dicturus es, 
nisi tibi consaleeris , quaudo videris te demersum ifi 
Tartarum : tuncdicturus hzc, qu:e dicit dicturos suos P 
persecutores militum Christi scriptura soncta: Ergo 


* κάγωσις in Grieco. Vers. Ant. efffictio. 

b Vers, Ànt. Ei quod a nobis est fter, exterminhum; 
iti autem, etc. Sed ita interpungendum videtur : 49 
itinere justo abierunt. 

* Gr. καὶ γάρ. Vers. Ànt. si. 

4 Εἰ deest in Vere. Ant. Groecus, xal δλέγα. 

* Vers, Ant. £t quasi holocausti. Holocausta hostia 
habet idem Lueif. tib. Mov. esse pre Dei Fil. Sabat. 
legit, Holocausti. 

! Vers. Ant. Fuígebunt justá εἰ tamquam scintilla in 
erundineto. Et additur etiam ἃ Latinio et in Gr. 

€ Vers. Ant. Longam vitam... enim. 

ἃ Vers. Ant. Cogilaverit... de illo Dens... menierit 
illum.... contemnent eum.... contumelia iuter mortuos 
in perpetuum... desolabwniur et erunt gementes. 

Pro peribit, ut ante exiet pro exibit, Til. Vers. 


Ant. Trin. 
j Vers. Ant. In cogliarióne fpsoram. 
k Vers. Ant. et Sabat. Angustiaeerunt, et qui. 
! Greecus, ἐροῦσιν. Yers. Ant. Dicentes intra se. 
- agentes legit Sabst. Yers. Ànt. Agentes et pra 


ang e 
? Cum Graco, εἰς γέλωτα. Vers. Ant. in derisum; 


vo& ergo, o mali tyranni ^, sunt sermones mei, ut dis- 
catis sapientiam ct non excidatis (Ibid. 1, 9). Tunc, si 
nec dum nos audieris, Constauli , visurus, qua» nume 
videre vales minime per incredulitatem tuam, videbis 
unc cum inter. coutyrannos (uos feeris collocaius in 
illis locis tormenterum, mon solui quod injusta ama- 
veris judieia , sed et quod Dei domum destruere ve- 
lueris, qund negator Dei Filii exetiteris, quod aliter 
fidem przdicari sanxeris per manentem ἃ potentiam 
tuam, quam prophete et apostoli przedicaverunt. Nec 


in risum, Latin. et Sabat. 

^ Kece quomodo habet Sab. et Vers. Ant. 

P Vos. Latin. 

q Yers. Ant. Sel inielligentie. A Grseco abest ἐπ- 
telligentic. 

r |d est, locu deserta, ardua, ae difficilia, Veram ut 
sapra Griecam diíetionem, quod Bxpissime faeit, usur 
pat. Til. et La Cerda. Griee. ἐρήμους, in Vers. Ant. vias. 

* Ex γος, δλοῦτος ἀλαζωνείας. Vers. Ant. 
Aut divitiarum jactantia qeid. eont«lit. 

t Vers. Aut. Díadema speciei, et teget eos, et bra- 
chío sancto suo. 1.1 Grreco emit. sancto suo. 

ἃ Vers. Ant. Muttitudines. 

Y Vers. Ant. Ceqitationes ecrutabitur, omisso regni. 
Demitur etiam a Latin. et Sabat. 

x Ministri regni illius. Ners. Ant. et Sab. Ν 

Y Vers. Am. justitie; abest a Graseo juentiss, 

5 [n emittit Vers.-Ant. 

a Ners. Ant. Non. enin? subtrakel..... cujusquam 
Deus, nec verebitur. 

b Pusitium. Vatic. et Vers. Ant. 

c Ut in Graeco τύραννοι. Vers, Ant. Reges, sunt hi serm. 

4d Amentem. Latin, 


865 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


1864 


poteris dicere : Nón sum inter illos quós describi! pér A quando non fuerit : contra noster Salvator Dominus 


Salomonem Spiritus sanctus; quando audias dicere : Ad 
. tos ergo, o mali tyranni, suni sermones mei (Sap. v1,10). 
Non poteris itaque negare te omnium esse contyran- 
norum tuorum principem, si modo penitus intuearis 
opera tua. Custoditio, inquit Propheta, legum, confir- 
malio ^ incorruplionis est, incorruptio autem faciet. te 
proximum Deo (Ibid. 19). Tu ad hzc, Corrumpite, in- 
quis, Dei legem ; ut corrupistis vos, persecutores no- 
Siri. Quis tam vecors est, qui velit corruptus a te in 
seternum perire? qui nolit manendo in integritate 
proximus fleri Deo? Cur hac aut ipse fecisti, aut 
nos facere fueras compellere ausus? Numquid 
non legeras dixisse iu libro Sapienti:e Salomonem 
ad Deum: Deus parentum b, et Domine misericordia- 


ac Deus Dei unicus Filius, non est, ut tu vis, Cons- 
tanti, creatura , sed est Dominus creature; est 88 - 
ternus, iuzsiimabilis, sicut est, et cujus est Filius ; 
induit saue perfectum hominem novissimis diebus 
de utero virginis; sed et cum suscepisset hominem, 
talis est immutabilis, incorruptibilis, inenarrabilis , 
et juconvertibilis, qualis est et cujus est Filius; non 
eum suscepti hominis causa in aliud , quam quod 
semper fuit, potuit convertere; quandoquidem in 
forma sit Dei patris sui, quandoquidem sit zqua- 
lis Filius Patri, ut refert beatissimus Apostolus : 
Qui cum in forma Dei essel δ, non est rapinam arbi- 
tratus esse se aequalem Deo, sed semetipsum ezinanivit 
[ormam accipiens servi (Philip. n, 6). Non enim quia 


rum, qui fecisti omnia verbo tuo, et sapientia ^ con- B dixit, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens 


stituisti hominem, ut dominetur creature qua a te facta 
est, ul disponat orbem terrarum in justitia el aequitate, 
el in directione animi judicium judicet (Ab. 1x, 1). EA 
iterum: Docuisti populum tuum per talia opera, quo- 
miam oportet justum esse , εἰ humana ἃ el bone spei 
fecisti filios tuos (Ib. xri, 49). Non, inquam , si hiec 
scripta inveneras, auderes ad tantam provocare nos 
inhumanitatem. Quqgjnodo vero bons spei filii eri- 
mus? Quomodo justos nos et liumanos ante Deum 
servos illius exhibebimus ? cum przvaricatores legis 
neque justi neque filii Dei dicantur. Cognosce itaque 
a quali nos hono volueris pertralere ad mortem, et 
quidem sempiternam. Siquidem omnis qui desinit 
esse inter eos, quos in filiorum adoptionem vocave- 


Deus Dei unicus Filiusaliud fieri potuit ex illo, quod est 
incorruptibilis , inenarrabilis , immutabilis, cum sit 
semper in eo statu zternze magnitudinis manens, in 
quo sit manens et ejus Pater. Sed utique intelligi- 
mus quod sit b, sed semetipsum exinanivit, hoc est , 
cum ! sit similis atque zqualis Patri Filius , tamen 
quod et hominem se propter nostram salutem fleri 
voluerit. Cum itaque tu antichristum susceperis 
pro Christo, quia re vera ille fuerit, quando non fue- 
rit, qua fronte adhuc es resistens christianis? nisi 
illa, qua solent et adulterze pudicis? Ausus fuisti 
tentare, dominari velle Dei populo, subjicere velle 
-ecclesiam Dei tuo regno, divinam majestatem illius 
tantum metuentem tuo futili imperio: et hoc qui- 


rit Deus, sit amittens vitam, sit perpetuam  possi- C dem fecisti , quia nesciens sis scriptum esse de vo- 


dens morlem. Cum igitur sitis Ariani inhumani , 
impii, crudeles, homicide, quomodo dici christiani 
poteritis? sed et cum negetis Christum unicum Dei 
Filium, et confiteamini credidisse vos in antichris- 
tum , unde aut quomodo vos poteritis Christi pro- 
bare servos , cum manifestaretis * vosmet vestra 
professione esse famulos antichristi? Antichristus 
etenim, in quem Arius crediderit , re vera f fuit , 


* (τες. βεδαίωσις. Vers. Ant. consummatio. Et 
paulo post, facit esse, pro faciet te. 

b Vers. Ánt. patrum meorum : meorum abest etiam 
a Greco. | 

€ Vers. τ. Sapientia tua ..... ut dominaretur ..... 
directione cordis, elc. 


bis tyrannis: Propter hoc índisciplinaue anime erra- 
verunt : dum enim persuasum habent iniqui posse se i 
dominari nationi sanctorum, vincti Lenebrarum catenis, 
et longa nocte compediti , inclusi sub tectis ,. fugitivi 
(Sap. xvn, 1). Conspicis jam te esse inter illos Dei 
populi persecutores, de quibus legisti, quod sna ca- 
tena tenebrarum. sunt ἃ omnes. colligati (15. AT). Et 
iterum : Digni quidem illi ! carere (umen et pati car- 


Catholica et Ariana poterat censeri; et. complures e 
Sewiarianis, explicato su: mentis sensu , inter Ca- 
thbelicos propterea admissi , cum ὁμοιούσιον idem 
plane esse ac ὁμοούσιον confiterentur. Lucifer igitur 
similem Patri Filum dicit juxta perfectam similitu- 


dinem, qua proinde et :equalis est, et ejusdem cum 


4 Et humanum. Lat. et Vers. Ant. Sed vereor, ne D Patre natur: ; unde equalem. etiam apyellat , tam- 


mendum irrepserit, cum paulo inferius dicat Luci- 
fer , quomodo justos nos el humanos , eic. unde ar- 
guos cun scripsisse justum el humanum. 

e Cum manifestetis. Latin. 

f U'titur ea formula Lucifer adversus Antichris- 
tum, qua Ariani, cum Jesu Christi divinam zterni- 
tatem negarent: Fuit, quando non erat. 

8 Vers. Ant. Constitutus pro esset. 

h Quid sit. Vatic. 

! Jesum Christum Patri solummodo sitnilem 
ὅμοιον esse, quidam ex Arianis dicebant, nulla sub- 
stanti vel. usie [acta mentione : χατὰ πάντα vero 
ὅμοιον esse Filium Patri Semiariani, et llomoeusias- 
te alfirmabant, Eusebio Cxsariensi magistro. At 
cum perfecta similitudo nihil ab equalitate et iden- 


B Utt natura differat, ideo higc propositip , Filius 


βόιος Patri esb, pro diverso enuntiontis eonsillo et 


quam per equalitatis vocabulum perfectam similitudi - 
nem indicare voluerit. Sed Hilario Arelatensi liujus- 
modi voces tum ὁμοίου, tuni ὁμοιουσίον valde erant 
suspecta ; quare in responsis apologeticis pro libris 
suis de Synodis hxc ad Luciferum scribit: Satis 
absolute, domine frater Lucifer , cognosci potuit, invi- 
tum me homaousii mentionem habere. Sed quia (u si- 
militudinem Filii ad Patrem predicabas , demonistra- 
tio ejus a me (uit exponenda sine vitio: quod pluribus 
in locis ipse prastat. 

i Se omittit Vers. Ànt. quze postea habet, Vinca- 
lis tenebrarum et longe noctis compediti. 

k Erant. Vers. Ànt. 

l Pro lumine et [uce privari; ubi accusativum pro 
ablativo usurpat. Til. et Latin. Sunt qui emendant , 
carere [umine ; quod non fero in hoc auctore, ὧδ 
Cerda, 


865 . 


PRO SANCTO ATIIANASIO LIB. 1. 


868 


cerei tenebrarum, qui inclusos custodiunt ^ filios tuos, A venio? nisi ut crederem , quia cum tu me premerc 


per quos incipiebat incorruptum legis lumen vite b 
omnibus dari (Sap. xvi, 4). An negabis Dei antistites 
te tenere * in claustris? Et cum es detinens ne prze- 
dicemus certe Dei populo veritatem, cur nos retines 
in carcere? cur mittis ad exsilia? nisi quia sis me- 
tuens ne vos lupos Arianos , rapaces canes rabido- 
sos d atque antichristos esse temporis nostri, mani- 
festemus sacris revelantibus scripturis. Sacrze enim 
 Scripturze probant vos ex actibus vestris non esse 
Dei servos, sed plane filios diaboli. Si enim non es 
unus ex illis, quos tales futuros sacre clamant 
scripturz, cum acriptum inveneris in cxxxi psalmo: 
Surge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctifica- 
lionis tue: sacerdotes tui induantur justitiam (Ps. 


tentares, Deus meus quod sic potuisset, nisi te con- 
vertisses, exstinguere, quomodo Pharaonem, ct me 
quod sic (uisset erepturus de monibus tuis, quo- 
modo et illos de Pharaonis potestate. Idcirco etenim 
dicit ad singulas virtutes, quoniam in seculum mi- 
sericordia ejus, ut mihi aperiret , quoniam Domini 
misericordia mecum sit semper permanens, qui ei 
tantum sim serviens , tecum vero esse non posse, 
quia videlicet inimicus illius sis , quomodo fuit et 
Pharao. Noluimus daninare absentem ; noluimus in 
eum quem scimus innocentem, et in eum queni no- 
vimus catholice fidei przdicatorem , dare juxta de- 
siderium tuum sententiam. Quare? quia nos chris- 
tiani in Deum porreximus spem nostram, non in te, 


cxxxi, 3); cur damnari a nobis absentem voluisti* B ac regnum tuum caducum. Noluimus de gloria re- 


certe ad hoc ut justitiam, qua nos induerat Domi- 
nus, amitteremus. Cum enim dicat : Sacerdotes tui 
induantur justitiam, et tu injustitiam nos urgeres fa- 
cere, quid aliud essemus , si fecissemus quod tue 
malevolentix fuerat visum, nisi consceleraii tui , 
nisi totius iniquitatis fontes ? hi scilicet, qui depo- 
nentes justitix officium, injustitiz, ut tibi placere- 
mus, essemus suscepturi. Persequeris Dei domum, 
Constanti, ignorans teipsum Deum persequi in domo 
ejus: dopus etenim Dei est ecclesia, in qua est in- 
habitans Dominus , sicut scriptum est in eodem 
psalmo: Elegit Dominus Sion, preelegit eam in habi- 
lationem sibi € : hec requies mea in seculum seculi , 
hic habitabo quoniam praelegi eam (Ib. 15). Cum 


gni tui nobis placere, qui gloriam consecuturi 1 
sumus, exspectantes ab eo , in quem solum confl- 
dendum esse atque sperandum docens dicit David 
in psalmo cxrv: Nolite confidere in principibus , et i 
in filiis hominum, quibus non est salus; exibit spiritus 
ejus et revertetur k in terram. suam: in illa die peri- 
bunt omnes cogi'ationes eorum. Beatus ! cujus. Deus 
Jacob adjutor ejus , et spes ejus in Domino Deo ip- 
sius qui fecit celum et terram , more etl omnia que in... 
eis. Qui custodit veritatem in seculum, [acit judicium 
injuriam patientibus (Ps. cxrv, 2). Noluimus injuste 
tecum persequi justitizte plenum fructibus , ne dum 
dete vindicta cepisset consequi, fuisset consecuta 
ctíam de nobis: non fecimus quod injuste praece- 


heec itaque sint, temet puniri conspice , quando ali- G pisti nos implere, ne tecnm veniremus ad illum lo- 


quem nostrorum punis tuam ; te salutem persequi, 
quando sis Deo repugnans, non nos, in quos audias 
Deum dicere, quod enim dignetur requiescere. Tu 
ergo qui templa Domini tentas violare , nisi te con- 
verteris, eo dispereas genere, quo illi, de quibus 
dicit David in psalmo cxxxv: Qui percussit /Egyptum 
cum primitivis eorum , quoniam in secula ἴ miseri- 
cordia ejus, et eduxit [srael de medio eorum, quoniam 
in seculum misericordia ejus, in manu forti et brachio 
excelso , quoniam in. stculum misericordia ejus. Qui 
divisit mare rubrum in divisionem 5 , quoniam in se- 
culum misericordia ejus , et transduxit Israel per me- 
dium ejus , quoniam in seculum misericordia ejus, 
δὲ excussit. Pharaonem et. exercitum. ejus in ^. mare 


cum, qui in Ecclesiastico * describitur: Et Deus re- 
quiret ^ eum , qui persecutionem patitur (Ecc. 11,15) ; 
et adhuc : Vidi sub sole locum judicii, illico impius : 
el locum justi, illic pius (Ib. 16). Noluimus vobis 
conjungi hzereticis, noluimus tecum dare manus ad 
Dei impugnandam domum , noluimus tecum idolo- 
latriam suscipere in contumeliam Dei, noluimus sa- 
crilegio tuo misceri , ne et nos audire mereremur 
tecum illa, quz ore Osez prophetz audient sacer- 
dotes, populius et rex Israel, qui cuncti derelicto 
Deo ad idololatriam se contulerant: Audite hac, sa- 
cerdotes, et attendite, domus Israel , et domus regis in- 
tuemini P : ad vos est. judicium, quia ut laqueum [facti 
esiis ad insidiam, et. sicut retia extensa. ad. aviarium 


Rubrum (Ps. cxxxv, 10). Qua de re hzc scripta in- D venantis (0s. v, 4). Apud. Amos prophetam sciebas 


ἃ Custodiebant. Vers. Ant, 

b Eadem, Seculo dari, omisso vite. 

* Àddendum forte nos. Latin. 

4 Rabidos. Vatic. 

* Vers. Ant. Suam, quie habet etiam prelegil, pro 
preetegit. 

f Seculum. Vers. Ant. 

& Divisione. Vers. Ant. 

h Ut in Graco , εἰς θάλασσαν Ἐρνθρὰν. Vers. Ant. 
in mari Rubro. 

i Consequi sumus. Vat. mendose. 

) Vers. Ani. Neque in..... spiritus eorum. 

k Ei revertetur in terrum suam, abest a Vers. Ánt., 
sed legitur in Graco. 

! Latin. hzc verba Beatus, etc. demenda censet ; 


sed contra Luciferi sententiam, quz patet. 

τι [lic liber est, quem Septuag. et Vulg. Ecclesias- 
ten appellant ; Ecclesiastici vero nomine intelligitur 
liber, cui titulus Σοφέα Xe(oxy apud Septuag. id est 
Sapientia Sirach. Si meudum abest ab hoc Luciferi 
loco, haud usitato quidem ἃ veteribus titulo Eccle- : 
giastes librum notavit. 

n Queteret. Vers. Ant. 

* Lucif. cum Grec. ἐχεῖ ὁ ἀσεδὴής, xal τόπον τοῦ δι- 
χαίου, ἐχεῖ ὁ εὐσεδὴς. Vers. Ant. [bi impietas, et 
locum justitie, ibi iniquitas. 

P Vers. Ant. Domus regis auribus percipite: ad 
v0$ enim..... quia laqueus [acti estis. speculationi , et 
sicul rele expansum super ltabyrium. 


861 


LUCIFERI EPISCOPI CALABITANI; 


868 


utique scriptum, quando dedisti disciplinam, exem- A quod ? deveret impius justum (1b. 235). Et idcirco nos 


plum damnandi scilicet innocentem ; Qui fecit * in 
excelso judicium , et justitiam in terra posvit (Am. v, 
7). Dei jusüitise vlolator, Michaeam prophetam dixisse 
numquid ignorabas de Juda et eorum principibus? 
Non lavaverunt ad Deum mauus suas, et concupiebant b 
agros, et diripiebant arphanos , e£ domum per. peten- 
tiun invedebant, et diripiebant virum ei demum ejus , 
virum el hereditatem-ejus ; propter hoc hac dicit Do- 
minus : Ecce ego cogkosco 5 super plebem mala, ex qui- 
bus non levabitis cervices vestras (Mich. i1, 4). Sed tibi 
cum proscribere digneris , deportare, mittere in car- 
eerem, torquere, postremo inter(ücere Dei cultores, 
nihil malorum reprasentabitur ἢ Noluimus misceri 
&ctibus tuis aefandis , ne.tecum ad xternem dam- 


videntes quia tu impius justum devorare tentaveras, 
Yeruni P non solum non tacuimus male te agere , 
sed nec tacebimus. Non enim alius es ab eo , prop- 
ter quem dicitur: Placens 4 etcontemptor vir superbus 
mihil preficiet , qui dilalavit sicut inferus antmam 
Suam, et ipse ul mors insatiabilis (Ib. v1, 5). Non po- 
terit dici quod non conveniat dici de te , si digne- 
ris mecum reeordari scelera facinorum tuorum , et 
δὶ (unera tua non fueris tardus recensere. Quis ete- 
nim alius uostris diebus sibi placens, contemptor , 
superbus, nihil proficiens , qui dilataverit sicut in- 
ferus animam suam, el quia adstimari possit esse ut 
mors insatiabilis, reperiri potest, nisi tu? Sed con- 
$pice nibil te posse prolicere, dici tibi a Deo. Licet 


nali ponam bac audiremus , qui dicuntur apud B enim contemptor Dei przceptorum sis, ejus licet re- 


Mich:»am a Deo: Audüe 4 itaque hac, prepositi do- 
mys Jacob, et residui domus [srael , qui abominamini 
judicium, εἰ omnia recta pervertitis. Qwui 5 mdificastis 
Sion et Jerusalem iu. sanguinem iniquitatibus. Judi- 
ces ! ejus cum muneribus judicabant , et sacerdotes 
ejus emn mercede respondebant, et prophelg cum pe- 
cuis divinabant , el iu Domino requiescebant, dicen- 
Les : Dominus in nobis est , el non venient in nos mala 
(1b. υἱ, 9). Non legeras adhuc apud istum sanctis- 

— simum prophetam , ut damnari juberes virum l'co 
dicatuin? In quo € comprehendam Dominum , assu- 

mam Deum meum excelsum. δὲ comprehendam eum 

4n holocaustis aui ^ in vitulis anniculis , aul εἰ susci- 
gpiet Dominus in. millia arietum , aut in. decem nillia 


luedorum pinguium, aul dabo primogenita mea impie- C 


taiis i, (ructum ventris mei pro peccatis anime mea. 
Reuuntiandum * . tibi est, homo, quod sit bouum , aut 
quid Dominus exzquisivit ! a (e aliud, nisi ut facias ju- 
dicium el justitiam, el diligas misericordiam , et para- 
tus sis ire cum Domino Deo tuo (1b. vi, 6) 1 Nec apud 
Habacuc inveneras scriptum : Impius! per poten- 
tiam oppressit τὸ justum (Habac. 1, 4) ? ut ita scelera- 
tum fuisses aggressus opus quod te apud Deum pos- 


Set facere impium. Item infra non inveneras posi- . 


| tum? Cur ? inspicis super contemptores 9 tacebis ob hoc, 


ἃ Cum Greece Septuag. Ὁ πῳιῶψ εἰς ὕψος xprpa, xxi 
δικαιοσύνην εἰς γῆν ἔθηχεν. Vers. Ant. Facit. 

b Vers. Àunt.. Desiderabant .... pupillos , ct domos 
opprimebant, et rapicbant ..... propterea. hec. 

* Cogito. Latin. cum Groe., Vers, Ant ei Vulg. 
Praeterea Vers. Ant. Super tribum istam mala , de 
guibus nox auferetis colla vestra. 

4 Vers. Aut. Audite ας duces .... ei reliqui. 

ὁ (Qui edificalis Sion in sanguiuem , et Jerusalem in 
iniquitatibus. Latin. ex Graco, Ver&. Ant. et Vul- 

aia. Vers. Ant, Iu sanguinibus, Vulg. In iniquitate. 
. legit edificaiisin Lucifero. 

f Vers. Ant. Duces ejus in ,... in mercede .... 
prophete ejus in ..... et. super Domiuwn ..... Nanne 
Domiuus .... ? non veuienut super no« mala. 

ὁ In quo apprehendam | Dowimum? εἰ suscipiam 
Deum, etc. Vers. Aut. Si abest ἃ Graco, ut ἃ Lucif. 

δ A«t demitur a Latia, deest iu. Gro οἱ Vers. 
Ànt. Appteheudam. Vers. Ant. 

οἰ Graec. εἰ πρασδέξεται, abest aut, Vers. Aot. Sus- 
cipiat .... in millibus ..... vel in decem millibus hirco- 
fum ..«(.. aut dabo, etc. Sabat. legit : Suscipiam Dc- 


- 


ligiogem cupiens persequi , eo usque dilatavcris 
auimam tuam ad Dei mactandos cultores, ut toto in 
regno non digneris desinere gregem vexando Do- 
mini ; tamen uihil proficit omnis iufestatio tua. 
Cuncti etenim , quos persequeris, Dei semper et 
sunt et erunt servi. Tu vero, nisi tibi provideris, in 
elernum eris periturus: tibi placens, contemptor , 
superbus, quia sis dilatans animan tuam tamquam 
inferus ad nos devorandos pariter ct absarbendos , 
propterea quod male tibi agenti resistamus , factus 
ut mors insatiabilis, furiis ageris in nostram necem. 
Adeo uequam es, Constanti , ut cum prophetam in- 
venio dicere: 0) qui mihi fundat τ (undationem malam 
domui sum, ut collocet in altum nidum suum (Ib. 9), 
tu mihi atque b:reditas antichristi, cui faves , ante 
oculos obversetur, cognoscens conatus tuos illos sa- 
crilegos. Non enim potest dubitari te cenatum et 
conari, ut toto in regno tuo posset fundari hzresis 
tua, destrui vero fides catliolica. Sed et cum audio 
dicatum Deo proplietam dicere: Vc qui edificant * 
civitatem. in sanguinibus , et praeparat. civitates. in 
iniquitatibus (1b. 12); tu mihi esse videris, qui spe- 
luncam latronum sis per sanguinis fusionem aedifi- 
cans, per necem Dei servorum. Aut negabis spelun- 
cam latronum esse vesurum malignum concilium 


uinum. 
j Cum Cypr. lib. ὅ Testim. Vers. Ant. Pro im- 
pietate .... pro peccato. Sabat. Pro mea impietate. 

k An renanciatum tibi est, eic. Lauin. Anauatigiam 
€! tbi homo quid bonum. Vers. Aut. Quid babet 
etiam Sabat. 

| Vers. Ànt. Querat a te : nisi ul (acias judicium, 
et diligas .... ambulare cum Dco two. 

m Grac. χαταδυναστεύς. Wers. Ant. Impius pra- 
valet adversus justum. 

Ὁ Cum Graeco in edit. Rom. et Compl. Tyri ἐπι- 
δλέπεις ; Vers. Ant, quarenon aspicis, ete. - 

? Ferme cum Graco in edd. iisdem ἐν τῷ καταπέ- 
νειν ἀσεδῇ τὸν δίχαιον. Vers. Ant. Cum devorarerit 
impius jusiiorem se : omissa, ob foc. 

P Virum, commate postposito. Latin. 

4 Vers. Aut. Árrogans est ..... nihil perducit ad β- 
nen ..... sicut infernus ..... εἰ iste quasi mors , non 
adimpletur. 

* Vers, Ant. O qui multiplicat acaritiam malam 
e^. "IE ponat in excelso, eic. | 

* /Edificat, et praeparat urbem, Vers. Ant. 


owes 


892 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. f. 


810 


Arianorum ? Sinoa estis laurenes, quomodo interü- A esse descriptos, quod enim futuri essetis Del hzre- 


cere iuvenimiui Deo dicatos? Civitates in. sabguine 
qui adificant, va babent. Prudeatissimus imperator, 
non vidisti, v&& tib] posse esse, quia b:eresem tuam 
per sanguinis Dei hominum fusionem pulasti rex- 
dificandam ? Dicit Spiritus sanctus pcr Sophoniam 
prophetam : Quaerite Dominun , et ἃ omnes humiles 
lerra judicium operemini, ei jusiitiom quaerite, et ve- 
spoudete, ea sic «4 tegamim b in die ira Domini : wa di- 
cis : Danmuate inRocentem , estote mecum. homicide , 
sacrilegi (Soph. n, 3); an mon hxo seet, quo nos 
facere praecipis? lmperasti dsumpari Doinini saeer- 
dotem , nec non. imperasti Ariamam perüdiam te- 
nendam, rejiciendam vero &dem apud Niex»am con- 
scriptam. Sj hac impleri mandasse te refragari non 
potes, conspice et hosicidas et sacrilegos nos effi- 
cere voluisse. Dicit Deus: Ei erit in illo die: Seruti- 
nabo * Jerusalem cum lucerna , defendam ἃ super 
viros , qui 5 contemptores suni, xe eusiesdiant mandata 
(18. 1, 12) : e4 tu. inquis , tua. magis atque eoablas- 
phemorum iuorum custodieuda. Quomodo petera- 
mus damnare injuste jusiitix fruetibus plenum Do- 
mini sacerdotem , cum videamus qualis ceaiminatie 
luerit oborta contra Judaeorum praepositos, vel cou- 
tra omnes eoruin conscios qui lioc quas agis egisse 
noscapiur? O que erai splendida ! εἰ redempta civitas, 
columba : non exaudivit vocem , non. perceyil dieeipli- 
nam, in Domino non. confidit οἱ ad. Deum suum. non 
accetsit, Principes ejus sicut leones. (remunt , judices 
€jus sicut lupi Arabia, non subrelqui € erunt in mane : 


ditatis persecutores vos , quos dicit supra modum 
vobis usurpasse potestatem. Crudelitatem etenim 
narrans ve-tram dieit Dominus: Zelatus sum Jeru- 
salem εἰ Sion zele magno , et ira magna ego irascor 
super genies , qutt so i. superponum vobis, propter 
quod ego iratus sum minima. Ipsi autem composue- 
sunt se. in mala (Hoch. 1, 18). Audes , tenebrarum 
amator, exsecrstor luminie, dicere : Demnate inno- 
otniem , eum digaerur precipere nobis Deus per 
Zachariam dicens : Judicium justum judicate, et pie- 
tem ἘΞ ob misericordiam facite unusquisque ad [ra- 
trem suum ? et viduam, et crphanum, et proselytum !, 
€e4 purperem, pev. potentiam nolite nocere , et mali- 
(am unusquisque non reminiscatur fratris sui in corde 


B suo (Ib. vii, 9). Cum heec sint mandata coelestia, tu 


eujus aucteritate dixisli, Laniete consereuwm vestrum? 
δὶ Dei mandatis te pretulisse hanc auctoritatem 
dixeris, nen peteris probare, quoniam quidem in- 
weuiri neon possit in sacris scripturis preceptum 
Dei, Àmnocentem damnandum. Cum itaque ea fece- 
rie, qux lex prohibet Dei , eonstat te hanc auctori- 
tatem ex voluntate illias protulisse, qui vecetur 
inimicus Dei ; unde οἱ iis compareris necesse es!, 
quibus dicitur per prophetam : ΕὟ » disswaserunt ne 
Obsesvarent, εἰ dederunt. dorsum  stultitim, et aures 
anas et cor suum διαί ΟΡ tnsuadibile, ne obedireni ; 
éegravaveruni, ut non obediremi legem Ὁ meam (fbid. 
41). Bt iufra : Nen. 5 exaudierunt; $i clamabuni, et 
mon exeudiom cos, dich Dominus omnipotens (1b. 13). 


prophete. ejua spiritales, viri conteuipiores , sacerdeles (»-. Amman, quieetote ? ; hoc eunt verba qua faciatis : lo. 
ejus contaminga se^ ei ispie agunt. Dominus quem — quimini weritaton emusquisque ad proximum. suum 9, 


justus est in. medio. ejus, e& uon (acie. injuste (Ibid. 
μι, 1). Cura bac ita se. habesnt, οἱ nebis licitum 
minime sii injustum proferre judicium , Superest 
autem uauim (6 facias e&se ex ejus servis , οἱ discas 
judiciuse proferre ; aut si Se por Dei vis (669 iuter 
adversarios, judicium tuum selus prome iajustum , 
desine aos cogere facere quod (ieri cernas diviui- 
tus prohibitum. Desine jam eriminari Atbonesiuim 
vel nos quod ! nos Dei destruamus domum , quando 
invenias 3pud Zachariam te atque eoentymtapnnog tuos 


* Et demitur 9 Latip. , et abest etiam ἃ Vers. 
Ant. 

b Vers. Ant. Ea ut protegamini . 

ὁ Pro inquiram dich, unde serutinium. pto inquisi- 
tione ei catechesi usurpatur etiem apud veteres. Tif. 
et Ja Cerda. In die ifa : Scrwabor. Vers. Ant. 

4 Uloisear. Latin. cum Vers. Ant. ^ddite, et. 

e Qui contemnunt custodias suas. Vers. Ànt. 

f Ners. Ant. O illustris ..... ewdivil ..... siscepit 
mon ew confisa ..... approponquavit. Principes 
ejus in ea veluti tugientes leones. 

& Dimitebant. Vers. Ant, et propheli ejus portan- 
tes spiritum. Sabat. legit in Lucif, subreliquerunt. 

b Sancte. Latin. ex Greco eum Yers. Ant. in qua, 
Pollusntsancia , εἰ impie agunt im legem. Dominus 
ecc, ἤδη fciel iniquitatem. 

5 Quod enim nos. Vatic. 

k (Qua superimposite sunt , proces quod ego qui- 
dem ..... niodicum ; ipsi vero superposiWi sunt in mala. 
Vers. Ànt. 

, k Vers. Ant. Et. misericordiam , et miserationem 


et judicium. pacificim. et. justum. judicnte fn. portis 
vestris : eí enusquisque. malitiam prosimi sui τ nolite 
cogitare in. cerdibus vestris , εἰ jusjurandum falsum 
nolite diligere, quoniam hec omnia odi , dicit Domi- 
nes omuipetens (Ib. vm, 13). Quid me cogis facere 
ea, qux odio 3e habere dieit Bomiaus omnipotens? 
Sed inss$reens Dominus de Jejunto, Pucem , inquit , 
et vertalem diligite (1b. 19). Quomodo pacis atque 
veriatis amatores esse poteramus, sf innocentem 
falsis per te 86 tuos criminibus pregravatum, tam- 


aciat, 

Es! Omittitur a Vers. Ant., sed inest Gr::co. Vers. 
Ant. Et pupillum et pauperem nou opprunatis: et ma- 
liti unusquisque fratris sui nolite imeninieae in cor- 
dibus vestris. 

7 Vers. Ánt. Et noluerunt. oJtendere, &&. dederunt 
dorsum conlemnens , el aures &uas aggseveverunt , ut 
non audirent; el cor suu. poswerwil weeledieus , ut 
non audirenJ legem meam. Sabat, legik in Lucif..in- 
snasibite et degravarunt.. 

.," Pro legi meg, ut aupra carere lumen pro iuenine ; 
id est, αἱ non parerent legi meg, Ti). 

5. Non audierunt eum; sic clamahuni , e$ nou, ete. 
Vers. Ant. 

, P Pro. quiescite, requiescite , manete im. paoe. Til. 
Conftite. Isti scrmones sunt quos facietis. Verg. As. 
absque auti. "Ὁ 

. 3 Vers. Aut. Cum proximo suo ; werlaleme ed. [κα]- 
cium ..... malum prozimi sui noa. eogite& ..... et jura- 
mentum mendaz ne diligalis, quia, eje 

r fut. Yotic. 


^ 


811 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


879 


quam reum puniremus ? aut quz erat pax ? cum ἢ A nomini majestatique dicatos? cum sis eos cogens de- 


faciendo etiam ἃ pace Domini potuissemus rejici. 
Neque enim pax Domini dicentis: Pacem mean re- 
linquo vobis, pacem meam do vobis (Joan. xiv, 27), re- 
linquereiur ab eo in nobis, cum alio ipsi tulissemus 
injuste. Quis ignorat recedente disciplina recedere 
et gratiam ? Apud Malachiam dicit Deus: Filius ho- 
norificat ^ patrem , el servus Dominum suum b. Et si 
pater sum ego, ubi est honor meus *? dicit Dominus 
omnipotens (Mal. 1, 6). Quem igitur timorem atque 
honorem Deo facturi eramus , si fecissemus , quz 
tu fieri mandasti ? Illa enim tua pracepta et timo- 
rem et honorem Dei nituntur auferre dicatis ejus 
clementi:e. Sed et infra tuam specialiter operam 
manifestans, dicit : Exacerbatis ἃ Deum in verbis ves- 


relinquere eum, et fleri conserpentes atque coapo- 


: statas tuos ? Nos odio apud te laboramus, quia tibi 


vera dicamus, quia te vivere nobiscum velimus in 
eternum ; illos vero es diligens, qui ad te transitum 
fecerint, illos qui cum tibi primum contraxerint 5 , 
postea tamen servire nefariis meditationibus tuis , 
quam Dei parere preceptis maluerint. Gaudens es 
quod eosdem tua calliditate illiciens ad suscipieu- 
dam perduxeris hzxresim tuam, quod in omnibus eos 
habeas subjectos, illos quos jampridem videras pro 
nihilo te dieere ^ , quos cernebas calcare propter 
veritatem regn* tui auctoritatem. Sed scire te volu- 
mus nor essenovurr hoc factum, sed szxpeita esse ac- 
tum a perfidis atque inconsideratis, ab eis, quos prz 


tris, et dixistis : In quare exacerbavimus eum? in eo | 80108 futurorum ore sanctissimi Malachize przeosten- 


quod dicatis : Omnis qui facit malum , bonum 
estcoram Deo, et in ipsis benedicel : et ubi est Deus jus- 
titi (D bid. 1,17)? Propheta dicit : Ubi est Deus justi- 
tie, contra eos qui dicunt : Qui facit malum, bonum 
est coram Deo, et ipsis benedicet : et tu das mandata, 
fundeudum cruorem justorum, et adliuc dicis te Dei 
servum, cum sis ipsius dissipator legis. Justum est 
damnare absentem, et quidem innocentem , aut in- 

justum ? Si justum non est, quia cogis * facere 
. nos eam rem per quam puniri mereamur a Deo ? 

Tobias, Ounibus , inquit, diebus vite tue, fili, Deum 

in mente habe, et noli peccare velle, vel preterire pra- 
" cepta illius. Justitiam fac omnibus diebus vite tuc , el 

noli ambulure ἴ per viam iniquitatis, quoniam agente 


derit prophetis (Mal. in, 15) : Gravastis i adversum me 
consilia vestra, dicit Dominus omnipotens, et dixistis : In 
qua re detraximus de te ἢ quia dixistis : Vanus est omnis 
qui servit Deo, et quid amplius ? Quod cuetodivimus 
precepta illius, et ambulavimus deprecantes ante con- 
spectum Domini omnipotentis. Et nunc nos magnifica- 
mus alienos, et renovantur omnes facientes iniqua : et 
restiterunt Deo ) , et salvati sunt. Hec detraxerunt k 
qui timent Deum, unusquisque ad. proximum suum : 
eiintendit Dominus, et exaudivit, et scripsit librum me- 
morialem coram se timentibus Dominum et metuenti- 
bus nomen suum. Et erit ! mihi, dicit Dominus omni- 
potens, in die qua ego facio, in possessione ; et eligam 
eos, quemadmodum eligit homo filium suum bene ser- 


. te ex veritate, erit respeclio. opcribus tuis et omnibus C vientem sibi : el conversi. videbitis quantum sit. inter 


qui faciunt justiti«um (Tob. 1v, 6). Dic, Constanti, justi- 
tiam facit, qui interficit innocentes? qui servorum Dei 
funditsanguinem? Sinon facit justitiam, sed magis ini- 
quitatem, restat ut te videas esse iniquitatis amatorem, 
atque omne iniquum fabricantem opus. Etenim cum 
justitiam nos in omni tempore facere liortetur sacra 
lex, et tu compellas facere injustitiam, quem te 
alium velis habeam nisi et injustiti& amatorem et 
perpetratorem ? Omnibus, inquit, diebus vit? tuc , 
fili, Deumin mente habe (ibid.); cum eumdem reliqueris 
harendo Arianis. Hi etenim non eum derelinqui- 
mus, qui fidem tenemus apostolicam. Quomodo non 
precepta ejus przteris, qui interficias servos ejus 


ἃ Vers. Ant. Glorificat. 

b Dominum suum timebit. Vers. 
abest a Gr:eco Cod. Vatic. ut a Lucif. 

c Vers. Ant. Ubi est gloriu mea? et si Dominus ego 
sum, ubi est timor meus? dicit, etc. 

d Ezacerbastis melius legit Sabat. Versio Ant. 
Provocastis Dominum in sermonibus vestris ..... In 
qua re provocavimus ..... dicitis ..... bonus est in 
conspectu Domini, et in his sibi complacet. 

* (Quare. Latin. Quia ponitur pro cur ἢ uno etc- 
nim pro altero szpissime utitur, et pro cum eliam, 
ut cum occurret, dicetur. Til. et ex eo Galand. 

( Vers. Ant. ]re in viam..... respectus in operi- 
bus, eic. 

€ Contradizerint. Latin. et Galand. 

b Ducere. Latin. 

i Vers. Ant. Ingravasiis super me verba vestra, di- 
cit Dominus. Et dixistis : In cuo locvti. sumus contra 


Ant. Timebit 


justum et injustum, inter servientem Deo et non ser- 
vientem. Quia ecce dies venit Domini, ^ ardens sicut cli- 
banus, et uret eos, et erunt omnes. alienigeng, et om- 
nes qui faciunt scelera ut sarmenta, el succendet eos 
dies Domini, qua venit, dicit Dominus omnipotens, et non 
derelinquetur ex. eis radiz , nec vitis (1b. iw, 4). Deum 
dicere hzc audiens, quia adhuc in malis tuisesse di- 
gneris, gaudere te etiam in hoc arbitror, quod cum 
pravaricatoribus, cum Deum derelinquentibus, illa 
percepturus sis ab eo. Vze tibi homicida atque 58- 
crilego, quoniam nisi poenitentiam factorum tuorum 
egeris, eris ut nunces inter illos , quos ore Esaixz 
increpat Deus dicens (Js. 1, 4) : Vat, gens. peccatriz, 


D te? Et. dixistis : Vanus. est qui ..... quid amplius 
, quia. .... mandata ejus, et quia..... supplices ante. [a- 
ciem..... Et nunc nos beatos. dicimus alienos , et edi- 


ficantur omnes qui faciunt iniquitatem..... et salvi facti 
sunt. 

) Deo hic omittit Sabat. 

k να. χατελάλησαν. Vers. Àut. Locutf. sunt..... 
el attendit..... εἰ audivit..... librum monumenti in 
conspectu suo his qui timent..... et qui. reverentur no- 
men ejus. 

l| Vers. Ant. Et erunt mihi..... in acquisitionem ; 
... Sicut... filium suum , qui servit ei. Et convertar, el 
videbitis quid sit..... iniquum, el inter..... et eum qui 
non servit ei. 

m Domini abest post dies utroque in loco Vers. 
Ant. ubi pro ut sarmenta legitur stipula, pro ez eis, 
ut in Grzeco, in eis, et pro vitis, ramus; et alia qua- 
dam minima variant. 


815 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. I. 


874 


populus plenus delictis ^ , semen malignum, filii sine A non scire Dominum Abrahz, Deum 1s22c, Deum Ja- 


lege, dereliquistis Dominum, et exacerbastis sanctum 
]srael. Eris semper unus ex illis, qui propter nequi- 
tias studiorum suorum principibus Sodomorum et 
populis Gomorrhz comparantur, dun dicitur(Ib. 10): 
Audite verbum Domini, principes Sodomorum : auen- 
dite legem 5 Dei, plebs Gomorrhe. Cuw illis eris nisi 
te correxeris, de quibus scriptum legisti (Ibid. 15) : 
Si muliiplicaveritis preces c, non exaudiam vos : ma- 
nus enim vestre sanguine pleno sunt. V:e tibi, Con- 
stanti, qui tantam Dei incurreris offensam, ut non 
videre potuisses quid ibi fuisset cavendum. Cum 
enim dicat ore Esai illis prophetarum sanctorum 
etomniumjustorum interfectoribus (Ibid. 16) : Lava- 
mini, mundi estote, auferte malitias ab inimicis ἃ ves- 


cob, Deum apostolorum , Deum prophetarum ac 
martyrum , sed idololatriam per Arium inventam , 
perte vero exaltatam ? Numquid non est rapina 
pauperum lixe Dei servorum christianorum in domo 
tua, propter quos legisti scriptum : Beati pauperes 
spiritu, quoniam ipsorum est regnum calorum (Matth. 
v, 9) ? cum scias te proscripsisse resistentes sacri- 
legio tuo. Numquid dicere audebis : Non feci, nec 
facio injuriam populo Dei ? Et quis tautam aliquando 
fecit quantam tu? qui neque omnia genera tormen- 
torum inferendo desinis 5, neque varie punienduni. 
Noluimus innocentem tamquam reum punire, ne ista 
el nos percuteret sententia, quae ore adhuc prophe- 
tatur Esaiz (s. x, 1) : Ve scribentibus nequitiam ; 


tris ante oculos meos, desinite a malitiis vestris, discite B. scribentes euim nequitiam. scribunt , declinantes judi- 


bonum (acere, inquirite judicium, eripite injuriam ac- 
cipientem, judicate pupillo et justificate viduam ; ad 
h:ec tu contra juberes trucidandos Dei cultores, 
ipsum deserendum Deum, suscipiendam vero idolo- 
latriam ; hoc fuit audisse Dei inonita, et fuisse cor- 
rectum. Qua de re istud cogis nos facere ? nisi quia 
sis cupiens nos tecum gladio consumi ? Et si volue- 
ritis *, dieit Deus, et exaudieretis me, bona terra ede- 
lis. Si vero nolueritis, neque exaudieretis me, gludius 
vos comedel : os enim Domini locutum est. ἰδία (Ibid. 
19). Cui obtemperabimus, Deone hzc dicenti, an 
tibi ejus inimico? Deus dicit Judaeis, ut jam dere- 
linquerent errores suos, abjicerent malitias suas ex 
cordibus suis, discerent bonum facere, justum judi- 


cium pauperum, et rapientes iudicium egentium plebis 
mec, ut sit illis vidua in rapinam, el pupillus in dire- 
plionem : et quid facient in diem" visitationis. Tribulatio 
enim a vobis longe superveniet, et ad quem refugietis ἢ 
Non temperavimus ! tuo consilio venepnato, cupien- 
tes confugere in omnibus tribulationibus nostris at- 
que anxietatibus ad eum, ad quem confugerit illeju- 
siti: amator in omnibus probatione Job ; non obe- 
divimus pracepto tuo crudeli, quia voluerimus imi- 
tatores inveniri istius Dei servi Job dicentis (Job 
xxix, 12) : Liberavi pauperem de manu potentis, et or- 
phano quisine adjutorio erat, ego eram adjutor. 0s autcm 
vidue me semper benedixit. Justitia enim eram vestitus; 
et coopertus judicium 1; el. eram oculus cacorum, et 


carent judicium. Tu inquis, Damnate injuste. Qua de C pater infirmorum, iniquorum autem molas con[regi, et 


re itud suades me facere ? nisi quia velis me effici 
illiusmodi hominem, quales sint illi, ad quos dixe- 
rit Deus (Abid. m, 44) : Vos autem, dicit Deus, 
quid succenditis ! vineam meam, et rapina pauperum in 
domibus vestris ? quid vos injuriam facitis populo et fa- 
ciem inopum con(unditis? Et tu ita hzc es faciens , 
ita cuncta gerens, qu:e quia faciant, indignatur fa- 
cientibus : tamquam placere te non posee sis sciens, 
nisi et Domiui succendisses vineam, et rapinam 
pauperum constituisses intra domum tuam, et multis 
modis servis Dei irrogasses ivjurias. Aut dicere ten- 
tabis hec omnia te non fecisse? Numquid non suc- 
cendisti vineam Domini, quando coegisti eam jam 


ἃ Vers. Ant. Peccatis..... nequam..... scelesli , 
reliquistis..... et in indignationem misistis illum sanc- 
(um, etc. 

b Legem Dei, ut in Graco. Vers. Ant. Verbum 
Domini, populus, etc. 

ς Vers. Ant. Si multiplicetis precem. 

ἃ Animabus. Latin, et Galand. ut in Graco et 
Vers. Aunt. Nequitias ab. animis vestris, a. conspectu 
oculorum meorum..... exquirite..... liberate..... ju- 
dicate orphano, etc. 

ὁ Quxdam levia, que sensum non vertunt, va- 
riant hic in Vers. Ant. 

f Vers. Ant. Ad quid incenditis..... et rapine men- 
dici....? Cur vos leditis populum meum.... mendico- 
rum con[. 

8 Pro inferré desinis, ubi gerundium pro infinitivo 
usurpavit. Til. Locus autem non videtur mutilus, uti 
censet Latinius, nec nobis, neque Galandio. 


PATROL. XIII. 


dentibusk illorum rapinam abstuli. Et infra(1b. xxx1,6) : 
Positus! sum statera justitie, et scit. Dominus sim- 
plicitatem " meam, quoniam numquam pes meus exer- 
ravit a via recla, sed nec oculus meus conspexit. Quae 
est recta via, a qua se refert gloriosus Job uon deor- 
bitavisse ? utique hzc, qua nec innocentem interfe- 
cit, nec alium scit Deum ; quia nec scit nisi Deum 
angelorum archangelorumque, quem non posse nos 
seutis eripere de tua potestate Quando enim dicis de 
fide θεαί Ecclesizv : Si catholica est apud Niceam 
descripla fides, eripiat eos in quem crediderunt de mea 
potestate ; non habere utique virum ad eripiendum 
nos de manibus tuis Deum dicis, non posse te stare 


b In die. Latin. uti legit Sabat. et estin Grzco, - 

i. Pro obtemperavimus. Til. et Latin. et la Cerda; 
ut in lib. 2, Falso temperassemus crimini. 

) Pro judicio, ut antea dixit, induti arma pro ar- 
mis, more Grec. Til. Vers. Ant. addit sicut. ch[a- 
myde, ubi quedam eiiam alia sane levia hic va- 
riant. 

ΚΑ dentibus legit Sabat. Vers. Ant. Cecorum, et 
pes claudorum. Ego eram pater invalidorum : judi- 
cium quod non noveram, exquisivi. Confregi molas 
iniquorum, el de medio dentium eorum rapinas ex- 
(orsi. 

! Grec. ἔσταμαι. Vers. Ant. Appendat. me. in sta. 
téra aquissima. 

m Vers, Ant. Scit autem..... innocentiam... si de. 
fluxit pes meus de via (absque recta ; in Graco, &EGO.. 
γεν), et si secutum est oculum cor meum. 


28 


815 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


818 


ΘΟΒΙΡΑ 886 γῖ9 Ecclesix apostolicte Deum non ha- A regis Assyriorum. Sic in periculis eg tu, blaspheme , 


bere tantam potentiam, qua possit tuam excludere 
virtutem. Quid enim aliud confitetur beata Ecclesise 
fides, nisi quia sit credens in Deum Patrem * et in 
mmieum Filium ejus, natum ex innato et vero Patre, 
et in sanctum Spiritum paraeletum ? Quid aliud 
confitetur fides catholie:e Ecclesiz, uisi quia et Tri- 
nitas sit perfecta, et unasit P dealitas Patris et Filii 
et Spiritus sancti? Quid aliud confltetur beatze Ec- 
clesi:e fides , nisi quia neque Pater susceperit homi- 
nem, neque Spiritus sanctus paracletus, sed unicus 
Filius Dei? Quid aliud astruit gloriose Ecclesi fi- 


des, nisi quia sit Dei unicus Filius immutabilis, in- - 


convertibilis, inzstimabilis, immensus, aternus , 
sicuti sit et cujus sit Filius? Credidit saucta Eccle- 


ut ille, et non vides; contra nos Dei cultores vide- 
mus tutos defensosque stare incolumes. Unde tuti 
sumus ac defensi ? nisí quia sanctam teneamus fidem 
quam tenuerunt patriarchze, prophete, apostoli ac 
martyres, hanc qnam judicasti hxreticam. Sed ut 
iterum ad Athanasium redeamus, In quo hanc per- 
gequeris sacram fldem, non timuisti, oro te, indigna- 
tionem Domini contra illos prolatam, quiexprobrare 
tentaverunt Job justissimum, ut falsis criminibus pe- 
teres Dei antistitem? Non metuis etiam nunc ne ad te 
dicat Deus , quz dixit illi rcgi loquenti contra Job 
sancüssimum (Job xvn, 7) : Peccasti tu, et amici twi 
ambo 5. Nihil enim veri locuti estis coram ume. Interea 
sic vos Ariani superiores poteritis Athanasio inve- 


Six unam potentiam habere, uniceamque dominatio- B niri nunc apud Deum, quomodo et illi tunc inventi 


nem Patrem et Filium et Spiritum sanctum , hanc 
fidem, quam dicish:ereticam ; et tuam astruis catho: 
licam, illam qu:e dicat Deuni nou habere verum Fi- 
lium, que dieat futsse ^ quando non fuerit, quie dicat 
factum ex. nihilo, utique ex illis sensibus , quibus 
Rabsaces, dux Assyriorum regis, exprobrabat Deum 
Abrahz, et Deum 1saac, εἰ Deum Jacob , dicens: 
Non vos seducat Eaechias, quia possit vos liberare de 
manibus regis Assyriorum Deus vester (Es. xxxvi, 14). 
Ita et tu, dux Antichristi, dieis per teos : ΝΌΟΝ vos 


seducant verba episcoporum vestrorum, qui mihi con-.— 


tradicunt, quia vos liberare non potest. fides, quam illi 
praedicant. Licet eirin sermonem vartent, tamenres 
ad boc perducitur αἱ constare possit, te sic nobis 


sunt, qui Job exprobraut ^. Utile est tibi, Constanti, 
ut per Áthanasium Domini sacerdotem pro facínori- 
bus tuis sis supplex Deo, per ipsum dirigas vota tua, 
sicuti et illi per Job; per Athanasiuu sive per 606. 
piscopos ejus desoperam, salutarem consequi baptís- 
mum !. Caeterum quo velitis vos torqueatis modo 
adversus Atlianasium, vos de filiis esse invenimini, 
quippe hzretici, illius anguis, colubri, refugze, de- 
serlgris; Athanasius vero est Dei domesticus, ut fuit 
Job ;.est de filiis Iucis, etipsam tenens justitiae viam 
quam tenuit servus Dei Job; est ipse possideus fidem, 
unde et de filiis Athanasius Abrahz est. S:c Dei Fi- 
lium confitetur Athanasius, ut confessus est Job ; 
qui Jol) unde de filiis Abrah? nisi quia sic credide- 


exprobrare Dem, quod impotens ἃ sit ad eripiendos C rit, quomodo fuit credens et Abcaham. Si lc ita 


nes, quemodo rex exprobrarit Assyriorum (/bid. 
46) : Hac dicit rex Assyriorum : Si vultis benedici , 
exite polius ad me , et manducabitis wussquisque. fru- 
ciun, vesiruye sinom et ficus, εἰ bibetis aquam de lacu- 
bus vestris, douec veniam et accipiam vos in lerra tli, 
sicut eet terra vesiva, lerra ἐσὲ, et vini, el panis, ct 
vinearum. Non ergo vos sedueal Ezechias , dicens: 
Deus vos liberabit. Et infra (JHbid. 20) : Quis liberabit 
Jerusalem de mani mea? Sed quod contra talis esse * 
monstratus es, dieit ore Esare Deus ad. Ezectiiam 
(1bid. xxxvir, 0) : Non est qnod paveas a. sermonibus 
istis, ques audistis , quibus exprobraverunt me legati 
Assyrierum : ecce mitto meum * spiritum , et audito 
nuntio reverletur in regione sua , et cadet gladio in 


se habere ignoras, percurre beatum Paulum aposto- 
lum upon solum i ad Romanos, sed ad Galatas, ei in- 
veuies vera esse qux defendat. Aut numquid, quia 
Job jusi beatus apostolus nominis specialiter non 
fecit mentionem, negabitur Job de filiis esse Abra- 
[8 ἢ Si non potest negari Job esse de filiis [srael , 
dubitari non potest, hinc illum tantum factum ac ta- 
lem, quia crediderit in Deuni, ut fuerit credens bca- 
tus Abraham. Non enim operibus legis, sed per fi- 
dem justiflcari credentes revelat apostolus : neque 
enim illarum tentationum victoria ei fuisset reputata 
ad. justitiam, nisi fuisset sic credens in Deum ut 
crediderit Abraham : aut unde vinceret diabolum , 
nisi quia fuisset credens in Deum Patrem *, et iu 


terra sua. Mia nunc, Canstanti, circa testare cerni- D upieum Filhune ejus, natura ex iinato et vero Patre, 


mus pericuta, nisi tibi feceris esse cousultum , quz 
circa illum steteriot, qui dicebat (bid. x) : Sic dice- 
tis Bxechig regi Juda : Non te seducat Deus tuus , in 
quo confidie, dicens : Non tradetur Jerusalem in manus 


a Patrem innata. Vatic. 

b Pro Deitas. Til. etia δε. 

e Liz formel, quibus Ariani Jesu Christi divini- 
tatem oppugnabent. 

d [mpotens enim sit. Vatic. 

e Esse su. hd. 

f Sabat. corrigit in eun, pro meum, ut in Grxeo, 
zig αὐτὸν ; et legit im. regionem sue. 

& Yers. Ant. Duo. Non enim...., verum quicquam. 

hb Exprobrabent. Latin. 

! Videtur innuere Constantium baptizatum ab ha- 


et in sanctum paracletum spiritum ? aut si putas quia 
non Mà est sempebp creditum, ut hodie ercdimue , 
proba beatos apostolos ac martyres potuisse supc- 
rare concarnifices ! tuos, aJque vicio amico vestro 


reticis rebaptizandum, vel nondum baptizatum, quod 
magis credo. Til. Sed es hist. Eccl,, et S. Athanasie 
in lib. de Syu. ediscimus, eum ab Éuzojo. Episcopo 
Ariano baptizatum fuisse paulo. ante, quam more- 
retur, an. scilicet 560, quo in. Persica expedüione 
vita decessit Mopsuesti: in Cilicia iy nen. Octe- 
ris. 

j De fide Abrahz loquitur Apostolus, ad Rom. πὶ 
et ad Gal. in. | 

k Patrem, innatym. Vatic. 

! Id est, curnifíces ut tu es, Soppissiue lijg compc- 


8:7 


PRO SANCTO ATHANASIO Lib. 1. 


878 


diabolo consequi regna celestia, nisi credentes in A gaudere. impiis. Àut negabis te impium Dei culto- 


Patrem et in Filium et in Spiritum sanctum. lgitur 
si ita hi credendo vicerunt , qui post Domini unici 
Filii Dei adventum crediderunt, crede quia et ante 
adventum ejus, qui vicerunt diabolum, non aliter 
crediderunt, quam quomodo hodie credimus. Neque 
enim Daniel leones, et tres pueri vincerent ignes , 
nisi quia credentes fuissent, ut hodie credit Eccle- 
sia. Inde denique Abrah:c fidem provocat apostolus, 
probans auctoritate usus. sacrarum litterarum , sic 
credidisse Abralrtam, quomodo nune fuerit credeus 
Paulus, tunc vero se fuisse filium irz erroneum , 
quando cum Judzmis negabat unicum Dei Filium. 
Cum hsec ita sint, obsecro te ut jam contra Dei do- 
mum gerere pugnam desinas, accipiasquo horta- 


rem, cum te non neges fusorem sanguinis ? Deiude 
si tempore jejuniorum subditos quia percusserint 
pugnis, et aliis injuriarum generibus ldserint, con- 
tra eos liujusmodi increpationes protulit Deus, qua- 
lem eontra nos protulisset si contra praecepta divina 
maguitudinis ejus damnaremus inauditum , absen- 
tem et quidem innoceutem ἢ Nec si flectas 5 ut circu- 
lum cervicem tuam, et cilicium, el cinerem substernas, 
mec sic vocabitis jejunium acceptum (1b. ,vim, 5). 
Cernimus per hanc comminationem quania esse pos- 
sit adversus nos Deiira, si innocentem damneremus. 
Si enim tempore jejunior&um pugnis subdites nobis 
percusserimus, taliter indignatur Dominus, quanto 
magis si ejus cultores mactaverimus ! Si pugvis non 


menta eclestia; qux te perducere possint ad conse- B licet mibi percutere subditos tempore jejunierum , 


quendam salutem perpetuam. Ore accipe qux dicat 
aid vos Isaiee Deus (15. χιενι, 12) : Audite me, qui per- 
didistis cor vestrum ^, qui longe estis a justitia. Aut si 
cor tuum lecum est, si non a justitia es longe, cur 
dicis nobis Dei sacerdotibus : Damnate absentem , 
punite innocentem ἢ 8i enim cor tuum non amisisti , 
et justitix Lenes viam, eur non retines scriptum (Ib. 
Lvt, 1) : Custodite judicium, facile justitiam : appro- 
piavit v enim salutare meum advenire , et misericurdia 
mea revelari. Beatus vir qui facil eam ^, et homo qui 
amplectitur eam, sabbata mea non violare, custodiens 
tanus suas ne faciat injusiitias. Et iteram (Ibid. Lvn, 
91): Non est ὁ gaudere impiis, dicit! Dominus. Excla- 
ma in virlute, ne parcas : sicut iubes 5 exalia. vocem 
fuam, et annuntia populo meo peccata eorum ; et do- 
m&i Jaeob iniquitates suas : me de die in diem qua- 
runt, et scire vias meas volunt, tamquam populus qui 
justitiam fecerit et judicium Dei non dereliquerit. Petunt 
a me nunc judicium justum, et appropiare. Deo deside- 
rant (Ib. tvni, 1). Quam, infelix, spem babere potes, 
nisi peenitentiam malorum tuorum faetorum egeris ἢ 
cum audias Deum dicere (Ibid. Lvn, 941) : Non est 


sitionibus utitur, ut coariunos tuos, compestilentes 
tuos, coniblasphemos tuos, coapostatas tuos, et his si- 
milibes. Til. et la Cerda. 

. 8 Vestrum abest a Grzco ei Vers. Aul. 

b Pro appropinquavit dicit, et advenire pro advenit, 
infinitivus pro perfecto : et paulo inferius, appropiare 
Deo desiderant, id est. percupiunt. proximi esse. Deo, 
appropinguare Deo. Til. et la Cerd. In Vers. Ant. 

uia juxia eat salus mea, ut. veniat, e& misericordia 
mea ul reveletus. Sed. Lucif. Graecam syutaxim ome 
nino sequitur : "Hyyou γὰρ τὸ σωτήριόν μου παραγῖνε- 
σθαι. x«l τὸ ἔλεός μου ἀποχαλυφθῆναι. 

€ Vers. Ant. Hac, εἰ homo qui relinet ista : et cus- 
todil sabbala ut non profanet ea, et servat manus suas 
ne faciat iniquitalem. 

Vers. Ant. Non est gaudium..... Dominus Deus. 
Clama in fortitudine, et ne parcas ; quasi tuba..... co- 
rum: me eteniui.... quasi gens qua. .... εἰ qua..... 
Petunt me..... appropinquare Deo cupiunt. 

* Tuba legit Sabat. 

f Vers. Aut. Neque si incurvavews quasi cirgulum 
collum twwn..... substraveris..... vocabis. jejunium et 
diem acceptabilem. LL 

€ Addendum forie, sed solve omnem nodum ini- 
quitatis, sed solve, ctc. ut in. Vers. Ant. et in Garzc. 
cum paulo inferius lianc sententiam Constantio ob- 


poterit licere quovis tempore gladio percutere con- 
sacerdotem meum? Non taie jejunium elegi, dicit 
Dominus, sed & solve obligationes violentorum contra- 
ctorum ὃ ; dimitte con(ractos ἱ in remissienem, et om- 
nem conscriptionem iniquam  disrumpe; frange. esu- 
rienli panem tuum el. egenos 1, qui sine tecto sunt , 
induc in. domum tuam : δὲ videris wudum, operi, ct 
domesticos sgminis iui moli despicere (Ibid. vi). Quam 
tenes, rex prudentissime, spem? eum ᾿ς omnia 
verteris in contrarium. Quemodo enim omnem no- 
dum solvisti iniquilatis, cum sive incredulitate tna, 
qualem te institueris adversum nos, sis talis perma- 
nens, et magis magisquesis crescens in malevolen- 
tia tua ad nos disperdendos, sive in blasphemia tua 
auctor sacrilegii erevcris, magis etiam edicto * blas- 
phemiam tuam, catholicam esse ssserendo fidem , 
more ! scilicet meretricum, qua primo clam scor- 
tentur, postea vero ita sint inverecunde, iia amit- 
tentes pudicitie decus, ut velint scortari In propaiu- 
lis Quomodo dissolvisti ommem nedum iniquitatis, 
cum eontra beatum Athanasium, susceptum antean- 
nos furorem adhue ita retincas, πὶ velis ejus fandi 


jiciat: Quomodo enim omnem nodum asolristi. iniqui- 
tatis, etc.. et integrum 188 85 testimonium hoc iterum 
modo producat. lta Cotelerius in Temo 2. Mon. Ec- 
cl. Gr. pag. (90, el ex eo Galandius. Vers. Ant. 
Nonne..... elegi ?..... sed solve omnem colligaturam 
iniquitatis, dissolve, etc. 

hb Aptius cum Greco συναλλαγμάτων. Vers. Aut. 
cautionum. 

i Vers. Ant. Fractos..... scripturam iniquam con- 
scinde. . 

j Vers. Ant. Pauperes sine tecto..... ne despezeris, 
Lucifer ipse habet paullo infra Pauperes, et nan des- 

icies. 
í k Vide dicta in przfat. 

! Significat Lucifer hac comparatione Arianorum 
calliditotem et astum, qui b:eresim occulte primo 
fovehant sese Catholicos in speciem profitentes, 
deinde audaciores facti palin errore: suos pradicare 
tuerique ceperunt : quod etiam Hilarius innuit his 
verbis in lib. de Synod. : Nunc publice auctoritatis 
professione heresis prorumpens, id quod antea furlim 
mussitabut, nunc non clam victrix glorigbatur : et Sul- 
picius Severus lib. 2 flist. : Ariani perfidiam suam oc- 
cultabant; non ausi palam erroris sut dogma predicare, 
Catholicos se gerebant. 


819 


LUCIFERI EPISCOPI,CALARITANI 


880 


eruorem ἢ (Juomodo dimisisti confractos in requiem, Α triarchz, prophetz, apostoli ac martyres. Quomodo 


cum torquendo * varie non desinas servos Dci ? Et 
quomodo dimisisti 5 confractos in requiem, quando 
videas carceris ^ metalla, exsilia, vix jam capere 
posse christianorum numerum per te damnatorum ? 
Quomodo etiamsi fregeris esurientibus panem tuum, 
acceptum habebit Dominus, cum servos fame neces 
dicatos ejus zternitati * Quomodo si inducas egenos 
sine tecto in domuin tuain, respicere dignabitur su- 
per opus tuum Deus, cum videat servos suz clari- 
tatis rejectos de domibus privatis, propterea exsules 
factos, quod noluerint suscipere idololatriam tuam 
per Arium institutam ἢ Quomodo si nudos texeris , 
poteris Deo placere, cum servis ipsius patrimonia tu- 
leris, et dixeris : Si damnaveritis fidem apostolicam, 


potest te przecedere justitia, cum totus in injustitia 
sis permanens? cum sentina sis Ariani dogmatis? 
cum Christianorum sis fasor sanguinis? Quomodo te 
majestas Dei circumdabit, cum expugnans ipsam ma- 
jestatemsis, quam derelinquens, idololatriam Ariani 
dogmatis suscipere censueris? Quomodo tunc clama- 
bis , et Deus exaudiet te? adhuc loquenti tibi dicet : 

Ego adsum? cum sis negans Deum Patrem, negans - 
unicum Filium ejus, negans sanctum paracletum 
Spiritum. Quomodo aut exaudire te poterit, aut di- 
cere tibi : Ecce adsum? cum vertis, quantum apud 
te est, ejusreligionem , cum ejus antistites catholicos 
removeris, ct haereticos constitueris? quomodo te 
exaudiet, quem calcandum putasti modis omnibus, 


atque arianam susceperitis , cunela vestra recipielis ? B nisi poenitentiam malorum factorum egeris, nisi vias 


Sane 4 unum de his omnibus Domini sacris manda- 
tis inveneris ὁ implere, quod enim domesti- 
cos seminis tui non despicias. Non despicis re 
vera cconviperinos tuos Arianos , natos vide- 
licet de impuderato f patre vestro diabolo; di- 
ligis fratres δ tuos quia hos videas tibi proximio- 
res, hos amas singulari affectu, his cunctam 
gloriam regni tui exhibes, hos socios atque partici- 
pes ad Dei delendam hzreditatem in tuo regno ha- 
bes; iilos fecisti locupletes, illos extulisti supra 
omnes constitutos in sublimitate, hoc est, eos, qui 
se vestris miscere censuerunt tenebris. lgitur cum 
Sis hzec agens, qu:x odio liabeat Deus, quomodo ar- 
bitraris te audiri posse a Deo? aut si feceris eleemo- 


tuas nefarias deserens, sanctze ecclesiz justum iter 
comprelenderis? Tunc utique liec promissa Dei 
consequi poteris. Scriptum est enim propter eos, qui 
corde ex toto sese od Deum converterint : Hec dicit 
Excelsus in excelsis habitans k, in eternum sanctus in 
sanctis, nomen ei Dominus Altissimus in sanctis requies- 
cens, el pusillanimis dans * anime cquitatem, et dans 
vindictam contribulatis corde. Non in a ternum irascar 
vobis, nec semper vindictam de vobis exigam (18. τινι, 
15). Sed quibus hoc dicit? nempeeis, quise converte- 
rint per satisfactionem ad delicta sua delenda. Unde 
et, Non tale jejunium elegi, dicit Dominus, sed solve 
omnem nodum iniquitatis, sed solve obligationes violen- 
trorum contractorum ; dimitte con(ractos in remissionem, 


synam, posset ibi ferriaccepto ? cum audias eum dice- C e! omnem conscriptionem. iniquam disrumpe : (range 


re : Tunc orietur ^ matutinum lumen (uum, el sanitas 
(«a cito orietur, et precedet ante. te justitia, et majestas 
Dei circumdabit te. Tunc. clamabis, εἰ Deus exaudiet 
te. Adhuc 3 loquenti tibi dicet : Ecce adsum (Ibid. 8). 
Aliquid te eorum posse consequi arbitraris, quando- 
quidem non ortum tibi fuerit matutinum lumen, sed 
tenebre inexiricabiles obsederint animum tuum, 
atque pertexerint errorum caligines } ? 4.1 sanitas 
tibi oborta est, cum sis positus in omni vulnere mor- 
tis, cum quotidie augmenta parias vulneribus tuis, 
cum dans operam sis, quo possis penitus temet ex- 
stinguere? Nobis etenim non aliunde est sanitas, nisi 
primo in loco quia crediderimus, ut crediderunt pa- 


esurienti panem tuum, et pauperes qui sine tecto sunt 
induc in domum tuam: si videris nudum, operi, et do- 
meslicos seminis tui non despicies. Tunc orietur matu- 
linum. lumen tuum, et sanitas tua cito orietur, et pre- 
cedel ante te justitia, et majesias Dei. circumdabit te. 
Tunc clamabis, et Deus exaudiet te : et adhuc loquenti 
tibi dicet : Ecce adsum (1b. ναι, 6). Aderit tibi Deus, 
3i primo credas in emn, si deinde ad hzc verteris te- 
met, quz etiam infra dicit implenda: Si auferas a te 
vinculum iniquilatis et obligationis, et verbum murma- 
rationis, el dederis esurienti panem tuum ex animo, el 
animam humiliatam satiaveris. Tunc orietur in tenebris 
(nmen tibi, et tenebra tibi ut meridies erunt : et erit Deus 


8. Gerundium (orquendo pro infinitivo torquere D) contra Constant. idem hisce verbis Imperatori ex- 


usurpat, ut supra ferendo pro ferre. Til. et la Cerda. 

b Demisisti confractos. Vatic. 

€ Carceres, metalla, etc. Latin. Vide, quz in lib.9. 
notabimus hac de re. 

d Anne. ld. 

6 Inveniris. Id. et Galandius. 

f Pro impudente, qualis est Diabolus omnium hz- 
reticorum pater. Til. et la Cerda. Inviperato. Pon- 
cius apud Latin. Lugdunenses Bibl. PP. editores, 
prout interpretatus fuerat Tilins, edidere impudente : 
quod non probandum videtur. Passm enim insolen- 
tibus vocibus utitur Lucifer. Vide sis Cangium in 
Gloss. V. impuderatus. Galand. 

δ Memorat Lucifer, quanto favore, et quanta pol- 
lerent auctoritate Ariani, przseriim Episcopi, apud 
Constantium; qui suo cuncta arbitratu gerebant, Ca- 
tholicorum bonis ditati, et illustrioribus Ecclesiis 
potiti : ei huc respicit fortasse Hilarius in lib. un. 


probrans: Episcopatus tuis donas; e quibus quinqua. 
ginta sedium Episcopos cum satellitio militari ad invitos 
populos (uisse submissos, testatur Atbanas. in. epist. 
ad solit. 

b Vers. Ant. Erumpet.... et sanitates tuc... orien- 
tur, et praibit in conspectu tuo justitia tua, et gloria... 
Adhuc loquente te, etc. 

i Et adhuc habei paulo infra idem Lucifer. 

j Caligine Latin. sed ab edito non discesserim. 
Galand. recte. 

k Vers. Ant. et Sab. sic interpungunt : Et in excel- 
sis habitans in. Gternum; Sanctus in. sanctis momen 
illi; excelsus in sanctis, etc. 

| Vers. Ant. Dans patientiam, et vitam hisqui corde 
contriti sunt... Ulciscar in vos, neque semper irgscar 
vobis. Sabat. legit animequitatem. 

πὶ Vers. Ant. δὲ abstuleris.... colligationem, et ordi- 
nationem. 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1]. 


(uus tecum semper, et repleberis sicut desiderat anima A scribas certos quod aut Athanasium antistitem Dei 


tua, el omnia ossa [ua pinguwescenl, el erunt sicut hor- 
tus ebrius, et sicut fons cui non defecit *aqua (Ibid. 9). 
Hzc, ut jam dictum est, consequi poteris, si te ad 
ecclesiam conferas, si coarianos tuos vites, si illam 
malignorum congregationem vestram odire digneris. 
Tunc erit Deus tecum semper, tunc in tenebris orie- 
tur lumen tibi, tunc tenebra tibi ut meridies erunt, 
tunc in bonis dirigetur iter tuum. Cxterum si in hac 
pervicacia manseris, si in hac crudelitate, ut servos 
ejus crucies, non tecun) Deus erit , sed ille, qui et 
hodie esse in vestro ccetu Arianorum invenitur, hoc 
est diubolus. Ista etenim qui agere dignaris, non 
sunt Dei , sed diaboli. Si opera sunt illa Dei, ut pro- 


non damnaverint innocentem, aut quod non cohzre- 
tico tuo Georgio P communicaverint, aut quod se 
dicant Christianos, quod nolint effici coapostatze tui, 
possunt sane zstimare c, si illa opera Deo sint pla- 
cita; item si eleemosyna est ista, quam de? lacrymis 
das alienis, de eorum bonis, qui deportari, interfici, 
proscribique maluerint a te, quam aut innocentem 
damnare, aut negare unicum Dei Filium, in quem 
credentes sciebant glorificatos Abrabam, lsaac , et 
Jacob, et omnes prophetas, apostolos ac martyres, 
quorum te fieri socium, atque omnibus participem 
me cupere, mea circa te haec esse vota, ille est testis 
qui nobis tribuere hoc potens est. 


5 Ex Greco ἐξέλιπεν. Vers. Ant. deficiet, Sabat. B detracta, vel bona Episcoporum, quos in exsilium 


deficit. Alia quedam levia in hoc textu variant in 
Vers. Ant. 

b Georgius Cappadox Alexandrinam sedem occu- 
pavit ad an. usque 561], quo a furente populo inter- 
fectus est. 

e AEstimari. Latin. et Galand. 

4 Gloriabatur maxime Constantius in ecclesiasti- 
cis sumptibus, et pia quadam in pauperes liberali- 
tate; sed hec eidem exprobrat Lucifer tum hic, tum 
aliis in locis, quippe vel spolia e catholicis templis 


ejecerat, et catholicorum, quibus aut vitam aufern, 
aut. facultates publicari jusserat , in alios przsertim 
8u v partis homines largi-sime eregabat. Hinc Hila- 
rius in lib. unic. contra Constantium : Auro reipubli- 
ce sanctum Dei oneras, et vel detracta templis, vel pu- 
blicata edictis, vel exacta penis Deo ingeris; et ibid. : 
Ecclesie tecta struit, ut idem destruat ; unde Lucifer 
ipse superius : Es memorias martyrum instaurans , et 
servorum Dei cruorem (undis. 


PRO SANCTO ATHANASIO 
LIBER SECUNDUS. 


Audes ad Deo dicatos tendere, Constanti, manus, ( ejus, et proselytum, et pauperem, et viduam non poten- 


ad eos vexandos, quorum felicitatem declarat apo- 
stolus dicens : Scimus autem quoniam diligentibus 
Dominum ^ omnia procedunt in bonum, his qui secun- 
dum propositum vocali sunt, quos presciit et predesti- 
navit conformes fieri imagini Filii ejus. (Rom. vin, 
28). Procedunt quidem nobis in bonum tux persecu- 
tiones. Sed adverte per Jeremiam qu:e vobis perse- 
cutoribus promittat Deus dicens : Sanctus Israel 
Domino, initium generationum ejus : omnes qui edunt 
eum, ponitebunt. Malainducam super eos, dicit Domi- 
nus (Jer. n, 5). Venient super te mala qua tibi pro- 
mittit Deus, Constanti, nisi temet correxeris, sicut 
venerunt super illum populum carnalem comblas- 
phemum tuum, ad quem dicitur : Tu malignatus es wt 


tabitis c, sanguinem innocentis non effuderitisin hocloco, 
et postalienos Deos non abibitis (Ib. vn, 5). Emendabis 
vias tuas, si jam desinas persequi Dei servos, si te 
Christianum fueris confessus, et esse Arianum nega- 
veris, si Filium Dei, verum Dei Filium credideris, si 
anathema feceris dicentes : Erat ἃ quando non erat, 
et factus est ex nihilo : mutabis vias tuas, si poeni- 
tneris pro homicidiis, proque *sacrilegio tuo; alio- 
quin eris f, ut nunc es, ex illis, in quorum expro- 
brationem dicitur a Deo : Numquid spelunca latro- 
num est domus mea, in qua vocatum est nomen. meum 
(Ibid. 11)? Quos vis esse Dei domum, vosne Aría- 
nos, an nos Christianos? Si enim vestra maligna con- 
gregatio est domus Dei, ergo latronum congregatio 


coinquinares vias (uas, et in manibus tuis inventus est D est domus Dei. Vos etenim fundendo sanguinem Dei 


- sanguis animarum innocentium (lbid. 353). Eris in 
seternum inter Dei inimicos, nisi audieris audiens 
ejus sanctam dicentis admonitionem : δὲ emendantes 
emendabitis b vias vestras, el cogitationes vesiras, et 
facientes feceritis. judicium inter. virum et proximum 


^ Vers, Ant. Devm.... in bonis.... quia quos pre- 
scit.... imaginis, elc. 

b ^abat. legit emendaveritis. 

€ [ἡ est, potestatem vestram non ezercebitis, ut san- 
guinem ejus (unda is, et ipsum interficiatis : ubi po- 
tentare, pro potestatem et dominium exercere usurpat. 
Til. εἰ la Cerda. 

4 Hanc Arianorum formulam aperte damnavit Syn- 


servorum, ut tunc fundebant Judzi, inspicimini esse 
latrones. Ex fructibus tuis, Imperator Constanti, 
non esse Christianus, sed plane manceps latronum 
cognosceris. Precipis denique innocentes interimi , 
habitans scilicet non in ecclesia Domini, sed in spe- 


odus Nicena : Eos autem, qui dicunt, Erat quando 
non erat, et, Priusquam nasceretur, non erat, et, 
Quia ex nullis exstantibus factus est , hos anathema- 
{καὶ catholica et apostolica Ecclesia. 

* Cum Latin. et recte ita correximus; in edito le- 
gebatur pro quo. 

f Kris unus ex illis. Til. 


i5 


LUOVFERI EPISCOPI CALARITANI 


Jünca latrenum : non desinis interficere eos, ques À rere me et intelligere, et. scirein Deum qlorieri, quia 


videas interfici varatos pro unici Dei Fitii claritate, 
pro :terna illius majestate. Nolaimus ad falsas sug- 
gestiones tuas, dare conira virum justam senten- 
tiam, ne et nos percuteret tecum et cum Judzis ista 
Domini increpatio : Extendit linguam suam sicut. ar- 
᾿ eum in falso, εἰ fides non invaluit. super terram, quia 
de malis mala exierunt, et me nescierunt (Ibid. 1x, 5). 
ἴα, qui fslsorum es criminum concinnator pariter 
et amator, ta Domintm nesciens, nisi ^ te correxe- 
ris, nt es, unus erisex illis, de quibus scriptum le- 
gisti : Veritatem non loquuntur, didicit lingua eorum 
loqui mendacium : reverti noluertnt, et non obrelique- 
runi usuram super usuram, dolum swper dolum : wo- 
luerunt me nosse, dicit Dominus. Propter hgc, hoc 
dicN Dominus : Ecce ego comburo eoa, et probabo eos, 
quia sic faciam a facie malignitutis fiie populi mei. 
Sagitta. vulnerans lingua. eorum, maligna verba oris 
eorum : proximo suo loquitur pacifica, et in semetipsum 
detinet inimicitiam. Numquid in his P visitabo, dicil 
Dominus, au! in. gentem talem. non vindicabit anima 
mea (Tbid. δ) Eripe te, Constanti, a fovea Arianz 
dementi:e, ne des :eternas poenas cum con:acrilegis 
tuis. Noli gloriari tibi de caduca tua dignitate : con- 
sidera te mortalem, quia aliter non possis consequi 
immortalitatem, nisi Deum agnoveris, et ejus feceris 
voluntatem ; sicut scriptum est : Hae dicit Domimis : 
Non glorietur sapiens in sua sapientia ^, et non glorie- 
tur (ortis in fortitudine sua, nec glorietur dives in divl- 


ego sum Dominus qui facio misericordiam, et judicium, 
et jtstiliam super terram, quia in kis est voluntas mea, 
dicit Dominus (Ibid.). Cum itaque judicium vis inje- 
stum a Dei proferri sacerdotibas, cum sis fusor in- 
nocentinm sanguinis, non es ejus servas, qui hsec 
ore loqui dignatus sit prophetz, sed plane es illius 
famulas qui repleverit eor Cain, et jusism puerum 
primum cultorem interficeret Domini. Hine est quod 
cum sis lanta in sublimitate positus, unus tamen ex 
his esse inveniaris, de quibus Dominum locutum in 
evangelio legisti : Vos * de diabete patre nati estís, et 
concupiscentiam patris vestri fecere suitie : ille enim 
homicida fuit ab initio, ei in veritate non stetit (Jo. vim, 
44). Esmendax et homicida : mendax, qui crimina fal- 


B sa obieceris f Deiservo Athanasio ; mendaz, quia hz- 


liis suis, sed in hoc glorietur qui gloriatur, inquirere d 


me el intelligere, et scire in Deum gloriari, quia ego 
sum Dominus qui facio misericordiam, et. judicium, et 
justitiam. super terrain; quia in his est voluntas mea, 
dicit Dominus (1014. 25). Cum igitur videas in his 
esse voluntatem Domini, quomodo hzc quis amare se 
dicit Doininus, perosa habere dignaris? 7n hoc, in- 
quit, glorietur, qui gloriatur, inquirere me et intelli- 
gere, et scire in. Deum gloriari (1bid. 24). Quomodo 
poteris te dicere nunc in Deum gloriari? Quomodo 
poteris requirere te illum astruere, cum sis pro- 
vocans omnes cultores ejus majestatisad desercndam 
fidem apostolorum, ad blasphemiam dogmatis vestri 
suscipiendam? In hoc glorietur, qui gloriatur, inqui- 


C 


reticam fidem dicas catholicam, et catholicam dicas 
h:retícam ; homicida, quia et sanguinem perseque- 
ris Athanasii, et jam interfeceris δ certum numerum 
Dei cultorum. Non stetisti sine dubio in veritate, 
quia sis hz:ecgerens, sed es totus in mendacie con- 
stitutus, quia et mendax sit pater tuus, qui te cogit 
ad unicum negandum Dei Filium, qui te impellit ad 
ejus servorum effundendum cruorem. Noluimus 
damnare absentem, noluimus innocentum 5 ferre 
scnlentiam, noluimus hzresim suscipere tuam, ne 
facii tibi simileà mereremur audire, quz audiunt 
coerratici ? tui Juda, in quorum opprobrium colli- 
gimus per Jeremiam dictum : Omnes gentes sine cir- 
cumcisione sunt) , et omnis k domus Israel sine circum- 
cisione sunt cordis (Jer. ix, 26). Es atque eris, nisi te 
nobis tradiderís, iuter illos, quos contra clamat Spi- 
ritus sanctus ex persona nostri populi sd D-em 
dicens : Scio, Domine, quoniam non sunt hominis vie 
ejus, neque vir ibit el corriget cogitationem suam : doce 
nos Domine, sed in judicio, et non in fra, me paucos 
nos facias : effunde iram tuam super. gentes, qwe ne- 
sciunt te, et super regna qu& nomen tuum ΝΟ invoca- 
verunt, quia comederunt Jacob, εἰ consumpserunt ilium, 
et pascua. ejus exterminaverunt ! (Ib. x, 95). Conspl- 
cis te unum esse ex illis, conira quos dicit Dei 
Spiritus ex persona populi nostri. Respicis, nisi te 
converleris, quod ira Domini in te alienigenam, 


ἃ Nisi te correzeris, eris unus ez illis. Id. et Galan- D testatur Athanasius inepist. ad Solit. : Episcopi flagel- 


dius; sed potest retineri, ut. es, hoc sensu : Nisi te 
correxeris ex eo, qui nWnc es. 

b Non visitabo. Laiin. in Graco μὴ οὐχ ut in Vulg. 
numquid non. 

* Patientia. Codices quidam apud Tilium. 

4 Vers. Ant. dntelligere, ei. nosse, quia ego, etc. 
Vide qui super hoc texiu notavimus supra p. 65, 
n. 7. 
* Convenit cum Cypr. lib. de orat. Domín. Vers. 
Ant. Ex patre diabolo estis, et desideria.... homicida 
«rel, eic. Ms. Cantabrig. apud Sabat. et idem Sab. in 
Lucif. habet concupiscentias, ut legitur etiam in lib. 
de non parc. in Deum delinq. 

f Pro objeceris, Til. Quot et quam graves calum- 
nias in Athanasium lixretici confinxerint, ex ejus 
vila plane perspicuum. 

$ /Erumnuis scilicet, exsiliis, carceribus confectos 
e^iliglicos, presertim — Episcopos, intelligit. Idem 


lati, et acerbis vinculis consiricti sunt... quot mo 
flagellati, quot Episcopi concisi ! prsertim in Oriente, 
ubi versabatur Constantius; clariores vero ex Epi- 
Scopis in perferenda Constantii crudelitate nominat 
Serapammonen, ct Pwulinum Trevirensis, Euse- 
bium Vercellensis, Dionysium Mediolanensis, Luci- 
ferum ipsum (ἰδ γι δι Ecclesie Antistites, alios- 
que, de quibus meminit Ecclesiastica Historia, prz- 
sertim de Hilario Pictaviensi. 

h Pro de innocentibus : clarius tamen fuisset, si 
dixisset, Noluimus ferre sententiam in innocentes, «ive 
in innocentem ; et forte. in innocentem legeudum est. 
Til et Latin. 

i Id est, qui tecum errant. 

j Vers. Ant. Incircumcisi carne, domus vero Israel 
incircumcisi sunt corde. 

k Sabat. legit omnea. 

! [nfra Lucifer ipse, desolaverunt, 


885 


PRO SANCTO ΑΤΙΆΝΑΘΙΟ 11B. 11. 


in te regem; quia non solum non invocaveris uomen A cordis illi tui oculi blasphemia caccati Arii patefacti 


Domini, sed adhuc fueris persecutus, sit. ventura. 
Nam et cum dicit : Quia comederunt Jacob, el con- 
sumpserunt eum, et pascua éjus desolaveruni (Ibid. 25) ; 
quis reperiri polest esse inler coniyrannoS luos, 
princeps liujus pascuz exterminator, nisi tu quidem, 
qui nec laniaudo ^ Dei destiteris servos, nec blas- 
pliemias tuas toto in. regno seminans tuo? Extermi- 
nare etenim te populi Dei pascuam conatum non 5 
poterit dubitari, quando ejus pastores tuleris, de 
quibus , sicul spe diximus, per Jeremiam dixerit 
Deus: Et dabo vobis pastores secundum cor meum, et 
pasceni vos pascentes cum disciplina (1b. yi, 15); et 
stitueris h»reticos, aliis vero catholicis imponi fe- 
ceris modum, ut si in * votis gererent in suis consi- 
dere sedibus, non auderent fidem praedicare aposto- 
licam, non tentarent ὦ, te lizeresis Arianxe defensore 
degenti in corpore, evangelicam traditionem populis 
insinuare. Hxc est causa, qu:e te probat pascuam 
Dei populi exterminare tentasse. Omuis etenim sagi- 
na * animarum christianarum non est nisi credere, 
quomodo et crediderint patriarcliz, propheta, apo- 
stoli ac martyres, deinde omnem facere justitiam. 
Tu contra cum et fidem tollere volueris de cordibus 
populorum Dei, ct perfidiam tuam inserere, cum 
justitia ! Dei vis in ecelesia fieri ut absens et inno- 
cens damnetur a justitige sectatoribus, et per sacer- 
dotes puniatur consacerdos eorum catholicus ad 
tuam haeretici 5 suggestionein; quomodo videri po- 
teri$ non esse exterminator pascuz dominici gregis, 


per Dei servos hanc increpationem videant omnia te 
fecisse quae tibi objecimus. Negare non poteris, ta- 
lem ie prebere circa. nos, qualeu se praebuerit He- 
rodes ille, cuiet in carnificin: rabie, etin sacrilegio, 
el in regali dignitate esse inveniris collega, circa 
illos quos in evangelio legimus propter Deum Dei 
Filiuin interfectos parvulos. luvenisti utique scrip- 
tam crudelitatem Herodis, quam nunc tu dignaris 
exhibere, apud Matthzum evangelistam : Tunc He- 
rodes cum ! viderel quia deluusest a Magis, iratus est 
vehementer, et misit occidere omnes infantes in Beth- 
lehem, ei in omnibus finibus ejus a bimatu et in[ra, 
secundum tempus quod exquisierat a Magis (Matth. uw, 
16). Minime adhuc foriassis conspicis sic te injuste 


B contra nos Dei cultores motum, ut contra illos par- 


vulos fuerit motus Herodes. Cur nobis dignaris esse 
infestus? nempe quia fateamur nos Christianos, qui 
non damnaverimus justum falsis a te pragravatum 
criminibus. Quibus rebus quisnam sis, ex beati 
Baptiste Joannis responsis poteris perpendere, et 
temet reconciliare Deo per poenitentiam : Progenies 
viperarum, quis d«monstravit 1 vobis fugere ab ira su- 
perventura? Facite ergo dignum panitentie. fructum, 
el nolite pre[erre * vos, dicentes : Patrem habemus 
Abraham. Dico enim. vobis, quod potens sit ! Deus de 
lapidibus istis suscitare filios Abrahee. Jam enim τὸ ad 
radices arborum posita est securis. Ümnis enim Ὁ arbor 
que non facit fructum bonum, exciditur, et. in ignem 
mitiitur (Ib. 10, 7). Quid sentis ad hzc? debuimus 


quando nostra pascua non sit nisi ccelestis doctrina? C damnare innocentem, debuimusdare contra absentem 


Si vis, inquit Dominus, ad vitam venire, serva man- 
data (Matth. xix, 17) ; et iterum : δὲ feceritis qu& 
mando vobis, jam non dico vos servos, sed amicos ὃ 
(Jo. xv, 14). Cum hzc ita sint, debes tu ad te pur- 
gandum dare praecepta dominica, qux jusseriut in- 
nocentem catholicum episcopum, te lizretico interea 
imperatore accusante, debere interfici a consacerdo- 
. tibus suis. Fortassis etenim tentahis isto in loco di- 
cere, non te pascuain. dominici gregis exterminare 
conatum, Si nullum Dowini preceptum illiusmodi 
quale prolatum est a te poteris prolerre, superest ut 


8 Dura ac rudis admodum est locutio, et more 
Vrevtceornm du: negativ:e pro affirmatione ponuntur. 
Item dicit (aniando pro luniare, ut s:epenumero ante 
dictum est, gerundium pro infinitivo ponens : dein- 
de mox usurpat participium pro inlinitivo seminans 

ro seminare : quod Latinius efferretur : Nisi tu qui- 
em, qui neque laniure οὶ destiteris servos, ueque 
blasphemias (uas toto in reguo tuo seminare. Til. et la 
Cerda, qui addit : sed liic vir gerundia ponens pro in- 
finitis conturbat sententiam. | 
. 5 Pro nemo poterit dubitare, id esi, nemo ignorabit 
f ξομαίμηι [uísse esterminare pascuam pro pascua Dei. 
€ Pro ἐπ votís haberent, id est, si vellent in suis re- 
manere sedibus securi, aposlolicam pradicare fidem 
non auderent : ubi notanda est hiereticorum adversus 
Catholicos crudelitas et sgvitia. Id. et la Cerda. 

4 "ro aggrederentur, et tentare auderent. lid. 

e [ἃ est, fides patriarcharum, etc., est pinguis ani- 
mé hutritio. 

! Sensus ésse potest, Cum vis justum esse in Eccle- 


inauditum sententiam ? et quomodo cum hoc fecisse- 
mus, potueramus reperiri Christiani? Cum illos quo 
possint esse Christiani, hortatus fuerit beatissimus 
Joannes, ut dignum fructum fecissent ? poenitentia ; 
illi, qui nec dum comprehenderant viam jusiitize, com- 
preliendere cogebantur; nos, qui jam tenemus, urgeba- 
inur atque urgemur a te illud occupare iter iniquitatis, 
it quo positi noscantur Judzei. Quid igitur nobis posset ' 
accidere,si vipereis tuis depasti fuissemus consiliis ἢ 
nisi ut ex Christianis fuissemus viperz P progenies 
effecti. Cur hic fieri mandastl, nisi quia conserpen- 


εἰὰ Dei, wt, etc. Injustitiam pro justitia subjicit Ga- 
landits. 

δ Qui es haereticus. 

Ir lta etiam codex Major. Monast. apud Sabat. Vers. 
Ant. Jam non dico τὸς servos, Q&là οἷο. vos dutem fixi 
amicos. Lucifer ipse habet paulo post, Quod mando 
vobis, jam non dicam, elc., et iterum infra, Quod 
precipio vobis, eic. | 

i Vers. Ant, Vidit, quoniam.... valde, et misit et 
occidit.... pueros qui erant in... regionibus ejus. 

j Demoustravit, ferunt codd. ylures apud Sebat. 
Vers. Ant. Demonstrabit, .... ira veniura.. 

k Vers. Ant. proferre. Ms. S. Germ. ex Sabat. cum 
Lucif. 

1 Vers. Ant. Quoníam potens est. 

m Ktenim. Vatic. | | 

» Vers. Ànt. Omnis ergo .... Mii" .... πιο. 
Grze. cum Lucif. ἐχχόπτεται .... βάλλεται. 

* Pro facerent. Til. et [4 Cerda. 

P Viperem. Vatic. 


887 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


tes nos tuos effici cupiveris tu ? qui cum scias dixisse A vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc reversus offer 


Dominum in evangelio : Beati qui esuriunt et sitiunt 
justitiam, quia ipsi saturabuntur. Beati misericordes, 
quia ^ ipsi misericordiam consequentur (1b. v, 6) ; et 
b tamen dixeris, necandum innocentem. Quomodo 
etenim beatus potero esse, si damnavero virum 
justum, si rejiciens sitim justiti:e concepero ardorem 
injustitize ? Quomodo propter fructus justiti:? satu- 
rabor a Deo, cum opus hoc injustum faciat me Cain 
fratricidam? Quomodo iterum potero inter miseri- 
cordes fructibus misericordix locupletatis regnum 
consequi cceleste? cum, si interfecero juxta desideria 
tua Deiservum, inveniar non misericors, sed cru- 
delis atque sceleratus, quippe homicida ; cum, si 
cum * ego immisericors fuerim circa fratrem meum, 
sic sit et circa me futurus ille misericordie amator, 
ille justitiz? exactor, qui dicit : Beati qui esuriunt el 
sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur. Beati miseri- 
cordes, quia ἃ ipsi misericordiam consequentur ( lbid.). 
Quicumque , dicit Dominus , solveri! unum ez 
mandatis his minimis, et docuerit sic homines, minimus 
vocabitur in regno celorum (lbid. 19); et dicis, 
Constanti, ut quicumque non fuderit sanguinem in- 
nocentis, non potest regnum consequi colorum ? 
Dic, sanctissime, in quo abundare poterit Christiano- 
rum justitia, plus quam scribarum et pharis:eorum, 
8i eum, quem tu, quod se Christianum dicat, quod 
nolit fieri Arianus, persequeris, interfecerimus ? in 
quo essemus potiores scribis et phariszis, si exsti- 
tissemus tecum negatores unici Dei Filii, si, ut illi 


mánás tuum (Ibid. 95). Quid fuerat operatus malorum 
Athanasius, ut hzc transgressus precep!a interfici 
eum mandares? nempe hoc, quod se Christianum 
dixerit, aut dicat. Aliud etenim nihil est quod exse- 
craris, atque es punire cupiens in Athanasio. Non 
memineras przecepisse Dominum etiam inimicos di- 
ligendos, ut eum quem neque in te, neque in Deum 
Scires peccasse, tam acerrime fuisses persecutus ? 
Audistis quia dictum est : Diliges proximum tuum, et 
odio habebis 1 inimicum tuum. Ego autem dico vobis : 
Diligite inimicos vestros , el benedicite maledicentes 
v0s, el bfefacite eis, qui * persequuntur. vos , et orate 
pro eis, qui vos persequuntur, ul sitis filii Patris vestri 
qui est in celis, qui solis ortus exhibel super bonos et 


Ry malos, et pluit super justos et injustos. Si enim dileze- 


ritis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis ? 
nonne ei publicani ita ! faciunt ? et si salutatis amicos 
vestros tantum, quid plus (facitis? nonne et gentiles 


| idipsum faciunt? Eritis ergo et vos perfecti, sicut. εἰ 


Pater vester, qui est in colis, perfectus. est (8G bid. &3). . 
Diligendos mandat etiam inimicos Dominus; et tu 
nos persequeris quod innocentis Domini sacerdotis 
cruorem non tecum fuderimus. Divina clamat vox di- 
cens: In quo judicio judicaveritis, et de vobis judicabitur, 
et in qua mensura mensi fueritis, in eadem remittetur * 
vobis(Ib. vn, 2),et tu dicis : Jugulate quem deliquisse 
ignoratis. Fontem malorum cum te esse memineris, 
fuisti tamen ausus de eo, quem sciebas false petitum 
a vobis, dicere : Reus est mortis. Adeo es eycurs, 


repudiant, tecum repudiaremus evangelicam fldem, C Constanti auguste , ut nec dictom illud Domini 


destruxissemusque apostolicam traditionem ? Ne * 
dixisse memineras Dominum : Audistis quia dicttim 
est antiquis ! : Non occides ; quicumque autem occi- 
derit, reus erit judicio 5. Ego autem dico vobis quod 
omnis qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit 
judicio (Ibid. 24) ; ut hzc fleri imperares? δὶ iratus 
fuero sine causa fratri meo, si dixero ei, Fatue, 
reum me dicit futurum unicus Dei Filius in gehen- 
pam ; et ^, imperator Constanti, si fudero cruorem 
innocentis, dicis, requiem eternam possessurum : 
nec relinere potuisti , quando meditabaris interfici 
oportuisse Athanasium, sub quali conditione munera 
jusserit offerri Dominus? Si igitur offers munus tum 
ad altare, et ibi rememoratus fueris, quod 3 habeas 


cum h:ec mandares fieri, potueris reminisci : Quid 
autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem 
in oculo tuo non. vides? aui quomodo dicis fratri tuo : 
Sine ut ejiciam tibi festucam de oculo tuo, et ecce 
trabes Ὁ in oculo tuo est? Hyporrita, ejice primum 
trabem de oculo tuo, et (unc. videbis ejicere festucam 
de oculo fratris (ui (Ibid. 5). Trabem in oculo tuo 
dicit esse Domiuus , et audes dicere Athanasio viro 
justissimo, Festucam habes in oculo? Ille enim nihil 
horum commisit, qu:e ei dignaris objicere : contra 
tu, quicumque diximus, es operatus, Damnate, 
quoties dixisti, innocentem. Quam nos aliam voluisti 
comprehendere viam, nisi tuam, quam describit 
Dominus, dicens : Quam 9 lata et spatiosa via, que 


aliquid cum fratre tuo, pone munus tuum ante allare, et D ducit ad interitum, et multi sunt qui intrant. per. illam 


8 Cum Cypr. 1. 3 testim. Vers. Ant. Quoniam 
ipsis miserebitur Deus. 

b Forte 7u tamen. Galand. qui paulo inferius le- 
git locupletatos pro locupletatis. 

c Si cum ; intellige si quando. 

4 Vide mox dicta. 

* Pro nec Til. et la Cerda, et Galand. Forte, 
anne, vel nonne. Galand. rectius. 

f Vers. Ant. Ab antiquis.... qui autem. 

δ Vers. Ant. utrobique in judicio. Im abest a 
Grzco, uti a Lucif. 

h Forte, et tu imperator, etc. Galand. 

i Cum Hilario Pictav. Cormment. in Matth. Vers. 
Ant. : Si ergo offeres.... quia (rater tuus habet aliquid 
udversus te : relinque ibi.... veniens offeres. 

j Vers. Ant. Odies... benedicite qui maledicentvobis, 


* Vers. Ant. His, qui odiunt vos, et orate. pro ce- 
lumniantibus vóbis, εἰ persequentibus vos..... solem 
suum oriri jubet.... Si enim diligitis... hoc faciunt? εἰ 
$i salutaris fratres...... amplius (facietis? Nonne el 


. Ethnici hoc faciunt ? Estote ergo etc. Cypr. lib. de bono 


atient. qui vos persequuntur. Mss. plures φῶους, 
omicos. Crac. mui. [acitis : Tertull. lib. 4 ad- 
versus Marc. eritis : omnes hi cum Lucif. 

l Jsta legit Sabat, 
. P Vers. Ant. remetietur; ita corrigunt Til. οἱ 
atin. 

Ὁ Corb. et Sangerm. codd. trabis, apud Sabat. ei 
Vers. Ant. 

? Vers. Ant. Quia lata.... via est.... ad perditio- 
nem. Cyp. lib. 5 testim. : Hilar. in Matth. ; Codet 
Clarom.; S.bat, cut Lucif. Quam láta, 


889 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1i. 


890 


(Ibid. 45) ? Quia * itaque sis in hac lata et spatiosa A patietur : quodcumque estimaverit Ὁ vir. mulieris, da- 


constitutus via, przcepisti damnari innocentem, cu- 
piens profecto cunctis revelari, quod tua late per- 
ditio dominetur. Tempore 5 quo venisti ad Italiam, 
sic te lupum finxeras ovem, tamquam non fuissemus 
:ex operibus tuis te reperturi, tamquam fugisset nos 
Domini monella * dicentis : Attendite vobis a falsis 
prophetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, in- 
trinsecus 4 autem sunt. [upi rapaces , ex fructibus 
eorum cognoscelis eos ( Ibid. 15). Numquid non 
luxerunt illico tristes venenis diaboli in te insemi- 
nati amarissimi fructus tui, ul dicere tentasti , dam- 
nandum fuisse inauditum ? numquid nam nog patue- 
runt confestim insidis tux lupi rapacis? Quod enim 
contra Dei ovile machinam construxisses maximam, 


bit cum ! dignitate. Quod si deformatum fuerit, dabit 
animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro 
dente, manum pro manu, pedem pro pede, combustum 
pro combusto, vulnus pro vulnere, livorem pro livore 
(Ex. xxu, 22). Credo ! nihil sacrarum te fugere 
scripturarum : neque enim posses egregia nobis 
.dare mandata, nisi fuisses legis peritus. Legisii 
utique etiam hzc : Omnis qui audit hos sermones 
meos * et facit illos, similem estimabo illum viro pru- 
denti !, qui edificavit domum swam super petram : 
descendit. pluvia , et ^ venerunt flumina, flaverunt 
venti, impegerunt " iv domum illam, et non cecidit : 
fundata. enim erat super petram. Et omnis qui audit 
sermones meos, nec illos facit, similem astimabo il- 


fructibus ergo tuis quomodo non ovis fuisse, sed lu- B /«m 9 homini stulto, qui edificavit domum suam super 


pus agnitus es , sic et quomodo sis, nisi tibi con- 
sulueris, arbor igni destinata, probant sacra evan- 
gelia. Numquid colligunt de spinis uvam *, aut. de 
tribulis | ficus ? sic omnis arbor bona bonos fructus fa- 
cit, mala autem arbor malos fructus facit. Non potest 
arbor bona malos (rucius facere, neque arbor mala 
bonos fructus facere. Omnis arbor que& non facit [ruc- 
(um bonum excidetur, et. in ignem mittetur : ex fruc- 
tibus enim eorum cognoscetis eos. Non omnis qui mihi 
dicit, Domine, Domine, intrabit in regnum celorum, 
sed qui (acit voluntatem Patris mei (Ibid. 16). Si vo- 
luntatem Patris unici Dei Filii facis, quomodo fit ut 
ejus Filium neges unigenitum, ut ipsum Patrem di- 
eas non esse verum Patrem, ut fundamenta per 


arenam : descendit pluvia, advenerunt flumina, flave- 
run! venti, illiserunt domui illi, et cecidit, et facta est 
ruina ejus magna (Matth. vii, 24). Quem te horum 
esse dicis, Constanti, sapientem, an insipientem ? Si 
dixeris sapientem, cur opera tua monstrant te insi- 
pienterm ? cur domus tua invenitur collocata supra 
arenam ? Neque enim poteris supra petram te aedi- 
ficasse domum tuam dicere, cum omnis sapiens vi- 
deat fabricam stultitie tu», cum omnis Dei servus 
conspiciat magnam hanc quam praedixit Dominus 
ruinam salutis tux. In quo etenim invenitur stare 
Christianus, nisi in eo quod praceptis pareat Do- 
mini ? nisi in eo quod, omnibus si fuerit vexatus 
pro nomine Dei Filii persecutionibus, tamen duret 


apostolos concris destruere jacta, ut interficeres at- (ὦ immobilis? in quo erit perfectus Christianus, nisi 


que interficias cultores ejus, ut antistites ipsius de 
populis pelleres sibi commissis, ut absentem et inau- 
ditum damnari juberes, ut lhi:xresim tuam, qux unam 
blasphemat divinitatem Patris et Filii et Spiritus 
sancti, in ecclesiam introduceres ? Si hxc cuncta, ut 
disimus, placita sunt Deo Patri, poteris intrare in 
regnum celorum. Audis enim dicere unicum Fi- 
lium ejus : Non omnis qui dicit mihi, Domine, Do- 
mine, intrabit in regnum celorum, sed qui facit volun- 
tatem Patris mei (Ibid. 21). Damnari jubes innocen- 
tem : non recolis in Exodo dixisse Deum ? Si γίχα- 
verint 5! duo , εἴ percusserint mulierem in utero ha- 
bentem, et abortiverit € non deformatum , detrimentum 


8 Pro cum. Til. 

b ]nnuit Constantii e Galliis adventum in Italiam 
on. 354, ubi ea molitus est, qux in, Mediolanensi 
Concilio auni insequentis nefarie perpelrata sunt 
ab Arianis. 

« Pro admonitione et exhortatione. Til. Hanc vo- 
cem notat etiam du Cangius in Gloss. litt. M. ex Lu- 
cifero. 

d Vers, Ant. abintus. 

e Vers. Ant. Uvas.,.. Omnis ergo..... 
fructibus.... dicet. 

f Vers. Ant. Si litigabunt duo viri. 

€ Pro abortum passa (uerit , et pepererit non defor- 
matum, id est, integrum eL perfectum , nec membris 
captum, aut mutilum : et liec. lectio propius accedit 
ad textum Hebraicum, quam nostra communis. 11il. 
et la Cerda. Vers. Aut. Et exierit infans ejus nondum 
Jormatus, Galandius legit &ondum formatum oui Au. 


lgitur ex 


si etiam fuerit interfectus pro eo, quem tu negare 
dignaris verum esse Filium Dei? Tu contra, cum 
non in ecclesia sis, sed apud Arianos Dei inimicos, 
cum Dei unicum Filium negans sis; cum non sis im- 
plens ejus mandata clementiz, sed magis destruere 
coneris, cum sis przvaricator legis, cum desertor 
sacramenti militize caelestis, cum persecutor Dei re- 
ligionis, cum te circa ejus cultores przbeas carni- 
ficem, quomodo poteris sapiens vir inveniri similis 
illi, quem dixerit Dominus supra petram zedificasse 
domum suam ? Sed inquis contra πὸ : Non sum in- 
sipiens, ego novi me sapientem. Si sapiens es, cur ea 
fecisti atque es faciens, 40:5 soli possunt facere in- 


D gustino Quzst. Lxxx ; et rejicit Tilii sententiam, quie 


tamen potest probari. 

h Verg. Ant. Quantum indixzerit... et dabit. 

i ]ta Grac. μετὰ ἀξιώματος. Vers. Ant. Cum pos- 
tulatione, et, si autem. formatum fuerit..... combustio- 
nem pro combustione. Sab. legit, si autem deformatum, 
pro quod si. ] 

j H:ec ironice dicta. Vide notat. in lib. Moriendum 
pro Filio Dei. — 

k Vers. Ant. Verba mea hec... similis δε. 

! Cum Graco , φρονέμῳ. Vers. Ant. saptenti. 

$ Vers. Ant. Flaverunt venti, advenerunt flumina, et 
impegerunt.... verba mea hec, et non (acit ea, similis 
est viro.... flaverunt venti, advenerunt flumina, et im- 
pegerunt in domum illam. ] 

Ὁ Caimet legit ex Lucif. impugerunt inter variant. 
lection. Tom. vn Comment. in S. Seript, 

" Em legit Sub. 


821 


LUCIFERI EPISGOPI CALARITANI 


893 


sipientes? Si es sapiens, cur damnari mandasiti A ille sis qui domum tuam zdificaveris supra petram : 


iuaudilim absentem? eur insocentem  prxecepisti 
iuterfici ? cur Dei sacerdotes desiderasti hostes Dei 
fleri? neque euim possint Dei eflici amici per hoc 
facium, cum Dominum scias dixisse apostolis : Si 
[eceritis ^ quod mando vobis, jam non dicam vos ser- 
vos, sed amicos (Jo. xv, 14). Si sapiens es, cur dam- 
nantem te Athanasium Dei sacerdos audire debeo ? 
Tu eu:u cousas praestare allegationum suarum mi- 
nime es passus. Si sapieus es, si es Dei cultor, cur 
nos, quia Christianos esse nos fateamur, perseque- 
ris? cur eos, qui se non dixerint esse Christianos, 
sed fateantur se esse Arianos, vehementer diligis ἢ 
Si sa,iens es, cur ad domum Dei misisti s:epe mili- 
Lem. armatum ? Si prudeus es, et Dei te nosti ser- 
vum, cur ejus populum ariois es persecutus atque 
persequeris ? cur postremo fidem apostolicam atque 
evangelicam h:ereticam dicis, et hzereticam catholi- 
cam pronuntias ? Tu te dicis sapientem ; sed contra 
nos cernimus nullum posse, qui liec faciat, esse sa- 
pientem. Quis etenim sacrilegus poterit dici prudens, 
nisi ab imprudentioribus se ? Si tu sapiens es, Con- 
stanti, quis sit tre iusipientior, invenire non. potero. 
Tune adliuc tibi videris esse sapiens, qui fueris ar- 
bitratus, quod proplieie apostoli ac martyres pro 
creatura fuerint interfecti? Negare enim non au- 
debis cunctos hos pro uuico Dei interfectos Filio. 
Quomodo poteris dici sapiens, qui non solum descen- 
dentibus pluviis, fluminibus inundantibus, flantibus 
ventis resistere non tentaveris, ne temet, qui domus 


dixisse elenim te negare non poteris : Ego prepterea 
cupio damnare Athanasium, quia desidero placere Dee. 
Sic utique et nos placere desiderasti Deo, quomodo 
jam Qu placueri:, ex quo videlicet Athonasium es di- 
gnalus cogilare interimere in nostra omnium con- 
scientia Domiui sacerdotum 94. Sic * in primordie 
Cain Dco placuit, mox ut iuterücére meditatus est 
fratrein ; quomodo videtur, Constanti, unde sit radix 
tua, de qua descendisset stirpe. Numquid nam po- 
teris negare poet bsc, te in illo esse choro quem 
narrat apostolus Romauis : ΕἸ sicut non probaverunt 
Deum habere in notitiam f, tradidit illos Deus in re- 
probum sensum, ui faciant ea que non conveniunt, re- 
pletos omni iniquilate, malitia, impudicitia * , carpiditate, 


D nequitia ; plenos invidia, homicidiis, contentione, dole, 


malis moribus ;  suswrratores b, detreciatores , Deo 
odibiles, contumeliosos, superbos , sibi placentes, glo- 
riantes, inventores malorum, parentibus non obsequen- 
les. i, insipientes, incompositos , sine affeciu, sine 
misericordia, qui cum justitiam Dei cognoverint, non in- 
tellexerunt, quoniam qui talia agunt, digni «unt morte. 
Non solum qui illa faciunt, sed esiam qui consentiunt 
[acientibus ea (Rom. 1, 28) ). Ecce nimius amor in 
te subito circa uos ortus quid nobis contulerat , ai 
tibi obtemperare auderemus? mortem hauseromus 
perpetuam. ltem dicit infra : Nulli malum pro male 
reddentes, providentes bona. non X solum ceram Dee, 
sed etium coram hominibus, Si fieri potest , qwod ex 
vobis ipsis est, cum omnibus hominibus pacem hobentes 


esse inveniris, pessuin dedissent, sed et ipse iu plu- C (16. xu, 47). Sitiens h:ec caleari salutaria monita es nes 


vias, fluinina, ventosque te verteris ad lioe, αἱ nos 
tu turbo atque procella diabolica tecum ad exie- 
riorea traheres ieuebras ?. Manifesta aulem sunt, dicit 
Apostolus, opera carnis, qug sum adulteria, forni- 
cationes, immunditia, impudicitia, luxuria b, idolola- 
tria, veneficia, inimicitig, contentiones, c&mulationes, 
ire, rixw, dissensiones, hareses, invidie, homicidia, 
ebrielates, comessationes, et his similiu, que pradico 
vobis, sicut pra dizi, quia qui talia agunt, regnum Dei 
non consequentur (Gal. v, 19). Et fuerit * in. inno- 
centis necem nens tua sapientia vigens ? Clamat 
apostolus quod liomicid:e non suut possessuri re- 
gnum celorum, et tu. Constantius prudentissiinus 
dicis imperator : Jugulate absentes, mactate inauditos, 


hortatus punire innocentem. Quomodo autem bona 
non Solum coram Deo, sed et apud homines provi- 
disàe iuveniebamur, si damnassemus innocentem, 
qui dedisaemus formam ad sanguinem fundendem 
justorum ? quomodo cum omuibus inveniebar ho» 
minibus pacem desiderans habere, qui suggestione 
tua falsa h:eretici exitus ! pacem exstinxissem con- 
sacerdotis iei ? Dic, Constanti, verum crimeu dete- 
listi de Athanasio ad Dei ecclesiam, an falsum ?. Si 
verum te detulisse certum habes, proba tihi qui te 
jam falsi criminis coguovi portitorem. Arbitraris 
niliil to malorum in conspectu egisse Dei ? Qua te 5 
compulit ratio fleri testem falsum ? cur mendax im; 
perator exstisti! cur non limuisti nc exemplo 


interficite innocentes, εἰ vestrum. erit. Dei regnum. D Anani:z et Sapphire fuisses exstinctus ? Loquitur iu 


llinc datur intelligi quam sis sapiens; si denique 


a ἣν qu: notavimus pag. 119 (Λα). edit. col. 886, 
not. hn). 

b Luxuria abest a Vers. Áut. in qua irritationes pro 
riz&, el possidebunt pro consequentur. 

€ Furit Pontius apud Latin. 

* Sacerdotem. G.land. non recte ; nam sensus 
const, In: censcientia. nostra omnium. sacerdotum 
Domini. 

ὁ |ronice dictum. 

! Vers. Ant. Inxotitia, ut Lucifer ipse lib. Mor. pro 
Dei Fil. uhi habet etiam conveniant, pro. conveniunt. 

5 Ms«. duo Sabat. ἀκαθαρσίᾳ cum Lucif. Vers. Ànt. 
fornicatione, ataritia, omisso nequitia, e pro malis 
moribus, malignitale, | 


Actibus apostolorum scriptura dixisse beatum Pe- 


h Vers. Ant. Susurrones, detractores... elatos, omie- 
sis sibi placentes, gloriantes. 

i Vers. Ant... Übaudientes.... sine affectione... ce- 
gnoverunt. 

j Ea omittit Sabat. et Vers. Áut. 

k |ta etiam Ctemens Alex. euni. quibusdam mss. 
οὐ μόνον ἐνώπιον τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ val ἐνώπιον τῶν e- 
θρώπων. Vers. Ant. solum coram /iomintbus. 

| Excitus. Latin. et Galaud,; sed potest et intelligi 
pacem exitus, id est, Finem, exitum, obitum — pori 
cum sustulissem , si innocentem dammassem ; vel sug- 
gestione exitus heretici, que scilicet finem. obtinuisset 
vere fidei perniciosum. 

m Vide paulo inferius notata. 


895 


PRO SANCTO ATIIANASIO LIB. H. 


894 


Urnm a 1 Ananíam : Ut quid replevit satanas cor twswm A Deum 1saac, Deum Jacob, ac omnium prophetarum, 


wentiri Spiritwi * sancto, πὶ subirakeres de pretio 
predii ? nonne. manens tibi manebat, et. venditum ἐπ 
tua eral potestate ἢ (Quid est b quod posuisti im corde 
(«o rem istam ἢ Non es. mentitus hominibus, sed Deo. 
Audiens aute Ananias hos. sermones cecidit, εἰ exspi- 
raw : ei factus est. timor magnes. super. omnes. qui 
audiebant. Surgentes autem. adolescentes sustulerunt 
euim, et euntes. sepelierunt. Factum est autem. inter- 
vallum horarum fere (rium , et uxor. ejws nesciens 
quod eral factum, intravit ; dixitque ad illum Petrus : 
Dic mihi si tanti predium vendidisti? llla vero ait : 
Tanti. Quid convenit inter vos tentare spiritum  Do- 
mini ? Ecce pedes eorum qui :epelierunt. virum. ttm 
in ostio. sunt, εἰ efferent (6. Et protinus. cecidit. ante 
pedes ejus, et exspiravit (Act. v, 5).Credo legeris hace, 
et tameu non. timueris concinnore mendacium aute 
Domini conspectum. Quare istud fecisti, nisi quia 
sis sapiens ? Quid tu tibi futurum existimas, qui. sis 
non solum mendax, sed homicida , non solum ho- 
micida, sed et lisereticus ? Creuis tibi impune tanta 
ces:ura ? credis te evadere posse zterna. supplícia ἢ 
Ananiam dicitur : Ut quid replevit salanas cor. tuum, 
wt fuisses mentitus. Spiritui sancto (1bid.)? et dices, 
Constanti imperator, quia non repleverit satanas 
cor vestrum Arianormn ut mentiti fuissetis Spiritui 
sancto manenti in Dei ecclesia ? Ecclesiam etenim 
con venisti diceus : Defiquit in Denm — Athanasius ; et 
 *idebat Spiritus sancius mendaces animas vestras, 
sicul vidit et Ananiam δὸ Sapphiram. Videbat, in- 
quam, Spiritus sanclus, quando hxc Wogehatis , 
quod idcirco talia fuisetis commentati. circa Atha- 
nasium, quo possetis vestram hzreseim introducere 
in ecclesiam, quo possetis apostolicam destruere 
traditionem. Auaníss et Sapphirà, propterea quod 
»grum suum veudentes fraudaverunt de pretio, quod 
2usi fuissent non integre loqui ante Dei apostolum, 
taliter judicari meruerunt. Tu qui non solum crimina 
fal:a Dei servo objecisti, sed et omnera domum Dei 
fueris persecutus, qui effuderis cruorem cultorum 
ejus, qui sacerdotes ejus miseris ad metalla et ex- 
silia, e& haereticus locis ordinaveris eorum, qui evan- 
gelicam fidem dixeris hzreticam, et. blasphemiani * 
vestram dixeris catholicam, qui introduxerís idolo- 
latriam in ecclesiam, qui deserueris Deum Abrahs, 


apostolorum, ac martyrum, et idololairiam fueris . 
Arii secutus, existimas, si in hac blasphemia atque 
crudelitate duraveris, quod non in te maxima sit 
vindicta futura ἢ Deinde si adversariis Susana sic 
est Deus vindictam dare dignatus, in te arbitraris 
non graviorem processuram ? Procedet, mihi crede, 
δὶ non te mature converteris. Si enim illi, quia Su- 
sanne pudicitiam vio'are fuerant conati, hec quse 
subjeci meruerunt consequi, quanto magis tu qui 
ecclesi» es aggressus violare castitatem? Petiverunt 
illi falso crimine Susannam, et vos totidem petistis 
non solum Athanasium, sed et cunctos vobis resíis- 
tentes. Aut unum dare poteris e resistentibus, cui 
non applicitum fuerit crimen ? Sic vos fuistis armati 


p ^d ecclesi: violandam castitatem, sieut illi nd Su- 


sannze fuerunt, qui dixerunt: Ostia viridarii clausa. 
sunt, nemo nos videt, in concupiscentia tui. sumus ; 
propter hoc consenti nobis, el esto nobiscum : alioquin 
[ulsum testimonium dicemus adversum te , quoniam 
eral tecum jusenis, el propter hoc. dimisisti puellas a 
te (Dan. xin, 20). Aut tentabis negare esse dictum ? 
Desiderantes sumus — nos. Ariani, et vos, Christiani, 
unum effici corpus : derelinquite fidem quam apud Ni- 
ceam conira mos tenetís conscriptam, acquiescite Arii 
doctrine ; alioquin quta nos multum possumus, impe- 
rium mosirum est , quibus velimus vos modis gravabi- 
᾿νε, el omnes tollemini e vestris sedibus. Non poteris . 
hzc ita se habere negare, cum Deo peres medita- 
tiones ti rebus gestis fuerint revelat. Cur. enim 
cogebamur, etiamsi non damnaremus Athanasium, 
tàmen communioni misceremur Arianorum, nisi quia 
tu leno hzresis Arian:z cunctos nos cuperes quovis 
niodo fieri consacrílegos tuos ? Sed credo adhuc ten- 
tas negare, non te idcireo persequi nos, quia nolue- 
rimus Christiani fieri Ariani. Quomodo neg:»re pote- 
ris, cum sanctissimum Dionysium 4 Mediolanensium 
Episcopum , qui jam tibi falsa asserenti credens 
damnaverat Àthanasium , quod Arianus esse no- 
luerit , iidseris ad exsilium? sut si uon est Auxen- 
tius, quem loco illius tu temerarius ace pestilens 
ordinasti , Arlanus? Si Auxentius fidem * sanciam 
apud Niczáam deseriptim tenet, poteris nec [ἃ esse 
Aríánus, nec hsc omnia sicut assero egisse poteris, 
et non misisse f crimen Athanasio falsum. Fortassis 


^ Uti Cypr. lib. 3 testim. Vers. Antiq. Quare im- ]) Eusebii Episcopi Vercellensis callido, prudentique 


plevi. .. mentiri té in Spiritum Sanctum, et usurparé 
de pretio possessionis? Lucifer ipse paulo post habet, 
ul fuisses mentitus pro mentiri. 

b Vers. Ànt. Quidutique posuisti... hanc.. .Starimque 
audiens.. verba hec... omnesaudientes hac... .autem pro- 
tinus... collexerunt eam et traducentes. .. quasi... et uxor 
' ipsius, ignorans quod factum esset, introivit. Ad quam 

"etrus ait... agrumvendidistis ! Hlauutem dixit: tiam 
tranti. Dizit autem Petrus ad eam : Quid utique... vobis... 
maritum... stant ad ostium... Cecidit autem confcstim. 

* ]ta legimus, ubi editum. erat blasphemani ; sic 
paulo post in hac blasphemia scribit ipse Luci(er ; de 
qua vide Praf. 

4 S. Dionysius Episcopus Mediolanensis usque ad 
annum 355, qui in Mediolanensi Coucilio hujusce 
βη ab Arianis deceptus Athanasium damnavit. Sed 


consilio ejus subscriptio deleta fuit : nam 2d Arianos 
Episcopos conversus, simulausque, se quoque in 
Athanasii dampationem consentire, priorem sibi 
subscribendi locum pra Dionysio tribui postulavit, 
uippe senior esset :viate. diac ratione permoti 
riani homeu Dionysii delent, primas. Eusebio. de- 
ferunt ; quos ille increpans, iisque irrideus, ail: 
Neque ego me vestris sceleribus polluo , neque. filium 
meum Dionysium vobiscum participare permitto. Actug 
e-t in exsilium Diorysius, ejusque in locui suffectus 
Auxentius Ariauus, sed Catliulicum aliquando se si- 
mulans ,. qui Valeutiniani hmnperatoris indulgentia 
Mediolanensem occupavit ecclesiam annes 20, vila 

functus an. 514. 
c gen. Til. Latin. et Galand. recte; antea quidem. 


! Pro immisiese ; id ost, ei hec, qua de 19 astero, 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


dicas hinc non esse catholicos , quod Susanna A cum puellis; et dimisit puellas, et clausit ostiaviridariü : 


fuerit exaudita, nos vero minime. Quantum apud 
nostram conscientiam «est , tunc nos vindicatos 
novimus, quando tu serpens publicatus ^ es, 
quando patuerunt cuncta venena tua, quando omnis 
machina tua patefacta est : sic etenim nos vindictam 
desiderabamus de vobis inimicis Dei, ut vos Deus 
esse hereticos revelaret populo suo. Oinuis pene 
cognovit jain mundus false Athanasium petitum per 
vos, hujus te esse iniquitatis auctorem ; conspectus 
etenim es, aliud te cupienten implere, aliud protu- 
lisse. Ad senes ingemiscens dicit Susanna : Angustia 
mihi undique, si enim hoc. egero, mors mihi erit. Si 
autem non fecero, non e[fugiam manus vestras. Melius 
est mihi non facienti incidere in manus vestras, quam 


el venit ad eam juvenis qui erat absconditus, et concu- 
buit cum ea. Nos aulem cum essemus in angulo virida- 
rii, videntes iniquitatem aécurrimus ad eos, et vidimus 
concurrentes ? eos. Illum quidem non potuwimus appre- 
hendere quod fortior nobis esset, et quod aperiens ostia 
prosilierit : hanc autem apprehensam interrogavimus, 
quis esset juvenis, et noluit nobis dicere. Hec contesta- 
mur. Ei credidit eis omnis synagoga ut presbyteris plebis 
et judicibus, e! damnaverunt ut moreretur (Ibid. 21). 
Considera penitus, Constanti, maledictas adinventio- 
nes vestras Arianorum, si non talia sunt quzxe egeritis 
vos interim circa Athanasium, qualia et illi egerint 
circa Susannam. Quis etenim nou credidisset tibi im- 
peratori dicenti? Sacrilegium fecit Athanasius. Sed in 


peccare in conspectu Domini (1bid.22). Et b nos crimina ἢ eoquia tu detestabiliorfuisti ab illis comperditis pseu- 


mox ut vidissemus imposita a vobis, exstincturi eramus 
fratres nostros, quoniam esseinus ut estis vos tene- 
br:ie. Quis Christianus non dicat, melius esse sibi 
interfici a te precursore antichristi, quam in vestras 
ire Arianorum vel quorumlibet hireticorum tene- 
bras ? lmpingi fecisti crimina non solum Athanasio, 
sed et nobis, quod noluerimus Christiani efíici 
Ariani. Non defuerunt singula quz possunt objici 
crimina singulis, quo nullus videretur e nobis prop- 
ter Deum missus ad exsilia, sed quod quasi pro cri- 
minibus nostris. Cum sitis igitur vos rei tantorum 
criminum quia non vobiscum habere Deum iratum 
voluerit Athanasius, dixistis euu reum esse mortis : 
hoc fecerunt et illi quibus in hoc scelere pares estis 


dopresbyteris, tibi non est fides habita a nobis ; dice- 
batur etenim tibi, quia absens damnari non posset: 
illi etenim presbyteri in przesentem dixerunt allega- 
tiones criminosas, et omnis synagoga in przssentem 
dedil sententiam; tu contra ad accusationem bzreti- 
corum quando inauditum et absentem damnari coge- 
bas catholicum, utique jam videri ceperat scenase tu» 
machina. Sed jam accipe quid przstitum sit Susannz 
pudice ab innocentium defensore, ab oppressorum 
vindice. Accipe quas referat Daniel liber de vindicta 
Susannz. Exclamavit autem. Susanna voce magna. el 
dizit : Deus eternus, qui occultorum cognitor es, qui 
&cis omnia ante generationem eorum, tu scis quoniam 
falsum. testimonium adversum me dixerunt; et ecce 


presbyteri. Loquitur enim scriptura dicens : Et fac- (; morior qua nihil feci horum, qu& hi maligni finze- 


tum est in die altero, ut. convenit plebs ad virum ejus 
Joachim, venerunt duo presbyteri pleni inique mentis 
adversus Susannam, ut ^ morüficarent eam : et dixe- 
runt coram plebe : Mittite ad Susannam filiam Chel- 
chiam, qu& est uxor Joachim. Et miserunt, εἰ venit 
ipsa, et parentes ejus, et omnes cognati ejus. Susanna 
autem erat tenera nimium et bone forme : injusti autem 
jusserunt revelari eam (erot enim velata) ul saturaren- 
tur forma ejus. Flebant autem omnes ejus d, et ceteri 
qui videbant eam. Assurgentes igitur duo presbyteri 
iu media plebe posuerunt manus super caput. ejus : 
ipsa autem lacrymans aspexit in celum, quoniam egat 
eor ejus confidens in Domino. Dixerunt autem presby- 
teri : Ambulantibus nobis in viridario solis intravit hec 


runt adversum. me. Et exaudivit Deus vocem ejus. Et 
cum ducerelur μὲ periret, excitavit Deus spiritum sanc- 
ium pueri adolescentis, cui nomen erat. Dauiel, et ex- 
clamavit voce magna : Mundus ego a sanguine hujus. 
Et conversa est omnis plebs ad eum, et dixerunt : Quis 
est iste sermo quem tu locutus es? At ille stans in medio 
eorum : Sic, stulli Israel, non interrogantes neque ve- 
rum cognoscentes damnastis filiam lsrael? Redite in 
judicium, falsum enim testimonium adversum eam 
dizeruut (Ibid. 42). Sic etiam nunc exclamante Atbha- 
nasio ad Deum, omues famulos $uos Deus fecit 
pro veritate exsurgere contra vos adversarios suos. 
Hac cultoribus suis przstitit, qux tunc Danieli de- 


, votissimo suo, quo possemus te falsum esse testem 


non egeris , jam non es Arianus, nec falso Athanasium [) adesse autem propter. itineris longinquitatem non po- 


acc»sasti. Ti. la Cerda, et Galand. 

* Tota Mediolanensis Conciliabuli machina eo 
conversa erat, ut Athanasius ab Episcopis catholi- 
cis, prisertii  occidentalibus damnaretur ,. veluti 
criminum reus, qu:e. in illum hzretici toties effinxe- 
rant ; ut inde Ariane impietati, cujus erat patronus 
Constautius , speciem aliquam  conciliaret ; iuquit 
Athanasius ipse in epist. ad Solitar. Episcopos itaque 
Imperator urgebat, ut in Athanasium subscriberent : 
Comminabundus stringebat. gladium contra. illos, et 
quosdam abripi e conspectu jubebat. Videns autem Lu- 
ciferi, Eusebii, εἰ Dionysii Episcoporim constan- 
tíam.... exsurgens ille confestim dixit : Ego nunc ac- 
cwator sum. Athanasii , propler me credite iis , quee 
dicunt Ariani. Illis autem respondentibus: (Quomodo 
üccusalor esse poles absentis rei? si cnim. accusator 
ddesi, abes! autem. reus, jadicium nullum. exercetur ^ 


tuit... Quod si de auditis, objiciens loqueris , dquum 
est te quoque illa credere, que dicit ipse : si autem non 
credis illi, credis vero istis, potius. videntur isti im ἐπὶ 
graliam talia dicere, et ob eam Athanasium accusare. 
Hac cum sibi coram dicta Imperator atwdisset , et 
suam repularet contumeliam , illos ejecit in exsilium. 
Athian. Ibid. et huc spectant, 4088 hoc in. loco Lu- 
cifer innuit , et quam paulo superius, quc te compi- 
lit ratio fieri testem falsum ? usque ad hunc locum. 

b Per ironiam dicta. 

c [d est , ut eam morti traderent: sic antea; unde 
etiam participium, quo utitur inferius : jacent venena 
vestra virtute Dei mortificata, Id est , moriua , sana , 
el inania. Til. et la Cerda. 

4 Sabat. legit sui. o | 

e Concumbentes. Til; ex Greco el Vulg, cui ad* 
μοι ιν Galnudids, 


897 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1]. 


898 


intelligere, tc unum esse de viperarum progeuie, te A veri alterum, el dixit ad eum : Semen Chanaan et non 


falsa h:ec eum consacrilegis tuis poetasse *. Redeunt 
ad justum judicandum judicium jam cuncti Ρ inter 
:hec torquenti mortis sententiam, etiam illi, quos 
inscios sua calliditate per te dominator anime tux 
diabolus cireumscripserat. Non enim esse potest 
przier coarianos tuos, qui non velit Athanasii vin- 
dicari innocentiàm, adeo qui non faveat innocentic 
Athanasii, sicut et nunc Susannz, posteaquam consti- 
tit illam falso crimine petitam, pudicam ab impudi- 
cis, castam ab adulteris, Dei ancillam a servis dia- 
boli : ita a vobis serpentinis filiis satanz pulsatus 
est status innocentis Deo (fideliter servientis; sed 
estis prostrati. Jacent enim omnia venena vestra 
virtute Dei mortificata. Siquidem omnis anima 
christiana sit exorans Deum, ut sicut Susannam, 
dignetur Athanasium falso eripere crimine, eripere a 
gladio tuo carnificis, a tua sxvitia homicid:e. Interea 
iterum aique iterum urgeo, ul videas qua vos Aria- 
nos ceperit dementia, quz& comprehenderit insania, 
ut audereitis hzc machinari in innocentis necem, 
quando sciretis Deum scire omnia priusquam fiant. 
Sed non mirandum sit, si hxc circa Athanasium 
fuerit per te ac tuos constructa machina quandoqui- 
dem non dubitaveris dicere de Deo Patre : Non est 
verus Pater : non enim habet verum filium. Qui enim 
dicis ex nihilo esse Filium Dei, quid aliud dicis, nisi 
quia non sit verus Pater? Non, inquam, mirum, si 


in Dei servum Athanasium sic exsurrexeris, quando - 


in eum, cujus est servus Athanasius, mittere non 


Juda, species seduxit te, et concupiscentia evertit cor 
tuum : sic faciebatis filiabus Israel, et ille quidem ti- 
mentes concumbebant vobiscum. Sed non sustinuit filia 
Juda injustitiam vestram. Nunc autem dic mihi, sub 
qua arbore comprehendisti eos invicem tractantes ὃ 
Respondit : Sub ilice. Dixit autem illi Daniel : Recte 
menlitus es el tu in caput tuum. Manet etenim angelus 
Dei gladium habens ad secandum (e medium, ul vos 
perdat. Ei exclamavit omnis synagoga voce magna et 
benedixit Deum, qui salvos facit sperantes in eum : et 
surrexerunt adversus duos presbyteros , quoniam com- 
probaverat eos. Daniel' ex ore ipsorum falsos testes, et 
fecerunt illis quemadmodum ipsi male proximo facere 
voluerunt. secundum legem Moysi, εἰ occiderunt, et 


B salvus factus est sanguis innocentis in illo die (Ibid. 51). 


Quid respondere, Constantii, imprudentia tua potest 
ad h:ec? conspicisne reos tanii sceleris passim dam- 
natos, nisi omnibus diligentissime discussis? et tu in 
eum quem innocentem sciebas, jubere non dubi- 
tasti, darent Dei sacerdotes mortis sententiam ? 
Quid audituri si fecissemus? nempe hxc quz illi 
libidinis scopuli pseudopresbyteri falsi testes au- 
diunt : Inveterate. dierum malorum, nunc advenerunt 
peccata tua, qu& ante. (aciebas, judicans judicia injus- 
ta, et innocentes quidem damnabas, nocentes autem di- 
mittebas, dicente Domino : Innocentem εἰ justum non 
occides (Ibid. 52). Hxc noune jure meritoque audire 
mereremur, qui a te sentina Ariani dogmatis aut 
fuissemus illecti aut territi ad innocentis damnatio- 


dubitaris funestas tuas manus. Nec enim latro, qui C nem? et idcirco in te hzc omnia mala venerunt. Tu 


domino domus non pepercerit, poterit ejus parcere 
resistenti sibi familie. Sed jam redeamus ad illud 
quod nos facere przecipiebas. Dixisti : Damnate Atha- 
nasium. Quid intervenerat ut non facie ad faciem 
illum vidissemus? Quid factum fuerat, ut non omnem 
cardinem rei fuissem perserutatus ? Cur idoneis tes- 
tibus non es passus eumdem superari? Numquid vel 
hos sauctissimus Daniel, quin immo per Danielem 
Spiritus sanctus inauditos damnavit? Legimus ete- 
nim gloriosum Daniel dixisse ad populum : Separate 
eos ab alterutro : et vocavit unum ez illis, et dixit ad 
illum : [nveterate dierum malorum, nunc  advenere 
peccata tua, qua ante faciebas, judicans judicia injusta, 
et innocentes quidem damnabas, nocentes autem dimit- 


tebas, dicente Domino : Innocentem et justum. non D 


occides. Nunc tamen hanc εἰ vidisti, dic sub qua arbore 
vidisti eos traciantes ? Et dixit : Sub lentisco. Dixit 
autem Daniel : Recte mentitus es in caput tuum. Jam 
enim angelus Domini accipiens pre&ceplum a Deo seca- 
bit te medium. Et cum removisset illum, jussit admo- 


4 [d est, finxisse, et falso altulisse; quod poete 
multa, que numquam fuerunt, fingant. Til. et la 
Cerda. 

b Locus corruptus, inquit Tilius, quem Latinius 
ita emendavit: jam cuncti ín te retorquent, etc. sed 
sensus, licet. obscurus , hic est: Episcopi cuncti ca- 
tholici, etiam illi, qu0s tu seduxeras, redeunt ad judi- 
cium justum pro Athanasio contra te torquentem inler 
hec sententiam mortis in nos. 


cum tuis auditurus, qua illi per Daniel audierunt, 
sive quia falsi criminis objecti reus sis, sive quia ad 
innocentis necem omnera chorum * invitaris episco- 
porum, et quia volueris omnem Dei populum hzere- 
sim suscipere tuam, audies et quidem gravius, quia 
tua sint graviora facinora, quippe qui Dei religionis 
destructor exstiteris, qui ingentem multitudinem 
Christianorum se dicentium interemeris, qui bzre- 
sim vestram Arianam introduxeris in ecclesiam, qui 
catholicam damnaveris fidem, qui Deum Patrem 
negaveris verum Patrem, qui unicum ejus Filium 
dixeris non esse verum Filium, Spiritum quoque 
sanctum paracletum asseveraveris non esse verum 
Dei Spiritum. Cum te contra et contra omnes Dei 
inimicos clamet sancte ecclesim fides, credere se 
in Deum verum Patrem innatum, et in unicum Filium 
ejus natum ez innalo et vero Patre, hoc est de substan - 
tia Patris, Deum 4 de Deo, lumen de [umine, Deum 
verum de Deo vero, natum non factum, unius * aub- 
siantie cum Patre, quod Graci dicunt. omousion, per 


c De numero Episcoporum, qui Concilio Medio- 
lanensi interfuerunt, vide jam dicta in vita S. Lu- 
ciferi. 

4 Η formulz catholicze fidei ex symbolo Niczno 
desumpta usque omnia facta sunt. 

* Sive ejusdcm cum Paire substantie , quod proprie 
sonat Grz:enm . vocabulum ὁμοούσιος. Vid. Petavium 
lib. 4 de Trinit. cap. 5. 


899 


LUCIFERI! EPISCOPI CALARITANI 


(00 


quem omnia fucta gunt, et sine quo factum est nihil, ei. A tione (Ibid. 17). Tu autem esse ex illis hinc intelli- 


in Spiritum paracletum verum Dei Spiritum. Tibi ergo 
falso testi, spiritali adultero, homicids sacrilego di- 
gne graviora dicentur, digne qui tantis ac talibus 
criminibus major sis illis pseudopresbyterisSusannze 
inimicis. Si enim illis dicitur mentieutibus : Recte 
mentitus es in caput tuum. Jam etenim * angelus Do- 
mini accipiens preceptum a. Deo secabit te medium ; 
(Ibid. 55). Et, Recte mentitus es ^. in caput. tuunt. 
Maneus est. angelus Dei gladium habens ud secandum 
te medium , ut vos perdat (Ibid. 59). Quanto magis, 
nisi tibi prospexeris, ad te talia dicentur ! Num * 
Scis esse scriptum : Beati. qui audiunt verbum Dei et 
custodiunt illud ἃ (Luc. xs, 28)? exciderat cordi illituo 
errorum vincto teuebris, ut juberes damnari inno- 
centem : nisi fallor etenim omni in locolex sacra in- 
nocentein et justum non coundemnandum loquitur ; et 
idcirco quia h:ec fleri contra. Dei mandasti przcep- 
tum, unum te habemus ex illis, quos Domiuus per- 
cutit in evangelio : Vee vobis, Scribe et Pharisci *, 
quia monumenta estis que non parent, et homines ne- 
sciunt ambulantes super ea (Ibid. 44). Nesciebant qui- 
dem illi, quos ad te sacrilegum illexisti amandum, 
qui per conatus tuos non consideraverant te esse 
monumentum omnibus immunditiis plenum; arhbi- 
trabantur hominem. Czterum nosstatim, ut copisti 
episcopis imponere uecessitatem damnandi absen- 
tem, illico diximus te injustiti:& cultorem, justiti:e 
vero esse persecutorem. ltem cum te urgeremus le- 
gati f nos beatze eeclesize, sectam damnaudam Arii, 
et illam magis dixisti esse catholicam, pr:enuntiavi- 
mus te Antichristi fuisse pra:cursorem. Cum persequi 
Christianos dignaris, cum interflcis, similem te, Con- 
stanti, illorum facis, ad quos Dominus dicit : Ve 
tobis qui adificatis monumenta prophetarum, patres 


autem vestri occiderunt illos. Ergo € testimonium per-. 


hibetis, non ^ consentientes operibus patrumvestrorum, 
quoniam illi quidem occiderunt eos, vos autem cdi- 
ficastis sepulcra eorum : ideo 1 mitto prophetas et apo- 
stolos, et ex illis occident et persequentur, ut inquiratur 
sanguis omnis propheturum, quie[fusus est a constitu- 
tione mundi usque ad generationem istam : « sanguine 
Abel usque ad sanguinem Zachariee, qui periit inter al- 
lare et edem : ita dico vobis, requiretur ab hac genera- 


^ Supra idem Lucifer euim. 

b Et tu addit supra idem Lucifer, ubi manet etenim 
etiam liabet, pro manens est. 

« Non. Latin. Locum reformarunt Lugiduneuses, 
Cum scis eic., iuquit Galandius ; sed recte stat inter- 
rogatio Num. 

d Illud omittit Vers. Ánt. 

* Vers. Aut. Vo cobis quoniam... incerta... ambu- 
lantes supra. 

f Prifuit Lucifer Mediolaueusi Synodo legatus 
Liberii cum Pancratio et llilario Romanz  Ecclesize 
Clericis. 

& Vers. Ant. Profecto testificamini consentire. 

h Vos pro non, Latin. recte, et ex 60 Galaudius. 

| Vers. Ant. Jpsi.... edificatis. ZEdificutis habet 
etiam Sabat. 

| Vers. Aut. Propter hoc οἱ sapientia. θεὲ dixil : 
Mittam ad. vos... et ipsos occidetis el persequimini , ut 
€xquiratur. sanguis omnium..... progeniem... Abel 


geris, quod cam sis memorias martyrum beatoroam 
instaurans, tamen servorum unici Filii Dei cruorem 
fundas. Redi, Constanti, ad domum Dei, esto Chri- 
stisnus, ne inventus foris eeclesiam, $is semper et 
es hodie ititer illos, quos percoatiens diclt Dominus: 
Contendite. intrare. per. angustum. ostium , quia. dico 
vobis, multi querunt * et non poterunt. Cum ezsur- 
rezerit pater familias et cluserit ! ostium, et incipietis 
foris stare et pulsare " dicentes : Domine, Domine, 
uperi nobis. Et respondens dicet : Nescio vos unde 
sitis. Tunc incipietis dicere : Manducarimus coram te 
el bibimus, et in platcis nostris docuisti ". Et dicet 
robis : Nescio ^ unde estis, discedite ame, omnes ope- 
rarii iniquitatis. lbi erit fletus el stridor dentium. Cum 


B videbitis » Abraham, [saac, ei Jacob, et onines propke- 


C 


tas introeuntes in regnum Dei, vos autem ἐρεῖ [oras 
(Ibid. xm, 24). Noll ita te per.sum habere , ut te 
sinas li:ec audire inter illos, maxime cam videas tc 
nequiorem fuisse quam cni digne dicatur : Discede a 
me, operarius. iniquitatis. Eris, Coustanti, si in bat 
malevoleniia tua manere volueris, inter illum po- 
pulut carnalein, cui dicitur : Jerusalem , Jerusalem, 
quc occidis prophetas, et lapidas eos qni mittuntur. ad 
te (Ibid. 34) ; eris, inquam, inter illos, quia sic sis 
persecutor corum , qui te hortentur proimereti 
Deum, sicut illi fuerint persecuti prophetas atque 
aposiolos. Iterum urget defensio veritatis quaeri a 
te, cur absentem damnari przeceperis. Dic, quaeso, 
bene an male id ficri imperaris ? Si dixcris bene, 
credo te ad beati Pauli confugere factum , quod 
Corinthiis scripserit, jam se illum punisse peccato- 
rem, quem comperissel graviter deliquisse. Videa- 
mus nunc, si tu, bellua, inembra et corpus tantum 
habens hominis, animum vero ferinum, si ita egeris 
ut egit apostolus, si tali ordine rem celebraveris, 
quo ille qui dixit : Sic 4 omnino auditur inter vos fer- 
nicatio, qualis nec inter; gentes, ita. ut uxorem patris 
sui aliquis habeat : et vos inflati estis , et non potius 
luctum habuistis, ut tolleretur e medio vestrum qui htec 
opus fecit. Ego quidem sicut absens corpore, praesens 
autem spiritu jam judicavi ul presens eum, qui εἰς 
operatus est, in nomine Domini Jesu, congregatis vobis 
et spiritu meo cum vir(utle Domini nostri Jesu Christi, 


D justi... inquiretur a progenie hac. 


X Quarent Latiu. et Salat. ex sua ,edit. Vers. 
Ant. Per angustam portam... querunt intrare, et mon 
potuerunt. Editio nostra. convenit cum ms. Corb. 
apud ipsum παραὶ L (μὰ 

ro. clauserit. Ti Ὁ pro claxda: obxium ic 
aliis. La Cerda. Vers. Ant. hie, Cum autent. intrate- 
rit... εἰ clauserit... suum. Grzec. cum Lucifero, ἐγερθῇ, 
exsurrexerit. Clauserit pro cluserit legit Sabat.— — 

m Vers. Ant. Pulsare ostium... dicet wobie ; Nescio 
unde, etc. 

" Additur et in synagogis in Vers. Ant., séd abest a 
Graco. 

9 Vers. Ant. Nescio vos... recedite. 

P Videritis. Vatic. et Vers. Ant. 

4 Vers. Aut. Omnino... [ormicatio, οἱ talis ferni- 
catiu.... palris aliquis.... da medio. .. Ego euim ut... 
spiritus.... in nomine Domini nostri Jesu Christi... 
hujusmodi satang... in diem Domini Jesu Christi. 


θοὶ 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. tf. 


(02 


tradere hujusmodi hominem satana in interitum carnis, A perjuris, et si quid aliud, sang doctrine adversatur, 


ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Jesu Christi 
(1 Cor. v, 3). Dicis, credo: Et ego idcirco vobis man- 
daveram damnare absentem, quia damnaverat et aposto- 
lus. Primo omuium beato apostolo catholici nuntia- 
verant hi, quos norat fideles, quos Deo probaverat 
devotos , et testem sciebat esse omnem  Corin- 
thiorum sanetam ecclesiam. Tu eontra cam * consa- 
crilegis tais accusantibus Deo odibilibus hzreticis 
nos dignabaris urgere ad absentis damnationem. 
Deinde cum apostolum audis dicere : Congregatis vo- 
bis et spiritu meo cum virtute Domini Ὁ Jesu, tradere 
hujusmodi hominem satane in interitum carnis (Ibid 4); 
to, tenebra 5, cur nobis dicentibus : Ad ipsum 10s 
nostris impendiis pergemus in plebe, cui divinitus con- 


que secundum evangelium est glorim beati Dei quod 
creditum est mihi (1 Tim. 1, 8). Si non est traditus, ex 
quo Filium Dei negasti, in interitum satanz , quo- 
modo przlteriens tanta , 4:5 te. cohibere a tanto 
potuerant scelere, 3d lizc gerenda exsilire dignatus 
es, quie possint cuncta tollere hxc, qux? uoscantur 
san:ze esse doctrinz ? [Ixc qui sis faciens, qui sanaz 
adversentur doctrinz, qui proscribas, torqueas, de- 
portes, mittas iu carcerem interficiasque, die, olisc- 
cro, si sis dissimilis ab Herode illo rege, cuju: car- 
nificinam describens ita loquitur sacra seriptura : 
Eodem in tempore remisit. Herodes rez mauus , ut uo- 
ceret quosdam * de ecclesia. Occidit ! autem Jacobum 
fratrem Joannis gladio, et cum vidisset quod placeret 


stitutus est, eundem. audiemus, tantum. da. eatholicos [y hoc Judeis, addit & ut compr: heuderet Petrum. Erant 


accusatores secundum sacre legis mandatum ; eur de- 
trectrasti ? cur, tamquam gladiatores, non episcopi 
essemus, tantum juxta vota tua, quo possemus in- 
terfilcere eum, cujus tu olim sitiebas cruorein, ope- 
ram dabas ? Interca sic te infelicem traditum satanze 
pro homicidiis, proque sacrilegio tuo debes scire ut 
ille qui in illo reatu apud Corintliios inventus est. 
Neque enim ista tua qux? gesseris ac gerís minora 
sunt funera ; ut, si se illum tradidisse ore beati 
apostoli loquitur Spiritus sanctus satanz in interi- 
tum, et té mox ut tam gravia commisisti. crimina 
non tradiderit. Si enim non ita esset , meminisses 
profceto dixisse apostolum : Pretio empti estis, nolite 
fleri servi hominum (Ibid. vit, 25) : numquam cogere 


Dei ausus fuisses sacerdotes ad inauditum damnan- C 


" dam. (ui enim pretio emptus sum, quia liberatus a 
lege peccati servus fuerim factus justitiz, jam vi- 
venti mihi in lege justitiz imponi onus non debue- 
Tat a te, ut servus iterum efficerer iniquitatis atque 
injustitiz. linpositum itaque est onus a te, quia tra- 
ditus fueris satanz in interitum propter homicidia 
atque sacrilegimm, Si non fuisses traditus satanz, 
retineres Timotheo scripsisse apostolum : Scimus 
autem quoniam bona est lex εἰ quis ea ὁ legitime utatur, 
sciens hoc quia j:sto lex non est posita, injustis autem, 
et non obedieniibus, et. impiis, et peccatoribus, scele- 
vatis, el profanis, parricidis, et matricidis, impudicis, 
masculorum eoncubitoribus ,  plagiariis, mendacibus, 


ἃ Tu contra, tenebra, te, atque cum consacrilegis, eic. D 


Vatic. 

b Domini nostri Jesu Christi. Idem Lucifer supra. 

€ Tenebra, singulare, quod non est in usu, usurpat 
p? plurali tenebre, et opera tua pro operibus nis. 

il. et ja Cerda. !ta. loqui placet Lucifero: meque 
oliter infra: Si Ι6 seewti tenebram (uissemus. Ga- 
and. 

d Veps. Ant. Eam..... scientes .,.... peccatoribus 
esl, scelesiis .... patricidiis et matricidiis, mascalorum 
concubiteribus, homiciditis, impudicig. 

€ Pre quibusdam. Til. Vers. Anj. Eodem autem 
tempore immisit Herodes ... a[figeret quosdam. iNoce- 
vel pro interficeret ; 1a Cerda. 

f Vers. Aut. Interfecit .... eidems autem quia pla- 


citum es. ..., apposntt apprehendere εἰ. .. Quem et 


adprehensum .... tradens... cwstodire 
6 Addidit. Latin. 
h νας, ἀναγαγεῖν. Vers. Ant. perducere. 


nutem dies azsymorum. Hunc ciim appreheudissel, qi- 
sit in carcerem traditum quatuor. qucternionibus nili- 
tum custodiendum, volens post pascha producere ^ eum 
plebi. Petrus i vero custodiebatur. in carcere. Oratio 
ergo instantissime fiebat ad Dominum vro eo ab eccle. 
sia : et cum (uturum esset ut eum Herodes produceret, 
illa nocte Petrus dormiebat inter milites. alüigatus. ca- 
lenis duabus, el custodes ante ostium, et custodic- 
bant carcerem. Et. ecce. angelus Domini. astitit, el 
luz ab eo refulsit in illo loco : compungens autem 
latus Petri. suscitavit eum dicens : Surge velociter. Et 
| surrexit, et ceciderunt. cateng de manibus. ejus 
(Act. xu, 1). Et infra : Et * cum. transisset primos ei 
secundos custodes, venit ad portam ferream, qua ducit 
in civitatém, que a se aperta est. eis. Et cum exiissent, 
processerunt vicum unum, et continuo discessil ab eo 
angelus. Et Petrus in se conversus. ait: Nunc !. scio 
quia vere misit Dominus angelum suum, el eripuit me 
de manibus Herodis, et de omni exspectatione plebis 
Judeorum (Ibid. 10). Facta autem die turbatio t erat 
inter milites, quidnam Petrus factus. esset. Herodes 
autem cum requisiissel Ὁ eum, el non inrenisset, inter- 
rogatos custodes jussit duci (Ibid. 18). Similem te 
ilti in omnibus videmus sive in erudelitate, sive in 
sacrilegio ; ut enim ille Jacubum beatum apostolum 
interfecit, ita et tu ingentem multitudiuem creden- 
tium, sicuti credidit Jacobus apostolus, interfeeisu ; 
ut ille in Jacobo apostolo Dei unicum persequebatur 


i Vers. Ant, Petrus quidem servabatur .... Oratio 
autem erat, incessanter ... ad Deum... Cum autem vellet 
roducere ... erat Pelrus dormiens inter duos wiliies, 
iga'us ... custodes autem ante ostium custediebant .... 
et luz fulsit in habitaculo : percussit, eic. 

i Et surrexit, abest a Vers. Ant. 

k Vers. Ant. Transeuntes autem primam custodiam 
et secundum. venerunt ... qua ultro ... Et exeuntes 
transierunt .... reversus in se dizit .... maus. 

| Grac. Νῦν οἴδα ἀληθῶς ὅτι. Sed. Lucifer legebat 
transpositis vocibus, ὅτι ἀληθῶς : Nunc scio quia were, 
nec ἐν ὁράματι dumtaxat, misit. Dominus, Átque ita 
legisse quoque Chrysostomus perhibetur. Galuud. 
Vide Chrys. hom. 26; in Acta Apost. 

m Vers. Ant. Tribulatio non minima. Grae. τάραχος 
solum, ut Lucif. et ἐγένετο, factus esset , ubi fectus 
est in Vers. Ant. 

^ Vers. Ant. Requirens eun et non inveniens, dis- 
quirens. 


905 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


901 


Filium, ila et tu, et in illos quos jam interemisti , et À (did. 14), et nesciens sit quo pergat , videlicet 


in nos, quos persequeris. Iterum te et iustruimus et 
hortamur, ut redeas ad Dei ecclesiam desinasque 
jam persequi Athanasium, vel nos facientes contra 
tuam h:eresim, ne istius Herodis exemplo disperire 
incipias; cujus interitum loquitur sacra scriptura di- 
cens : Descendit a Judma Cesarea ^, ibique. mansit. 
Erat autem infestus Tyriis et Sidoniensibus : et una- 
nimes venerunt ad eum, et persuaso Blasio, qui erat a 
cubiculo regis, postulabant pacem, eo quod regiones 
eorum de regia alerentur. Stututo autem. die Herodes 
vestitus veste rega!i sedit pro tribunali, et concionabatur 
ad eos. Populus autem. clamabat : Dei voces, et. non 
hominis. Confestim autem percussit eum — angelus 
Domini, quia non dedit honorem Deo, et vermibus sca- 


quia tenebre violentie oculos ejus exczecaverunt, 
quid si interfecerit quis fratrem suum? quid si ho- 
micida fuerit ? Sed tibi nihil videtur bomicidz ᾽ 
qui laptorum Dei servorum inveniris fudisse san- 
guinem. Áudes haec Dei jubere sacerdotibus face- 
re, qux soli sunt placita patri vestro diabolo, et vo- 
bis Arianis filiis ejus. flortatur item sanctissimus 
spostolus ut justitia iter tenentes in perpetuam 
mereamur constitui requiem ; et tu vir sapientissi- 
mus compellis nos ad :eternos venire tecum cruciatus. 
Filii, nemo vos fallat : | qui facit justitiam, justus est * ; 
qui autem facit peccatum a diabolo est , quoniam origi- 
ne ! diabolus peccat. Ad hoc enim declaratus est. Filius 
Dei, ut solveret opera diaboli (Ibid. m, 7). Igitur cum 


tens exspiravit. (Ibid. 19). Ignorabas tu , qui b te B dicatur ab apostolo, quia sit peccatum a diabolo, εἰ 


legisperitum vis videri , dixisse Joaunem apos- 
tolum *, ut cum diceres 4, Damnate innocentem : Ex 
? hoc intelligimus quoniam cognovimus eum , si mans 
data ejus servemus. Qui aulem dicit : Quoniam cognovi 
eum , et mandata ejus nou custodit, mendaz est , et in 
hoc veritas non est. Qui aulem servaverint ejus verbum, 
vere ab eis charitas Dei consummata est (1Joan.n, 5). 
Tu fieri pr:ecipis contra, Dei mandatum : et con- 
tra apostolus dicit, quia qui non custodierit precepta 
ejus, nec quidem cognoverit eum; quia, inquit, si 
dicat: Cognovi eum , el mandata ejus non custodil , 
mendaz est , et in eot verilas non esi (Ibid. 4). Vis 
nos esse mendaces , vis homicidas inveniri ad hoc 
sinc dubio ne Christiani esse reperiamur. Neque 


tu compellas nos crimina capitalia committere, quid 
te aliud possum dicere, nisi procuratorem diaboli? 
eum quem videam ita ejus diligere causas , ita ejus 
colere rem, ut cunctos nos in ejus cupias inveniri 
parte. Unde etenim omnem Dei cultorem compellis 
ad ipsum facere transitum , nisi quia delegeris fa- 
vere parti cjusdem? Audis dicere beatum apostolum ; 
ldcirco declaratus est Filius Dei , ut solveret opera dia- 
boli (lbid. 8); et tu sis urgens Dei cultores opus 
consummare diaboli. Cum liec agis, nonne videris 
impugnatorem te constituisse ejus , qui solverit opera 
diaboli? Sed non mirandum si elegeris ul qux dis- 
solvit unicus Filius Dei, hzec possint rexdificari perte 
Diaboli satellitem, quandoquidem nec ipsum negare 


enim mendaces , neque homicide sunt Christiani. C dubitaveris, qui opus diaboli destruxerit. Hinc tibi 


Apostolus dicit : Qui servaverint ejus verbum, vere con- 
summata est charitas Dei apud illos (16.5); et aposta- 
ta przccursor anüichristi dicis : Quicumque non custodit 
mandata illius, vivet. Adhuc, Qui dicit se in lumine esse, 
inquit , et fratrem suum odit, in tenebris est usquead- 
huc. (Qui autem amat fratrem suum , in lumine perma- 
net , et scandalum non est in eo, Qui autem odit fratrem 
suum, in ^ tenebris ambulat, et nescit quo eat, quo- 
niam lenebre  obscuraverunt cor ejus (Ibid. 9). Quid 
ate tenebroso poterit dici ad haec? cur in tenebras 
constitutus, non in lumine dicis : Odite mecum et vos 
eum quem ego injuste odi , estote comparticipes insania 
met , esiote ut ego eliam vos homicida. Deinde si di- 
cit, quia qui odil fratrem suum, in tenebris ambulat 


est pro nihilo cruorem fundere innocentis , quia jam 
innocentium amatorem et suorum cultorum defeuso- 
rem negans contuleris temet ad eum, ad quem $e 
contulerit Scarioth Judas. Si itaque negare non po- 
tes, quia opus sit diaboli viri justi fundere sangui- 
nem , utique est clarum te diaboli opera fecisse, et 
nos, ut faceremus, hortatum. Adbuc loquitur Joannes 
Deo ainantissimus ut fraterna inviolata teneatur cha- 
ritas , dicens : Ex hoc apparent Filii Dei et filii dia- 
boli. Omnis qui non est justus , non est ex: Deo, et qui 
non amat fratrem suum, quoniam hec est repromissio* 
quam audistis αὖ initie , ut amemus ? alterutrum , εἰ 
non sicut Cain qui 5 ex maligno fuit el inter[ecit (ratrem 
suum. Et propter quid interfecit eum? (Quoniam opera 


4 [n Casaream legit Sabat. Vers. Ant. Descendens [) ambulat ; et excecaverunt oculos ejus. 


ab Jud. in Ces. morabatur .... Herodes animis infes- 
tus .... Sidoniis: unanimes aulem .... super cubicu- 
[um .... civitates .... indutus vestem regalem et sedens 
.... Sttcclamabat: Dei vox. .... eo quod non dedisset 
gloriam Deo, et consumptus verm. 

b Vide not. in lib. Moriendum pro Filio Dei. 

€ Beatum Apostolum. Vatic. 

d [Jidiceres. 1d. Sensus est; ignorabas , cum diceres, 
Damnate innocentem, dizisseJ oannem cte. Ut redundat, 

e Grac. xai ἐν τούτῳ γίνωσχομεν, ὅτι ἐγνώχαμεν 
αὐτὸν, elc. Vers. Ant. Et in hoc cognoscimus eum, si 
servaverimus. (Qui dicit quia cognovit .... servat .... 
servaverit .... in hoc per[ecia est dilectio Dei. 

! Supra ín hoc idem Lucif. 

€ Ab eis idem supra. 

δ Vers. Aut. Nam qui in tenebris est , et in tenebria 


i Hcmicida. Latin, et Galand. 

| Vers. Aunt. Filioli.. . seducat. 

k Addit Vers. Ant. Sicut et. ille justus. est; qux 
tamen desunt in mss. quibusdam. 

! Vers. Ànt. Quia ab initio.... In hoc manifestatus.... 
solvat. Lucifer ipse hahet infra idcirco pro ad hoc. 

? Ners. Ant.In hoc manifestati sunt.... a Deo.... 
non diligit... quia.... annunciatio quam audicimus eb 
initio. Graec. ἣν ἠκούσατε, ut Lucifer qui habet infra 
ab origine pro ub initio. 

? Vers. Ánt. Diligamus invicem , non.... erat εἰ 
occidit... Etcujus rei gratia occidit? quia opera 
ejus.... fratris vero ejus... mundus.... quia transivi- 
mus de.... quia diligimus.... Qui non diligit. 

? Cain ex maligno. Vatic. Ita in Greco omittitur 
qui , uti etiam a Lucifero paullo inferius. 


905 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. Il. 


906 


ipsius maligna fuerunt, (ratris autem sui. justa. No- À parare. Cum hac ita sint, hortamur diligas te in 


lite mirari, fratres, si odil nos seculum. Nos scimus 
quoniam transitum fecimus a morte ad vitam , quonim 
amanius fratres : qui autem non amat , manet in morte. 
Omnis qui odit fratrem suum , homicida est : et. scitis 
quia omnis homicida non habet vitam eternam in se 
manentem (Ibid. 10). Cum itaque omnis, qui odire 
invenitur fratrem , filius dicatur diaboli homicida, 
Cain denique fratricida comparetur, in morte ma- 
nerc desiguetur, enr me hoc opus implere compelle- 
bas, quod me ut Cain fecisset fratricidam et filium 
diaboli, quod me in mortem perpetuam fecisset mane- 
re? cum jam videas me transitum fecisse de morte ad 
vitam, cum inler eos, quos filios * appellare digna- 
tus est, me jam constituerit Deus. Quain ob caussam 


Athanasio. Retines scriptum : Diliges proximum tuum 
tamquam leipsum; et, Qui diligit proximum , legem 
implevit ( Math. xxn, 59; Rom. xin, 8). Ut ete- 
niw te in ipso odis, ignorans quia malum sit justum 
odire injuste, ita te in eo incipies amare, si hzc 
tua malevolentia fuerit conversa in benevolentiam. 
Tunc poteris eripi e tenebris , in quibus tec dicit bea- 
tus apostolus mansitare. Nolite enim, inquit, mi- 
rari, fratres, si odit nosseculum. Nos scimus quoniam 
Iransitum fecimus a morte ad vitam , quoniam amamus 
fratres : qui autem non amat , manel in morte, Omnis 
qui odit fratrem suum , homicida est : et. scitis, quia 
omnis homicida non hahet vilam ^ in se manentem 
(1Joan. im, 45). Non audeas jam dicere : Damnate 


me Cain fieri voluisti , tenebras etiam et filium dia- B innocentem , homo non habens in te vitam manentem, 


boli? in quo te lxsi , in quibus rebus exstiti adver- 
sarius salutis tum, ut mihi desideraris ita esse noci- 
tum? cur hec iteramus? nisi ut aliquando intelligere 
possis, quod quidnam sit bonum sis ignorans. Si 
enim scires, numquam et ipse tantum admisisses fa- 
cinus, et nos perpetrare urgeres. Dicas iuter hzc 
precor, quamobrem persequeris Dei domus antisti- 
lem? dicit enim apostolus, quia qui odit fratrem suum, 
homicida est (Ibid. 15). Si nos vis habere homicidze 
nomen, cur odis fratrem tuum? Proba odio dignum 
Athanasium ; quid malorum operatus sit manifesta , 
ut sit odiri dignus etiam ab omuibus nobis. Profecto 
non dabis opus commissum aliquod injustum , quod 
eum faciat odiosum. Cum hac ita sint, necesse est 


te idcirco odisse illum , quia opus tuum sit malignum, C 


Athanasii vero justum. Propterea etenim vis wterfi- 
cere eum, quod non fuerit te sceleratum, f.cinoro- 
sum, atque sacrilegum imitatis,. Constat h:ec ita esse. 
Cum enim gloriosus apo-tolus Cain et Abel introdu- 
cit comparationem, tu inihi esse videris Cain , Atha- 
nasius vero Abel, Ex hoc apparent filii , diceus , Dei , 
et filii diaboli. Omnis qui non est justus, non est ex 
Deo, et qui non amat fratrem suum, quoniam hac 5 re- 
promissio quam audistis ab. origine ut amemus alteru- 
trum , et non aicut. Cain ex maligno fuil , et interfecit 
fratrem suum. Et. propter. quid. interfecit eum ? quo- 
niam opera illius maligna fuerunt , fratris autem sui 
justa. (Ibid. 10). Nec debes dubitare opera tua esse 
mal:gna, Athanasii vero justa. Tu etenim es homi- 
cida , religionis Dei destructor, unici Filii Dei nega- 
tor, apostolic:e fidei expugnator, idololatrix Arianx 
fundatur ; contra Atbanasius est in timore Dei ita per- 
manens , ut nihil commisisse , quantum videri potest, 
inveniatur, quod euim possit a Deo dilectissimis se- 


8 Ex Joannis textu ollatolegerim filios Dei. Galand. 

b Hac est habet idem Lucifer supra et opera ipsius 
pro illius. Vide. 

€ Vitam &iernam habet supra idem Lucifer. 

d Tentes. Latin. et Galand. 

* Vers. Ant. Pro nobis, et omittit nostras. Propter 
solum legerat Sabat. in suo exeniplari. 

ΙΓ Habemus legit Sabat. Vers. Aut. Habemus... 
postulaverimus.... quia mandata ejus servamus.... illi, 
in com»pectu ejus (acimus , etc. 

δ Audit. Latiu. £t hoc est mandatum ejus ut creda- 


PATROL. XIII. 


homo qui nec dum feceris transitum de morte ad vi- 
tam. Si enim fecisses, lioc est, si in unicum Dci Filium 
sicut nos credidisses , nec lhiomicida esse delegisses, 
ne videlicet inciperes iterum regredi ad mortem.Du- 
plici igitur modo constitutus sine spe vitze dignatus es 
imperare Dei sacerdotibus , interficere inpoceniem. 
Sed fortassis tenes dicere: Amoamantes Deum, et odio 
habeo odientes eum. Sed haec de Athanasio non poteris 
dicere, quoniam quidem magis constet, te odire 
Deum, quia et dereliqueris illum, et transitum feceris 
ad idololatriam. Itaque, quía nullam culpam perse- 
queris in Dei sacerdote , sed solam justitiam, sed so- 
lam Dei religionem , superest ut adhuc videas nos , 
quos hortabaoris innocentes interficere, quales esse 
jusserit circa conservos nostros iste beatus apostolus 
Joannes: /lie propter nos * animam suam posuit , et nos 
debemus pro (fratribus animas nostras ponere (Ibid. 46). 
Ab apostolo jubeor animam ponere pro fratre, et a te 
antichristi mancipio prxcipitur mihi Iratrem iuteri- 
mere : et iterum , Piduciam, inquit, habeamus f ad 
Deum, et quicquid petierimus accipiemus ab eo , quo- 
niam mandata custodimus, et que ei placent. aute 
conspectum ejus faciamus in. nomine Filii ipsius Jesu 
Chiisti , € et amemus nos invicem , sicut dedit manda- 
tiim nobis.... (1014. 21). Sed quomodo potero audiri 
ab eo in omni olsecratione , qui sim non servans 
maudatum ejus? Ut enim diligam fratrem meum mihi 
mandavit , non ut interimam. Et infra : Charis.imi , 
h amemus nos alterutrum, quoniam charitas ex Deo est 
(Ibid. vv ,7). E irerum : Quicumquenon diligit fratrem!, 
non novit Deum, quoniam Deus charitos est. Ex hoc 
declarata est charitas Dei in nobis, quoniam Filium 
suum misit Deus unicum in seculum , ut vivamus per 
eum. 1n hoc est charitas, non quod nos amaverimus 


mus et amemus etc. Ita Vers. Ánt. et Vulg. in qnibus 
post credumus insuut verba ἐπ nomine Filii ;p ius 
Jesu Christi , αυ a Lucifero afferuntur post verbum 

h Vers. Ant. Dileciissimi , diligamus invicem , quia 
dilectio. 

i Fratrem abest. a Vers. Ánt. quz sic leyit : Qui.... 
quia Deus dilectio est. l n hoc manifest.-ta exi dilectio... 
quia... unigevitum in hunc mundem.. ip um ..dilectio, 
non quia nos dileximus, sed quia ipse dilezii no$ , el 
fnisil.... litotorem pro peccalis.... Dilectissimi, eic, 


29 


0017 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


Dewn , sed quod ipse amaverit nos ^ , et miserit Filium A aut homicidium fuissemus  perpettat! , sut apo- 


suum ezpiatorem peccatorum nostrorum. Charissimi, si 
ergo sic Deus amavit nos, nos et debemus alterutrum 
amare (lbid. 8). Et iterum : Si quis dicit b, quia di- 
ligit Deum, et fratrem suum odit, mendaz est. Qui autem 
fratrem suum non amat, Deum quem non vidit c non po- 
test amare (Ibid. 90). Et iterum : Hoc mandatum ha- 
bemus ab ipso ut qui amat Deum , amet et fratrem suum 
(lbid. 21). Et à iterunt : Quoniam * ez hoc intelligi- 
mus , quoniam ἴ amamus filios Dei, quando Deum 
amamus, ei mandata ipsius facimus. Heec est enim cha- 
ritas Dei 8 : et mandata ipsius gravia non sunt (Ib. v, 2). 
H:rc conspice pauca de mullis, et invenies ad quas 
nos traxeris tenebras , tu liomo tenebrarum. Ex hoc 
intelligimus , dicit , quoniam amamus filios Dei , quo- 


stolicam violaremus fldem. Gaudeas huc te in 
his degere malis, noli cognoscere quse geras mola, 
el invenies sine dubio 16 esse inter malignos illes 
quos designat ad,ignem venturos Dominus di- 
cens : Erient 5 angeli et separobüni malos ἃ juste- 
runt conversatione , et mittent illos in camfiium ignis : 
ibi erit fletus. et stridor dentium. ( JH bli; 49). Dig- 
naris pro nihilo habere persedtii sertos utiici Fl-: 
lii Dei , tu menibrum diaboll, qui fueras arbitratus 
quod omnem posses perducere ad scandalum sare- 
tam ceclesiam. Sed conspice qu:» tibi atque omni- 
bus consacrilegis tuis promittat Deus : Qni acceperit 
unum puerum talem in nomine meo, me accipit : qui 
autem scandalizaverit unum de pusillis P qui tn me cre- 


niam ! Deum amamus, et manduta ipsius facimus. Hec B dunt , erpedit ei ut suspendatur mola asinaria in colls 


est enim charitas Dei ut mandata ipsius cistodiamus 
(bid.) ; οἱ tu me dignaris impellere ad he mandata 
dissipanda , alia contra ipsa, qu:e per te instinctu 
diaboli prolata sunt, instituere. Quomodo inveniri 
potero Deum amans , qui ejus mandatorum adver- 
sarius per te factus inveniar? Quibus ex factis quis 
mihi esse videris, nisi unus ex illis zizaniis des- 
tinatis igni? de quibus Dominus , Sicut ergo , dielt, 
colliguntur zizania , et igni comburuntur, sic. erit in 
consummatione seculi : mittet. filius hominis angelos 
auos , et congregabunt ! de regno ejus omnia scandalá , 
et eos qui faciunt iniquitatem ; et?mittent 1 eos in cami- 
no k ignis. lbi eril fletus, etstridor dentium. Tunc justi 
fulgebunt cicut sol in regno patris sui (Matth. xiu, 


ejus , et mergatur in profundum maris. V ce üwtem huk 
mundo ab scandalis. Necesse est enim venire semndala: 
verumtamen ve homini illi per quem scandafum venit. 
Quod si manus tua , vel pes tutis scandalizat te , ab- 
scinde eum, et projice abs te (Ibid. 1i, 5). Et infra: 
Videtene contemuatis unum ez his pusillis 4 : dico enim 
τοῖς, quod angeli corum in celis semper vident faciem 
Patris mei qui in calis est (Ibid. 10). igitur qui non 
solum sis spernens credentes in ejus majestatem di- 
vinam , sed et es interficiens; quas erit merces re- 
prsentaturus tibi iste quem negas? Qui tibl espe- 
dire dixerit, si inolain asihariam suspenderes οὐ ἢ} 
tw0, et im. profundum maris fuisses praecipitatus, 
quam unum ex credentibus in eum perdusisses ad 


40). Conspieis quia si te haeretico satis ! agente C scandalum , quam unum contempeisses ex illis , qui 


damnarem innocentem , tecum essem futurus in gc- 
hennam. Neque enim possemus consequi Dei reg- 
num, in quo possemus fulgere tamquam 80] ", si 


ἃ Nos omittit Sabat, 

b Vers. Ant. Direrit : Diligo Deum. 

e Grec. iopaxt. Latin. corrigit. videt ex Vulg. et 
Vers. Ant. in qua : (Qui enim non diligit. frutrem 
suum quem videi, Deum, quem non videt , quomodo 
potest dihgere? 

ἃ Ft iterum : Ex hoc etc. Vatic. 

e Vers. Ànt. In lioc cognoscimus quia diligimus,... 
quia Deum diligimus , et precepta ejus... dilectio Dei, 
ul pracepla ejus »ervénmuws , et precepta ejus etc, 

ἶ Quia legit Sabat. 

€ Additur ἃ Latin. ut mandata ejus custodiamu: elc. 
ex Grico οἱ Vers. Ant. ac Vulg. quie postea Lu- 
cifer recitat ferme ibidem. Repelità verba, mandata 
ipiius, ni causa fulsse ; cur praeedentia librario ex- 
viderint, Galandius autumat ; sed haud ita facile li- 
brarii culp:e tribuenduin, si qua desunt, quie Lucifer 
sciens ipse omiserit. 

h Quando idem Lucif. supra. 

! Vers. Ant. Colligent. 

j Mittunt. Vatic. 

k Caminum. Til. et Latin. cum Graco et Vers. Ànt. 
ac Vulg. Frustra est, cum dicit Tilius pro in camj- 
nun ; nam grammatice quoque in camino egregie di- 
ces. Nec pigebit aliqua adducere. Plautus Àmphit. 
in mentem. fuit, et, Bacchidib. Ecquid in mentem est 
tibi? Eteniii. Agellius locum hune laudat lib. 1, 
cap. 7, et defendit lianc scripturam Cicero pro lege 
Manil. Cum vestros portus in. pradonum potestatem 
(ui se sciutis; et pro Quiuctio; res cepit esse in v«di- 
monium. Arbiter: res est iu coniroversiam ; quod ele- 
ganter et in modum Ciceronis dictum asserit Tur- 


sinl regnum possessuri coelorum, quie erit reprt- 
sentaturüs tibi, qui ea de causa ejus sancte eccle- 
six ex membris scindi merueris , quia sis per quem 


nebus. Manilius lib. v, cum venit in regione, ut 
Cicero , reni in. Senatn. Plaut. Epid. ffi amorem he- 
rere, sic legit Camerarius; et Henricus Stephanus 
multis defendit illud Plauti, in mentem fuit. Lege 
Taubmanum ad Plautam in Amphitryone. Lege eun- 
dem in eadem comedia, uDi defendit, inrerrumpan 
in edibus, et ibidem, pergam in. edibus, Ulpiauus: 
(ange in possessionem precaria mulierem remansisse. 

ertull. de Proseript. adver. h:ret. cap. vim, foris 
actum ; quem in locui Juniuslegi!, foras; Seu T. ine: 
lius foris legit ex veteribus. In sacris litterfs esi, in- 
grediatur putredo in. ossibus meis. Mtaque indifferenter 


D antiqui lee nomiua. usurpabant ; ex qua consuetu- 


diné Lucifer dixlt, BAittont eos in camino ignis ar- 
dentis; et infra : nimquid fugerat te, dixisse Domi: 
num B. Petro : Converte gladinm tuum in loco »wo. La 
Cerda. 

! Idem quod salageute. La Cerda. 

πὶ Post vócem illàm Sol commate interjecio , bi 
punctum inerat in veteri editione, ita disjunctas sen- 
tentias in unum seusum colligavimus Latinii aucto- 
ritate, qui particujam aut pro autem substituit. 

^ Laude adhuc. Litin,. - 

? Vers. Ant. Exibunt ... de medio justorum ... 
€95... ignis erdentis. Ms. Clarom. apud Sabat. ex ent; 
οἱ Grzec. ceterique omnes mss. codd. carent ardcn- 
tis , ut Lucil. vers. 

P Vers. Ant. Pusillis istis.... 
fundo, .- abscide. 

4 Ex pusillis his, qui credunt in me. Vera. Anl. ; scd 
absunt à Grieco et ἃ Vulg. verba, qui credunt in me, 
uii a Lucif. 


precipitetur in pro- 


901 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1]. 


910 


scandala diabolus immiserit nostris diebus in Dei A rem egeris eo modo quo jusserit te agere Dominus. 


populum , quia licet concitaris scandala, tamen de- 
ceperis eos tantum qui te nesciverint jam sic aruisse 
ut rivus pracisus a fonte, ut fractus ramus ex ar- 
hore? Ceterum qui te extra eeclesiam cognoscimus 
positum , qui liostem unici Filii Dei cernimus , scien- 
tes te ioriuum, conatus tuos Deo juvante eubter 
pedes nolros esse conspicimus. Scimus etenim mor- 
tnum vivis dominari non posse. Sed quid dicis vivere 
te in Christo? Unde probare es petens cum eum sis 
negans? vivere etenim nom possunt, nisi qui illum 
fateantur verum Deum esse, verum Dei Filium. Un- 
de es vivens cum nos idcirco persequaris , quia ejus 
esse nos fateamur servos? ÀAut numquid ob aliam 
Ros persequeris causam? numquid fortassis invenisti 


Fuisii ausus perferre ad beatam ecclesiam , fuisti au- 
88 dicere : Peccavit Athanasims , et debet ab omnibus 
ejus condemnari communio? Sed quid dicere tenta- 
bis? In Deum deliquit; et ecce inveniri non potest 
quod in Deum deliquerit, sí quidem neque tu , ne- 
que consacrilegi tui filii meretricis hyresis Arianz 
possitis testes admitii contra catholicum episcopum. 
Deminus eienim lequebatur de tribus catholicis tes- 
tibus, de servis majestatis sum, ut illis crederet 
beata ectlesia , non vobis profanis, ex adulterio de 
mereirice natis. Caterum si non ita acceperimus Do- 
mini istud przeceptum , poterunt et Saturni aique 
omnium idolorum calores admitti contra Def do- 
mesticos testes; poterunt et comblasphemi toi a Deo 


nos in tedeliquisse ? et ideireo In nos tam infestus es? B derelicti sine lumine, ottu cs, positi Judzl. Si 


nos in te peceaisse nosmet non retinemus. Quomodo 
etenim in [6 peccasse nos probari poterit , cum te de 
monito venire ad vitam urgescimus *? et tamen si sen- 
tis nos in tedeliquisse, accipe qusete círca nos facere 
jesserit Dominus dicens : Quod si peccaterit in te 
frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum so- 
lum; el si audierit, lucratus eris fratrem twum :5i antem 
son te audierit, adhibe tecum tnum b. vel duos, πὶ in 
ore duorum , vel trium testium, stet omne verbum. Quod 
δὶ non audierit eos, dic ecclexie : si autem. ecclesiam 
non audierit , sit tibi tamquam ethnicus et. publicanus 
(δά. 15). Cum hzc non feceris qux preceperit 
Dominus fleri , cam non solum * tu in te et nos non 
monueris , quibus preesentibus Athanasium unum e 


nobia convincens reum fuisse , sed coegeris eum inau« C 


ditum a nebis damnari consacerdotibus suis, cum 
d ei audientiam abstuleris, quomodo nos tu juste po- 
teris incusare, quod enim deliquerimus in te , nihil 
borum eandatorum Domini cum implevcris? Cur 
Bo8 tam infeste persequeris, cum mogis tu sis reus 
prevaricationis, qui minime circa Bos, pro ut tibi 
dedit mandata Dei unicus Filius, egeris, sed qui pro 
ut placuerit inimico nostro diabole, cuncta gesseris? 
illius etenim est hujusmodi consilium, illius talis vo- 
luntas, ut inauditus damuctur, ut absens interficia- 
tur, ut innocentis cruor (undatur ; cum non, inquam, 


^ Pro sepius urgemus. Til. et la Cerda. 


b Tecum adhuc unum. Vatic. cum Greco et Vers. Ὁ 


Ant. 

e Sotus tu inter te el nos. Latin.; sed melius: Cum 
non solum (u inter te et nos non monueris , convincens 
quibus, id est nobis, ipsis presentibus. Athanasium 
emtim e nobis reum fuisse, sed co»geris ete. Latinius 
idem comvinceres pro convincens legendum autumat ; 
sed retineri participium optime potest. Latinium se- 
quitur Galandius. 

d Constantius enim ad MediolanenseConcilium non 
invitavit Athanasium , qui litteris Liberii Pontificis 
ad se Alexandriam delatis minime fidens, cum su- 
Spicio esset ab Arianis eonfictas fuisse, ne in Italiam 
quidem venerat ; cL insidias sihi parari 1n palatio Jin- 
peratoris metaens misit legatos ad Con-tantiuim , qui 
sibi illum conciliarent : sed frustra; nam, ut ipse 
Athanasius testatur in epist. ad Solit., singulis «rbi- 
bus cogebat Episcopos , Galliarum scilicet , e Italis, 
ad niatandam in causa Athanasii sententiam ; el cum 
ei audientiam denegaeset in. Concilio Mediolanensi, 


enim vos hizretici et quidem omnium sectarum ad- 
mittendi estis testes contra Christianos, debent et 
ethnici et Judzei : siquidem sive Jud:ei , sive ethnici, 
sive vos h:eretici positi extra Domini ecclesiam sitis 
sine Dco , ut tunc illi cuncti qui non fuerint in arcà 
sanctissimi Noe. Ut enim illi positi extra arcam sal- 
vari non potuerunt, ita nec vos, sed sie sitis interi- 
turi, nisi credentes in unicum Dei Filium, ejus in 
sancta ecclesia fueritis commanentes noblscum. Si 
igitnr testes neque tu neque comblaspheni tui essc 
potestis, quomodo fecisti, insulsissime rex, damnari, 
et quidem a consacerdotibus suis, totius virum inno- 
centite * Addo illud, quia jam illum accusaveratis 
fuisse homicldam * apud Sardicam in syuodo catho- 
licorum , δὲ probare ! minime valuerit iniquitas ves- 
tra. Addo qued tu ipse ad ecclesiam Alexandrinorum 
dederis litteras 5 astruens illum virum justum, epi- 
scopum catholicum. Ad ultimum, tametsi 5 peccas- 
set, Athanasius fuerat pellendus a populo sibi com- 
fhisso , et quidem ut ille populus alium e corpore suo 
dignum peteret sibi fleri episcopum ; non tamen fue- 
rat gladio per te imperatorem petendus. At cum 
i tu loco innocentis, in quem nihil veri constituerit 
loco catholicus , miseris consacrilegum tuum Geor- 
gium, ] et nolentibus ejus niaculari sacrilegio tantas 
contumelias, tantasque intuleris poenas , ut pluri- 


Episcopos jussit subscribere contra Athanasium. 

* [n Concilio Sardicensi anni 347  Atbanasius dc 
nece Arsenii Episcopi pluries jam ab hereticis accu- 
satus , a l'atribus Synodi sbselutus (wit. 

! Forte probari. 

δ Exstant hz litter: apud Athanasium ín Apol. i1, 
et Socratem lib. 11, cap. 25, quibus scribit Constan. 
tius, sc ad illos virum remittere vit rectitudine , et 
morum probiiale omnibus notissimum ; cum nimirum 
Galliis, ubi exsulabat, ad Alexandrinam Ecclesiam 
revocatus fuit. 

h [d est , si. 

i H»c corrupta sunt , licet sensns facile appareat. 
Til. Latinius vero ita corrigit : At cum tw iniquum ni- 
hil veritus restitueris, et loco catholici miseris etc. Sed 
placet locum hune sic. interpretari ; Cum tv loco in- 
nocentis , Aubanasii , in quem catholicus , id e«t catho- 
lici Episcopi , nilul loco veri , scilicel ez iis , que cou- 
Ira illum. calumnianttur Ariani , constituerit , hoc cst 
decreverit inesse, miseris e&c. 

) Vide qua de Georgio dicta jam sunt, eX «wx 


911 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


mos proscripseris , relegaveris in exsiliis , in metal- A omnia qua habebat, et reddi debitum. Procidens autem 


lis , quamplurimos etiam interfeceris , et hodie uon 
desinas ca facere blasphemiam tuam, quie est οἱ 
Georgii, suscipere nolentibus, qu:e irati hostes im- 
manissimi barbari vix faciant; quomodo te arbitraris 
posse intelligi Christianum , qui et feris s:zevissimis 
videaris esse ferocior, et belluis omnibus inimanior? 
Fuisti ausus dicere Athanasium percutiendum , non 
conspicieus tunc vos Arianos esse punitos, et quidem 
Dei virtute, quando idololatriam introducere estis 
meditati in Domini ecclesiam. Sed adliuc dicas fortas- 
sis : Deliquit in me Athanasius. Ut. omittam, quia et in 
hoc mendax sis , non sciebas scriptum quid circa in 
te delinquentes agere te pra»ceperit Dominus, ut sic 
gladio eum fuisses persecutus? Tunc accedens ad eum 
Petrus, dizit ei : Domine, δὶ peccaverit in me [rater meus, 
quoties remittam ci? usque septies? Dicit illi : Non dico 
tibi usque septies , sed usque" septuagesies septies (Ibid, 
91). An erubescis audireAthanasium fratrem tuum? 
Si Christianum te profiteris, debes omnes Christianos 
fratres dicere, et quidem non solum Atlianasium, sed 
et eos quos videris stipem petentes. Omnes etenim in 
ecclesia Domini constituti unum sumusei, apud quem 
non sit acceptatio personorum : et. tamen bencfece- 
ris, si nolis illum dici fratrem tuum. Tu etenim 
filius pestilenti cum sis, et ille unus sit de filiis 
lucis, tu. cum mancipium sis nos:ri inimici, et ille 
sit servus Dei, est iniquissimum si dicaris frater 
hominis Dei, precursor antichristi. Si deliquisse 
illum in te in aliquo videras, dimittendum ei fuerat 
illico a te, ut tibi dimitteret crimina propria Deus. 
Nuuc vero quia dimittere nequivisti propter con- 
tuimaciam atque malevolentiam tuam, tibi, qui prze- 
ceptum Domini irritum fecisti, accipe qux possint 
priesentari : Tunc. accedens ad. eum Petrus. dizit : 
Domine, si peccaverit in me frater meus,quoties remit- 
tam ei? usque septies ? Dicit illi : Non dico tibi usque 
septies, sed sepluagesies seplics. Ideo simile est hubi- 
tuni € regnum. celorum homini regi, qui voluit ratio- 
nem ponere cum servis suis ; el cum capisset rationem 
ponere, oblatus est ei unus qui debebat decem ἃ millia 
talenta : cum aulem non haberet * unde redderet, jussit 
eum. dominus venumdari et uxorem | ejus, et filios, el 


paulo inferius dicemus : de clade vero Catholicis D 


Alexandrinis illata, qui a Georgii communione ab- 
horrebant, hxc Athanasius in Apol. 1: Videre erat 
post septimanam Pasche, virgines in carcerem deirudi, 


Episcopos vinctos a militibus duci, viduarum, pupillo- ' 


rumque «des populari.... noctu Christianos. raptari 
edesque obsignari , ei fratres clericorum pro. fratribus 
in. periculum. devocari.... in hebdomade post sacram 
Pentecostem.... ipso die dominico.... virgines ignibus 
flammantis rogi admotas.... c(cteros omnes quotquot 
comprehenderunt tna cum virginibus.... relegarunt.... 
corpora de(unclorum insepulta.... ex £gypto, et Africa 
Episcopos ad (ugam exailiumque compulerunt.... quos 
{πα acerbitate rapuerunt, ut quidam in via , quidam 
in ersilio mortem | oppetierint. H«c gesta anno. 556 
post Medielaneuse Concilium , et ejectum c sua sede 
Athanasium. 

ἃ Omittit usque paulo inferius, ut etiam Tertull. 
in lib. de orat. et de parent. Vers. Ant. Dimiittam 
illi.... Dicit illi Jesus... septuagies. 


servus ille, otabut eum dicens : Patientiam habe in me, 
et omnia reddam tibi. Misertus autem dominus serti 
illius, dimisit € eum, et debitum dimisit ei. Egressus 
autem servus ille invenit unum ez conservis suis qui 
debebat ei centum denarios, et tenens suffocabat eum 
dicens : Redde quod debes. Et procidens servus ille 
rogabat eun diceus : Patientiam habe in me, et reddam 
libi. Ille autem noluit, sed abiit, et misit eum in car- 
cerem, donec redderet debitum. Videntes autem con- 
servi ejus que fiebant, contristati sunt, et venerunt, et 
narraverunt domino suo omnia qua (acta erant. Tunc 
vocavit eum dominus suus, el «it illi : Serve nequam, 
omne debitum remisi tibi, quia rogasti me : non opor- 
tuit te quoque misereri conservo (uo, aicut et ego mi- 


B sertus sum tibi? Et iratus dominus ejus tradidit eum 


tortoribus, quoad usque redderel universum debitum. 
Sic et vobis faciet Pater meus qui in celis est, si non 
remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris 
(Jbid.). Quid respondes ad hiec tu, cujus mentis 
oculi videre minime potuerint ἔπ qux przeceperit 
fieri Dominus? Ubi ponis illud quod neque in te, 
neque ín Deum deliquerit, sed sit sustinens perse- 
cutioncm, cur apostolicam teneat fidem, cur nolit 
fieri ut tu es sacrilegus? Firmasti interficere veri- 
latis pr:dicatorem cupiens in eo te collocari honore, 
in quo sunt illi, quos in evangelio et prophetarum 
interfectores designat Dominus, et impias manus ad 
ipsum eti«m porrecturos 8 aperit dicens : Homo erat 
paterfamilias qui plantavit vineam, et sepem 5 circume 


C dedit ; εἰ fodit in ea torcular, et cdificavit turrem, et 


locavit eam colonie, et peregre profectus est. Cum tem- 
pus autem (ructuum appropinquasset, misit servos suos 
ad colonos, ut. acciperet. de fruclibus suis : et coloni 
appreheusis servis unum ceciderunt, alterum autem 
lapidaverunt, alium vero occiderunt. Iterum misit ad 
illos servos plures, et fecerunt cis similiter. Novissime 
autem misit illis filium suum unicum dicens : Vere- 
buntur filium meum. Coloni autem videntes filium di- 
xerunt inler se : Hic est heres, venite, occidamus illum, 
el ! habebimus hereditatem ejus: et apprehensum eum 
occiderunt, et ejecerunt eum i exira vineam. Cum ergo 
venerit dominus vinee, quid faciet colonis illis ? Dicunt 


b Supra, dizit ei. 

c Habitum omittit Vers. Ant. 

4 Cold. plures apud Sabat. decem millia cum 
Lucif. Grzec. μυρίων. Vers. Ant. centum. 

* Vers. Απι. llabebat.... dominus ejus.... ut red- 
deret... rogabat dominum suum... Misericordia aulem 
motus... illius, debitum remisit ei. Regressus.... Et 
procidens conservus ejus.... el omnia.... gunt valde, 
el enarraverunt.... fuerant.... illum.... nonne ergo.... 
(6 misereri (omisso qroque).... tui? 

| Cum Greco, ἀπέλυσεν αὐτὸν, καὶ τὸ δάνειον &pü- 
xtv αὐτῷ. Vers. Ant. solummodo, debirum remisit ei. 

& Cum Til. et Latin. Antea, porrecturus, 

.^ Vers. Ant. Sepem ei... in ea turrim... servis 
ejus (omisso coloni ).... alium... misit alios servos 
plures prioribus... Forsitan reverebuntur..... occida- 
"us eum..... Dixerunt... perdet, .t vineam, etc. 

| Et omittit Sabat. 

1 Apud Calmet Comm. in Evang. inter va 


d ( r. Evang. 
lect. omittitur eum in hoc Lucif. loco. ἴω 


915 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1f. 


914 


illi* : Malos male perdet illos, vineam locabit aliis A tu in gente hac es, qu: fructus inveniatur facere 


colonis, qui reddent ei [ruclum temporibus suis (Ibid. 
xxi, 25). Ex his quia esse unus magnopere deside- 
raris, et nos socios criminum tuorum suadebas (ieri : 
neque enim alia sunt consilia tua ab illarum nefa- 
riis consiliis, qui inveniuntur prophetas interemisse, 
qui denique in unicum Dei Filium impias porrexe- 
rint manus; maxime cum etiam passiones beatorum 
istorum missorum ad colonos ad nihilum sis redi- 
gens, astruendo illos fuisse interfectos propter eum 
qui fuerit quando non fuerit; cum clament sacre 
scripture, quia unicus Dei Filius semper regnaverit, 
ac sit regnans cum Patre. Unam habere 5 deitatem 
aperiunt dominice litter Patrem, et unicum ejus 
Filium; et dicis eum, pro quo interfecti sunt pro- 
phetae gloriosi, factum esse ex nihilo. Si enim tu qux 
dicis vera sunt, constat propter creaturam inter- 
fectos beatos proplietas. Et ubi erit illud quod in- 
genti indignatione irascatur Dominus in eos, qui 
gerviant creatur: quam creatori? Si pro creatura 
interfecti sunt beati prophetz, quomodo eos habet 
charissimos Deus? quomodo quia ipsorum verbis non 
crediderunt Judxi, sunt hodie Dei inimici? Unde 
Dei Judzi inimici? unde extra Domiui positi inve- 
niuntur vineam ? nisi quia prophetarum interempto- 
res exstitissent, nisi quia eternum Deum «eterni Dei 
Filium przdicaverint proplietzs, et illi comblasphemi 
tui non solum non crediderint prophet: corum, 
sed et eosdein iuteremerint. Quid etenim per:ecutos 
fuisse arbitraris in prophetis Judzos, nisi unicum 
Dei Filium, sicut et in apostolis atque martyribus? 
Ex te saltein cognosce vera esse 408 dico : siquidem 
et tu, quem * in Athanasio nec non et in nobis, Dei 
verum persequaris Filium. Cum hzc ita sint, cen- 
sueras nos jungendos interfectoribus prophetarum, 
justorum sanguinis fusoribus, consacrilegis tuis, hoc 
est Judaeis, ipsorum videlicet quia sis imitator. Nec 
enim alia de re, Athanasium damnate, dixisti, susci- 
peremus etiam Arii fidem mandisti, nisi ut et in 
effusione sanguinis justorum, et in negando unicum 
Dei Filium pares fuissemus Jud:»orum, quorum jam 
tu sis in omnibus parüceps. Si euim illi prophetas 
interemerunt cos qui de adventu loquebantur uuici 
Dei Filii, et tu cos interficis qui sint credentes, sicut 
crediderunt prophetze. Sed quamdiu de hiis cum in- 


justitize, ut non unus esse pronuncieris ex illis, quos 
pulsos esse ἃ Dei regno propter justorum necem et 
incredulitatem suam audias. Esse te adverte hrec ge- 
rendo iuter illos, quorum nequitias aperiens dicit 
Domiuus : Simile est regnum celorum homini regi, 
qui [ecil nuptias filio suo, el misit servos suos ad invi- 
tatos ἃ ad nuptias (Ibid. xxu, 2). Et iufra : Et noluerunt 
venire. lierum misit * ad illos servos dicens : Dicite invi- 
latis : Ecce prandium paravi meum : tauri mei, et sagi- 
nala occisa, et omnia parata ; venite ad nuptias. llli au- 
tem neglexerunt, et abierunt alii in vilam suam, alii vero 
ad negotiationem suam ; reliqui vero lenuerunt servos 
ejus, et contumelia affectos occideruut. Ille rex cum 
audissel, iratus est, el misit exercitum suum, et perdi- 


p dit homicidas illos, et civitates ! eorum incendit. Tunc 


ait servis suis : Nuptie quidem parat sunt, sed qui 
erant. invitati, non. (uerunt digni : ite ergo ad exitus 
tiarum, et quoscumque inveneritis, vocate ad nuptias. 
Et egressi servi in vias congregaverunt quotquot inve- 
nerunt, malos ct bonos, et implete sunt nuptie a 
discumbentibus. Intravit autem rex ut videret discum- 
bentes, et vidit ibi hominem non vestitum veste nuptiali, 
el ait. illi : Amice, quomodo huc venisti & non habeus 
vestimentum nuptiale? At ille obmutuit. Tunc dixit rex 
ministris : Tollite eum pedibus οἱ manibus, et mittite 
eum in lenebras exteriores : ibi eril fletus et stridor 
dentium (Ibid. 3). Quia itaque sine vestitu sis nuptia- 
rum, Con:tanti, eris in perpetuum, nisi te converte- 
ris, talis, qualis ille, cui dicitur : Amice, quomodo 


C huc intrasti nón. habens vestem nuptialem (1bid. 19)? 


Sic venturus in tenebras exieriores. Nec dubites ete- 
nim te venturum ad exteriores tenebras, quando- 
quidem jam totus in tenebras sis conversus. llli ete- 
nim, qui justorum fuderunt sanguinem propheta- 
rum, qui unicum Dei negaverunt Filium, et tenebrz, 
et filii diaboli vocantur. Quia hxc sis et ipse agens, 
utique e! tenebrarum, et diaboli filius eris persc- 
veraturus, nisi tibi consulucris. Quomodo, dicis, 
consulere mihi potero? ut ^ persequi nos desinas, et 
fidem apostolicam suscipias; qui i nisi feceris, ut 
es nunc, semper futurus i inter illos, ad quos dici- 
tur : Ve vobis, Scribe et Pharismi hypocrite, qui de- 
cimatis mentam. et anethum, et cyminum, et reli- 
quistis que graviora sunt legis, judicium, el miseri- 


credulo? cum proposuerim tibi manifestare, unum D cordiam, et fidem : hec oportuit. facere, et illa non 


te esse ex illis, ad quos dicit Domiuus : 1deo dico 
vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur 
genti facienti (fructum. ejus (Ibid., 45). Neque enim 


^ Dicit illis. Vatic. 

b Habens. Latin. et Galland. ex prava inter- 
punctione decepti; cum legeretur; sit regnans, cum 

atre unam habere deitatem. Aperiunt eic. 

e Qui. Til. Quoque. Latin. et Galland. haud recte; 
nam sensus est: et iu, quem persequeris in Athanasio 
necnon el in nobis, etc. 

d Vers. Áut. Vocare invitatos. 

e Vers. Ant. Misit alios servos suos.... el sagi- 
nalio.... parala sunt.... llle autem rez.... el civitatem 
illorum succendit.... servi ejus.... omnes quotq: ot.... 
nuptiae discumbentium.... videre disc.... vestimento,,.. 


omittere : duces caci, [iquantes culicem, camelum au- 
tem contraglutientes X (Ibid. xxi, 25). Si non tu hzc 
digne audis cum illis, ubi est justum judicium quod 


vestem.... Twnc ait.... illum etc. 

f Civitatem legit Sab. 

5 [Infra idem Lucif. Intrasti non habens vestem 
nupt. 

Pro si Til. et la Cerda. 

! Pro quod. La Cerda. 

| Eris futurus. Til. 

k Transglutientes. Latin. ut idem Lucif. paulo 
inferius, verso etiam autem in et. Verum hic nulla 
mutatione facta legerim equidem divisim contra glu- 
tientes, Galand. non satis bene. 


LUCIFERI! EPISCOPI CALARITANI 


916 


procedit a te, qui justum virum, apostolicam cur * sit A (ugietis a judicio * gehenne? Ideo ecce mitte ad tos 


priedicaus fidem, nilaris interficere? Ubi est justum 
judicium? qui eos sis otnnibus viribus imperii tui 
persequens, quos videas neque damnare velle inau- 
ditum, neque fidem catholicam deserere, et eos sis 
diligens, quos cognoscas tecum et sanguinem inno- 
centis fudisse, et fidem evangelicam respuisse, θυ 
est apud te, οἱ in te constituta misericordia, qux uL 
exhibeatur, lex prcepit sancta? nempe illa que 
torquet, proscribit, deportat, niittit in carcerem, 
deducit ad exsilia, collocat iu. metalla; illa qua 
fami, siti, verberibus, nuditate necat; ad ultimum 
illa quz gladio punit. Hzc est, Constanti, tua mise- 
ricordia, quce non veniat ex lege Dei, $ed ex prze- 
sumptione diaboli. Judicium, et misericordiam , et 


prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, 
el crucifigelis, ei persequimini de civitate in civitatem, 
ut veniat ad vos omnis sunguis justorum , qui effusus 
est super terram, a sanguine Abel justi usque ad san- 
guinem Zacharim filii Barachim, quem occidistis inter 
templum et altare. Amen vobis dico, venient luec eninia 
super generationem istam (Ibid. 53). Probaris acti- 
bus tuis ex alio genere te esse vipereo f, Inveni- 
ris € etenim esse unus ex ilis, ad quos hiec quod 
perpelraturi essent dicebantur. Aut sj negas esse te ex 
illis qui audiunt ore Domini : Serpentes, generamina 
viperarum (Ibid.) ; proba nou te, sed Judzeos ^ desti- 
nasse militem ad Alexandriam, Judi:orum militem 
obsedisse lores Dei domus, Jud:eorum militum du- 


fidem, hec, inquit, vos oportuit facere, etilla non omit- B cem fuisse Syriauum. Proba Judios ingressos basi- 


tere(Ibid.). Ubi est fides tua? qui fidem, quam tenue- 
runt Ábrabam, Isaac, et Jacob beatissimi, et cuucti 
prophet: , apostoli, ac martyres, damnaveras 5, et 
illam statueris suscipiendam a cunctis Dei cultori- 
bus, quam contra hauc catholicam fldem diabolus 
per magistrum vestrum Árium vomuerit. Quibus ex 
rebus esse intelligeris unus ex illis qui dignoscau- 
tur audire : Ve vobis, Scriba εἰ Pharisei hypocritae, 
qui decimatis mentham, et anethum, et cyminum, et 
reliquistis qua graviora sunt legis, judicium, el mise- 
ricordiam, εἰ idem : hac oportuit (accre, et illa non 
omittere : duces ceci, liquantes culicem. et camelum 
transglutientes. (Ibid.). Aut negabis * culicem te 
liquare, et camelum trausvorare, homo, qui, cum 


licam eum armis, aique certum numerum interfe- 
cisse. Si probare non potes, quia constet te misisse 
ad Dei impugnandam religionem, rectissime dici- 
mus te unuin esse ex illis, ad quos dictum est : Ser- 
pentes, geueramina viperarum, quomodo (ugietis judi- 
cium gchenne (Ibid.)1 Non sine dubio fugies judi- 
cium geleunz, sed eris semper illic ardens euim 
conserpeutibus tuis, nisi tibi prospexeris. Tune, in- 
quit, tradent vos in tribulationem, et occident vos : el 
eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum. Et 
tunc. scandalizabuntur. multi : et invicem. tradent, & 
odio habebunt invicem ; et multi pseudoprophetae exsur- 
gent 3, et seducent multos : εἰ quoniam abundubit ini- 
quitas, per(rigescel charitas multorum (Ibid, xxiv, 9). 


stipem non solum rogatus, sed et tribueus sis non- G Si non meus tua sacrilega scit me propter unicum 


numquam sponie, tamen, ul est. srpe dictum, 
proscribas Christianos se confitentes, deportas, tor- 
queas, pos'remo interfíicias : et idcirco esse te cum 
illis debes advertere, ad quos dicatur ; V« vobis, 
Scribe et. Pharisaei hypocriLr, quia similes estis se- 
pulcris dealbatis, qum a(oris parent hominibus spe- 
ciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum, et 
omni spurcitia : sic el vos u(oris quidem paretis homi- 
nibus jusii, iutus vero pleni estis hypocrisi et iniqui- 
tate (Ibid. 27). Es ex illis interfectoribus, ad quos 
dicitur : Serpentes, generamina 4 viperarum, quomodo 


* Pro quia. Til. 

b f'orte damnaveris. 1d. 

c Jd est, minora precepta sereare, majora con- 
temnere. 

4 Vers. ΑἸ. Progenies... ecce ego.... et sapientes 
viros... el ex eis flugellabitis in synagogis vestris, et 
persequemini... donec veniat super vos.... jnstus, eic. 

* Judicium Lucifer infra, et genimina pro genera- 
mina, et ecce ego mitto. 

! Forte quam vipereo. Galland. sed inelius, ex illo 
genere vipereo. 

& Cum Vatic. Antea inveneris. 

Ὁ Ka hic innuit, qux impie crudeliterque perpe- 
trata sunt a Syriano duce jussu Constantii, ul Atba- 
nasio expulso, vel iuterempto, Georgius Cappadox 
in ejus locum intruderetur anne 556; quaque ab 
ipsi* Alexandeinis narrantur in libello ad Constan- 
Uum misso graviter de Syriano, ejusque facinore 
conquerentes ; nam vigilantibus, inquiunt, nobis in 
Dvminico, et precibus vacantibus, eo quod synazis pa- 
asceves die celebranda ess;t, de repente per. intem- 


Dei Filium pati persecutiouem a te, poteris non esse 
de illo genere, non esse in illorum sententia, ad 
quos dicilur : Serpentes, generamina vipergrum, quo- 
modo fugietis a judicio gehennae? [deo ecce witto ad 
vos prophelas, et sapientes, el scribas, et ex illis occi- 
detis, el crucifigetis, e persequimini de civitate in ciri- 
tatem (14. xxxm, 55). Qui cum tu sis hodie ge- 
rens, negare non audebis te de vipera esse proge- 
niem. lueremisti enim multis in locis plurimes& 
Christianorum, alios detines vinctos in. carceribus, 
in ergastulis; etiam hinc poteris videre te unum 


pestam  noclem.... in ipsis recitalionibus sacrarum 


D lectionum januas fregit... statim ex illius edicto alii 


sagittas mitlere.... ensesque ad lucem candelarum mi- 
care, virgines mulie calcibus elidi.... icti sagittis per- 
fossi concidere, aliqui mililum ad predam versi virgi- 
nes denudare.... Episcopus, Athanasius, per id tem- 
pus sedebat in. throno, omnes ad preces cohortans.... 
cwm hinc illinc raptaretur, minime minus discerptus 
[uit.... οἱ nescimus quid de illo factum sit.... deinde 
lot occisorum hominum corpora jusserunt milites ea in 
occultis abdere. Sanctissimas autem virgines iuterfectas, 
ibique relictas in monumentis sepelierunt... Diaconi 
porro in ipso Dominico alii plugis concidebantur, αἰδῇ 
vinculis constringebantur.... quisque pro sua libidine 
[ractis ostiis introrumpebat, scrutabaturque omnia, iam 
ea loca penetrans, in quee non omnibus Chrisianis [gs 
est introire. Haec ilii. Porro discimus ex lioc. Luci- 
leri testimonio finxisse Árianos, ea ex Judsorum 
tumultu patrata fuisse. 

i Vers. Àut. Insurgeut.... abundavit,... refrigescel , 


911 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. ii. 


esse ex illis, ad quos dicitur : Serpsntes, qenimina À quod omues qui gladiwn accipiunt, gladie sun! peri- 


viperarum (Ibid.); et infra: Kcce ego miito ad. vos 
prophetas, et sapientes, el scribas, el ex illis occidetis 
(lbid. 54): dum non eos dignaris exsecrari, quos 
videas per abundantem iniquitatem tuam recessisse 
ab apostolica fide, illos, quorum perfrixerit charitas, 
sed eos quos videas permanere in eo statu (fidei, in 
quo manentes beati prophetz, apostoli, atque mar- 
tyres meruerunt aternas Dei consequi amicitias. 
Non enim apud Alexandriam Machetam ἃ et Dydi- 
mam ex presbyteris exsecraris, qui noscaniur ex 
Christianis facti Ariani, sed eos, quos adhuc co- 
guoscis stare nobiscum. Aut si non ita est, cur nunc 
non exsecraris Dydimaim et Machetam, quo& antea 
exsecrabaris? nisi quia tunc a te fuissent exsecra- 
biles habiti, quia essent adhuc scilicet Christiani, 
nuuc vero sint tibi charissimi, quia videlicet esse 
caperunt, ut tu es apostata, blasphemi. Sed jam 
credimus, te post tantas probationes tibi exhibitas te 
unum esse ex illis, ad quos dicitur, Serpentes, geni- 
mina viperarum, quomodo (ugielis a judicio gehennae 
(Ibid. 35)? daturum te operam quo possis curare 
vulnera tibi per diabolum inflicta tam gravia, quia et 
homicida sis et sacrilegus : a quibus criminibus si 
te nolueris liberari, sanguis tuus requiratur a te, 
nos coram Deo inundi futuri a sanguine tuo, qui tibi 
omnibus veritatem patefecerimus modis; a te mon 
solum tuus, sed et eorum requirelur sanguis, quos 
aut ad hzrresem perduzisti suscipiendam, aut ad in- 
nocentem illexisti jugulandum. Sed si dixeris : Arbi- 


(uri € (Ibid.). Quid accepturus 4? qui nisi veniau 
facinorum tuorum, credens in eum quem uegang 
fuerie , consecutus Lotie8 mercaris et quidem Dei 
percuti gladio, quoties tu percussceris ejus clementia 
dicatos. Quis * homo Dei sacerdotibus imponendam 
dizisti necessitatem ad absentem percuiiendum, ad 
inauditum puniendum, ad innoceutis fundendum 
sanguinem? Cur noluisti audiri Athanasium consa- 
cerdotem nostrum ἃ nobis? Cur sic more latronum 
occulte nos jugulare Dei hominem volueras? nisi 
quia sis ex illis, in quorum exprobrationem prolata 
sint hec : Nemo ascendit in calum, nisi qui de celo 
descendit , Filius hominis qui est in celis f. Sicut 
enia Moyses exaltavit serpentem in deserto, sic oportet 


B exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in eum, 


habea ὁ vitam &ternam. Sic enim Deus mundum di» 
lexit, με Filium suum unicum h^ daret, ut omnis qui 
credit in eum, non pereat, sed vilam aternam habeat. 
Non enim misit Deus Filium suum in mundum ut judi- 
cet. mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. ]1deo 
qui credit in eum, non judicatur : qui autem non. cre- 
dit in eum, jam judicatus est, quia non credidii ia 
nomine unici Filii Dei. Hoc ? est autem judicium, 
quia luz venit in mundum, et dilexerunt homines pe- 
lius tenebras quam [ucem : erant enim opera illorum 
mala. Omnis qui prava agit, odit lucem 1; «4 non ar- 
guantur opera ejus. Nam qui facit veritatem, venit in 
lucem, ut manifestentur opera ejus, quoniam in [lee 
esl * facium (Joan. m, 15). Si servum te unici 62- 


Irabar illorum catholicam fuisse fidem, quos dicitis C gnosceres Dei Filii, numquam profecto ejus majesta- 


Arianos; si in fidei nulastj causa, si quod ii qui 
credere se dicaut in creaturam ignorasti quod sint 
h:eretici, hi qui dicant Deum non habere verum ΕἾ» 
lium, numquid etiam hoc ignoraeti, quia non si 
justum gladio persequi innocentem ? numquid fuge- 
rat te dixisse Dominum beato Petro : Converte gla- 
dium (uum in loco suo b. Qmnes enim qui accipiunt 
gladium, gladio peribunt (Ibid. xxv1, 53)? Quid in- 
terea, Constauti, acturus, qui tantam Cliristi Dei 
unici Filii servorum interemeris multitudinem? Vi- 
deas etenim euin, quem in nos persequeris, dicere, 


ΔΑ Socrate lib. 1r, ca». 95, et Nicephoro lib. 1x, 


lem negares, numquam ejus servos nune occulig, 
nunc publice jugulari mandares; sed quia sis Δ Ὁ 
tenebrarum, quippe tenebra, quia sint opera tua 
mala, noluisti rem quam detuleras plenissime exa- 
minari per Dei sacerdotes. Cur noluisti? nisi quia 
timueris opus tuum publicari serpentinum. Dum su- 
mus in corpore, inquit apostolus, peregrinamur ag Da- 
mino ! :ez fide enim ambulamus non per speciem : 
audemus etiam bonam voluntatem habentes magis pere- 
grinari a corpore el presentes esse ad Dominum, et coa- 
tendimus sive absentes sive presentes placere illi. Nam 


h Wers, Ant. Unigenitum.... credidit.... Qui credit 


cap. 91, AcAelas dieitur, nt etiam Latinius notavit. D (omisso ideo).... qui autem non credit (omisso in 


Is erat diaconus, cum anuo 348, litteras. Constantii 
detulit ad Atlianasium comuiorantem Aquileis, qui- 
bus ad Alexandriuam sedem revocabatur. In sa- 
cerdetium. cooptatus jain. fuerat, eum Lucifer hzec 
Constantio exprobrabat, et cum Didyma presbytero, 
qui forie Didymus appellandus, a Catholicis partibus 
ad Arianas defecerat. Gatlandius legendum putat 
Achetam ez diaconis; sed nullo fretns. argumento, 
cum Lucifer utrumque ex presbyteris fnisse af- 
firmet. . 

b Vers, Aut. Jn locum suum, ut idem Lucifer in 
lib. de non parc. in Deum delinq. 

c Supra Lucifer ipse, peribunt. 

4 Accepiuros. Vatic. 

€ Qui Latin. 

f Vers. Ant. In colo. ΕἸ sicut... ita, etc. 

& Vers. Ant. Qui credit in ipso, non pereat, sed 
habeat, etc. Lucifer convenit cum Cypr. lib. m 
Testim. 


eum es unigeniti etc. 

i Vers. Ant. Iloc est autem : quia ete. τρις, favet 
vers. Lucif. 

ji Et non venii ad. [ucem, 3ddunt Vatic. et Latin. 
et Grac. ; sed li;ec absunt etiam ἃ Vers. Ant. in qua, 
Omnis enim qui male agil.... arguantur elc. 

k Dicendum, sunt facta : et in veteri codice scri- 
ptum erat in singulari, Arguatur opera ejus, et mani- 
festelur opera ejus. Genera et numeros more vulgari 
non semper observat. Til. et la Cerda, qui subiicit: 
Tale in aliis eruditis (requentissimum. Grec. Φανερωθῆ, 
ἐν θεῷ ἐστιν ἐργασμένα : scilicet nimis religiuse verha 
Griecí. textus expressit Lucifer. Galland. Vers. Ant. 
Qui autem facit... ad lucem... quia in Deo sunt facta. 

1 Ners. Ant. Α Deo : per fidem.... voluntatem 
(omisso bonam): omRes vos etc. Lucifer in lib. 

or. pro Dei Fil. Positi in corpore, peregrinemur & 
Domino, sensum polius exprimens, quam ipsa verba. 


910 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


920 


omnes nos oportet manifestari ante tribunal Christi, ut A sidem Festum minime cdotui Jud;:eorum commao- 


ferat. unusquisque propria corporis, secundum quod 
gessit sive bonum sive malum (M Cor. v, 6). Et Con- 
Stantíus haereticus dicis : Damnate, Christiani, Chri- 
stianum. Cur hoc dicis? nisi quia fundere sanguinem 
justorum, derelinquere eiiam Deum et suscipere ido- 
lolatriam hoc esse optimum censueris? Sed iterum 
te obsecro piissime cognoscas imperator, cum sis el 
unici Fiiii Dei negator, et in eum credentium perse- 
cutor, si non compar illis inveniaris, quorum in 
Actibus apostolorum describitur nequitia : Cum m«- 
gna * dissensio essel inter. illos, timens tribunus ne 
raptus fuisset Paulus ab illis, jussit exercitum descen- 
dere, et rapere eum in castris. Sequenti autem | nocte 
assistens ei Dominus ait : Constans » esto ? sicut. enim 
testificatus es de me in Jerusalem, sic oportet te etiam 
Rome tesiificari. Facta autem die, collegerunt se qui- 
dam ex Judwis, et devoverunt se dicentes, neque man- 
ducare, neque bibere, donec occiderent Paulum. Erant 
autem fere * quadraginta, qui hanc. conjurationem fe- 
cerant, qui el accesserunt ad 4 principes sacerdotum, 
et indicaverunt dicentes : Devotionem vovimus nos nihil 
gustare in. totum, donec occidumus Paulum : nunc 
ergo vos ? colligite concilium, et notum facite tribuno, 
ut deducat eum ad vos, quasi de co dilig. ntius quesi- 
furos : nos vero priusquam appropiet, parati sumus in- 
terficere eum (Act. xxi, 10). Si non Dei sacerdotem 
isto petiisti genere Atli;nasium, nisi non aliud 
finxisti te agere, et aliud perficere disposueras, potes 
ne negare non eodem adverso spiritu te quoque agi, 
quo suut aeii atque agantur Judiei? Nisi etenim illo 
fuisses excitatus spiritu contra nos Deo servientes, 
numquam siue dubio absentem damnari, et quidem 
innocentem maudares. Sed ha;c sic ego s:epe repeto, 
tamquam etiam ipse, cum interdum vacas a furoris 
stimulis, non consideres omnibus te modis ita a 
justiti:e regula exorbitasse !, ut nec in Actibus 
apostolorum videre potueris, petentibus Jud;vis ad 
Paulum necandum beatum, houiuem gentilem prz- 

* Vers. Ant. Magna autem facta seditione.... ne 
discerperetur.... ab ipsis.... descendens rapere eum de 
medio eorum, el reducere in castra. 

b Cum Grieco, θάρσει. Vers. Ant. Confide.... in 
Hierosolyma.... et lKtoma.... facta collectione Judaii 
devoverunt semetipsos. 

€ Vers. Ant. Plusquam quadraginta.... fecissent... 
qui cum access. 

4 Vers. Ant, Ad. principes sacerdotum, e! seniores, 
dixerunt : Devotione devovimus nos ipsos nihil gustare 
(omi-so in torum). 

€ Vers. Aut, Notum facite tribuno cum concilio.... 
tamquam aliquid cognituros certius de eo : nos. au- 
tein elc. 

. * Abcrrasse, declinasse, α justitie regula disces- 
8.426. Til. 

8 Consensum prabuisse, vel consensisse Judeis. dd. 

b. Fase. Id. et Latin. et Gal'and. 

! Desant hic plura, quie omnino ex Vers. Ant. in- 
gerenda, ut sensus constet; quod Tilius etiam et La- 
tinius animadverierunt : Festus ergo. cum venisset in 
provincia, post triduum ascendit in [lierosolyma a Ca- 
sarea. Manifestaverunt uutem ei principes Sacerdotum, 
ei priores Judeurum, adversus Puvlum : ei rogabant 


Cum, postulan'es grutiam adversus eum, ut. accerseret 
eum in [Tierusalem, insidias fucientes, ut, etc. Üinissa 


dasse € assensum, sed tam ipsos, ncc non et Paulum 
se in unum auditurum posse ^ pollicitum : gentilis 
servavit aquitatis jus, tu vero destruxisti : aut 
Tquitas est damnare inauditum, interficere absen- 
tem, audientiam vero negare justo ei linrmini, cui 
omnis testis sit Dei populus, quod enim false 
fuerit petitus a te ac tuis, Christianus a vobis Aria- 
nis. Ergo, ut dicere coeperam, qux fueriat inter Ju- 
deos et Paulum beatum gesta a Festo, accipe. 
Festus 1 autem. cum. venisset in. provinciam praeses, 
ascendit Hierosolymam, insidias tendentes, ut eum ínter- 
ficerent in via. Festus ergo à , respondit Paulum quidem 
servari in Casarea, se uutlem maturius proficisci. Itaque 
qui Κ inter vos sunt, descendant, et, si quod est in viro 


B crimen, accusent eum. Demoratus ! ergo inter eos non 


plus quam ccto aut decem dies, descendit Cesaream, el 
altero die sedit pro tribunali , et jussit citari Paulum : 
qui cum adductus esset, circumstelerunt eum Judei, qui 
a" [ierosolymis descenderant, multa et gravia crimina 
objicientes , que probare non poterant : Paulo. autem 
rationem reddeute, quod neque in legem Judaeorum, 
neque in templum , neque in Cesarem aliquid delique- 
rit (Ib. xxv, 1). Ethnicus :quitatis viam inter bea- 
tum Paulum et cohomicidas tuos Judzos tenuit, et 
tu desideriis malarum meditationum tuarum porere 
cupiens ;equitatem justiiamque tollendam ex sensi- 
bus ceusueras nostris. Sed quomodo istud facere po- 
tueramus quod tu fieri cogebas contra justitiam? qui 
meminissemus scriptum : Nolite judicare secundum 


C. personam ", sed. justum. judicium. judicate. Damnate 


inauditum (Jo. vii, 24), quo dixisti tempore , cur 
non memoratus es dixisse Nicodemum : Numquid 
lex nostra judicat 9 de homine, nisi audiat ab ipso et 
cognoscat quid fecerit (Ibid. 51)? Cur noluisti audiri 
quem reum mortis divisti, nisi quia falsa detulisses? 
Dicit Dominus ad Judieos : Qui loquitur mendacium, 
de suor loquitur, quoniam mendaz est et pater ejus (Ib. 
vin, 44). Et tu, cum 4 mendax esse clarueris, zsti- 
intermedia equidem existimarim ab incurioso sive 
librario. sive typograplio, qui oculos a pr:ecedente 
voce Hierosolyma ad sequentem couverterit. Gal- 
land. Sed caret culpa typographus, cum ea verba it 


ip*o codice omissa fais-e Tilius affirmet. 
j Vers. Aut. Festus. igitur... servari (omisso qui- 


p dem)... profecturum. 


k Potentes addit Latin. et Galland. ex Vulgata, 
Vers. Aut. Qui ergo in vobis, ait, polentes sunt, de- 
scendenltes, si... illicitum elc. 

1 Vers. Ant. Demoratus est autem..... dies non am- 
plius octo..... descendens in..... in crastinum sedens, 
jussit. Paulum. adduci. Adveuiente autem eo.... qui ab 
Hierosolyma (omisso Judai).... multas et graves cau- 
sas objicientes Paulo, quas non vincebant probare...... 
Quon am neque..... quidquam peccavi. 

m Ab tegit Sabat. 

." Cum unis. Cantrabig. apud Sabat. Vers. Ant. fa- 
ciem. 

9 Vers. Ánt. Judicat hominem, nisi audierit pri- 
mum ab ipso, et cognoverit primum quid fecit ? 

P Ver-. Ant. Ex auis propriis..... quia..... sicut et 
pater ejus. 

. 1 Cum [luce clarius sit te mendacem esse, et. falsa 
contra Athanasiwn dixisse. Til. 


921 


PRO SANCTO ATHANASIO LIB. 1I. 


923 


mas non feesse filium mendacis, et audes fllius A suos Deus servos pastores esse voluit supra gregem, 


mendacis resistere veracibus fallax Domini sacerdo- 
tibus? sacrilegus tu audes, quem advertamus esse 
latronem atque furem illum, quem przostenderit Do- 
minus diceus : Amen, amen dico vobis ^, qui non intrat 
per januam in ovile ovium, sed qui ascendil per aliam 
partem, ille fur est et latro (Joan. x,1). Porrexisti qui- 
dem manus ad Christi oves antichristo vindicandas ; 
Bed ut es agnitus fur atque latro, es vitatus atque re- 
jectus. Cur te vel consacrilegum tuum Georgium ^ non 
sunt secuLe oves Dei? Cur illum, quem esse Alexan- 
drinorum fortissime es dolens episcopum, sequuntur? 
nisi quia illum quidem iustituerit illis episcopum 
Deus , te vero atque Georgium ad mactandas ut la- 
trones et fures immiserit diabolus. Qui intrat per 
januam, inquit, pastor est ovium : huic ostiarius ape- 
rit, el oves audiunt vocem ejus , et suas oves vocat no- 
minatim, et educit illas; el cum suas omnes ejecerit, ad € 
ἡ ας vadit, et oves eum sequuntur, quia noverunt ἃ vo- 
cem ejus; alterum non sequuntur, sed. fugiunt ab illo, 
quia nesciunt ejus vocem (Ibid. 9). Quia igitur tu non 
intraveris per januam in. ecclesiam, latro esse con- 
spiceris atque fur : non enim nosti Dei Filium ut di- 
cas te intrasse per januam : siquidem ille eos diceret 
et fures et latrones, quia et tunc non fuerunt in ejus 
clementiam divinam credentes, nec deinceps essent 
credituri, et aliter fuissent erudire oves illius ten- 
taturi. Igitnr eum tu hinc * doctrinam spargens insa- 
nam 518, quod enim non in eum credideris, utique 
esse latro ille atque fur, qui jam tunc prxostendeba- 


ris, ex blaspliemis f tuis manifestissime comprobaris. C 


Quod ita esse probat sequentia & pronuntiationis : 
ait ad illos Jesus : Amen, amen dicos vobis, ego ^ sum 
janua ovium. Oinnes quicumque venerunt ante i me, et 
fures sunt et latrones, sed non audierunt illos oves. Ego 
sum janua 1; si quis per me intraverit , salvus erit, et 
intrabit, et pascua inveniet; fur non venil, nisi ut fure- 
tur (Ibid. 7). O tu itaque fur, qui ad hoc intrasse 
Dei inveniaris ovile, ut videlicet fuisscs furatus et in- 
ter(iceres, qua adhuc voce poteris dicere : Debet non 
esse episcopus Athanasius. Alexandrinorum, sed Geor- 
gius, quando videas te Georgium, vel cunctos consa- 
crilegos vestros noi esse aliud nisi fures ac latrones? 


ut te ac tuos cognoscentes latrones esse ac fures pel- 
lerent. Sed tu idcirco te ac tuos, pulsis nobis Dei or- 
dinatis judicio, przessc gregi dominico censuisti , 
quo possis libere in Dei grassari gregetn. Cum sis ta- 
lis, mirari non poterimus quia dixeris puniendum 
absentem Dei cultorem. Neque enim retinere potue- 
ras dixisse Dominum : Si diligitis me , mandata mea 
servate k : el ego rogabo Patrem, et alium advocatum 
dabit vobis, ut vobiscum sit in eternum spiritus verita- 
tis, quem mundus non potest accipere, quoniam non 
videt illum nec agnoscit; vos agnoscitis eum , quoniam 
vobiscum manet et in vobis est (lbid. χιν, 45). Sed 
dic, oro te, quomodo possit in nobis habitare Spiri- 
tus sanctus paraclitus, si tuam vel patris tui fecisse- 


B inus voluntatem? Infra etiam, Qui audit, inquit, pre- 


cepta ! mea, et custodit τὸ illa, ille est qui me diligit. 
Qui autem me diligit, diligetur a Patre meo, el ego di- 
ligam illum, et ostendam illi meipsum. Ait illi Judas 
non Scarioth ^ : Domine quid factum est , quod mani- 
festas te nobis, et non huic mundo? Respondit Jesus et 
dixit illi : Si quis me diligit, sermonem meum custo- 
diet, et Pater meus diligel illum, et ad illum veniemus, 
el apud eum manebimus. Qui non me diligit, sermones 
meos non custodit ([bid., 291). Ex his Domini pro- 
nuntiationibus, quam inimicus noster exstiteris , po- 
test conjici : Qui audit mandata mea el custodit illa , 
ille est qui me diligit (Ibid.). Quomodo dilexisse nos 
eum monstrabamus, si, ut tu, mandata ejus calcare- 
mus? calcans es etenim dominica mandata; eumque 
ille servari sanxerit, tu tion tantum non esse servanda 
mandes, sed et ipsum negari przecipias : aut quomodo 
me Pater ipsius, propterea quod servaverim mandata 


. Filii ejus, amare poterit, si damnem innocentem? 


Dicit Filius Dei : Si quis me diligit, sermonem meum 
custodiet , et Pater meus diliget illum, et ad illum ve- 
niemus, et apud illum manebimus (Ibid. 23) : et tu 
dicis, esca ignis apostata , Damnate innocentem. Quo 
genere Dei diligere inventi fuissemus Filium, si con- 
tra mandata ipsius jugularemus virum justum? Quo- 
modo fieri poterat ut diligeret nos Pater, et veuirent 
Pater et Filius, et mansitare dignati fuissent in nobis, 
si rescindentes Domini mandata, tua sacrilegi pr:e- 


^ Vers. Ant. Amen dico....in cortem.... sed ascen- Ὦ Cum autem oves.... produzerit, ante illas vadet. Grzc. 


di! alia parie. 

b Qnantopere a Georgii communione ablorrerent 
Alexandrini, ipsi testantur in libello paulo aute me- 
morato : Si edictum principis est, wt in nos persecutio 
fieret, parati sumus omnes ad martyrium subeundum... 
obsecramusque , ut obtineumus , ne illis liberum fiat, 
alium Episcopum introducere; quoad ne fieret restitimus, 
Athanusium reverendissimum desiderantes, quem Deus 
ab initio nobis dedit secundum successionem patrum 
nostrorum, quem ipse Constantius re'igiosissimus Au- 
gustus cum litteris juramentisque huc misit, Que vero 
consecnta sunt, cxwdes , essilia, publicationes bono- 
rum, proscriptiones in tota ferine Alexaudrini Epi- 
δούρατ. dicecesi integro ferme sexennio usque ad 
reditum Athanasii satis declarant, paratos fuisse Ca- 
tholices illos exirema quaque. walorum oppetere, 
quam eum Georgio ullau inire religionis acsacrorum 
societatem. 

€ Ánte, Latin. et Galland. ut in Vers. Aíit.; in quà, 


ἐχθάλῃ. 

d Vers, Ant. Sciunt..... alienum autem... ab eo, etc. 

ε Hanc. TII. 

f Blasphenmiis. ld. 

& Probant sequentia, vel sequentia femininum [fa- 
cit, 1d. 

h Vers. Ant. Quia ego sum ostitim..... quotquot. 

i Jta Graecus, πρὸ ἐμοῦ, quud abest a Vers. Ant. 

) Vers. Ant. Osium. Per me si quis introierit, sal- 
vabiur : et introibit, et exiet, el pasc. 

& Vers. Ànt. Pracepia mea custodite.... spiritum.... 
hic mundus..... quia..... eum, nec cognoscit eum : vos 
autem nostis illun, quia , eic. 

! Lucifer infra mandata , et apud illum manebimus. 

m Vers. Aut. Servat ea....et manifesiabo ei.... non 
ille Scariotha, sed alius.... quia nobis incipis manifes- 
lare teipsum..... dicit ei.... servavit..... eum, et ad 
eum.... manemus..... non servat. 

* Jscarioth legit Sabdt, 


925 


LUCIFERI EPISGOPI CALARITANI 


921 


cepta. eustodiremus? Conspice, Constanti , invidus A luxurie, aut non subjectum 6 : oportel enim episcopum 


ille amator tux voluntatis diabolus a quali pos gloria 
per te clientem suum pellere tentaverit, nisi nobia 
Domini subveuiret pietas ; te ^ jam nou hominem, 
quem Deus fecit ad imaginem et similitudinem suam, 
sed ccuum esse omnium cloacarum considerantes, 
ealearemus (uas sacrilegas jussiones. Quis etenim 
nolit, nisi vobis Arianis infelicior, a Dei unico Filio 
diligi ? Quis est qui nolit amari ab ejus Patre? Quis 
qui Patris et unici ejus Filii templum esse recuset? 
quie utique consequi non potest, qui sicut Lu el 
homicida fuerit et sacrilegus : consequi sane tu 
etiam poleris, si conversus vere poenitueris. Dicit 
adhuc Dominus : lloc est mandatum b. meum, wt 
diligatis invicem , sicut dilexi vos. Majorem hanc ὃ 
charitate nemo habel , ut. animam auam. ponat pro 
amicis suis. Vos amici mei esiis, si feceritis quod 
precipio vobis. Jam non dico vos servos, sed 4 ami- 
cos (Joan. xv, 12). Et iterum: Non vos me ele- 
gistis, sed ego vos elegi , el posui * vos ut ealis 
et fruclificetis, et f(rucius vester maneat, εἰ quodcumque 
a Patre meo pelieritis in nomine meo , det vobis (Ibid. 
16). Quomodo poterimus esse amici unici Filii Dei, 
si contra interdictum illius pietatis damnaverimus 
absentem, interfecerimus iunocentem? Quomodo 
[ructus noster augmenta crementorum facere poterit? 
Quomodo quicquid peticrimus in nomine ejus, acci- 
piemus a Patre, si , ut tu cogebas, non solum culto- 
rem ejus puniremus, sed et ipsum negaremus? Tito 
viro Deo dicato scripsisse beatum apostolum uon in- 


veneras de episcopi irreprehensibili officio, quod sit C 


dignum przebere Deo, ut homicidas nos eflici cupe- 
res? Hujus rei gratia reliqui te Crete , ut ea quee dee- 
rant corrigus, et constituas per civitates presbyterium !, 
sicut ego tibi disposui. Si quis est sine crimine , unius 
uxoris vir, filios habens fideles, non in accusationem 


* [d est, nisi te, eic. calcaremus elc, 

b Vers. Ànt. Preceptum..... quia dilectione dil..... 
Majorem hac dilectionem..... qu ego precipio, etc. 

e€ Me quamvis non monente, nemo erit, qui non emen- 
dabit hunclocum Luciferi, inquit Cotelerius in notatio- 
nibus ad Apoplithegmata Patrum pag. 621 monum. 
Eccl. το. cum ad Grecam lectionem, μείζονα ταύτης 
τῆς Gj&mne . vertendum sit, majorem bac caritatem. 
Sabat. legit Auc ia ipso Lucif. Ms. Fossat. apud ip- 
sum Sabat, priefert hanc. 

4 Sed amicos, abest a Vers. Ant. legitur in. ms. 
Major. Mou. apud Sabat. et iu Cypr. epist. 65. Vide 
qui notavimus. pag. 119, n. 8. 

e Vers. Ant.Ürdinavi...ut quodcumquea Patrein nom. 

t Presbyteros. Latin. ex Graeco. Vers. Ant. pres- 
byterium cum Lucif. At nihil mutandum. Hanc euim 
Luciferi leectionet. in. nonnullis exstare codicibus , 
mornet Millius tum in hunc locum, tum etiam in Pro- 
legom. ad N. T. $ 771. Gallaud. 

& Non subditos legit Sabat. Vers. Ant. nonsubjectos. 

b Superbum habet Sabat. 

i Litteram Greci. textus. αἱσχροχερδἧ exprimere 
conatus est Lucifer. Galland. 

j Vers. Ant. Fidelis verbi. 

k In doctrina sna. Galland. ex Vulg. Et exhortari 
in docirinam sanum. Vers. Ant. 

|! Grec. Φρεναπάται. Vers. Ànt. seductores. 

Ὁ Hoc nomen corruptiumest, et pito reponendum 
6556 inlegerrimi Episcopi, vel tale aliquid. Til, et La 


siue crimine esse sicut dispensatorem Dei , non proter- 
vum ^, non iracundum, non vinolentum, non percusso- 
rem , non turpilucrum i; sed hospitalem , benignum, 
sobrium, justum, sanctum, continentem, amplecteulem 
id quod secundum doctrinam esi, fidem ) verbi, αἱ po- 
tens sil exhortari in doctrina *, εἰ contradicentes revin- 
cere. Sunt enim multi etiam non subditi, vaniloqui , & 
deceptores !, maxime qui es circumcisione eunt, quog 
oportet redargui, qui universae domos everiunt, docen- 
tes que non oporiel turpis lucri gratia (Tit. 1, 5). Cum 
igilur talem voluerit episcopum fieri, qui hanc te- 
uentem viveret viam justitizx , qua tu auctoritate ad 
excludenda mandata beati apostoli nova pr:ecepta 
dare dignatus es , ea videlicet, quz» ex diaboli esse 


D noscautur orta voluutate? Apostolus me non iracun- 


dum, non percussorem vult (ieri, et tu me homicidam 
vis effici? Quibus ex rebus potest colligi Spirilam 
sanctum lucutuui ore beati apostoli, epiritüm vero ge- 
quam locutum ore vestro Árianorum.Conspicis inler- 
ea mandasse apostolum, ut vos veritati resistentes 
indentemini " episcopi interventu, ut per $anawm 08- 
triuam vestra punita esset blaephemia. Non ad hee 
beati apostoli protuli dictum, oportere episcopum eine 
crimiue esse, ui me peccatorem negarem, cum el 
meam norim conscientiam, et dicere audiam Job 
ilum justum ; Quis enim mundus " a sordibus? nemo, 
eium si unius diei sit vita ejus in terra. (Job. xiv, &); 
Joanuem etian beatum advertam dicere : Si dixerimus 
quia peccatum non habemus , nos ipsos dccipimus ! el 
veritas in uobis nonest (| Joan. 1, 8).Nonerqo iccirco 
apostoli pr:ceptum protuli, ut, qui memineriin 588 
peccatorem, priedicarem esse sine sordibus, sed ut 
tu, quam sit malum quod pr:ceperis fieri, posses 
advertere. Juvenes, inquit, similiter hortare ul. 80- 
brii sint in omnibus P, per omnia teipsum [ormam pre 


Cerd. Cangius in Glossario ita emendat hunc Luci- 
feri locum : ut vos veritati resistentes. indeptemini 
Episcopi interventu, eic. a verho nimirum indeptare : 
sed &eugus adliuc obscurus ; quare retinere -atus est 
verbum indentemini ab indentare deductum, quo denle 
infringere significat, eoque utitur in epist. 2, S. Pacia- 
nus Episc. Barcin. apud Cangium ipsum : de similibus 
quidem Apostolus, quos oportet indentari : οἱ sensus 
erit, ut Ariani nimirum indententur ,id est infringantur, 
conterantur sana dochina el auctoritate talis Episcopi, 
qui a Paulo. describitur in ea ad Titum epistola. 

n [loc Jobi testimonium inter cap. xiv ejus libri 


D apud Septuag. Et Origenes pluribus in locis cadem 


fere verba , que Lucifer, exhibet : Nemo mundus s 
sorde, nec si unius dici (uerit vita. ejus : nimirum ἐπ 
lib. 1v de Princip., Vlomil 8 in Levit. et ὅ in Num., 
in Select. in Psal. 129, Lih. 3 in Cant., Hom. v ia 
Jerem. et xiv in Luc. ac Toi. xvi». Matth. Tum 
Auctor Quirst. ad Orthod. quxsi. 88: Τίς γὰρ καθαρὸς 
ἔτται ἀπὸ ῥύπου; ἀλλ᾽ οὐδεὶς, ἐὰν xul ula ἡμέρα ὁ din: 
ἐπὶ τῆς γῆς. Vers. Ant. Quis euim erit mundus absque 
sorde? nec unus quidem..... fuerit..... super terrun. 

ὁ C nn Grieco , πλανῶμεν. Vers. Ant. Nosmetipsos 
seducimus. 

P ]n omnibus, abest a. Vers. Ant. Monet Ifierony- 
mus iu Tit, n, 6. ita esse legendum, ut fert. versio 
Luciferi; sed Lucifer repetiL, per omnia teipsum etc. 
ubi Vers. Ant. in omnibus, que cum Graco ad ἢ 1 
referuntur. 


995 


PRO SANGTO ATIIANASIO LIB. Ij. 


666 


beus. bonorum operum , in doctrina, in integritate, in A Videte uaque quomodo οαμψία | ambuleiia, non quast 


gravitate, in * sermone sanum, irreprehensibilem, ui 
adversarius revereatur, nihil habens quid 5 dicere ma- 
lum de nobis (Tit. n, 9). Quomodo me formam bo- 
norum operum aliis pra buissem, δὶ sanguinem Dei 
servi fudissem? Quomodo doctrinam integram, quam 
tradiderunt apostoli, predicautem. me Deci populius 
cognosceret, si heresim tuam suscepissem, si deni- 
que vel in hypoerisi satellilis * tuis pseudoepiscopis 
Arianis communicarem ? Quomodo possit sermo 
meus proferri sanus, irrepreheusibilis, sievangelicam 
atque apostolicam deserens fidem tuam suscepissem 
blaspliemiam? Quomodo adversarius revereri potue- 

rat? Quomodo de ime niliil possit dicere mali, cum 
. 8i tibi acquiescendum censuissem, et homicidam et 


insipientes , sed ui sapientes , redimeutes tempus, quia 
dies mali sunt. Propterea nolite e(fici imprudentes, ced 
iutelligentes que sit volunias Domini (Eph. v, 15). i 
voluntas est Domiui interficere innocentem, derelim- 
quere fidem evangelicam, poterit non soluni haee pars, 
sed et totum corpus epistolarum beati apostoli tui 
patrocinium prabere preseriptionibus; sin minus favet 
prascriptionibus tui$ nulla 1 pais sacrarum scriptu- 
rarum, estluceclarius manifestum te sub tenebrarum 
degere potestate; unde et effectum sit, ut nihil de 88» 
crisscripturarum hauseris fontibus, quod te potuisset 
8 tantis removere periculis. 8i enim non te potestas 
Jenebrarum sub sui redegisset ditione, profecto reti- 
neres qui& Philippenses sudiunt : Coimitatores mei 


sacrilegum ine factum comprehendissei? terum, cum Ἐ egtote, fraires, et observate eos, qui sic ambuiant, eicut 


moneret, servos dominis suis subditos esse debere ; 
lHlluxit enim, inquit, gratia Dei sa!'vatoris uostri  omni- 
bus hominibus, corripiens * nos, ut abnegantes impieta- 
temet seculuria desideria, sobrie, el pie, et juste vivamus 
in hoc seculo, exspectantes beatam spem in * adventum 
glorie magni Dei, et salvatoris nosti Jesu Christi, qui 
dedit yro nobis seipsum, ut liberaret noa ab omni ini- 
quitate, el mundet 5 sibi populum abundantem, emu- 
latorem bonorum operum (Ibid. 11). Cum in his nos 
ainbulare prx:ceperit bouis operibus, quid tibi visum 
est ut invitaris ad homicidium faciendum? Quomodo 
ete..im abuegantes impietatem, pie eL juste viventes 
conspici potueramus, si tecum fudissemus iunucentis 
cruorem? Sed et cum dicat iccirco se pro peccatis nos- 


tris tradidisse Dominum, ut nos eriperet ab operibus C 


81(ane, el constitueret ad hoc ut xinulatores essc- 
mus bonorum operum, si opus istud Luuni et ios te- 
cum perpelrati fuissemus, in qua essemus parte, 
nisi in qua sit Caiu? Jlluxit enim, inquit, gratia D.i 
salvatoris nostri omnibus hominibus, corripiens nos, ut 
abnegantes impietatem ac * desideria sacularia, sobrie, 
et jusie, εἰ pie vivamus in hoc seculo (lbid.). Et 
Coustantius tu imperator dignaris dicere , simus 
impii, scelerati, perditi, maligni, iniqui, injusti. Ubi 
hanc spem inveniam beatam, quan me exspectare 
docet apostolus beatus, si non solum ipsius, qui om- 
nem beatitudinem tribuere potens est, servos intcr- 
emero, sed et ipsum negavere? Tu etenim uirum- 
que facis, Constanti, quia el serves ejus persequeris 
atque interíicis, et ipsum deserens idolis te manci- 
pandum censueris, Gur jsta geris, nisi quia tibi non 
illexerit gratia Dei salvatoris nostri? Si enim illu- 
xisset, neminisses apostoli dicentis praeceptorum : 


δ Vers. Ant. In doctrinam, in integritatem, gravi- 
tatem, sermonem sanum... habens quod etc. 

b Quid οὐ} Sabat. 

c Satellitibus.Til. et Latin. vel satellitus satelliti , 
vel quod ego cxistimo satellitis , ut sit genus inter- 
punctionis, quod nos dicimus abbreviaturam ; cum 
postea clare dicat, ut. illos tuos. satellites. La Cerd. 
Sic stylus Luciferianus pro satellitibus. Gallang. 

4 Vers. Aut. Dei salutaris omnibus, etc. 

e l'rudiens legit hic Sabat, 

N Et adventum. Latin. ex Grzco οἱ Vulg. ac Yerg, 
nt. 


habetis (orit. nostram. Multi enim. asnbulant , quos 
ev pe* diceham vobis, nunc autem ei flens dico, inimices 
crucis Chrisii, quarum finis est interitus, quorum Dews 
venter est, el gloria in confusione ! ipsorum, qui terrena 
capiunt. (Philig. wi, 47). Dicas cupio, prudentiisime 
imperator, in quibus debemus effici coimilatores 
apostoli : doce opnstata. δὶ liomicida fuit apostolus, 
&i blasphemus, ei evangelicze fidei destructor, si 88» 
crilegus ; haec eienim omnia et antequam credidisset 
in unicum Dei Filium fecisse $e pro&tetur ; tu verq 
qui hxc facis hodie, quae ille ante agnitionem uniei 
Dei Filii faciebat, qua de re ausus fuisti jubere nobig 
Damini sacerdotibus, ut innocentem candemnere- 
mus, ut iaeresim tuam suscipientes, apostelicam fiujena 
deaspueremus? Tu qua de re h»c fleri precepistis , 
qux: conua formam apostoli sunt prolata , uisi quia 
sis ex inijgicis crucis Christi, ex illis qui jam tunc de- 
^ignati fueratis ore sancii apostoli? Te ne ae tuos 
audiremus, quorum finem dicjt apostolus esse int&- 
ritum? ut illes tuos satellites, qui derelinquentes 
furmam traditam discipline, et regulam fidei per 
apostolos , tibi semét turpis lueri gratia tradi- 
derini; illos qui plus meuss (ua copias fece- 
runt, quam ea, qu» promittit suis Dominus; illos 
qui (ui. conviva esse delecerint, quam patriarcha- 
rum, prophetarum, apostolorum, vel martyrum; ad 
quos dicitur rectissime : Vester Deus venter est. Eaa- 
minals ^, dicit apostolus , bonum continete , ab cmni 
specie mala conlinete ἃ vos (1 Thess. v, 21) : et quia 
viderimus maledictam operam vestram Arianorum 
et vitaverimus, odio laboramus. Sed quam pulchrum 
est, quamque jueuadum a te odiri, amari vero a Deo! 
Repulistí nos e re commissa nobis, arbitratus po- 


£ Pro mundaret. Til. Mundaret. Latin. Vers. Ant. 
mundet cum Lucif. 

h Et scecularig desideria... el pie et juste. ldem Lu- 
cifer supra. 

1 Cum Grieco ἀκριθῶς, quod deest in Vers. Ant. 

j Ulla. L»tin. 

k Cum Greco. Vers. Ant. semper. 

! Ita Graec. ἐν τῇ αἰσχύνῃ. Vers. int. confessione, 

m Examinate omvia. Latin. cum Grico et. Vere, 
Aut. et Vulg. 

n Vers. Auf. Abstinete. 


937 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


938 


tuisse te, quod Deus zdificavit, destruere. Unicuique A veneras, inquam , liomo sapiens colorem aptum fal- 


autem nostrum, ait Ephesiis scribens, data es! gratia 
secundum mensuram dignationis ^ Christi, propter quod 
dicit : Ascendens in altum capiivam duxit captivitatem, 
dedit dona hominibus. Quod autem ascendit , quid 
est, nisi quia et descendit in inferiora terrm? el 
qui descendit, ipse est. et qui ascendit. super omnes 
celos , ut. adimpleret omnia : et ipse dedit quos- 
dam quidem apostolos, quosdam autem prophetas , 
quosdam vero evangelistas , quosdam autem pastores , 
et doctores ad consummaiionem sanctorum in opus mi- 
nisterii , in aedificationem corporis Christi , donec oc- 
curramus omnes in unitate fidei et agnitione Dei Ὁ in 
virum perfectum , in. mensuram  atatis. plenitudinis 
Christi : ut jam non. simus parvuli (luctuantes, et cir- 
cumferamur omni vento doctrine, in nequitia hominum, 
in astutia ad remedium ^ erroris. Veritatem autem fa- 
cientes in charitate crescamus in illo per 4 omnia qui est 
caput Christus, ex quo totum corpus compactum et 
connexum per juncturam subministrationis in mensu- 
ràm uniuscujusque partis incrementum corporis facit 
in aedificationem sui in charitate (Eph. iv, 7). Cum hzc 
ita esse legis, cur fuisti ausus tollere pastores, quos 
gregi suo Deus voluerit prxesse? cur? nisi * ut te 
cum omni vento doctrine possent Dei circumferre 
supra dominicum gregem pastores, ne fuissent ducti 
tamquam parvuli omni vento doctrin:x? Accedentes 
ad fidei, ne vestra nequissimorum hominum astu- 
tía ad diaboli principis vestri reinedia f recederent 
ab apostolica evangelicaque fide, tulisti Ε episcopos 
e plebibus, quibus presumus divina dignatione, 
ad hoc utique ut doceres doctrinam non aposto- 
licam sed liereticam. Vae tibi misero, per quem 
hzc gerit satanas. Inveneras homo sapieus colo- 
rem aptum fallaci:e tu», quo nam modo posses 
Dei oves patri tuo defendere hb, qui tibi ut in his 
demoreris malis, jam illis jaculis, quibus Evam et 
Ad: mentes sauciavit , cor ! tuum jaculavit, ad hoc 
videlicet , ul in hac temet pravitate constitueret. In- 


* Donationis. Id Latin. cum iisdem. Nihil muto. 
Vox enim dignatio pro donatio frequenter usurpatur 
ἃ Tertulliano, Cypriano, aliisque Patribus. Vide sis 
Cangii Glossarium v. Dignatio. G2laud., 

b Vulg. Εἰ agnitionis Filii Dei , ut habet textus 
Gracus : καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ. Deest 


tamen, ut apud Lucilerum, lectio τοῦ 99 etiam apud p 


Clem. Alex. P:edag. lib. 4, c. 5. Gallaud. Vers. Aut. 
]n unitatem fidei et agnitionis Filii Dei. 

€ Griee. πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης. Vulg. ad cir- 
eumvenlionem erroris. Quem iu loeum Millius obser- 
vat, veterem interpretet μεθοδείαν reddidisse reme- 
dium tum hiec, tuii Eph. vi, 41, eamque versionem 
in complurium veterum Latinorum scripta mauasse. 
Cujus quidem interpretationis causam ejusmodi 
fuisse putat idem vir eruditus. in Proleg. ad N, T. 
numm. 568, 866. Nimirum, inquit, remedium atate 
ista significasse videtur deceplionis genus aliquod , 
quo per adhibita pharmaca ct. potiones simplicium 
loculos euungebant venelici aliive cireumforanet ne- 
bulones. Cum autem jamdudum  exsoleverit iste 
vocis sensus, et remedium jaw aliud. omnino -*ignifi- 
cet, S. Hieronymus in ejus locum circumventionem re- 
post et Ephes. vi, 11, pro remedia diaboli, quod ha- 

uit Vetus Italica, insidias diaboli 1 escripsit. Galland., 


laci: tu:e ; quo nam modo posses dominicum depo- 
pularegregem dicens : Peccavit Athanasius , et iccirco 
qui illum mecum interemerit, erit episcopus; qui ins 
per habendum censuerit, non erit : οἱ qui damnabant 
Athanasium jungebantur pseudoepiscopis dogmatis 
tux Arian:. Si qui tuam metuentes iram hoc egis- 
sent, triplex per te homicidam atque sacrilegum 
incurrebant crimen, sive quod innocentem damna- 
rent , *ive quod catholici h:ereticis communicarent, 
et in gregem Dei vos lupos intrare sinerent , cum di- 
cat apostolus, iccirco. datos pastores, ut omnis dae- 
monum doctrina, quz? per vos h:ereticos et omnes 
adversarios ecclesiz: — profertur, fuisset exclusi, 
atque in veritate currentes Dei servi co usque man- 
sissent immobiles , donec ad summam venirent per- 
feclionem ; et tu. tenebra auferre dignatus es pas- 
tores judicio constitutos Dei, quo possis tu lupus 
convertere cunctos in diaboli amatoris tui przedam. 
Ut jam, iuquit, non simus parvuli fluctuantes , et cir- 
cumferamur omni vento doctrine, in nequitia hominum, 
in astutia ad remedium erroris. Veritatem autem facien- 
tes in charitate crescamus in illo per omnia , qui est ca- 
put Christus(Ibid., 44). Quomodo posseinus crescere 
iu illo, si te seculi tenebram fuissemus , cum sis 
negans illum verum Deumesse, cum dicas illum non 
natum de substantia Patris, sed astruas factum ex 
niliilo? Quomodo potueramus i crescere in illo, qui 
non aimmbulaturi eramus in veritate, ex quo te fuis- 
semus apostatam seenti? Deinde eum dicat : Verita- 
tem. facientes. crescumus in charitate (Ibid. 15), et sit 
manifestum eriminibus falsis petitum Dei sacerdo- 
tem per te ac tuos Athanasium , si ea, qu:e imperas, 
fecissemus, quomodo aut iu veritate, aut iu charitate 
currere conspecti fuissemus, qui et claritatem exstin- 
xissemus , quam tenemus cum coepiscopo nostro 
Auhanasio , et quia * fal-o temperassemus ! crimini, 
et ipsi tibi fallaci in iunocentis necem juncti tecum 
mereremur divina indignatione percuti? Sie ergo, 


d Crescanus in illo omnia. Vers. Ànt. 

e Loeus inanceus, aut omnino corruptus videtur. 
Til. et ita quidem, ut nequeat apte explicari. 

f ]nsidias scilicet eo sensu, quem modo ex Millio 
enarravimus. Galland. 

& Abstulisti, deposuisti Episcopos Catholicos, el 
Arianos iustituisti. Til. et La Cerda. De hoc graviter 
conqueritur eiiam Athanasius in. Apologiis, et in 
epi«t. ad Solit. et ad Episcopos Africze. Que Ecclesia, 
scribit in Apul. de fug. sua ad Constantium, won [u- 
gel obsiructas ab illis, Arianis, in Episcopos suos in- 
sidius? nonne Antiochia ob Eustathium.., ademptum in 
marore est? εἰ Balanee οὐ Euphrationem ; Pultaus et 
Autaradus ob. Cymatium οἱ Carterium; Adrianopolis 
ob Eutropium, deinde ob Lucium ; Ancyra ob. Marcel- 
lum, Berga ob Cyrum, Gaza ob Asclepum, etc. 

h [. e. diabolo servare. Gallandius mallet legendum 
esse deferre. 

i Jaculatus est cor tuum, feriit cor tuum. Activum 
usurpat loco passivi; quod latine non dicitur. Ti/. 

j Poteramus. Latin. 

k (ui. ld. 

1 Pro obtemperassemus , paruissemus falso. crimimi 
in Athanusium delato. Til, Latin. et la Cerd. et Gal- 
Jand. 


929 


PRO SANCTO ATIIANASIO LIB. 1I. 


950 


Constanti , zdificatur domus Dei per fallaciam , per A manentes in justitia et. sanctitate et. veritate con- 


sanguinis innocentium fusiouem , per przedicationem 
blasphemain ? V2 tibi qui ad hoc sis vivens, ut hxc 
cuncta mala per te gerat diabolus. Tu mihi dicis : 
Puni innocentem , derelinque fidem catholicam , atque 
suscipe venena heresis mea , ei est apostolus dicens : 
Joc itaque dico et testificor in Domino , ut won am- 
plius ἃ ambuletis , sicut et gentes. ambulant in vanitate 
mentis sud , obscurati intellectu, alienati a vita b Dei, 
per ignorantiam qua est. in illis , propter. c&citatem 
cordis ipsorum (Eph. iv, 17). Cui obediam vestrum ? 
tibine an apostolo ? tibine apostat: sacrilego, an illi 
qui jam fudisse sanguinem propter unicum Dei in- 
veniatur Filium? Quem vestrum sequar? tene tem- 
plum d:emouum , an illuin Dei templum? te qui ope- 
ribus tuis aut Judaum, aut ethnicum esse declaras, 
an illuni qui jam consecuti sit per lianc quam exse- 
craris fidem regna celestia? Si enim non tu operibus 
tuis geutilem te esse manifestas , poteris defendere, 
quod enim non digne hzc te contra. proferantur. 
Primo quia sis negans Dei Filium , gentilis aut Ju- 
deus nobis es : deinde cum proscribis, deportas, 
torques , falsis criminibus innocentes oneras , inter- 
ficis, non inveniri poteris Christianus , qui per viam 
suam Dei esse homo cognoscatur, sed utique unus 
de illis, de quibus per apostolum dicit Dei Spiritus, 
quod enim sint in vanitate mentis sua , insensati ^ ,alie- 
nali a vita Dei ,per cecitatem cordisipsorum (Ibid. 18). 
Quando ergo h:ec cxcati gerere corde voce apostoli 
manifestentur , quz? tu geris, qua fronte audes sanis 


specti fuissemus, qni injusta tecum gerentes eum 
novum hominem , qui sit creatus secundum Deum, 
exslinxissemus , et illum veterem, qui corrumpitur 
secundum erroris concupiscentiam , ut ante corrum- 
pebatur, quam Deum nosse cepisset , iterum por- 
tare ceepissemus? Ista etenim cuncta faciunt , quas 
tu facis, non Dei domestici, sed satellites anti- 
christi : Deponentes mendacium, loquimini veritatem, 
unusquisque ad proximum suum, quia sumus invicem 
membra (lbid. 25). Si fuisses de ecclesixe Dei mem- 
bris, mihi crede quod numquam mendacium pertu- 
lisses ad ecclesiam ; sed ^ quia sis illius homo, qui 
deceperit Adam per fallaciam et Evam , iccirco per- 
tulisti mendacium , ut nos sie cireumscriberes , quo- 


B modo circumscripserit diabolus primoplastos homi- 


nes. Tu dixisti : Damnate Athanasium , quia. graviter 
deliquit , alioquin in reatu eritis maximo apud Deum. 
Suscipite Arii fidem , el vivetis in elernum. Accipe 1 
qui eliam amantissimus tibi circa Adam et Evam 
egerit, et invemes liec te nunc gerere circa nos, 
qu: et ille tunc. gesserit circa illos. (Gen. ἡ, 25). 
Et erant , inquit in. Genesi Moyses , anibo nudi tunc 
ji Adam et mulier ejus , et non confundebantur. (Ib. 
im, 1). Serpens autem erot sapientior x omnibus bestia- 
rum ! que erant. Et infra : (Jbid.) Et. dizit serpens 
mulieri : Quid ^ quia dizit Dominus Deus ? ne edatis 
ex omni ligno quod est in paradiso? Et dizit mulier 
serpenti : Ex ^ omni ligno quod est in paradiso ede- 
mus, de fruciu autem ligni quod est in medio paradisi 


corde ae mente dicere, Errastis; fallax veracibus, Men- C dixit Deus : Non manducabitis ex eo , sed nec tange- 


daces estis? Apostolus(Ibid. 21), Sicul est veritas, dicit, 
in Jesu, deponentes ἃ secundum pristinam conversatio- 
nem tceterem hominem eum , qui corrumpitur secundum 
concupiscentiam erroris ^. Ilenovamini autem spiritu 
sensus vestri , et induite novum hominem , qui secun- 
dum Deum creatus est in justitiam ἴ et sanctitatem et 
veritatem. Deponentes menducium, loquimini veritatem, 
unusquisque ad proximum suum. Ubi huc prieter- 
misisti * monita salutaria, quae nos custodire horta- 
tur apostolus? Quomodo etenim deposuisse veterem 
hominem , et novum hominem eum , qui secundum 
Deum sit , induisse reperiri potueramus? Quomodo 


^ Vers. Ánt. Jam non vossic ambulare. 

b Via legit hic Sabat. 

c Supra idem Lucifer : Obscurati intellectu.... per 
ignorantiam qua est in illis , proyter cecit. 

d Vers. Àut. Deponere vos secundum priorem, etc. 

* (γα. ἀπάτης. Vers. Aut. seductionis. 

f Vers. Ant. In justitia et. sanclitate et. veritate. 
Propter quod.... cum prcaimo suo. 

& Legendum videtur pretermisissemus , atque ita 
locus iuterpungendus : Ubi hec yratermisissemus 
monita salutis, qua nos custodire hortatur Apostolus : 
quomodo, etc. Aujue. emendationem suadent, qua 
imox subduntur verba, conspecti fuissemus, exstinzis- 
&emus , porlare copissemus. Galland. Sed particula 
etenim prioris interrogationis cum altera conjunciio- 
neu vetat ; et prior illa ubi etc. aptius ad Constau- 
tium refertur , qua euim interrogat , quomodo oblitus 
sit monita Apostoli, qui mendacium prohibet omni- 
bus, przcipue Episcopis. 

P Sed , cum [μευ ; antea leg. si. 


tís eum , ne moriamini. Dicimus tibi loco serpentis 
persuadenti nobis αἱ inaudilum damnemus , ut in- 
nocentem jugulemus; precepit Dominus innocen- 
tem ct justum non. interficiendum. Et dixit serpens 
mulieri : Non moriemini » (lbid. 4). Sciebat enim 
Deus quia quacumque die manducaterilis ex eo , ape- 
rientur oculi vestri , el eritis sicut dii scientes bonum 
et malum. Dicentem 4 itaque istum serpentem per te 
ad nos, Magis eritis justi si fuderitis sanguinem jus- 
tum , magis eritis beati si apostolicam evangelicam- 
que anathematizantes fidem Arianam susceperitis 
perfidiam , calcatur propitio Deo in te quidem jam a 


i Antea accipite , forte librarii errore ; et ita sen- 
tit etiam Galland. 

j Tunc omittit Vers. Ant. et habet non pudebat il- 
los pro non confundebantur. 

k Vers. Aut. prudentissimus, et, que sunt super 
terram. Hieronymus in quaest. Hebraic. legit sapien- 
lior cum. Lucif. 

l| Bestiis. Til. 

m (Quid quia pro cur.ld. 

n Vers, Àut. Dizit Deus : Non edelis ab omni ligno 
paradisi ? 

9 Vers. Ant. À fructu ligni.... Non edetis.... neque 
tangetis illud. 

P Vers. Aut. Non morte moriemini ... quoniam qua 
die.... de eo.... vobis oculi.... lamquam dii. 

4 Aliquid hic deest , qu» sensus illius accusativi 
dicentem perficiatur ; vel, solggcismo admisso, con- 
jungi debet cum verbo calcatur : nihil tainen immu- 
tare voluimus. 


951 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


943 


nobis fallaciam ipsius scientibus ; sed tibi nos dolere A tarum. quos si fueris imitatus, iia opem misericor- 


est testis Deus, propterea quod per te «emet corsti- 
tuerit ad nos circumscribendos. Constat etenim tune 
per semetipsum aggressum Adam et Evam. Deprecor 
te ne hec graviter accipies , qua salutis tnge causa 
proferantur. Dolere etenim te arbitror quod dixerim 
per te nos aggressum serpentem, et quod te multia 
in locis inter eos posuerim qui fuerint dicti serpen- 
tes. Consilera operam tuam et illorum, et si. nom 
Unum *os esse eognoveris corpus, dicito me non 
juste h:ec dicere. Tuos magistros iu perfidia Judoos 
audis certe in sacris evangeliis serpentes szepe dic- 
tos a Domino, serpentes. generamina viperarum 
(Math. xxi, 85). Unde hoc nomine vocari merue- 
runt? cerle propter nequam opus illorum, certe 


die eonsequaris necesse est. Quocirca accipe 40 
fuerint gesta, vel ipsi, prtdicatione Jon: territi , 
qu:e fecerint. Proeceptund est, Inquit sacra Scriptura, 
cele , εἰ rejecit Jonam super ferrum (Jon. n , 11). Et 
(actum est verbum Domini ad Jonam iterum , dicens 
(A bid. wm, 4) : Surge et vade in Ninive * civitntem mn- 
gnam , ei predica in ea secundum predicntionem prio- 
rem, quam ego lecutus sum nd te. Εἰ surregit Jonas et 
abiit in Ninivé , secundum qua loeatus est Dominus ei, 
Erai autem Ninive civitas magna adeo f sicut iter tri- 
dui. Ei cepit Jonas introire in civitatem sicut itcr di 
unius, et pra dicavit , et dizit : Adhuc & triduo, M 
Ninive subvertetur. Et crediderunt viri Ninivita Deos, 
et predicaverunt jejunium , el vestierunt se cilicio ! à 


propter incredulitatem suam. lude et Joannes Bap- B mazimo usque ad minimum eorum : et pervenit 1 ver- 


tista , Progenies viperarum (Ibid. m, 7), dicit ad 
eos , quis monstravit ἃ vobis (fugere ab ira ventera ἢ 
Facite ergo dignos fructus panitentice. Ut ex illis ergo, 
qui in unicum crediderunt Filium Dei, qui viascor- 
rexerunt suas, meruerint filii efflci |ucis , alii vero 
serpentes dicuntur, ita el tu , nisi fructus feceris 
dignos penitentix: , nisi tuas vias correxerís, filius 
viper.e atque serpentis diceris. Quis etenim Dei ser- 
vorum non 5 te homicidam atque blasphemum esse 
cerueus non eo vocet nomine quo vocentur Judwi? 
quis te “ e Deum timentibus dubitabit, quod es, 
pronuneiare, quando videat scribas, phar:sxos et 
principes Judaeorum iecirco serpentes dici, quia et 
prophetarum fuderunt sanguinem et unicum negave- 


riut Dei Filium? Cum hxc ita se habeant, superest ut C 


faciorum tuorum geras poenitentiam, adveriens Deum 
sua clementiz misericordiam omnibus a viis rece- 
dentibus malis praestitisse, habens formam Ninevi- 


α Tta Codd. plures apud Sabat. Vers. ÀAnt. deimnons- 
trabit, et (rucium. dignum. Lucifer ipse supra pag. 
120. Quis demoustravit.... ab ira supervenutura ὃ... 
dignum ponnitentie. fructum. 

h Non forte demenduin. Latin. 

€ Nos hunc locum ita eum Latin. et Galland. cor- 
reximus , ubi iu Tiliana editione legebatur : Quis te 
esse Deum timentibus dubitabit quo es yronunciare etc. 
Legdunenses Bibl. PP. editores ita. correxerant : 
Quts te e rimentibus Deum asseret, quod potes prouun- 
ciare, cum tideas scribas elc. 

4 Vers, Ant. Precepit.... et vjecit.... super siccum. 
Et factus est serino.... secundo... Niniven.... juzta 
pred.... Niniven, sicut οἱ loculus fuerat.... magna 
Deo, quasi itinere vie dierum trium.... ingredi civita- 
tem quasi itinere.... Adhuc tres dies eic. 

e Niniven hic et infra legit Sabat. 

f A Deo habet Sab. pro adeo. 

* Sic Tilianaeditio et Vers. Aut. Atque hujusmodi 
lectio recte retenta fuit in Bibl. PP. l'arisiensi, Sed 
in Lugdunensi non solum contra primi exemplaris 
fidem, sed et [0 errore ita inquinata. effertur : 
adhnc quinquaginta dies. Secutus est Lucifer pro more 
suo Septuaginta , apud quos Jon. nmi, 4, legitur , ἔτι 
τρεῖς ἡμέρκι. Nequc aliter veteres l'atres. Lucifero 
auiiquiores. At in. [lexaplis Origenianis prisci ex 
Gr:ecis Interpretes Aquila , Symmaclius , ae "l'heo- 
dotion, ἔτι τεσσαράκοντα ἡμέραι, adhuc quadraginta 
dies, constauter ferunt, ut habent Hebr. Syr., et 
Chald. De hac vero lectionum varietate saeraruim 
Scripturarum euarratores consulendi. Galland. Saba- 
Uerius ,uoque legit hic : Adhuc quinquaginta dies. 


bum wsque ad rcgem Ninive , et surrezit de sede ana, 
el abstulit a seetolam summ, et circumdeditse cilicium*, 
el sedit super cinerem. Et predicatum ! est a rege NI- 
nire et a magistratibus illins , dicens * Homines c pe- 
cudes et boves et oves nihil gustent , sed nec vescantar, 
et aquam | non bibant. Et circumdederunt se. cilicia ΚΒ 
homines, et proclamaverunt homines et " pecudes apud 
Deum instanter , et reversi sunt unusquisque ἃ via ἐπ 
mala , ct ab iniquitate manuum suarum , dicentes : (Quis 
scibil si pamtebitur ^ Dens , εἰ avertet ab ira. furoris 
δεῖ, eL non. peribimus? Et vidit Deus operam r illo- 
rum, quia reversi snnt untéquisque a vin. sim mala : 
et ponituit Denm de moligiritate , qua 3 locutus ἘΜ 
(acere eis, et non fecit. Et contristatus est J'onas tristi- 
lia magna τ΄, et confundebatur : et oravit aprd Dee 
dicens (Ibid. ww, 4) : O Domine, nonne hec yan 
verba mea cum adhuc ensem in terra! ideo prreoccupa- 
veram fugere in Tharsis , quontam sciri quia tt misera- 


h Vers. Ant. In Deum.... et vestiti sunt. saccis ἃ 
majore usque ad. minorem. 

| Cilicia. Vatic. 

j| Vers. Aut. Appropinquarit. sermo ad..... δὲ 
throno suo.... et coopertus est sacco.,.. in cinerea. 

k Cilicio legit Sabat. 

| Predicatum est. Ninive a rege, et a. majoribus 
omnibus ejus, dicentibus :.... et jumenta.... foh gus- 
tent quidquam, nec pascantur. Vers. Ànt. 

πὶ Cilicio hic quoque legit Sabat. Vers. Aut. Et 
cooperti sunt saccis homines et jumenta, et clamaverunt 
ad Dominum vehementer , et reversus est.... de via.... 
qui erat in manibus eoriem ,- dicenfiwm. 

^ Et pecudes transferendum superius ite, vircum- 
dederunt se cilicia homines et pecudes , uti. etlam in 
Vers. Áut.; nec propterea demendum komfnes post 


D verbum prociamaverunt, quod veltent Latinius eiGal- 


land. licet absit a Vers. Ant. 

" Cum Greco , μετανοήσει. Vers. Ant. Quis scit εἰ 
convertatur Deus, eu exhortetur, et. avertatur... et non 
pereantts? Aliest autem à Grieco exhortetter, 8t ἃ Lu- 
cifero. Sabat. legit hic : Quis scit si convertatur et 
ignoscat Deus, et revertatur eic. 

P Opera habet Sabat. Vers. Ant. Optra eorum, 
quia conversi sunt de.... et misertus est Dtus. super 
malitiam, quam locmtus fuerat wt faceret etc. 

4 (Quam legit Sabat. 

T Vers. ÀÁnt. Graudi, et confusus est : oravitque ad 
Dominum, εἰ ait.... isti... sermoncs mei.... in terra 
mea? propterea praoccupavi.... scio enim quod tu mi- 
sericors et miserator , patiens et multas miserationis , el 
agens panitentiam super maliliis. 


953 


PRO BANCTO ATHANASIO LIB. 1}. 


934 


lor et benevolus , patiens, et misericore , et poenitens in A in fide, ad agnoscenibum ΗΕ, et virilem resurrec- 


malignitatibus. Et infra: Et dixit Deus ad Jonam 
(Jon. 1,9) : Sivaldecontristatus es tu super cucurbitam, 
valde ^ coniristatus sum usque ad mortem. Et dizit 
Dominus : Tu pepercisti cucurbita b, in qua non labo- 
rasii, neque Wutkisti eam , quee sub nocte iihta esi ; el 
per noctem perit. Ego autem non parcam in Ninive ci- 
vitatem magnam , in qua habitant plus quam centum € 
viginti millia hominum , qui non sciverunt. dexteram 
aut sinistram 4? Et tuam , Constanti , operam mali- 
gnam si rejecisse te viderit Deus, si vias tuas per- 
ditas correctas perspexerit, et te in omnibus refor- 
matum esse viderit, mihi crede, quia in ingenti 
felicitate esse inter Dei famulos incipies. labes 
préleréa bealissimi Pauli apostoli exemplum , ne 


tionis ejus, et communicttionem passionum. ejus, co- 
oneratus. morte * ipsius, εἰ quo modo occurram ín re- 
surreclionem ejus ! ; que est a. mortuis; Sicut et jam 
dictum est, istum imitare, istum sequere , ul quia 
et illé faerat, qubd tu hiinc, loc est persecutor ec- 
elesip, negator unici Filii Dei, inveniaris sic ad 
conséquenda regna coelestia fuisse conversus a per- 
lidia ad fidem suscipiendam catholicam, sic te traus- 
itum fecisse de morte δὲ vitam. lilum etenim per 
ignorantiam θεῖ fuisse persecutum ecclesiam , adliuc 
accipe etiam Timotheo aperiente de semetipso : 
(I Tím. 1, 8.) Scimus παίθηι quoniam bona est * fex, 
si quis ea legitime utatur , sciens hoc quia justo lez uon 
esl. posila : injustis aulem , et inobedientibus , εἰ im- 


forte ut ille geras hzec per ignorantiam, quod enim B piis, et peccatoribus, el scetestis, et profanis, parhictdis 


mox tL te eolverteris ad unicum Dei Filium confi- 
tendum, veniam tuorum facinorum , ut illi , ita tibi 
sit tributurus : ipsum sequere, ipsius appreliende 
viam, ipsum Philippensibus loquentem audi , et 
quisnam fuerit ante agnitionem , ct quantam beati- 
tudidem posi üágoitionem consequi meébüérit, (Phil. 
nr, 4) Si quis autem. * putat se. fiduciam habere in 
carne , ego magis circumcisione octava die ἴ de ge- 
nere Israel, tribu Denjamin , Hebreus ex Hebreis , ee- 
cundum legem pharisaus , secundum zelum pérstquens 
ecclesiam , secundum justitiam qua in lege esl conver- 
gulus 5, cum essem sine querela, qug mihi fuerunt 
lucra , hec existimavi propter Christum detrimenig. 
Verumtamen 5 omnia arbitror detrimentum esse propter 


et mathicidis, homicidis, impudicis, niasculorim concu- 
bitoribus, plagiariis , nendacibus , perjuris , el si quid 
aliud sane doctrine adversatur , que est. secundum 
evangelium glorie beati Dei quod creditum est mihi. 
Et graiias ego εἰ qui confortavit we Chrisro 5 Jesu Do- 
sfo, irrod fidefem me distmavit, potens m. ministe- 
rikm g gri prius (ueram blasphem's , et persecutor , et 
injuriosus, sed misericordiam sum consecutus , quod 
Ignorüni Μποὺ In 9 incredulitate. Superabundavit autem 
gratià Doinii nostri cum fide εἰ dilectione , qua esl in 
Chrfsto Jesu. lia el tu. ex persecuture, ex injurioso 
et blasphemo beatus et vere Deo charissimus effici 
poteris , si ut Paulus beatus verum Dei Filium esse 
Jesum Christuin tredlderis, si semper illum cuin 


eminentiam scientie Christi Jesu Domininostri, propier C Patre regnasse ac regnaturum, hoc est, sine initio el 


quem omnia detrimenta ! passus sum, et arbitror ster- 
cora ut Christum [ucrifaciam , et inveniar in illo , non 
habens meam justitiam , que est ex lege, sed illam 
que per fidem Jesu ). Christi , que ex Deo est justitia 


* Et dixit, Valde etc. Latin. etGalland. quod süpp]. 
ex Greco et Vers. Ant. ac Vulgata. Vers. Ant. Et 
dixit Dominus Deus.... Vulde coniristaris tu &uper cu- 
curbità? ΕἸ ait : Valde contristor ego etc. 

5 Vers. Ant. Super cucurbita, pro Qua.... in nocte, 
el in nocte periit.... parcam Ninive civitatt mágné,etc. 

c Plusquam duodecim myriades virorum, qui igno- 
rant dexierum et sinistram suam, et pecora mulia ? 
Vers. Ant. 

4 Sabat. habet , qui nesciunt quid. sit inter dexte- 
ram aut sinistram. 

€ EL «ic δὲ. Grec, ex cod. Borne. alod Sabot. Vers. 
Ant. st quis alter, ctc. 

f Circumcisus octavo die, ez genere Israel; de fibw, 
eic. Sic legit Sabatier. 

€ Abest ἃ Vers. Ant. conversatus , et habet sime 
crimine pro shine quercia. 

h Vers. Ant. Vérumlamen οἱ arbitror.... 
menta.... Domini wei. 

i Omnia dumnum feci. τα. Aut. 

j Jesu omittit Vers. Ant. 

k Morti Vers. Ant. Conformatus morti. fatin. ex 
Grieco συμμορφούμενος. Singularis plane lectio : qua 
itidem occurrit in versionibus Latinis duorum codd. 
anliquissimoru.ai, Claromontani et Sangermanensis, 
Hujusce trauslatiouis fontem , quem ignoravit Mil- 
lius in l'rolegom. ad N. T. ἃ 776, Krusterus aperuit 
sub finem prafationis 4d. repetitam Millianam | edi- 
tionem. Nimirum inquit pro ev ὑμένος τῷ ὃ. 
ejr. ut legitur ἰὴ Greco textu hodierno Pbilip. iiu, 


detri- 


sine fine confessus fueris, si unam «elernitatem la- 
bere Patrem et Filium et Spiritem sanetum elaman- 
tibus sacris scripturis non restiteris ; si denique unam 
habere deitatem P Patrem ac Filium et Spiritum 


10. Codices Àlex. et Colbert. habent συμμορφιζξόμενος. 
Ex hac autem posteriore voce alia cortupta soni, af- 
finis συνφορτιξόμενος. orla. est, prout in codice Bor- 
neriano Grrco-Lat sic legitur : συνφαρτιξζόμενος, CO0- 
ueratus. Hiuc vero, subdit vir eruditus, persuasum 
habeo, τὸ συνφορτιζόμενος errori librariorup Graecorum 
tribuendum. (Qui quidem error cum exinde ud plures 
codices Grecos dimanassct, non mirum est Latinos in 
ejusmodi codices incidentes sium coonératus inde e[- 
formasse. Caeterum lianc lectionem esse ineptam ex 
verborum serie satis e&nsLat, uL arguit Wollius in 
suis Curis Peilélog. Εἰ Urit.'Tom. iv, p.111. Galland. 

! Ejus omittit Vers. Aut. 

m £st omittit Sabat. supra pag. 155. ubi hzc va- 
riant in ipso Lucifero : Et non obedientibus.... scele- 
ratis, optato homicidis. Vide ihi Vers. Ant, n. 4. 

^ Ut fh Grocó, Σριδτῷ etc. Véit. Ant. Confirma- 
vit me in Christo.... nostro. 

. 9? €um Graco, ἐν ἀπιστίᾳ. Vers. Ant. in increduli- 
tatem. 

p 3 Hein huic locutionem alibi Lucifer adhibet , 
ét in lib. de Non conven. cum laret. unam esse dei- 
tatem. Patris et Filii affirmat! ; quibus verbis summam 
esse unitatem, uc singularem substantie diviug probat 
Petavius ex Patribus Latinis, et ez ipsó Lücitéro in 
lib 4. de Trin. cap. 44, qui praterea. in lib. 8 cap. 8, 
dei:atem μονάδα esse , id ent feetirá m, ee nu- 
mericam wnitatem contirmat. vide, qu de but 
locutione (8 Preef;t. disseruimus. 


955 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


956 


sanctum credideris , crede mihi quod futurus sis in A queri cum diabolo et omnibus satellitibus ejus videre 


choro patriarcharum, prophetarum , apostolorum ac 
martyrum; alioquin tibi imputaturus , cuin te tor- 


ca»peris, cur has tam salubres admonitiones nostras 
despexeris. 


FLORENTII AD LUCIFERUM EP. CALARITANUM 
EPISTOLA. 


EPISTOLA. 
Domino benignissimo Lucifero Florentius. ὦ 
Nomine tuo codicem ἃ quidam domino et augusto 
nostro obtulit: hunc ad sanctitatem tuam perferri 


^ Librorum scilicet , quos Lucifer pro S. Athana- 
sio scripsit. Vide praefat. nostram. 

b |ta «ternitatis titulum arrogabat sibi impius 
(Constantius), quem Filio Dei imminuere non me- 
tuebat, Ariun defendens , cujus inter czteras blas- 
phemias una erat, fuisse tempus quando non erat Fi- 


mandavit , et cognoscere desiderat, si idem codex a 
te destinatus sit. Id ergo , quod iu fide veri est, per- 
scribere debebis, el codicem remittere, ut possit 


B cternitati ? ejus denuo offerri. 


lius. Papebrochius in tom. 4 Maii, Bolland. ad cap. 
9 Comment. Hist. de S. Lucifero. Hanc αἰωνίου, id 
est eterni appellationem Constantio. atiributam in 
l'ormula Sirmiensi anui 259, irridet etiam Athana- 
sius in libro de Synodis. 


LUCIFERI EPISCOPI CALARIT ANI 
AD FLORENTIUM 


EPISTOLA. 


EPISTOLA. 
Florentio Magistro Officiorum * Lucifer Episcopus. 


Codicis perlatorem quem memorat honorificentia 


tua nomine nieo adiisse imperatorem a mea fuisse 
destinatum mediocritate , ipsum quoque codicem ut 


es admonere dignatus sollicite inspectum, atque Bo. 


ἃ Summa dignitas in aula Imperatorum, qua Pa- 
latinis et Principis administris praeerat, pr:cipue 
vero legationes exterarum gentium tractabat. Vide 
Valesium in not. ad Ammiauum Marcellinum lib. 
96, cap. 5. Florentius hanc dignitatem adhuc gere- 
bat an. 560, ut testatur Ammianus lib. 90, cap. 9. 
et anno insequeuti ἃ Juliano Imperatore in exsilium 
conitrusus est in insulam Dalmatie Boas, scribit idem 
Aminianus lib. 22, cap. 3. 


( noso in rebus agenti » perferendum traditum , his 


formanda * fuit religiosa prudentia iuo, fili carissime. 
Jam τυ erit generositatis agnitum a me sine ulla 
cunctatione defendere. Nos etenim propitio Dco con- 
Ira ea qux in nostram parautur necem stare lazos , 
cum causas , cur tali 4 scripserim modo, discutere 
ca»perit , inveniet. 


b Agentes in rebus Magistratum Palatinum consti- 
tuebaut, cujus hoc etiam munus erat , ut per pro- 
vincias inquirerent, siquid in Principem nefarium 
consilium iniretur : et ideo Luciferi iibri Bonoso tra- 
diti. Vid. Vales. ad Anm. Marcell. lib. 15, cap. 5. 

€ Puto. informanda. Til. recie. Baronius ad an. 
οὔθ, num. 067, his informanda. 

4 Talia, Papebroch. loco cit. 


S. P. N. LUCIFERI 


EPISCOPI CALARITANI 


DE NON PARGENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS, 


AD CONSTANTIUM IMPERATOR t. M, 
LIBER UNUS, 


Superatum * te, Imperator, a Dei servis ex omni 


* Respicit hic Lucifer non solum quz a Catholicis 
piscopis gesta fuerant constantissime conira minas 
et dolos Coustanti:, atque Arianorum, quorum pars 
magua Lucifer fuit, sed etiam quie postea invictis 


cum conspexisses parte, dixisti passum te ac pati a 


animis gesserunt, qua libris in Constantium scriptis, 
qua fortiudine in tolerandis supplicii-, ac ipsa ponus 
mote, quam ut in hareticorum »enteotium concede- 
reut. Ait vero ex omni parie superatum Coustautium, 


951 


DE NON PARCENDO ΙΝ DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


958 


nobis contra monita sacrarum scripturarüm contu- A exarserit zelo devotionis incensus Phinces sacerdos, 


meliam : dicis nos insolentes exstitisse circa te, quem 
honorari decuerit. Si quisquam Dei cultorum peper- 
cit ἃ apostatis, sint vera qux dicis de nobis. Unde 
ordiamur, ut tu nunc a nobis corriperis, ita esse cor- 
reptos omnes erraticos per Dei cultores, quo probare 
possimus? unde? nisi a Mosis Dei servi actibus. Le- 
gimus in Exodo, ascendisse montem Mosen post 
testameutum sibi traditum, et plurimos interfecisse 
eorum propter idololatri:; reatum. διε, inquit, 
Moses * ad portas. casirorum, et dizit : Quis ad Domi- 
num paratus veniat ad me? Ei convenerunt ad eum om- 
ues filii Levi, el dixit eis : Ilec dicit Dominus Deus 
lsrael : Ponite unusquisque gladium suum in femore 
suo, el per.ransite, et revertiminia poria vsque ad 
poriam per castra, el occidite unusquisque fratrem 
suum, εἰ unusquisque propinquum suum, el unusquis- 


que proximum suum. Et fecerunt filii Levi, sicul dixit. 


eis Moses. Et ceciderunt de populo in illa die quasi tria 
millia hominum. Et dixit eis Moses : Implestis « hodie 
manus Domino tnusquisque in filio aut in frairedari in 
vobis benedictionem (Ex. xxxvi, 26). Sumus tihi coutu- 
meliosi ut fuit Moses populo insulso illi : neque illis pla- 
cebant illa qux dicebantur, autfiebant a Mose, quando 
jam delegissent non servire Deo, qui eos eripuisset 
de potestate Pharaonis, sed illi vitulo qvem illis fu- 
derat ignis : ita et tu jam non Deo mancipatus, sed 
Arii idololatrix, qui errasse arguaris, indigne fers, 
contumaces nos clamitas, dicis indignum uos circa 
le facinus perpetratos, ut imperatori Romani regni 
dicere audereius : Male, Constanti, (acis idololatriam 
introducere in ecclesiam. Moses primus prophetarum 
ille Deo amantissimus gladio est persecutus eos, quo- 
Tum te instituisti imitatorem, et ego contumax esse 
notor a te, quia dixerim Deum te dereliquisse, et 
idololatrie temet mancipasse? Adhuc filios Israel 
fornicatos clamat sacra scripturaiu filios Moabitarum, 
et quod vocati ab eis mauducaverint. immolata ido- 
lis, et eadam adorasse idola; contra quos quia ita 


quia neque Arianam blasphemiam proliteri, neque 
eum Arianis communicare, neque in AUfanasii dain- 
nationem subscribere se umquam passi sunt Catho- 
lici Antistites, qu:& tria in Mediolanensi Concilio, et 
ab ipsis przsertim Pontificis legatis extorquere vi 
omni conati fuerant Ariani. 

* [d est, non est apostatas insectatus, ut vel ad verum 
Dei culum redirent, vel ab lacessenda vera. religione 
desisterent. 

.b Moyses legit Sabat. et, Quis ad Dominum? ve- 
niat, elc. 

€ [ta legit Sabat. : Consecrastis hodie manus ves- 
tras.... in fratre suo, ul detur vobis benedictio; sed 
nosira edit. convenil in his cum Grac. ἐπληρώσατε, 
implevistis, et δοθῆναι ἐφ᾽ ὑμᾶς εὐλογίαν, dari iu vobis 
benedictionem. 

d [dololatras. Latin. 

* Vers. Ant. Seduzit furorem meum. 

! Propius ad Grac. ἐν τῷ ξηλῶσαί μον τὸν ζῆλον ἐν 
αὐτοῖς. Vers. Ànt. [n eo quod φηιμίαιις est zelum 
meum in illis. 

& [Jt non ἐξανέλουσα. Vatic. In veteri Cod. habetur, 
ut non ἐξανήλωσα, et alia manu in interlinea, occide- 
rem. Til. ta est in Graco, ἐξανήλωσα, consumsi, que 


PATROL, XIII. 


propterea vel maxime quod gladio idololatres4 media 
iu synagoga interemerit, adeo placuit Deo, ut sit 
scriptum ad hoc factum Dumini indignantis quie- 
visse iram, et ipsum nimio prxcipuum apud Domi- 
num effectum : Etlocutus est Dominus ad Mosen dicens: 
Phinees fiülius Eleazar filii Aaron sacerdotis compescuit 
* iram meam a filiis 1 srael, in ἴ eo quod zelatus est zelo 
in eis, ut & non occiderem filios Israel inzelo meo : ct b 
ecce dabo ei teslamenlum meum, testamentum pacis ei et 
semiui ejus cum ipsoin testamentum socerdolii eternum, 
quoniam 3 zelatus est. Deo suo, ct exoravit pro filiis 
Israel (Num. xxv, 10). Et tu nos arbitraris contu- 
maces quia tibi errauti vera dicamus? exis'iuas cum 
tibi displicemus non nos tunc Deo placere? Sed oro 


B te dicas, Con-tanti, qua auctoritate viam justorum 


C 


patriarcharum, proplietarum, apostolorum ac mar- 
Lyrum nos volueris deserere, οἱ comprehendere istam 
tuam novam, quam per Arium iustituerat diabolus. 
Numqvidnam somnio es admonitus el dictum est ad 
te, ne patiaris Christi nos tenere viam, quam tenue- 
runt Abel, Enoc, Noe, Melchisedech, Abraham, 
Isaac, ei Jacob, Joseph, Moses, Aaron, Jesus Nave, 
Job, Judices, et c:eteri reges, lioc est, David, Josa- 
phat, Ezechias, Josias, quam tenuerunt cuncti pro- 
phetz, apostoli, ac martyres, quam tenuerunt om- 
nes qui Deo inveniuntur placuisse? Si loc tibi à 
d:emonum dictum est principe, audi quid fieri Deus 
statuerit de te per gloriosum prophetam Moseu : Si 
autem surrexerit 1 in te propheta, aut somnium som- 
nians, el dederil. signum aut. prodigium, el. venerit k 
signa faciens aut prodigia, et dixerit ad Ie, dicens : 
Eamus et serviamus diis * alienis, quos nescitis; non 
audietis verbum prophete illius, aut somnianiis, quo- 
niam tentat Dominus Ὁ Deus vos videre, si diligatis Do- 
minum Deum vestrum ex toto corde vestro, el ex lota 
anima vestra : post Ὁ Dominum Deum vestrum obibiiis, 
et ipsum ? timebitis, et mandata ejus custodielis, et 
vocem ejus audietis, et illi apponemini : εἰ propheta 


vox corrupta est in Cod. Vatic. Vers. Ànt. et non 
consummavi. 

h Vers. Aut. Sicut dixi. Ecce ego do ei testamentum 
pacis, et erit illi et semini ejus post eum testamen- 
tum, eic. . 

i Vers. Ant. Propter quod emulatus est Deum suum, 
et non exoravil, ete. Lucifer cum Griveo : ἐξήλωσε τῷ 
Θεῷ αὐτοῦ, x«i ἐξιλάσατο, depropiliuvil, id est exo- 
ravit. 

j Resurrezerit legit Sabat. Vers. Aut. Si ipse pro- 
phetes exsurrexerit..... οἱ dederit tibi signum vel os- 
lentum. 

k Vers. Απὶ. Et evenerit, οἱ dixerit : Eamus etc. 
Gro:cus, πρός ce, ad te, ut Lucif. 

| Vers. Aul. Eamus..... diis aliis quos non scitis : 
ne audiatis sermonem.... aut somniatoris illius, quia 
etc. 

* Vers, Ànt. Dominus Deus vester, ut. sciat, si ez 
toto corde etc. timeatis Deum. Grwc. εἰδέναι, εἰ ἀγαπᾶτε 
[κύριον τὸν eX mss. Alex, εἰ Oxon.) Θεὸν ὑμῶν, ut 

ucif. 

n Vers, Ant. Post Deum etc. Grac. cum Lucif. 

? Vers. Ant. lHunc.... et precepta.... adjiciemini : 
propheles autem et somnialor, elc. 

3Q 


959 


LUCIFERI! EPISCOPI CALARITANI 


940 


ille, aut somnium * somnians illi Ὁ moriantur. Locuti A aut longe δ, ne velis ire cum illo, et ne audieris eum, 


e sunl. enim seducere vos a Domino Deo vestro (Deut. 
xii, 1). Cognoscis quid pati jussus sis? sive etenim 
te somnio dicas admonitum; sive te prophetam velis 
astruere nobis, inimicus Dei es, qui velis nos (idem 
apostolicam derelinquere, atque suscipere eam, qua 
negat unicum Dei Filium. !llos etenim cunctos, quos 
recitavi, propterea quod credentes fuerint in unicum 
Dei Filium, tantos ae tales effectos est clarum : si- 
quidem qui 4 non crediderit in. Filium, nec Patrem 
habeat : qui vero credit in Filium, et Patrem et Filium 
habeat (1 Joan.). {το cum vox sit beati Joannis, cum 
quo quia sit faciens chorus sanctorum apostolorum, 
omues utique debes intelligere, sicut crediderunt 
apostoli, quod sic ante fuissent credentes patriarche 


non parcel oculus tuus super eum, nec 5 salutabis ewm, 
nec celabis eum : annuntians annuntiabis de eo : mamu 
(ud erunt in eum in primis ad occidendum eum *, el 
manus populi tui im novissimo. Et lapidabitis illum, 
et morietur, quoniam quesiit absistere | a Domino Deo 
(uo (Deut xin, 6). Praeceptum * te interüci, quippe 
Deum me derelinquere invitantem, ignorans dicis, 
Contumeliam mihi facit Lucifer. Aut negabis te ad 
! idololatriam invitasse nos suscipiendam? Si censes 
negandum, convincent te expositiones ? gecta tua 
episcoporum, comblaspliemorum videlicet taorum; 
convincent te ^ libelli recitati 8 te, ac dati Romas 
episcopis etiam catholicis, ad hioc videlicet, ut omni 
in loco tua roborari posset blasphemia. Quas incur- 


atque prophel:ze, sie cuncti qui fidei merito honorati B reris errorum tenebras nou sentis? non conspicis quo 


esse noscantur. Neque enim poteris mihi probare, 
quia aliter crediderunt Abraham, Isaac, et Jacob, et 
aliter Joannes vel omnes coapostoli ejus. Si enim non 
ita crediderunt apostoli, ut crediderunt patriarchs, 
cur beatus Paulus omnes ad Abraham comprehendei- 
dam provocat fidem? Sed inquis : Ego te arguo eur 
insolens sis, cur contumeliosus * imperatori cxsliteris; 
et (u fidei causam retezis. Fidei itaque; ut probem 
te esse sacrilegum, ut probem tea via deorbitasse 
veritatis ; hiuc contiimmeliosus tibi videor, quia dicnm 
tibi descruisse te iter omnium Dei cultorum, atque 
cotpreliendi-se illam quam tenuerunt ae sunt. te- 
nentes lij, qui non Dco, sed phontasiz servierunt ac 
sunt servientes. De te itaque a Deo me recedere sua- 
denti accipe quid sanxerit fieri Deus per Mosen : Si 
autem rogaverit te (rater (uus ex. patre vel matre, aut 
filius tuus, aut filia tua, aut mulier, qua in gremio tuo 
est, aul amicus qui anima (ug pur est, clum dicens : 
Eamus εἴ serviamus diis ! alienis, quos nescis, nec 
patres Lui, ez diis nationum qua circa te aut prozime 


δ Cum Graco, ἐνύπνιον ἐνυπνιαζόμενος. Vers. Ant. 
somniator. 

b [lle moriatur, Latin. ex Graco, ἐγεῖνος ἀποθα- 
νεῖται. Vers. Ant. Hle morietur. 

e Vers, Àut. Locutus. est enim ad seducendum te a 
Domino Deo two. 

d Vers. Ànt. Qui. nega Filium, nec Filium nec pa- 
trem habet : et qui confietur Filium, et Filium et pa- 
trem habet. , 

e Editis praesertim libris pro S. Athanasio. 

f Sabat. legit : Deis alienis, quos nescis tu et patres 
tui : Vers. Ant. Deis aliis, quos non scis.... ex deis... 
qug circum (6 proxime sunt aut longe. 

& Ab ex'remo Lerrg usque ad exiremum terre, addit 
Latin. ex Graco; sed hec absunt a ms. Griec. Oxon. 
apu.I Sabat. 

b Vers. Ànt. Nec miseraberis. 

i Ut in Graeco, αὐτὸν καὶ at χεῖρες.... ἐπ᾽ ἐσχάτῳ. 
Vers. Ant. omiltit eum, ei, manus oninis populi in 
novissimis. 

j Quasivit avertere te. Vers. Ant. ᾿Αποστῆσαί σε. 
Grzc. 

k Prgceptum esse etc. Gallandius recte. 

! Quo noniine alterutrum ex hisce potest intelligi, 
aut epistolam, sive edietum catholicis prasertim 
Episcopis propositum Constantii nomine in Concilio 
Mediolanensi, ut eidem conira. Nieznam fldem ad- 
Serlberent; aut simpliciter Arianam heresim, cui 
tois viribus favit Constentius, dum vixit. 


possis perire modo? quando videas cur econtra di- 
vina fecerit munita Achar unus e populo, eur furto 
absiulisset ab lliericho ceriam partem vestis, ar« 
genti, aurique, sic fuerit multatus morte. Quid tibi 
sit futurum conspice, qui sis negans :eternam unici 
Filii Dei divinam majestatem, accipe quid cirea 
Achar fuerit celebratum ; et tandem consule tum 
saluti, redi ad Dei ecclesiam, ἃ qua te per Arianos 
abignvit ? coluber ille refuga, qui verterit Adam quo- 
que et Evam : Et erat, inquit | Dominus cum Jesu », 
el erat nemen ejus euper universam terram (Jos. vi, δ. 
Et neglexerunt filii Israel negligentia 4, et freudase- 
runi fraude de anathemate, εἰ indignatus est ira Do- 
minus filiis [srael. Et misit Jesus viros in Ge, qua est 


€ conjuncta Bethel, dicens : Considerate Ge. Et ascen- 


derunt viri, el consideraverunt Ge : el reversi suni ad 
Jesum, et dizerunt ad eum : Non ascendat omis po- 
pulus, sed duo wel tria millia virorum ascendant, et 
devastent civitatem, ne inducas illos " universum po- 
pulum : pauci enim sunt, Et ascenderunt cum illo fere 


πὶ Formulx nimirum fidei Arianz, quas annorum 
circiter novemdecim spatio ediderunt hujus sectze 
magistrl, ac patroni ; easque quatuordecim enomerat 
Petavius in lib. 1 de Trinit., cap. 9, quarum postrema 
Antiochize couscripta videtur anno 360; adeo vero 
inter se dissliniles, ac dissonx fuerunt, ut, dum iden. 
lidem novas cudentes iis ipsis rejectis, ac. damna'is, 
alias subjiciunt, veluti testamenta condentes, ut illis 
erprobrat Athanasius in Orat. 1adversus Arianos, risui 
se omnium objecerint, et conm'emptui; quod illorum om- 
nia decrela non ab aliis, sed ab ipsismet antiquata et 
rejecta, auctoribus stis sacrilegi mendacii et perfidie 
dedecus aspergunt , inquit laudato in loco Petavius 
num. 15. 

" De mente Luciferi hoc in loco, et utrum quz 
Constantius Rom: gesserit pro Arianis, an vero 
Sirmmiensem formulam an. 357, an Ariminensem, 
sive Acaciauam pulfticatam in Concilio Const :ntino- 
polltano sub exitium an. 359 et initium insequentis 
celebrato, vide, qu:e in Prof. dissernimus, et huc re- 
voca notam 6. subjectam pag. 54 (hic col. 90 not. b). 

^ Id est, a qua te abegit, et expulit coluber ille re- 
fuga, qui Adumum εἰ Evam seduzit ; ubi abigaril pro 
abegit usurpat. Ti. la Cerda et Cangius in Gloss. 

N Ita Grac. constanter. Sabat. legit Josue in Lu- 
cifer. 

4 Negligentla magna. Latin. ex Grzco, 

* Pro, ne ducas in illes omnem : sic sm- 
pissime inverti dictiones more Grescornm, quo fit 


941 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIDBUS LIBER UNUS. 


042 


tria. millia virorum, οἱ fugerunt a [acie virorum qui A mam, el ducentos siclos argenti, didragmam, et liqulam 


erant in Ge : et occiderunt ex ipsis viri Ge triginta sex 
viros, el persecuti sunt illos ἃ porta ^, et cóntribulave- 
runi illos iu proclivo, et expavit cor populi, et factum 
est ut aqua. Et conscidit Jesus vestimenta sua, et pro- 
cidit Jesus b in faciem ante Deum usque ad vesperum, 
ipse et seniores Israel, et miserunt pulverem super 
capiía sua, et dixit Jesus : Precor ^, Domine, ut quid 
transjecit puer. (uus populum istum Jordanem tradere 
eum Amorrlero, perdere nos ? δὶ mansimus in terra, 
commorali s.mus apud Jordanem. Et quid dicam, 
quod convertit lsrael. dorsum contra inimicum suum? 
el audiet Ghananaus, el omnes qui commorantur ter- 
tam ἃ, et circumibunt nos, et 6 contribulabumt mos a 
terra : et quid facias, women tuum. magnum? Et dizi 


unam auream quinquaginta didragmarum; et concupivi 
eam k, et sustuli, et ecce hac abscondita sunt in taber» 
naculo meo, et argentum. absconsuwm est. sub ipsis. Et 
misit Jesus nuncios, et cucurrerunt. in. tabernaculum, 
et hec erant abscondita in tabernaculo, et argentum eub 
ipsis : et tulerunt ea. de tabernaculo, et attulerunt ad 
Jesum, et ad. seniores 1srael, et posuerunt ea ante 
Deum. Et ! apprehenderunt. Achar filium Charmi, et 
perduxerunt in. vallem Achar 9, ei filios ejus et filiae, 
et vitulos ejus, et sabjunctoria ejus, el oves ejus, et ta- 
bernaculum — ejus, et omnia quo erant ejus : et 
omnis lsrael cum eo eral, ei perduzerum eos in 
Mecachor.] Εἰ dixit Jesus αὐ Achar : Quid. exter- 
winasii nos? Disperdat te Dominus sicat hodierna 


Dominus ad Jesum : Surge, ut quid tu. procidisti in fy die. Et lepidaverunt *^. eum omnis lerael lapidibus, 


[aciem tuam? Peccavit populus, et trensgressus esi Les- 
lamenium meum quod disposui ad eos, et furati sunt 
de anathemale, et miserunt. ἴ in vasa sua. Non pote- 
rum filii Israel resistere contra faciem inimicorum suo- 
rum, dorsa converlent in conspectu. inimicorum, quia 
[facti sunt anathema. Non ero ultra vobiscum, nisi abs- 
tuleritis anathema ez vobis ipsis. Surge, sanctifica po- 
pulum, et dic € : Sanctificelur in crastinum. Hec enim 
dicit Dominus Deus Israel: Anathema est. inter vos, 
mon poteritis resistese contra inimicos vestros usque 
dum anferatis anathema ez vobis ipsis. Et convenite 
mane omnes per (ribus ^, et erit tribus que ostensa 
fueril mana per. Deum, -adducite »er plebes, plebem 
quam ostenderit Dominus offerte per virum, et quisquis 


etimpeauerunt super illum congesium lapidum magnum. 
Kt cessaoii Dominusabindignatione ira eua (Jos.vn, 1). 
Considera, Constanti, quali sis periturus exemplo, 
pisi tibi provideris tu, quas sis in seternum daturus 
poenas. Achar propter pravaricationem mandatorum 
talia est consecutus ; tu qualia mereris hiue intelligi 
datur, quod sis apostata. Si ille etenim quia habuerit 
de anathemate, tanto est punitus exitio, quanto ma- 
gis tu sine dubio punieris gravius, qui fueris factus 
anathema negando Dei Filium! ln eo nos scelesti 
apud te, in eo superbi ac pervicaces, in eo petu- 
Jantes, quia dicamus tibi, Saerilegimm fecisti, wnici 
filii Dei existendo negator ; quia dicamus, Consule tibi, 
eripe animam (uam de laqueis. diaboli. Quid novi fa- 


ostensus [uerit per Dominum, cremabitur igni, et omnia C cimus episcopi, si ttbi ea dicamus, qua tu mereris 


que suni ejua, quia transgressus est Lestamenium Do- 
mini, εἰ fecit iniquitatem in Ierael.. Et vigilavit Jesus 
mane, el obinlit populum per tribus, ei ostensa est tri- 
bus Juda: et oblati sunt per plebes, et ostensa cat plebs 
Zara : ei obtulit plebem Zare per domus, «i ostensa 
ust Domus Jambri ! : el obluta est domus per viros, et 
Ds4ensus esi Achar 1 lius Charmi filii Jambri. Et dixit 
Jesus ad Achar: Da honerem hodie Domino" Deo ἢ.- 
gael, et da cenfessionem, et indica mihi quid feceris, et 
ne celaveris me. Et respendit Achar ad Jesum, et dizit: 
Vere peecavi ante conspectum Domini Dei Jsrael, ta- 
liter ei taliter feci : vidi in preda vestem variam opti- 


ut obscurior et rudior appareat. Til. et la Cerd. Sed D 


melius corrigunt, ne inducas illuc, Latin. et Sabat. 
ex Graco. 

* Usque ad Sebarim, addit Latin. ex Vulg. 

b Jesus omittitur a Sabat., sed est iu Graco. 

€ Aliter legit Sabat. in Lucif. Heu, Domine Deus, 
qid voluisti traducere populum istum Jordanem flu- 
xium, ut iaderes nos in manus Amorrhai, et perderes? 
.eum Gr:»co tamen nostra conveniunt: Δέομαι, Κύριε, 
ἑνατί διεθίθασεν ὁ παῖς σου τὸν λαὸν τοῦτον τὸν Ἰορδάνην 
παραδοῦναι αὐτὸν τῷ ᾿Αμοῤῥαίῳ ἀπολέσαι ἡμᾶς ; tum 
SBabat. utinam ut cepimus, mansissemus trans Jorda- 
nem : quie in Graeco propius ad noslra : Kal εἰ χατε- 
. μείναμεν, xxl κατωκίσθημεν παρὰ τὸν Ἰορδάνην, al. πέ- 
ραν τοῦ Ἰορδάνου. E 

4 Ex Greco, τὴν γῆν. Apud Sabat. in terra. 

* Apud Sabot. Ei delebunt nomen nosirum de terra ; 
et quid [acies nomini iue magne? Grec. fee ut in 
nostra edit. καὶ ἐχτρίψουσιν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς γᾶς" x«i τί 
κοουήσεις τὸ ὄνομά σὸν τὸ μέγα; 


audire? eum inveniamus illum sanctissimum Samuel 
Dei sacerdotem hec dixisse ad Saul regem, qua 
infra leciurus es: Dolores ei gemitus ad te adducen- 
tur ?. Pro quibus nullius momenti fecisti verbum Do- 
mini, nullius momenti te faciet Dominus we regnes 
(1 Reg. xv, 25). Et. ieruin : Quoniam P nullius mo- 
menti fecisti vwérbum Domini, ἐξ ad nihilum rediget té 
Deus, ne sis rex super Israel (I&id. 20). Et iufra : 
Disrumpet 4 Dominus regnum tuum ex Israel de manu 
ἐπα hodie, et debit illud proximo (wo meliori te 
(Ibid. 28). Si hac ille dixit ad Saul, propterea quod 
Domini precepta praierierii, cgr moe putas nom 


f Sabat. Et absconderunt inter vasa sua. 

€ Dic eis : Sanctificamini in crastinum, apud Sabat. 
Eis abest a Gr:co. 

h T'ribus vestras, ut in Grec. quibusdam. Sabat. 

i Zambri. Latin. ut in Hexapl. cum asteriseo. 

| lta in. Graec. Oxon. "A ap υἱὸς Xappi. Áchan est 
apud Sabat. constanter. Áchar veram esse hujus no- 
miuis pronunciationem probat Cotelerius lib. n 
Constit. Apostolic. cap. 10. 

k Ea. Latin. ut in Grzco. 

1 Et omittit Salat. 

m Achor liabet idein Sabat. 

n Sabat. lapidavit, et, acervum lapidum; Graec. in 
plural. ἐλιθούολχσαν. 

* Iu. lib. de Reg. Apost. vertitur, addsaisii ; hic 
convenit cum vers. Ms. Floriac. apud Sabat. 

P Vers. Ant. Quia sprevisti verbum Doniini, et sper- 
net te Dominus. 

4 Eadem vide iu lib. de Reg. Ápest. pag. $5 (hic 
€el. 198). 


915 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


944 


libera voce dicere potuisse te esse sacrilegum, qui A illius misit 4 ad auferendum caput meum (IV Reg. 


nisi couverteris temet ad Deum, quod sit te ad nihi- 
lum redacturus? Si non te fuissemus hortati, si non 
ad satisfactionem provocaremus, merito diceres odiri 
te a nobis. Aut cum audias nos dicere, Panitere, im- 
perator, corrige vias tuas, ut. misericordie invenias 
locum, arbitror considerare te oportuisse, quod enim 
diligaris ἃ nobis, amaris a nobis; et iu in eo nos 
exsecraris; cur maneamus in fide apostolica, reddis 
mala pro bonis. Non miramur, si vos, ex quo rece- 
ditis a Dei voluntate, et facere non desinitis deside- 
rium diaboli, bene vobis fleri poscentibus Deum 
atque cupientibus reprzesentetis mala; quandoqui- 
dem sit vobis iusitum male agere, quippe qui a bono 
ad malum feceritis transitum, loc est ad diabolum. 


vi, 32), merito ut reum me injuriarum peteres. 
Spiritu sancto plenus propheta homicida filium vo- 
cavit regem Israel, hoc est filium disboli, non quia 
patrem illius carnalein dixisset homicidam, sed dia- 
bolum, cujus se filium esse, ut tu nunc te actibus 
tuis aperis, et ille se esse monstrabat Dei perse- 
quendo servos, prophetas illius clementize interfi- 
cere audendo. Omnia hzc ut faciatis, diabolus vestra 
instigat corda. Quod ita esse accipe Dominum dicen- 
tem Jud:eis in Evangelio : Vos * de diabolo patr 
nali estis, et concupiscentias Patris vestri facere vul- 
tis : ille enim homicida fuit ab initio (Joam. viu, 44). 
Propheta inquam Domini plenus Spiritu sancto re- 
gem Israel homicidze fllium vocat, hoc est diaboli, 


Si nos tu persequeris diligentes te, omnia tibi summa B et uos arbitraris contumeliain tibi facere, quia dica- 


cupientes provenire, non magnum nec novum, 
quando et istum Samuel prophetam atque sacerdo- 
tem Domini Saul fuerit persecutus. Persequebatur 
eum, per quem el in regem unctus fuerat, el cujus 
preces ad Dominum jugi obsecratione dirigebantur 
pro incolumitate utique istius persecutoris. Si nobis 
non credis dolere nobis sacerdotibus Dei pro te, 
propierea quod tantas hauseris errorum tenebras, 
quod sic temet sis maciaus, Deo dicenti crede ad 
Samuel propter Saul : Usquequo * luges tu in Saul ? 
Ecce cgo ezpello illum πὸ regnet. super Israel 
(1 Heg. xvi, 1). Et supra : Et factum b est verbum Do- 
mini ad. Samuel, dicens : Penitet me quod constitue- 
rim regem Saul, quoniamaversus est a me, el verba mea 


mus te esse iuterfectorem servorum Dei, esse carnif- 
cem corporum nostrorum, esse te totius cogitatiouis 
virum injustitis, destructorem religionis, nega- 
torem unici Filii Dei? Qus te facere cernimus, hzc 
dicimus f; quod es, hoc te esse clamamus. Dicis 
nos petulanites, quoniam quidem quod est tibi dica- 
mus. Dicas velim, unde meruerit a Domino talia 8- 
dire rex Israel? Eapropter quod fecisti bona coram me, 
et. fecisti secundum cor meum, et secundum animam 
meam, domui Achab : filii tui quarta progerie sede- 
bunt tibi in throno Jsrael(IV Reg. x, 50). Dic, inquam, 
cur h:ec audire ἃ Deo meruerit? quia pepercerit 
Dei inimicis? an quia eos quam acerrime fuerit 
etiam gladio persecutus? an quia interfecerit filium 


non statuit. Et. contristatus est Samuel ei clamavit ad C Achab idololatram et quadraginta ejus filios? Jezabe- 


Dominum tota nocte et ante li cem (Ibid. xv, 10). Cum 
hxc propter Saul regis incolumitatem Samuel $a- 
cerdus egerit, tainen Saul postea persequebatur Sa- 
muelem, nec cognoscens miser, quod proplietam 
atque sacerdotein persequeretur Domini: ita et tu 
ignorans quid faciens sis, persequeris nos, qui te 
placere Deo cupiamus, et amas eos qui secum te ad 
velernaim mortem trahant, ad perpetuam Domini of- 
fensam : indignaris cur vera audias, cum videas Sa- 
inuel sacerdotein. Domini non adulatum € regi aai- 
mum. Quid decuerat aliud pracessores nostros, aliud 
nos agere ? Cur tibi vera dicamus, superbi tibi vide- 
mur. Quid a nobis audisti? nempe quod homicida 
sis : si mentimur, tune contumeliosi, tunc. superbi 
recte dicimur ἃ te : si vero rei dicamus veram, non 
summus contumeliosi, sed hi, qui imitemur illos, qui 
commissis sibi nou adulando, sed eos salubriter prze- 
monendo, Dei effici merueriut dilectissimi. Ad Ileli- 
seum interliciendum prophetam ut rex misit Israel, 
si minime legisses dixisse Ilcliseum ad eos, qui se- 
cum fuissent, Si vidistis, quoniam filius homicide 

& Quousque liabet ibidem Lucifer pro usquequo. 

b Eadem vide in lib. eodein pag. δὲ (hic col. 797), 
ubi Samuelem pro Samuel, et ad Deum pro ad Do- 
minum. Sic quoque verba postrema iuterpunguntur : 
To.a nocte: et ante lucem. 

e Locus corruptus, inquit Til. quem ita corrigit 
Latin. adulatum regi. An numquid eic. sed non abhior- 


reut bujusmodilocutiouesa stylo Luciferi : hec autem 
retineri potest, si ita legas; non adulatum esse animum 


lem quoque reginam quodexstinctam projecerit cani- 
bus, omuesque servos Baal cum omnibus sacerdoti- 
bus et prophetis confusionis ore exstinxerit gladii, 
quod simulacra destruxerit, placet Deo. Nos quid 
agere circa te decuerat, ne nos contumelie desi- 
guares reos te circá, quem Achab εἰ Jezibel 
vias tenentem videmus? non est novum quod 
agis facere contra Deum, impugnare ejus do- 
mum, persequi ejus autisliles 605, per quos 16 


" mouet ut tibi consulas, ut dum est locus ρα" 


nirentiz, teniet tralias a malo. Fuerunt tibi ante te in 
sacrilegio similes sic idolis servientes derelicto Deo 
patrum suorum. In libro secundo Paralipomenon 
Amasiam 5 regem Jud: commonitum a Deo per 
prophetam , ne ex flliis Israel, quos centum miilli- 
bus b talentis argenti conduxerat, secum fuissent 
profecti ad bellum, propterea videlicet quod Deus 
dereliquisset Israel, quoniam quidem dereliquissent 
Deum, eti idolis serviissent : obtemperavit rer 
prophete verbis, credidit Dei fuisse comminatio- 
nem. 
regi, pro animo regis. Gallandius assentitur Latinio. 

d Vers. Ant. Auferre caput meum. 

* Eadem videin lib. pro S. Athan. pag. 118 et not.i 
(hic col. 884, et no . * col. 885). 

f Hoc dicimus, cum Latin. Hoc didicimus. Til. 

€ Subjice legimus cum Galland. 


h Millibus demitur a Latin. ex Vulg., 9 Paralip. 
xxv, 9, et Greco. 


915 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


946 


Quid ^ hic facit? Posteaquam adversarios suos sub- A tace ne flagelleris. Nou est a nobis primum factum, sl 


igit, eorumdem idola tollenda, atque ad regnum 
suum transferenda putavit, et ipsa adorauda; cui quia 
dixerit ille Dei homo, non bene illum egisse, ut 
Deum derelinquens idola coleret gentium, fortiter 
est Domini prophetam iste rex persecutus. Conspicis, 
quod in vobis conversis in apostasiam semper unus 
fuerit auimus ad persequendos eos, qui vobis bene 
veliut.. Et facium est , dicit scriptura sancta , postea- 
quam venit Ámasias percutere 1dumeam , et. attulit 
inde deos montis Seir , et statuit eos sibi in deos, et in 
couspectu eorum adorabat , et ipse eis immolabat. Et 
facta est super Ὁ eum ira Domini in Amasiam , et mi- 
iit ad. eum prophetam. Baneam, dixitque. ei Baneas : 
Quid quasisti deos populi , qui non liberaverunt poyu- 
lum suum de manu (ua? Et (actum est, ut loqueretur ei, 
dizit ad eum : Numquid consiliarium regis dedi te? cave* 
tibi ne flagelleris (11 Paralip. xxv,14,seq.). Vides, Con- 
gtanti, quam amentes efficiamini, postea quam placue- 
rit vobis diabolo vivereservientes, posteaquam placue-. 
rit vobis nescire Deum totum potentem, posteaquam 
elegeritis vobis in contumeliam Dei vos oportere sta- 
tuere idololatriam. Ut enim ille dixit : Nunquid in 4 
consiliarium regis dedi te? cave tibi me flagelleris 
(1b. 16); ita et tu: Numquid vos mihi consiliarios elegi, 
dicis, utnon prout mihi placitum est geram , ut non 
hanc teneam viam quam tenuerit Arius? Nec conspicis 
quo exemplo interierit Arius? quomodo in eum fuit * 
vindicatum divinitus? Iujterea, quia dicis nos tibi 
esse contumeliosos, vide hunc Dei hominem non 


dicamus tibi erranti, ordinationi Dei resistenti , 
novas vias constituere laboranti : Male facis non ire 
per vium , per quam omues Dei cultores ad. celestia 
regna pervenerunt. Legisti Oziam 5 regem jurgatum 
a sacerdotibus Domini , cur illicita fuisset ausus ge- 
rere: Et intravit, inquit Scriptura, in templum 
Domini incensum ponere super altare : et intravit post 
eum Ozias ^ sacerdos , et cum ipso sacerdotes Domini 
triginta i filii virtutis, et. surrexerunt. super Odiam 
regem : et dixerunt ei : Non licet. tibi Odia incendere 
Domino, sed sacerdotibus filiis Aaron, qui sanctificat. 
sunt ut incendant. Exi de sanctis , quoniam recessisti 
a Domino, etnon erit tibi istud in honorea Domino Deo 
(Ib. xxvi, 16, seq.). D:ciscontumeliosos illi? fuissere- 


B gi Domini sacerdotes, necne? Si nec dum fuerunt con- 


tumeliosi, nec nos tibi videamur, quandoquidem simi- 
lia audias a nobis quz audierit et ille : Non licet tibi, : 
Constanti : Ariano cum Dei convenire populo. Non licet 
tibi idololatrig Ariane heresis auctori , negalori unici 
Filii Deide Dei sacerdotibus judicare, sacrilego fingens 
te Christianum cum sis Antichristi precursor. Non erit 
tibi bonum , ut Dei tollens sacerdotes ordines ! adver- 
sarios ejus , collegas scilicet sacrilegii. tui. Cum hec 
audis, irasceris nobis : iratus est et illis tunc sacer- 
dotibus Domini Odias rex: sed adverte illos Deo 
dicatos perpetuum slatus sui tenuisse honorem, 
Odiam vero ad opprohrium sempiternum leprg 
confestim varietate maculatum. Et iratus est, iuquit, 
Odias , et in manu ejus erat altare ^, ut. incenderet ín 


pepercisse consacrilego tuo illi regi , sed posteaquam C ara: et lepra apparuit in fronte ejus in conspectusacer- 


dictumest ei, Tacene flagelleris (1b.), dixisse ad ilum : 
Scio ego quoniam Dominus Deus disperdet te, qui fecisti 
istud , εἰ non obaudisti consilium meum. lu qua re 
nos sentis contumeliosos ? nempe quia dicimus tibi: 
Nos scimus , quod enim, nisi tibi provideris ut conver- 
taris αὐ Deum, sit [6 Dominus ad. &teruam. penam 
damnaturus (fbid.).Hxc est contumelia, haecomuisin- 
juria, quia tibi dicatur per Dei antistites, in eternum te 
interiturum , nisi cotrexeris vias tuas. Non credidit 
ille rex homini Dei. Quid statim ei acciderit, dicit 
sancla scriptura sic : Et in tempore, quo discessit 
Amasias a. Domino, insurrexerunt ad eum insurrec- 
tione. Et fugit ab Hierusalem in Lachis, et interfecerunt 
eum in Luchis (Ibid.21).Sicet te malorum tuorum facta 
potuerunt conservare, tueri, ac defendere, quomodo 
et illum , qui dixit homini Dei pro salute ipsius lo- 
quenti : Numquid consiliariun (e regi constitui. [ἢ 


* [ta cum Latin. recte. Legebatur antea, quia hic 
(acit , etc. 
b Super eum demit Latin. , abest et a Grzco. 
* Legit tace paulo inferius idem Lucifer; sed ap- 
tius cave tibi. , Grec. πρόσεχε. 
d In omittit supra idem Lucifer, et paulo infra. 
e Fuerit, Votic. 
f Dedi habet supra idem Lucifer pro constitui. 
€ Librarius hec immutavit : vetus enim codex 
legit Odiam regem , et Oziam sacerdotem appellat 
ro Azaria, Til. Odiam; Vatie. et Latin. Odias is est, 
hui in Vulg. O£ias rex. 
à Idem qui A4arias in Vulg: 


dotum in domo Domini (lbid. 19). Hiec ita sunt, et ar- 
bitraris te contumacem pr:evarieatorem non trahere 
offensam apud eum , qui nos su: claritudini perpe- 
-&uo praceperit sacerdotii reprzsentare officia? Qua 
ista nostra, Constanti, superbia est, quive arro- 
gantia? si , quia te videamus morbidum esse , pesti- 
ferum , quippe Arianum, elephantiam in te esse, 
quia istam consideremus illam quam Arius habuerit, 
quod urgeamus te secedere e populo Dei, sicut illi 
sacerdotes Domini Odiam de templo compulerint 
egredi, quia te ita. cogamus dare Deo honorem. Si 
enim Odiam Dei sacerdotes idcirco pellebant ex aula 
Dei , quia meminissent divinitus preceptum, lepro- 
808 ante expiotionem ingredi temp!um prohibitos, 
quanto magis nos digne te, conspice ? , ex ecclesia 
pellere Cliristi , de domo Domini , quia non sit lici- 
tum hireticum convenire cum catholicis, insanum 


i t xxx, Latin. ex Greco. 

$ Illos, Latin. ] 

k Sacrilegus. ld. Sacrilego fingere, melius. —— 

| Hxc de Episcopis Arianis, quos Constantius 
Catholicis Ecclesiis przefici jusserat ; uti jam dictum 
in libris snperioribus. ἊΣ . 

m (Contendit Galland. in Graeco Luciferi exemplari 
mendose scriptum fuisse θυσιαστήριον, allare, pro 
θυμιατήριον, thuribulum , ui ferunt Septuaginta; sed 
forie sensus est , manibus tenebat altare ; et idein ha- 
bet S:bat. 

1h Ára sua , Vatic. 

* Conspicit , Latin. 


947 LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 949 
cum sanis, plenum immondis spiritibus cum eis, in A tres nostri verba libri hujus secundum omnia scripta «t 


quibus inhabitat spiritus Dei! Qu: hx»e contumelia 
est , $i sacerdotes Domini zelo eo accensi , quo sunt 
semper pradecessores nostri , tibi dicimus qux nos- 
trt? conducant ac tug. saluti? Petulans est, inquis, 
Lucifer. llinc petulans, quia te urgeam elephantiara 
rejicere Arii, atque per hanc, quam pr:edicaverunt 
apostoli beatissimi fidem, quamque nos sumus (ut 
cernis) tenentes, tuze menti es ^ adeptus sospitatem, 
teque totum ereptum e laqueis diaboli temet in zter- 
num gaudeas Deo quaesitum. Tu, qui nos ingentis 
supercilii esse flagitas, invenisti scriptum , quod ἢ 
Josias rex Jud: de consacrilegis fecerit tuis , de ta- 
libus qualis tu esse hodie conspiceris , quomodo eo- 
rum quampluriinos etiam post mortem fuerit perse- 


facerent. Et abiit Elchias sacerdos et Acicaws 1 , et Se- 
phan , et doas ad Oldam prophetissam , wzorem Selle 
filii Tacuellarum 5 , vestis custodem , et ipsa habitabet 
in Jerusalem : et loculi sunt ad eam secwndum hec. 
Et dixil eis : Hec dicit Dominus Deus Israel , viro ^ 
qui misit vos ad me , dicit Dominus : Ecce adducam 
mala super hunc locum , et super iuhabitantes in oum , 
secundum omnia verba libri hujus quam legit rex Juda; 
pro quibus dereliquerunt me , et intenderunt diis olie- 
nis, el exacerbaverunt me in operibus manuum aua. 
rum : et incensa est ira mea in hoc loco, et nou ezstin- 
guetur. ΕἸ ad regem Juda qui misit vos , ut quereretis 
a Domino, hec dicetis : Hac dicit Dominus Deus 
Israel : Verba mea que audisii et reveritus es. a facie 


cutus, o$83 eorumdem ignibus cousumens. Sed « B mea , quia audisti que loquutus sum in locum i istum, 


illum decuit regem tanto zelo persequi Dei hostes ; 
nos episcopos , nos Dei sacerdotes iudignum fuerat 
tibi resistere, idololatriam introducenti in eccle- 
siam ; ille gladio interfecit consacrilegos tuos , reli- 
quias etiam olim sepultas est persecutus, cupiens 
cultor inveniri Dei fidelissimus; noa contra nec 
verbo tibi resistere oportuerat, tibi Dei ininici ami- 
co, tibi omnium carissimo iu apostasiam converso- 
rum angelorum 4, tibi qui factus es per hanc blas- 
phemiam tuam Deo inimicus. Accipe igitur in quarto 
Regnorum libro, qu:e propter illa, qux circa coim- 
mundos [108 gesseri( Josins servus Domini rex 
Juda 6, adeptus fuerit ; et tandem de*ine de nobis 
dicere , Superbi sunt atque contumeliosi. Fecit, inquit, 


et inhabitantes in i illum, fieri in * eremo, et in male- 
dictionem ; el scidisti vestimenta tua , et. plorasti amie 
conspectum meum , et ego audivi , dixit Dominus virts- 
tum : propter hoc ego abduco ! te apud patres (nos, οἱ 
adaugeris in pace , el "^ videbunt oculi tui omnia mala 
qu& ego induco " in locum istum , et super inhabitantes 
in ? illo. ΕἸ respondit regi verbum , et misit rez Josias, 
et collegit ad se omnes presbyteros Juda. in Jerusalem 
(18. xxii, 1) et ascendit rex ad Dominum, et omnes piri 
Juda, et sacerdotes, et levitee, et omnis populusa pusillo 
usque ad majorem : et legit rez in auribus populi omnia 
verba libri lestamenti, qui inventus est in domo Domini, 
Et s:etit rex ad columnam, ei disposuit testamentum 
quod » inventum in domo Domini ante conspectum Do- 


quod rectum est ante conspectim Domini , et ambulavit C mini, ire 4 post Dominum, el observare mandata ejus, et 


in via patris sui David , et non declinuvit dextra aut sinis- 
tra (IN Reg. xxii, 2). lem iufra, posteaquam domos 
readificavit Domini, et sacerdos misisset legis librum 
ad regem : Et fuctum est, cuu audissel rez verba libri 
legis, conscidil vestimenta sua (1b.11):e1 mandavit rex 
Hlelchie sacerdoti, et Alchine filio J osap'iat, et Achiliee 
filio Melchie , e Sapham scribu, οἱ Joas [ilio regis, 
dicens : Quarrite a Domino pro me ei pro omnibus Juda 
de verbis libri hujus inventi , quoniam magna ira Do- 
mini accensa est in nobis, quoniam non audierunt pa- 


4 Tua mentis adeptum. ld. Reclius ita censeo cor- 
rigendum , ἐν mentis adeptus , ut sensus. sit ; atque 


ut per hanc fidem..... tue mentis adeptus sospitatem, 
teque totum ereptus..... gaudeas, etc. 
b Quid.ld. 


« Si. d. 

4 Quo nomine Episcopos innuit, qui a Fide Niczena 
desciverant : lta. Joannes Apost. in. Apocalypsi hoc 
honoris ac dignitatis nomine Episcopos donat : atta- 
men et Angelos apostatas , id est. Daones forte hic 
intelligit. 

* Juda. Latin. 

Y ; lta Grxc. ᾿Αχικὰμ. Sabat, legit. Ahican , ut in 
ulg. 

« Gallandius corrigit ex Graco Alex. Cod. Filii 
Thecwe , filii Áras , eic. 

h Dicite viro, qui misit vos ad me : H«c dicit. Sabat. 

i Ut in Gr:co, ἐπὶ τὸν τόπον τοῦτον, Vatic, et 
BSabat. , 1n loco isto. 

| In illo. Sabat. 

k Pn stuporem. ld. 

| Apud Sabet., Ego colligam.... et colligeris ad 


testificationes, et precepta ejus in loto corde ejus τὶ, 
et tota anima, slatuere omnia verba testamenti istius 
scripta in libro isto. Et transivit omnis populas in tes- 
tamentum, quod disposuit rex ex libro. Et man- 
duvit rez Helchie sacerdoti magno , et. sacerdo:ibus 
secundariis , εἰ custodientibus  ephod , wi  ejice- 
rent de domo Domini omnia vas qum fecit 
ad Baal ei Asera 5, el omui militig celi : et 
combussit illa foras extra Jerusalem in * incendio riw 
Cedron. Et sumpsit cineres illorum, et eparsit in rivum, 


sepulcrum (uum in. pace , et non videbunt , ete. Gal- 
latdius corrigit, adduco te ; sed retinendum abduco; 
id est , abduco te e loco afflictionis ad patres twos. 

m (Gallandius adjicit non ex Grasco, cum Sabat. 

Ὁ Cum Grzco , ἐπάγω, Sabat. , iuducam. 

9 [n illum. Vatic. 

P Quod inventum est. 1d. cum Sabat. 

4 Τοῦ πορεύεσθαι, in Gr:eco. Ut irent... et obser- 
varent, cic. , apud Sabat. Hic, ut szpe alias, litterze 
inhzret Lucifer. Galland. 

τ Corde suo. ... Statuerent. Sabat. 

* Haud mendose, ut notat Gallandius. AsAerah 
Sidoniorum numen aliquod fuisse probat Seldenus 
syntagm. 2, cap. 2, de Diis Syrig; idque conür- 
mat Beyerus in additamentis ad librum Seldeni; 
vel Asherah simulacra lignea significat, Astho- 
reth Sidonio numini dicata, uti ibidem Seldenus 
jpse animadvertit. Mendum orthographicum solum- 
modo inest, et Asherah vel Ashera scribendum. 

* In conralle Cedron. Sabat. [uq incendio £z 

vera 


recte legitur, bs loco, ubi mortgorum ca 
cremabantur. Galland, 


949 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


950 


el abiit in Bethel. Et combussit sacerdotes quos consti- A polluit illud secundum verbum quod locutus est homo 


Iuerant reges Jude ^, ut incenderent excelsis civitatum 
Juda, et circa Jerusalem, incendebani Baali, et soli, ei 
iunc, et omni militi celi. Et extulerunt de domo Do- 
mini foras exira Jerusalem in b rivum Cedron, et exto- 
nuavit. cinerem, eb. projecil in monumentum. filorum 
plebis : et extrozit filios illorum, qui erant in domo 
Domini, quorum mulieres officiabantur ibi ad. stoías ; 
εἰ introduxit omnes sacerdotes. ez civitatibus Juda, et 
coinquinavit sancta, ubi incendebani sacerdofes Agabae 
* usque de Rasube ; et de:raxit excelaos illorum. Et in- 
fra : Εἰ coinquinavjt Phem ἃ quod. eret ia Cepenam (IV 
Reg. xxin , 10), quoniam perduxerant * quisque filium 
suum et filiam suam in igne Moloch : posuerant ! reges 
Juda soliab introitu domus € Domini ad pasiorium,quos 
posuit tres equos, b qui in Faradin et fontem solis com- 
bussit in igne in domo domus, quam edificaverant reges 
Israel excelso illi Baal, et omni militig codi : et sacraria 
i erant supra edificia superiorum, Achas qua fecerit 
rez Juda, ei sacraria qu& fecit Manasses in. duobus 
edificiis domus Domiui, detraxit rez, et expulit. illa 
inde, el projecit cineres illorum in rivo Cedron : ct ez- 
celsos - qu& fecerant a facie Jerusalem, quod erat in 
dextro montis Amissa, quod edificavit Salomon rez 
Astarte simulacro Sídoniorum, et Camos idolum, et 
Mulcro, simulacro. filiorum Ammon polluit rex. Et 
coniribulavit titulos et. implebat loca sllorum ossibus 
hominym : et sacrarium quod X in Bethel excelsum 
quod fecit Hieroboam filius Nata, in quo [ecit peccare 
Israel, et sacrarium illud excelsum deiwazil, et contri- 
bulavit lapides illius, et attenuavit in. pulverem, et 
accendit ! (ucos eorum. Et reversus est Josias rez, et 
pidit ionumenia qua erant ibi in. monte. Et sumpsit 
ossa de monumento, et combussil super sacrarium, el 


ἃ Juda, οἱ in excelsis. Sabat. 

b Εἰς τὸν χειμάῤῥουν. Grxec. In convalle apud Sabat. 
qui omittit extra. 

€ Error profecto typographi: corrige de Gubaa 
usque Bersabee. cum *obat., qui presterea legit de- 
struxit pro detraxit. 

d Corrigo in hac voce Luciferum : rescribendum 
enim, Pheth, quod erut in Gehenam, aut Gehennam, 
Gehennom, Gehenennom. Nimirum his nominibus do- 
natur ca vallis. Et legebat Lucifer τὸ 940 τὸ pro Τόφεθ 
τὸ, quod habet editio Complutensis. Cotel. lib. 2 
Constit. Apostol. cap. 22. 

e Perdurerat, et in ignem : apud Sabat, 

f Hiec partim corrupta vitio librarii, partim di- 
versa, et ignoto e fonte liausta, ita lege ex Sabat. : 
Abstuli! quoque equos, quos dederunt reges Juda, soli 
in introitu templi Domini juxta exedram. Nathanmelech 
eunuchi, qui erat in. Pharurim: currus autem solis 
combussit igni. unc locum ita corrigit Cotelerius 
Tem. 1. PP. Apostol. in not. 27 lib. 2 Constit. 
Apostolic. cap. 57 : Et deposuit equos quos po- 
suerant reges Juda soli ab. introitu domus. Domini ad 
pastophortum. Nathan regis eunuchi, qui in Pharurim 
( vel Farvadim ). Et fontem solis combussit in igne. 
Aul: Ei combussit equos quos posuerant reges Juda 
soli ab introitu domus Domini ad pastophorium, quod 
posuit regis eunuchus, qui in Pharurim, etc. (Nathan 
euim nomen proprium significat posuit). In Graeco : 
Καὶ xatéxxuct τοὺς ἵππους OUg ἔδωχαν ᾿βασιλεῖς Ἰούδα 
τῷ ἡλίῳ ἐν τῇ εἰσόδῳ οἴχον κυρίου εἰς τὸ γαζοφυλάχιον 
Ναθὰν βασιλέως τοῦ εὐνούχο"; ἐν Φαρουρίμ- xai τὸ ἄρμα 
τοῦ ἡλιον χατέχαυσεν πυρίς Bochartus iu Hieroz. legit 


Dei, cum staret Hieroboam in die festo ad aram. Quid 
cognoscis, Constanti, factum csse a rege cultore 
Dei ? et nos te idololatriam introducentem in eccle- 
siam quia verbo percutimus, Contumeliam, inqui8, 
mihi facit Lucifer ? cum, si illius fuisses temporis 
homo, gladio possis exstingui, aut, si jam fuisses 
defunctus, etiam ossa (ua, quippe saerilegi, fuissent 
igni perducta ad nihilum. llle gladio reos tanti sce- 
leris percutit, nos te nec verbo vulnerare decuerat ? 
Conspicis interea hoc etiam loco in civitatem Dei, in 
Domiui domum, et in templum ejus introduxisse 
consacrilegos (uos illos reges idololatriam, quam 
iste exterminarit Josias rex Deo dicatissimus ; nee 
existimes te tantum hoc opus implere contra Deum 
fuisse aggressum ? Noli itaque dicere : Si male age- 
rem, jam in me Deus dedisset. vindictam ; sed potius 
obsecro videas captum te detineri a diabolo, in ejus 
te degere potestate, sicuti et illi reges, quorum ope- 
ram Josias persecutus est rex. Cur blasphemias 
exsecreinur (uas, cur resistamus iniquis conspira- 
tionibus tuis, videmur tibi esse injuriosi: sic et 
Jud;eis, quorum imitatores estis, videbantur contu- 
meliosi, superbi sanctissimi prophete, beatissimique 
apostoli. In libro Amos prophetae : Et misit, inquit 
(Amos. vri, 10), Amasias sacerdos in ^ Bethel ad Hiero- 
boam regem lsrael, dicens : Conventum facit adversum 
me? Amos in media domo lsrael : non poterit terra 
su[ferre verba ejus. Propter ^ quod hec dicit Amos : 
In gladio morietur Hieroboam, Israel autem. captivus 
ducelur a terra sua. Εἰ dixit Amasias ad Amos : Vade, 
P discede in terram Juda, et ibi commorare, el ibi 
prophetabis. In Bethel] autem jam 4 non adjicies pro- 
phelare, quia sanctificatio regis esl, et domus regni 


χατέπαυσε ἵππους. Γαξοφυλάκιον verti potest pasto- 
phorium, ut vetus Scholiastes annotat ad Ezech. 
X1, 17, aut exedram, ut Hieronymus ibidem observat; 
hinc librarii error in Lucifero, ubi pastorium pro 

astophorium : pro ἅρμα véro, id est currum, Lucifer 
egit νᾶμα, fontem : et alii legunt in. Grzeco, ἐν πυρὲ, 
in igne, ut Lucifer ipse. 

δ Ut in Graeco, otxov. 

b Eguas. Vatic. 

i Et h:ec apud Sabat. diversa : Altaría quoque, 
quae erunt super. tecta cenaculi Achaz, qug [ecerant 
reges Juda, et altaria, que [ecerat Manasses in duobus 
atriis templi Domini, destruzit.... in torrentem Cedron. 
Gr:zc. pro templi habet domus, ut in nostra edit. 

ji Ita rursum Sabat. Et excelsa. que erantin Jerusa- 
lem ad dexteram partem montis Amissa, que edifica- 
eerat..... et Chamos idolo. Gallandius pro Mulcro 
legendum ait Molocho; ego potius Milchon scripsisse 
Luciferum sentio, nt vertit Theodotion ; unde facilior 
librarii error. 

k Quod erat. Sabat., sed erat abest etíam a Grzeco. 

| [ncendit. Vatic. κατέχαυσε, in Grazco. . 

m Vers. Ant. Sucerdos Bethel... Congregationes [αοἰϊ 
contra te Amos in medio domus..... sustinere omnes 
sermones eic. 

" Adversum te Vatic. et Sabat. . 

ο Gum Graco, διότι. Vers. Ant. Hoc enim.... de 
terra sua. 

P Vers. Ant. Qui vides, egredere, recede..... et ibi 
vive etc. quie a librario per incuriam omissa autumat 
Gallandius ; quis tamen id certo affirmet? 

q Vers. Ant. liabet ultra pro jam, et domus regni, 


951] ' LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI pr 
erit. Et respondit. Amos, et dixit ad Amasiam : Non A mihi remansit plus quam uxor mea Anna, Tobias * fc 


eram prophela ^, neque filius prophete sum ego, sed 
pastor eram caprarum vellicans, et assumpsit b me Do- 
minus de ovibus : et dixit ad me : Vade prophetare in 
plebem meam Israel. Et nunc audi verbum * Domini : 
Tu dicis : Non prophetabis in lsrael, et non congre- 
gabitur in domo Jacob. Propter hoc ἃ hec dicit Do- 
minus Deus : Uxor tua in civitate prostabit, et filii tui 
et filie tu& gladio decideut, terra tua funiculo mete- 
bitur, et tu in terra immunda morieris, Israel autem 
captivus ducetur a. terra aua *. Cum hzc 6586 facta 
videris ab eo, qui veritatein et correptionem populo 
$uo errauti voluerat nuntiari, cur dicas nos inso- 
lentes, cur contumeliosos, quia qua suut erratico 
tibi vera dicainus ? quia non tuam audiamus vocem 
dicentem, Nolite credere sicuti crediderunt patriarcha, 
prophei?, apostoli, ac martyres, sed credite quomodo 
tradiderit Arius ? In quibus rebus apud te superbi 
inveniimur ? nisi in lioc quod sacrilegia tua exsecre- 
700, przceptaque (ua ut gladios atque venena vite- 
inus. Non lioc factum a nobis est primum: omnes 
illi, qui jan Deo placuerunt hanc tenentes fidem, 
quam nos przdicamus, istud fecerunt ; nemo mor- 
tem timuit suscipere pro Deo ex ej'is servis, nemo 
famulorum ejus cogitavit tormentorum genera qua 
a vobis inferuntur tyrannis, sed illius pr:ecepta ante 
oculos habuit. Sie Tobias gloriosus prxcipuus inve- 
nitur factus apud Dominum, dum non comperditi 
tui regis timel edictum, sed solum totum poteutem 
Deum. H:ec ita esse ipsi crede Tobix dicenti : Ubi 


f venit Sennacherim rex, de Judaa fugiens (Tob. 1, 91) C 


propter defensionem quam fecit ex illis Dominus, prop- 
ter blasphemias. illi:s que blasphemavit, εἰ occidit in 
ira sua multos ex filiis Israel : ego autem corpora illo- 
rum involabam, et sepeliebam : et δ renuntiatum est 
regi, quoniam sepelio, et qu&rebal ul occideret! me. Ego 
autem fugi, et direptu esl omnis substantia mea, et nihil 


omisso erit. 

ἃ Propheta ego, neque filius propheta : sed pastor 
vellicans sycamina. Ead. 

b Et tuli... ex ovibus : et dixit Dominus.... et pro- 
pletiza super pepulum meum, etc. Ead. 

€ Sermonem.... Noli prophetare super Israel, et ne 
congreges audientes contra domum Jacob. Ead. 

4 Propterea.... Dominus ? Uxor.... fornicabitur.... 
in gladio cadent. et.... dividetur.... de terra, etc. Ead. 
In Gr:eco, χαταμετρηθήσεται, dimensurabitur, cum Lu- 
cif. metetur. 

e In terram suam legit Sabat. hic. 

* Vers. Ant. Quos occidisset. Sennacherim rex..... 
Dominus celi de illo, ob blusphemias illius, multos 
enim filiorum Israel occidit. in ira sua. Ego corpora 
illorum involvebam : et quaerebat illa rex. et non inve- 
niebat. Hiec autem ex. Lucif. que blasphemavit, et 
involabam, ferme cum mss. Regin. Suec. quibus 
blasphemavit, etx Germ. occulte aujerebam, apud Sabat. 
ldem legit Sennacherib in Lucifero. 

9 Sabat. habet : qvia. s»peliebam. Vers. Ant. Et 
renuntiatum est illi quoniam ego sepeliebum illos, me oc- 
cidere. Ms. Germ. regi. Grinc.Oir co, sepelio, uti Lucif. 

b Et Tobias. Vers. Ant. Uxor Anna legit Sabat. 
omisso mea. 

i Vers. Ant. Et contigit dum laterem.... duo filii 
sui, et. fugerunt in montem. Ararath, Et regnavit post 
evi Archedonassar..... pro tllo, Mss. Germ. heec cam 


lius meus. Et i contigit post dies quadraginta quinque, 
occiderunt regem illum filii ejus, et regnavit  Arcedo- 
nossar filius ejus pro eo illic. Et | cum venissem in do- 
mo mea, el reddita est X mihi uxor mea Anna. et filius 
meus Tobias. In Pentecoste die festo nostro, qui es 
sanctus ex ! septimanis, factum est mihivrandium bonwm 
(Tob. n, 3), et discubui ut pranderem , et posita 
est. mili mensa, et vidi pulmentaria quamplurima, et 
diri Tobie filio meo : Vade et adduc quemcumque 
pauperem inveneris ex fratribus nostris qui sunt capis 
in. Ninive, qui tamen in mente haben: "^ Deum in tote 
corde suo ; hunc adduc; et manducet pariter mecum hoc 
prandium : ecce sustineo te, fili, donec venias. Et exiit 
" Tobias inquirere aliquem pauperem captivum ex fra- 


B (ribus nostris, et reversus dixit mihi : Pater. Et dizi: 


Quid est, fili ? Et dixit mihi : Ecce unus de natione 
nostra occisus laqueo circumdato, projectus est. Et exi 
relicto prandio meo, antequam aliquid ex illo gustarem; 
el? tollo illum dé platea in unum locum apud tme, 
donec sol occideret, ut illum sepelirem : et reversus lari, 
el manducavi prandium meum cum [uctu, et. rememo- 
ratus sum sermonum prophete Amos, quos Ὁ Locutus 
est in. Bethel, dicens : Convertentur dies festi vestri in 
luctum, el. omnia cantica vestra in .amentationem : εἴ 
lacrymatus sum. Et postquam sol occidit, abii et fodi, 
et sepelivi illum : et omnes proaimi mei deridebant me 
dicentes : Quomodo non timet hic homo ? jam ezim 
inquisitus est hujus rei caussa ut interficeretur, et fugit. 
d et iterum sepelire cepit mortuos. Cum conspicias 
itaque Dei servos non vestram crudelitatem tyran- 
norum semper timuisse, ac nunc timere posse, sed 
pr:ecepta cogitasse Dowini ac cogitare, quomodo lu 
nos dignaris petulantes judicare ? nempe quia fa- 
ciente Deo tuam calcemus ut lutum potentiam : hoc 
non faciunt vires nostre, sed tribuit illius misericordia 
quem exsecrari dignaris in nobis. Dicit Deus ad Eze- 


Lucifero : Et contigit ut post dies qundraginta et quin- 
que occiderunt regem illum filii ipsius. 

j Fere cum. Gr:co : Ὅτε δὲ κατῆλθον εἰς τὸν olxov 
pov, xai ἀπεδόθη, etc. Vers. Ánt. postuuam. qu:edam 
alia adjecit, qu:e omittit etiam Vulgata : Et desceudi 
in Nintve in domum meam. 

k Reddita esset. Vatic. 

! Cum ms. Germ. a septimanis. Vers. Ant. ]a 
Pentecosten.... a septem annis, et..... pulmentaria 
complura. 

" [14 ms. Germ. ubi et manducet. Vers. Ant. 
Habet...., ut manducet pariter. nobiscum. Sabatier. 
legit habet etiam in Lucifero. 

n [lec cum ms. Gerin.. et exiit Tobias. inquirere ; 
cum Gr:eco, εἷς ἐκ τοῦ γένους ἡμῶν, wnws de genere 
nostro. Vers. Ànt. Abiu Tobias querere..... et ego 
dizi..... et ait mihi..... unus ec [reiribus nostris..... 
projectus jacet in publico. Et ezsilivi.... quicquam ex 
illo, etc. 

? Convenit cum ms. Germ. et tollo illnm de platea 
in unum locum apud me. Vers. Ant, et sustili illum..... 
in domum etc. Sustuli etiam iu Lucif. legcre Sabat. 
videtur, 

F Vers. Ant. Quod locutus est in Bethleem.... omnes 
dics etc. 

4 Et perdidit substantiam suam, additur in Vers, 
Àpt. quie tamen absunt etiam a Grxco. Occideres? 
pro interficeretur habet cadet. 


952 


DE NON PARCENDO.IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


954 


chielem prophetam (Ezech. n, 5) : Fili hominis, A Dei solidatos atque firmatos ad tuam contumaciam 


mitto te ad domum lsrael , quia amaricaverunt ^. me 
ipsi, el. patres eorum usque in hodiernum diem, Et 
dices ad illos : Hec dicit Dominus : Si audierint aut 
trepidaverint quoniam domus amaricans est, et cog- 
noscent quoniam propheta es (u in medio eorum :et (u, 
fili hominis, ne timueris eos, neque trepidaveris a facie 
eorum, quoniame ffuriabuntur, et concurrent super te in 
circuitu, δὶ in medio scorpionum tu inhabitas; sermo- 
nes eorum ne timueris, el a facie eorum ne trepidavee 
ris, quoniam domus amaricans est : et loqueris verba 
mea ad eos, si forte audierinl vel expaverint quo- 
niam domus amaricans est. Contumaces videmur ti- 
bi, ut iste Deo soli dicatus videbatur propheta illis, 
quorum tu tenebras sequeris; nempe hinc Ezechiel 
propheta apud Judieos coapostatas tuos contumax, 
hinc superbus regibus videbatur Israel, quia Domini 
impleret mandata, qui eisdem loqueretur qu: prz- 
cepisset euim loqui Deus. Recte nos superbos ap- 
pellas, nos, per quos ouinia przcepta sua voluit ad 
populoruin eredentium perferri notitiam : recte, in- 
quam, insolentes designas nos Dei aniistites, si nos 
ea tibi dicamus, quz voluerit Deus dici ad vos. Odis 
amantes te, persequeris bene tibi cupientes, sed non 
metuere possumus frendores carnificinz τυ. Audis 
etenim Dominum dicere : Et iu, fili hominis, ne timue- 
ris eos, neque Irepidaveris a. facie eorum, quoniam 
e[furiabuntur, et concurrent. super te b, οἱ in medio 
scorpionum tu habitas : sermones eorum ne limueris, a 
[acie eorum ne trepidaveris, quoniam domus amuricans 


retundendam fixo gradu stare contra tuam rabiem, 
immobiles ut saxa mole solent robusta zxquor contra 
tumidum? Hinc nos judicas hostes tuos, quia te ur- 
geamus Dei fieri servum ex scorpione. Nunc etenim 
unum te esse ex scorpionibus non f poterit dubitari ex 
illis, dictum de quibus audisti prophetz: a Domino : Εἰ 
tu, fili hominis, ne timueris & neque trepidaveris a facie 
eorum, quoniam effuriabuntur, et concurrent. super te 
in circuitu, et in medio scorpionum tu habitas (Ib. n, 6). 
Hinc tibi injuriosi sumus, quia videas te a nobis scor- 
pium vocari. Si non te esse scorpium dixisset Deus, 
merito mediceres contumeliosum : nunc vero actibus 
le tuis manifestas esse scorpium, et es frustra cla- 
mitans contumeliam te pati a nobis, Deus te scorpium 


B esse dicit, et mihi irasceris cur te eo vocem nomine? 


Quas [νας contumelia est, si dicatur tibi : Nisi te ver- 
teris ad Deum, eris semper unus ul nunces exscorpioni- 
bus, ex vastissimis unusinimicis Dei ? Percurre reliqua 
Ezechiel prophetz, et aude me dicere insolentem, su- 
perbum, contumeliosum, contumacem : Et factum est 
(1b.n,16)verbum Domini ad me dicens: Fili hominis ,ecce 
dedi te speculatorem domus Israel, et audies de ore meo 
sermonem, et comminaberis eis a meineo quod dicam ad 
sceleratum : morte morieris : etnon distinxisti illi,neque 
loculus es, ut disiingueres scelerato avertere a viis suis, ut 
vivat, ille sceleratus in injustitia sua morietur, et sangui- 
nem ejus de manu tua inquiram : et Uu si distinxeris ace- 
lerato, et non aversatus fuerit ab scelere suo, et via sua, 
sceleratus ille in injustitia sua morietur, et tu animam 


est (Ibid. 6). Non, inquam, possumus meluere mi- (ΟΣ tuam liberabis : et in eo, in quo adversatur justus a justi- 


nas imperii tui, quia nulla sunt vires tux scorpiaces * 
adversum nos, quos Dei viriute tegi cernas, quo- 
rum esse defensorem ac protectorem Deum adver- 
tas. Non itaque cessabimus tibi Domini iugerendo 
procepta, illi solimet uni servantes timores, qui dicit : 
Fili hominis (Ib. m, 4), ingredere ad domum Israel, et 
loquere sérmones meos ad eos, quoniam non ad populum 
alii sermonis tu mitteris ad Israel, neque ad populos 
multos alie vocis aut alie lingue, neque graves qui 
sint in lingua, quoruni non audies sermonem : et si ad 
tales misissem te, illi forsitan audissent sermones tuos : 
domus autem 15srael nolent 4 audire te, quoniam no- 
lunt audire me, quoniam tota domus Israel contentiosi* 
suni, et duri corde. E: ecce dedi faciem tuam poten- 


- liis suis, et faciet delictum : et dubo tormentum in. [acie 


ejus, ipse morietur, quoniam non distinzisli illi, el in 
peccatis guis morietur,eo quod non sint in memoriam jus- 
titi ejus,el sanguinem ejus de manu tua exquiram : tu at- 
tem si distinzeris justo ne derelinquat h. et ipse non dere- 
linquat, justus. ille vivens vivet , quoniam distinxisti 
illi , et tu animam tuam salvabis. Quid, Constanti, 
dicis ad lic? tacendumue sacerdotibus Dei erit, et 
mandata celare divina eis? An dignum est aperire 
tibi cuncta precepta Domini? omnem voluntatem 
perferemus ne Dei ad vos nobis commissos?an eamad 
nosmet jugulandos vobis fraudabimur? Sauguiuem 
etenim tuum dicit Dominus requisituruma me : quin- 
immo si non obedieris Deo, cujus nos tibi ingerimus 


tem adversus facies eorum, et constantiam tuam con[or- D divina monita, tu in tuo morieris sceleratus scelere, 


tabo adversus contentionem eorum, et eris semper fir- 
mior petra, ne limueris ab eis, neque expaveris a facie 
eorum , quoniam domus amaricans est. Metuere 
te quis poterit nostrum , quos videas potentia 


ἃ [d est, ipsi me exacerbarunt, et exasperarunt, me 
amarum erga ipsos reddiderunt. S:epeuumero hoc 
verho utitur, ctiam in participio, ut sequitur paulo 
inferius : Quoniam domus amaricans est. Til. 

b Super te in circuitu. Vatic. uti paulo superius, 
ubi inhabitas... et a [acie, pro habitas... a facie. 

e Haud recte Gallandius corrigit, scorpio tu es ; nec 
Tilinna editio habet scorpiace es, sed scorpiaces, id 
est vires tue scorpiaces; ubi. melius legerem scor- 
piace, nimirum scorpio similes, qui latenter, sed gra» 


el a nobis jam non requiretur salus anima tuo; 
quoniam quidem minis tuis non fuerimus territi, sed 
solum timuerimus eum, qui prxter se neminem 
mandarit timendum ; quoniam quidem ut temet eri- 


viter ferit : sed Lucifero non insolens est nova pro- 
cudere nomina. 

4 Ut in Grzco, px θελήσουσιν. Sabat. nolunt. 

* [tem cum Graco, φιλόνειχοί εἶσι, xal σχληροχάρ- 
$to«. Apud Sabat. Contentiosa est, et duro corde.- 

f Non poteris. Vatic. 

€ Eos addit supra. 

h f)elinquat, utroque in loco apud Sabat. Forte 
mendum inest edit. nostra; 


θ55 


BUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


peres a nefandis semitis (tuis, in * nomine Domini A brachio peditum, speraverunt in clypeis, et Lensoarcui, 


Dei conveniremus. Ne tibi imperatori viderer 5 facere 
contumeliam, quid me agere oportuit tempore, quo 
te judico natum ad. nos Dei servos a via vertendos 
veritatis? Cum * in Nabucliodonosor  Holofernem 
virtutis sux» principem misissel, οἱ Jerusalem obsi- 
deret, quid orat Judith Deum ? nempe ut destrueret 
inimicos Israel. Numquid dixit : Custodi insurgentes 
adversus domum tuam? Domine Deus patris. mei Si- 
meon, qui dedisti gladium in ultione alienigenarum, 
qui violaverunt vulvam virginis in coinquinationem, et 
denuduaverunt femur in consummationem, et coinquina- 
verunt matricem in. improperium : dixisti enim: Non 
sic erit, el fecisti ; propter quod * dedisti principes eo- 
rum in occisionem, et torum eorum qui accepit. dilec- 
lam in sanguinem , el percussisti servos super poten- 
les, super thronos eorum : et dedisti mulieres eorum in 
predam, et filias in captivitatem, et omnem f predam 
in divisionem filiorum dilectorum, qui zclaverunt zelum 
tuum, el abominaverunt 6 coinquisationem generis tui, 
el invocaverunt te in. adjutorium. tuum : Deus. meus 
exaudiet me viduum. Tu enim fecisti priora h eorum 
cum illis, et illa postea, et nunc, ei qua supervenientia. 
Ümnes enim vie (ug paralg, creatura ἢ tua. ín provi- 
dentia. Ecce enim Assyrii repleti sunt. in virtule sua, 
el exaltati sunt in equo et ascensore, et gloriati sunt in 


8 [xc de conventibus Mediolanensis Concilii , 
queis Lucifer interfuit , recte possunt intelligi. 

b Forte videremur, ut superiori conveniremus re- 
spondeat. Galland. Sed alia illi interpunctio : Conve- 
niremus, ne libi viderer, etc. Quid agere, etc. 

€ Cum enim. Latin. recte. 

d Vers. ÀÁnt. Cui dedisti in manu gladium in ultio- 
nem..... in coinquind'ione..... femur in confusione..... 
in improperio..... pro quibus egerunt in sanguine vir- 
ginis, et dedisti..... el torum ejus, qui recepil..... et 
prayposuisti servos..... super sedes, etc. Ms. erm. Qui 
dedisti ei gladium..... in improyperium..... propter 
quod..... Ms. Corb. in plurali, percusserunt servos, 
το. ἐπὲ θρονούς αὐτῶν, super thronos eorum : hzc 
cum μη. Sabatierius legit : Dedisti ei igladium in 
ultionem..... propter (omi-so quod) dedisti, etc. 

* Tiliana lectio corrupta hic dieitur a Gallandio, 
T autumat ita ab auctoribus Lugdunensis Biblioth. 

PP. fuisse exscriptam : et fecistis ; propler. Sed vel 
pro arbitrio fecistis scripsere, vel mendum typogra- 
plio excidit; germana enim Tilii lectio hz:ec est, quam 
pra inanibus habeo : et fecisti, propter quod , addito 
quod ex correctionibus ad calcem editionis Tilianz 
subjectis. 

f Vers. Ant. Oumnia spolia..... et abominati aunt. .... 
sanguinis sui..... in adjwlorium sibi : Domine..... 
exaudi, etc. Ms. Corb. omnem predam cum Lucif. 
Sabat. quoque habet exaudi pro exaudiet. 

& Pro abominati sunt. Til. ut in Vers. Ant. 

h Priora eorum cum illis; cum ms. Germ. et illa 
postea. et nunc, et qua supervenientia, cum Gr:co : 
Kai τὰ μετέπειτα, καὶ τὰ νῦν, γαὶ τὰ ἐπερχόμενα. Vers. 
Aut. Priora illorum, ei posteriora, et nunc quee futura 
" sunt, additis aliis qux: ex parte desunt etiam in 
Vulgata. 

i Vers. Ant. Et judicia tua. Ms. Germ. et Pech. 
cum Lucif. ereatura tua. Sabat. Legit in Lucif. crea- 
ture tic. 

j Contendit hic Galland:us legendum csse, et geeso, 
et arcu ; sed potior nobis lectio est Vers. Ant, quie 
cum Lucifero congruit. 

k Fundibalis. Vers. Ant. 


B 


C 


D 


el. fundibulis X , ei nescierunt. quoniam tm. es Domi- 
nus, qui ! conteres bella, Dominus nomen esi tibi. Τὰ 
πὶ projice illorum vires, eterne, contere illorum ples 
tudinem viriute tua, et deduc eorum tenacitatem in ire 
iua : cogitaverunt enim frustrare sancta tua, coinqui- 
nare tabernaculum requielionis (ug, nominis honori- 
fici twi, apprehendere ferro cornu altaris. iui. Hespiee 
in fasiigio Ὁ eorum : da in ^ manu mea vidue quem - 
cogitavi viriutem, et percute P os eorum. labiis persua- 
sionis mea in principe, el principem super servum suum: 
quassa substantiam ejus in mars vidue 3. Non enim 
in multitudine virtus * (ua, sed nec potentia , nequ 
datum (iuum in fortibus : sed humilium es Dens, infr- 
morum adjutorium, infirmorum susceptor, desperate- 
rum salvator, leham 5. Deus palris mei, et Deus hare- 
ditatis 1srael. Domine dominator celorum et terrae, 
creator aquarum, rez loiius creature, exaudi obsecre- 
tionem meam, da * versutiam el suasionem in vulnere, 
el in livorem eorum, qui adversus testamentum et de- 
mum sanctam tuam, et vertices Sion, et domni reten- 
lionis filiorum (uorum cogitaverunt ἃ dura (acia super 
omnem gentem el tribum omnem. Sciant Y quia tz & 
Deus universe potestatis et viriutis, et non est. alim 
defensor generis [srael prater te (Judith. 1x, 2 et seg.). 
Quid ad h»c prudens mens tua sentire dignabitor! 


| Cum mss. Germ., Pech., Corb. ex Sabat. Vers. 
Ant. Conteris..... Dominus enim. 

m Ms, Germ. cum Lucif. Frustrare sancta iua..... 
tabernaculum requietionis tut et nominis honorifici tui, 
apprehendere , etc. Vers. Ant. Contere virtutem illo- 
rum, Deus aeterne; comminue multitudinem illorum ia 
virtute tua, con[ringe polestatem..... cogitaverunt enim 
contaminare..... et coinquinare..... requiei nominis 
majestatis tue, et dejicere, etc. 

" [n superbiam. Vers. Ant. quze addit, et mitte iram 
in capita illorum. In fastigia, mss. Germ. et Corb. 

? Cum Grieco, ἐν χειρὲ μον. Vers. Ant. In manum 
meam. 

P Grec. hiec cum Lucif, Πάταξον. .... ἐπ᾽ ἄρχοντι, 
xai ἄρχοντα ἐπὶ θεράποντι αὐτοῦ. Ms. vero Pech. os 
eorum, ut prxfert Tliliana editio in correctionibus ad 
ealcem subjectis, quod Gallandius non animadvertit. 
Vers. Ant. El percuties eos ex labiis suasionis mes, 
principem, etc. 

q [t sciant omnia regna, quoniam tu es Deus, addit 
Verg. Ant. 

τ Cum ms. Pech. virtus tua, sed nec potentia : cum 
Germ. infirmorum susceptor. Ners. Ant. Tua est, ne- 
que in potentia, nec..... in fortibus prevalet..... et in- 
firmorum fadjutor, et humilium susceptor, et, ctc. 
Praovalet abest ἃ Grzco, uti a Lucif. 

* [ta in Grieco, vai, ὁ θεὸς τοῦ πατρός μου. πιο Γᾶ 
cum ms. Germ. Vers. Ant. quz aliter interpungit 
cum Sabatieriu : Jtaque, Domine D. us .... tu exau- 
di, cic. 

t Griec. fere cum Lucif. in his : Δὸς λόγον uoo, voi 
ἀπάτην..... οἱ κατὰ τῆς διαθήχης Gou......x«l οἶχον Ka- 
τασχέσεως..... ἐθδουλεύσαντο, ete. Vers. ÀAnt. Et da 
tersutiam in auasione, et vulnus, et liecrem eorum, qui 
sunt adversus tesiumentum tuum..... et domum posses- 
sionis...... qui cogitaverunt dura. Inspice et fec super 
omnem gentem el omnem tribum scicntiam. 

"v Gallandius scribit, hec vitiata essc prccul dubie 
ab inscito librario, et ita reformanda ad Graec. Vatic. 
Cogitaverunt dura. Et fac, etc. propius Vers. Ant. 

Y Vers. Ant. Ut sciant quoniam, 


957 


DE NON PARCENDO iN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


.958 


Numquidnam poteris dicere post hanc Deo fusam A pastores? Dicit Dominus in Evangelio (Joen. x, 11): 


contra religionis hostes obsecrationem, quod enim 
nos malo ordine te contra nitamur, quia dicamus 
tibi, Au! corrige vias tuas pravas, el noli tibi in impe- 
rii (ui placere potentia, aut. cognosce ad nihilum te 
perventurum ? Quid aliud nos hodie facimus Dei ser- 
vi, ejus divin: magnitudinis sacerdotes, nisi qu: 
fecerunt illi, quorum cupimus inveniri imitatores? 
Puto etenim dignum esse non derelinquere popu- 
los nobis commissos in tanta liac a te illata perse- 
cutione, sed eos hortari, ^ quod enim potens sit 
cujus sumus nos eripere de inimicorum suorum 
manibus, non esse te metuendum hostem Dei do- 
mus; advertendum quod sis nihil, quia videlicet 
noster Deus ac Dominus omnia potens ad nihilum 
redacturus sit omnia contra ejus domum instituta 
impia tua conamina. Qua hic tihi injuria fit a nobis? 
qua ingeritur Imperatori Romano contumelia ab 
antistitibus Dei vivi, si ut aut vitam aeternam habeas 
rogaris aut dicatur tibi propterea quod contra Dei 
susceperis arma domum, nisi le correxeris, ingenti 
exitio sis interiturus? Qua etenim de re tibi cunc- 
torum Dei domus inimicorum proferimus!interitum? 
nisi ut aut metu Dei territus temet mutes, aut cum 
temet in eternum esse feceris b» punitum, nos securi 
ex omni triumphemus parte ; quía et tuus sanguis ἃ 
uobis non possit a Deo requiri, et quia interitum ad- 
versariorum ecclesi: ejus viderimus.  Persevera 
denique in hac tua injustitia, et invenies quie [6 
pro tantis consequitur * meritis, Superbia inflatus 


4εἰ, inquis, Lucifer; quia vera tibi dicat. Quid me C 


jubebas facere tempore isto, quo tu auntichristi prze- 
cursor ad nos interflciendos arma contra Dei levasti 
domum ? tempore quo exetitieti unici Filii Dei ne- 
g tor? Taceremne? et te lupum venientem ad Dei 
vastandum gregem sinerem? An dignum fuisse cen- 
865 obviam pastores tibi iremus siccis parato fauci- 
bu$ ad nosmet uobiscum 4 commissos trausvorandos? 
Magnalium fuerat satis, ut mulier ista Deo cupiens 
placere Judith manu interimeret sua hostem, et nos 
ne quidem verbo tibi à Domino restitissemus instituti 


^ Forte, quod cum potens sit Deus, cujus sumus, 
nos, etc. Galland. sed Lucifero frequens est locutio 
quod enim pro quia; quo in loco sensus est, sed eos 
tortarí, quia polens, eic., non esse (6 meiuendum, etc. 
ad mentem vero Gallandii ila legendum praterea 
esset : sed eos hortari ; quod, cum, elc., tu non es ti- 
mendus, eic. 

b Sciveris puniendum. Galland. minus recte ; sen- 
sus enim est, cum jam in &lernum damnalus eris (ua 
culpa, etc. 

€ Consequentur. Lat. et Galland. Consequuntur, Til. 
vel consequitur pena. 

4 jilud nobiscum importunum videtur : aut legen- 
dum nobismet commissos, nobiscum transvorandog. 
Galland. sed correctio ad calcei editionis Tilianz 
habet, nosmet nobiscum commissos, id est, inter nos 
discordes. 

* Grec, τίθησιν. Vers. ÀÁnt. dal. 

! Mercenarius autem, el qui non eat pastor..... di- 
ταὶ oyes...., eas, et disperguntur oves. Vera. Aut. 
Tertull. lib. de Fuga in persec. derelinquit. Cypr. iu 
epist. ad Cler. Carth. dispergii cum Lucf. | 

s Eadem in ms. Cantabrig. Vers. Ant. addit: 


Pastor bonus animam suam ponit * pro ovibus : qui 
f mercenarius est, el non est. pastor, cujus non. sunt 
Oves proprie, videl lupum venientem, et relinquit oves, 
el (ugit; et. lupus rapit illas εἰ dispergit, quoniam 
[mercenarius est, et non. pertinet ad. eum de ovibus. 
Quid itaque nobis erat gerendum, ne tibi contumeliosi 
exstitisse videremur ? Cognovimus te lupum, vidimus 
ad oyes te tetendisse Domini manus, conspeximus 
te uno tempore conatum laniare cunctos Domini in- 
vocantes nomen. Numquidnam fuerat dignum non 
pastores, sed mercenorios exhibere nos? Petro dicit 
beato : Pasce ^ agnos meos (1b. xxi, 16). Et iterum : 
Pasce oviculas meas (Ibid. 47). Et tu veniens lupus 
vis eos, qui successores exstitisse inveniuntur beato 


B Petro, vicem gerere mercenariorum? eos quos jam- 


pridem per Jeremiam promiserat populo suo dicens : 
Et dabo vobis pastores secundum cor meum, et pas- 
cent vos pascentes cum disciplina 1 : et non dixit : Dabo 
vobis Consiantium imperatorem, qui vos possit in dia- 
boli vertere predam (Jer. 1, 15). Dicas nos male 
agere, quia sacrilegio tuo resis!iamus virtute pro- 
tecti Dei. Videamus quid etiam tempore, quo conty- 
rannustuus Antiochus persecutor nosirae'religionis ex- 
stitit quid fecerint hi, qui meminerant preter Deum 
neminem timendum. Sed prius est cognoscas, quse 
ille, cui tu similis es, scripserit; sic etenim poteris 
intelligere illus Dei servos, quoniam ! nos cupinius 
inveniri participes, restiti-se Antiochi sacrilegio,sic- 
ut et nos tibi Deo propitio resistamüs. Loquitur 
Sancta scriptura dicens in Machab:orum primo li- 
bro : Et scripsit rez « omni regno suo, at esset univer- 
aus populus unus, et relinquerent unusquisque legitima 
sua. Ei! receperunt omnes gentes secundum. verbum 
regis, et multi ex Israel consenserunt ^. simul. cum 
illis, et polluerunt sabbatum. Et misit rez libros in 
n manu nuntiorum Jerusalem, οἱ civitates Jude, ut 
irent posl legitima extere terre, et prohibere ? holo- 


causa, ei sacrificium, et libationem de sanctificalione, 
P contaminare sabbata et dies solemnes, et 4 polluere 


mercenarius autem fugit : quia conductitius, etc. Grec. 
μισθωτὸς, mercenarius, eum Lucif. . 

h ['asce oves meas. Vers. Ant. utraque in loco. 

i Dixit Lucifer cum disciplina, quo scientiam et do- 
cirinam intellexit. La Cerda. 

j Quorum. Loin. 

k Vers. Ant. Res Antiochus... relinqueret... legem 
tuam. Ms. Alex. omittit. Antiochus, uti Lucif. Grac. 
τὰ νόμιμα αὐτοῦ cui Lucif. Relinqueret lcgit etiam 
hie Sabatierius., 

1 Vers. Ant. Gonaenseruni... regis Antiochi. Abest 
a Greco, Antiochi, uti a Lucif. ) 

m (;onsenserunt servituti ejus, et sacrificaverunt ide- 
lis, et coinquinaverunt, eic, Vers. Ant. 

n Per manus nunciorum in Jerusalem, et in omnes... 
ul sequerentur leges gentium terra. Ead.; ms. Ger. 
convenit omnino cum Lucif. . 

9 [ta in Greco, Vers. Ant. Et prohiberent et sarcrt- 
ficia et placationes feri in templo Dei. Saba. legit pro- 
hiberent iu Lucif. 

P Vers. Ànt. Et prohiberent celebrari. sabbatum. 
Grzc. cum Lucif. in quo contaminarent apud &abat. 

q Ki polluerunt. Sabat. [t jussit coinquinari eancia, 


959 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


sanctificationem, et statuere ^ delubra et idola, et im- A per altare : εἰ Ὁ mulieres que circumciderant. natos 


molare porcinam, et pecora communia, et b relinquere 
filios suos incircumcisos, et polluere animas eorum in 
omni immunditia el abominatione, ita ut. oblivisceren- 
tur legem , el mutarent, justificationes : et * quicumque 
non fecisset secundum verbum regis moreretur. Secun- 
dum ἃ omnia verba hac misit scripta universo regno 
suo, et fecit consideratores super populum : et * man- 
davit civitatibus Juda immolare per civitatem et. civi- 
talem : et congregati sunt multi de populo ad eos f omnes 
derclinquentes 8 legem, et. fecerunt mala in terra (1 Ma- 
chab. 1,45,seq.). Et infra(15. 57): Et edificaverunth abo- 
minationem  desolationis super altare, et in civitatibus 
Juda in circuitu struxerunt aras ; et $ inostiis domo- 
rum , et in plateis. incendebani : et i libros legis 


suos, interficiebant secundum preceptum : suspende- 
bant ^ infantes a. cervicibus eorum P , et. in domos 'eo- 
rum, el eos qui circumciderant eos ;: et. 4 multi ia 
Israel obtinuerunt, et confirmati sunt. in. eis, wt nea 
manducarent. communia, et. susceperunt. mori, ut nos 
polluerentur escis, et * non profanarent testamentzm 
sanctum. Et * facta est ira magna super Israel nimis 
in diebus illis, Et (Ibid. n, 1) * surrexit Matathias f- 
lius Joannis Simeonis, sacerdos filiorum Joarib eb 
Jerusalem, et * huic filii quinque. Et infra (1 δά. 6): 
Et viderunt blasphemias * quas faciebant in Juda et ia 
Israel, ei * dizit : lleu me, ut quid istud factus sum 
videre contritionem populi mei, contritionem sancte εἰ» 
vitatis, et sederunt illic cum daretur in. manu. inimice- 


invenerunt, et succenderunt igne conscissos, et apud p rum sanctificatio * in manu exterorum? EL infra (Jbid. 


quem inveniebatur liber testamenti, et εἰ quis consen- 
liebat legi, constitutio « regis interficiebat eum. In ! vir- 
tute aua. faciebant ad. Israel, his. qui inveniebantur in 
omni mense et mense in civitatibus ; et quarta τὰ el vi - 
eesima mensis sacrificabant super aram, qua erat su- 


el sanctum populum Israel. Vers. Ant. 

à Statuerent et immolarent. Sabat. Cietera conve- 
niunt cum ms. Germ. Vers. Ánt. Et jussit aedificari 
aras et templa... . et immolari carnes suillas, eic. 

b Helinquerent et. polluerent , apud Sabat.. Grivc. 
fere, ms. Germ. omnino convenit cum Lucif. pr:vter 
additum patrum suorum. Vers. Aut. Coinquinori ani- 
in omnibus immundis, et abominationibus.. ... 
et immutarent omnes justificationes Dei. 

€ Convenit cum ms. S. Theved. apud Sabat. pre- 
ter hoc additum regis Antiochi, quod inest etiam 
Vers. Ant. in qua fecissent, et morerentur. 

d [lec cum Graco prater misit. scripta, in quo 
ἔγραψε, el ἐπὶ πάντα τὸν λαὸν, pro, super populum. 

ο18. Ánt, Scripsit omni... εἰ praeposuit principes po- 
pulo, qui hec fieri cogerent. 

e [ta etiam Griec. Vers. Aut. Et jusserunt civitati- 
bus Juda sacrificare. 

f Vers. Ant. Ad eos qui dereliquerant. legem Do- 
mini... super lerram. Vox Domini abest a Graco, ubi 
ἐν τῇ γῆν in terra, cum Lucif. 

& Omnis derelinquens. Vatic. cum Graco, πᾶς ὁ 
ἐγχαταλιπὼν. 

à Cum Grzc^, ὠχοδόμησαν. Catera cum ms. Germ. 
Vers. Aut. /£dificavit rez Antiochus abominandum 
idolum... Dei, et per. universas civitates... edificave- 
runt, e'c. 

i Cum ms. Germ. Vers. Ant. Ánte januas... tura, 
et sacrificabant. 

ἡ lta fere in Grzco : Kal τὰ βιδλία τοῦ νόμον ἃ 
εὖρον ἐνεπύρισαν πυρὶ, κατασχίσαντες. Vers. Ant. 
Libros legis Dei combusserunt igni, scindentes eos. 

k Legit Sabat. Secundum edictum regis interficie- 
bant eum ,'ex Vers. Ant. in qua przterea : et apud 
quemcumque inveniebantur libri testamenti. Domini, et 
quicumque observabal legem Domini, secundum edi- 
etum regis (rucidabant eum. Ms. Germ. cum Lucif. 
Et siquis consentiebal legi, constitutio regis interficie- 
bat eum. 

1 Fere cum Gr:eco. Vers. Ant. Faciebant hec po- 

ulo Israel, qui inveniebatur, etc. Sabatierius legit 
hic : Faciebant heec populo Israel. 

m Quinta, ms. Germ. quocum in cxeterís convenit. 
Vera. Ant. quinta et vigesima die, ct contra. altare. 

ἢ Sic cum ms. Germ. in quo interficiebantur. Vers. 
Ant.Circumcidebant filios suos, trucidabantur secundum 
jussum regis Antiochi. 

9 Et suspendebant. Latin. cum Vers. Ánt. | 

" legt Sabat, A eersicibus per universas domos eo- 


C 


11) : Omnis * ornatus ejus ablatus est : ex libera 
facta est ancilla. Ecce 88 sancla nostra, et speciositas 
nostra, et gloria nostra desolata est, et. polluerum 
eam gentes. Ut »b quid nobis adhuc vita ? Et conscidit c* 
Malathias et filii ejus vestimenta sua , el. percoopt- 


rum : et eos, qui circeumciderant illos, trucidabant, αἱ 
ia Vers. Ànt. Corrigit Latin. Et domos eorwm diri- 
piebunt, ut in Graeco, el eos, qui circumciderant eos, 
occ.derunt. 

4 Ferme ut in. Gr:eco : καὶ πολλοὲ ἐν Ἰσραὴλ éxpa- 
ταιώθησαν, xxi ὠχυρώθησαν ἐν αὐτοῖς τοῦ μὴ φαγεῖν 
χοινὰ " xal ἐπελέξαντο ἀποθανεῖν, ἵνα μὴ μιανθῶσι τοῖς 
βρώμασι. Sabat. ita legit in Lucif.: Et multi de popule 
Israel definierunt apud. se, ut non manducarent im- 
munda : et maluerunt mori, quam pollui escis immun- 
dis : que cum Vers. Ánt. conveniunt pr:eter. haec : 
Εἰ elegerunt magis mori, quam cibis coinquinari im- 
mundis. 

r Cum ms. Germ. in quo additur, et moriebaniur. 
Vers. Àut. Et noluerunt infringere legem Dei sanctam, et 
trucidati sunt, Sabat. legit profanure pro profanarent. 

5. [tà quoque in Graco przter, in diebus illis, quz 
verba initium sunt cipitis insequentis. Vers. Ant. 
lra magna super populum valde. 

* Eadem iu Graco. Vers. Ant. In diebus illis sur- 
rexit... filii Simeonis... ex filiis Joarib ab Jerusalem, 
et consedit in monte Modin. 

ἃ Ut Gr:ec. Kol αὐτῷ viol πέντε. Vers. Ant. Et he- 
bebat filios quinque. H:ec omittit Sabat. 

Y Graec. Τὰς βλασφημίας τὰς γινομένας Ev Ἰούδα. Vi- 
derunt, et ἐπ [srael cum ms. Germ. Vers. Aut. 5i 
viderunt mala que fiebant in populo Juda et in Jeru- 
salem. 

* Fere cum Graeco, xoi εἶπεν Οἴμοι ἱνατὶ τοῦτο 
ἐγεννήθην ἰδεῖν τὸ σύντριμμα τοῦ λαοῦ μον, καὶ τὸ σύν- 
τριμμα τῆς... καὶ καθίσαι ἐκεῖ ἐν τῷ δοθῆναι, αὐτὴν ἐν 


D χειρὶ ἐχθρῶν. Vers. Ant. Et dixit Matarhias : Ve 


mihi, ut quid nalus sum... et sedere illic cum datur in 
manibus inimicorum? Sabat. legit sic : Ut quid natus 
sum... el sedere illic cum datur... et in manu, eic. 

Y Et sanctificatio. Latin. cum Gr:co: xal τό ἁγίασμα 
ἐν χειρὶ ἀλλοτρίων. Vers. Ánt. Sancta in manu eztra- 
neorum facta sunt. 

x [ta Grzec. πᾶς à χόύσμος αὐτῆς ἀφῃρέθη. ᾿Αντὶ ἔλευθέ- 
ρᾶς ἐγένετο εἰς δούλην. Vers. Ant. compositio , et que 
erat libera. 

4^ Cum ms. Germ. Ecce sancta mostra... gloria 
nostra... et polluerunt. Cum ms. S. Theod. eam. 
Vers. Ant. Et ecce... et pulchritudo... et claritas... et 
coinquinaverunt. ea. - 

bb [ta ms. Germ. Vers. Ant. Quo ergo nobis adhue 
vivere? . 

, *« Eadem ms. Germ. ]n Yers. Ant. Kt scidit... & 
operterunt.,, el plunzarutt calde, 


901 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


ruerunt se ciliciis, et luctum habuerunt valde. Et * vcne- A tate, Quid tale a nobis factum conspexisti, ut digne- 


runt qui erant a. rege, εἰ compellebant discessionem in 
Modiin civitatem wt sacrificarent : et b. multi Israel 
accesserunt ad eos, Et Matathias et filii ejus. congre- 
gati sunt : Et * responderunt qui a rege missi (uerant, 
et aiunt Matathig dicentes : Princeps et nobilis εἰ ma- 
gnus es in civitate ista, el confirmatus ἃ filiis : nunc 
ὁ accede primus, οἱ [ac imperium regis, sicut fece- 
runt omnes gentes, et viri Juda et qui derelicti sunt in 
Israel ; et eris tu et filii tui amici regis et Iu et 
filii tui gloriamini ἴ argento et auro, et muneribus 
muliis. ltespondit Matathias voce magna, et dixit : Si 
δ omnes gentes qug in domo regis audiunt. eum, μὲ 
discedal unusquisque ab officio patrum suorum, et ele- 
gerunl in mandata ejus, et ego ^ el filii mei ibimus in 


ris dicere : Contumeliam mihi (ecit Lucifer? llle gla- 
dio occidit regis ministrum, sed et eum quem viderat 
de populo suo regis edicto P quam Dei temperasse; 
ego, quia libi ac tuis verbo resisto et dico, Non 
derelinquo apostolicam atque evangelicam fidem, sic 
credo quomodo crediderunt Abraham, Isaac, et Jacob 
patres nostri ; inde apud te reus coutumeliarum sum. 
Si fuisses inter manus Matatlie istius zelaniis 
Deum, aut in manu Phinees, cui testimonium in 
Numeris apud Moysen perhibet Deus, et alienigena- 
rum more vivere tentares, sine 4 dubio te gladio 
inter(icerent, illi te gladio fuerant interfecturi : ego, 
quia verbo animum illum tuum cruore Cliristiano- 
rum madidatum vulnero, reus judicor contumelia- 


testamentum. patrum. nostrorum. Dominus propitius B rum a te. Cur, imperator, non ulcisceris te de me? 


nobis sit, non ! derelinquemus legem et justificationes ; 
verbum i regis non. audiemus, non. declinabimus offi- 
cium deservitionis nostre dextra vel sinistra. Ut * ces- 
savi! loqui sermones istos, accessit vir Judeu; in oculis 
omnium sacrifcare in. Modiin secundum preceptum 
regis : et ! vidit. Matathias, et zelatus est, el conire- 
muerunt renes ejus, el atiulit iram secundum judicium : 
et accurrens. ad aram interfecit eum, et ^ virum regis 
qui cogebat immolare, occidit in illo tempore, et aram 
desiruait, et &mulatus ? est in lege, sicut fecit Phinees 
Jambrim filio Sulom. Et ^ exclamavit Maltaihias in 
civitate voce magna dicens : Omnis emulus statuens 
(eslamentum exeat post me. Et fugit et ipse et filii ejus 
in montem, et reliquerunt quecumque habebant in. civi- 


cur contumelias tuas non digneris defendere, vindi- 
care te de homine mendico? cur non satis agens r ? 
non quia nolis, sed quia tibi adbuc non fuerit data 
potestas ab eo, cujus me esse con(idens tibi hxc 
libera dico voce, qux quidem juxta tuos nefandos 
actus prava mihi videantur. Tibi omnibusque divi- 
tiis regni tui, patri * quoque tuo renuntiasse nos 
cum videris, et a fide nullo pacto recessuros, polli- 
citus * inspexeris, multum misereri ἃ nos scias, 
quod cum ore gladii soleas displicentes tibi devo- 
rare, nobis " parcas. Credo * pietatis causa, et pos- 
sumus istud sentire de tua lenitate. Nullum etenim 
te interfecisse, ex * nimia tua benignitate potui col- 
ligere. Dicis, superbus est. Unde tibi superbus esse 


* [ta in Greco. Vers. Ánt. Venerunt illuc, qui missi C jussum, etc. 


erant a rege Antiocho, ut cogerent eos, qui confugerant 
in civitatem Modin, immolare, ei accendere tura , et a 
lege Dei discedere. 

b Fere cum ms. Germ. Vers. Ant. Et multi de po- 
pulo lsrael consentientes accesserunt ad. eos : sed... 
consianter steterunt. 

€ Ei respondentes qui missi erant. αὖ Antiocho , 
dixerunt Maiathig : Princeps et clarissimus... in hac 
civitate, et ornatus filiis εἰ fratribus, Vers. Ant. Di- 
qniete el nobilis cum Graeco; responderunt cum ms. 

erm. 

4 Conf(irmatus filiis, et [ratribus. Vatic. cum Grzeco. 

€ Vers. Ant. Ergo accede prior... jussum... reman- 
serunt in. Jerusalem, et. eris... inter amicos regis, et 
amplificatos auro et argento. . 

Pro gloriabimini. ΤΊ. sed mendum inest fortasse 
in edit. quod Gallandius etiam corrigit ad Grac. 
δοξασθήσεσθε. 

5$ Ut i». Graco : Πάντα τά ἔθνη, τὰ ἐν οἴχῳ τῆς 
βασιλείας, ἀκούουσιν αὐτοῦ. Vers. Aut. Et respondit... 
et si omnes gentes regi Antiocho obediunt.... a servi- 
tule legis patrum suorum et consentiat mandaiis ejus. 
Sabat. legit in Lucif. Que in domo regis. aunt.... et 
consentiant mandatis ejus. 

h Cum ins. Geri. prater ín. 'estamento, et. addi- 
tum et fratres mei, Vers. Ant. Ego et filii mei et fra- 
tres mei obedicmus legi eic. 

i Vers. Ant. Non est nobis utile relinquere legem 
el janias Dei. 

Τὸν λόγον Graec. in Compl. Vers. Ant. Non au- 
diemus verba regis Antiochi, ncc sacrificabimus trans- 
gredientes legis nostre mandata, ut eamus. altera. via. 
Δεξιὰν 3) ἀριστερὰν. Grzc. cum Lucif. 

k Eadem ms. Germ. praeter ante oculis, et super 
aram in Modiim. Vers. Ant. Et ut...., verba hac.... 
quidam J udeus... idolis super aram in civitate Modin.. . 


| Sic etiam in Graco. Vers. Aut. Et vidit.... et 
doluit... et accensus e:t furor ejus secundum judi- 
cium legis, et insiliens truciduvit eum super aram. 

τι Omnino cum Graeco. Vers. Aut. Sed et virum, 
quem rez Antiochus miseral.... in ipso tempore. 

» Vers. Ant. Et zelatus est legem..... Zamri filio 
Saloni. 

^ Congruit penitus cum ms. Germ. Vers. Ant. 
Omnis qui zelum habet legis, statuens..... Et fugit 
ipse.... in montes, eic. 

T Subaudiendum magis, vel potius, et hoc modo 
sepe loquitur. Til. 

4 Sine dubio etc. Prius membrum a dormitante 
librario efformatum equidem puto. Galland., Videtur 
certe redundare. 

T Cur non sis cgens. Gall. minus recte; intellige 
potius, cur non es satagens, id est, hac in re sollicitus, 

* [d est diabolo. * 

t Publicitus. Latin. qui sensum conjungit cum 


D verbo recessuros, et probatur a Gallandio : sed aliter: 


Tu pollicitus divitias, et dignitates inspexeris, nos non 
recessuros a fide promissis (wis allectos. Vide, qui 
animadvertimus in lib. Moriendum esse pro filio Dei. 

*" Mirari. Lalin. sed recte misereri, id est, super 
nos ipsos, qui pro Christo non interficimur. 

Yv Nobis tamen. Vatic. 

* Πὰς ad lenitatem illam, et philosophicam pa- 
tientiam referri possunt, quam Constantius. affecta- 
bat, vir c&teroquin szvissimus, quique Arianorum 
suorum consilio ideo martyrii consummati gloriam 
Lucifero denegavit, quia se ejusdem cupidum esse 
valde preseferebat. Vide Barou. ad an. 256, n. 68, 80. 

Y Εἰρωνιχῶς dicta. De czedibus 4 Constantio pa- 
trati», absque religionis causa, leges plura in Am- 
amiano Mrcellino. 


965 


LUCIFER] EPISCOPI CALARITARI 


videor? nempe quia audis à me ea te gerere, quz A Domin! aufersni meium, ei te faeiant formidandum? 


semper feceriut hostes Dei religionis. Est olficii mei, 
ul lixec ingeram tibi baeretico. Aut non es ligreticus? 
Si autem haereticus es, cur me incus8, quod * euim 
sim tibi injuriosus, qui id facio te contra, quod 1e 
voluerit facere Deus? Loquitur sapctisseimus pro« 
pheta Jeremias dixisse ad se Deum: Et ἐμ accinge 
lumbos (uos, et surge, el dic omnia quecumque mamn- 
davi tibi , et ne timeas a facie eorum, nec (ormides in 
conspeciu eorum (Jer. 1, 17). Cum he ita. sint, el 
nos urgeat necessitas οὔ uobis a Deo impositl, 
ut vobis agentibus dicamus, quaecumque vobis dici 
jusserit Deus, superest aut. ut obedias Dei mandatis, 
Cunveutus a me ipsius clementia servo 80 sacer- 
dote, aut probes de Scripturis sacris, fortassis quia 


Deus dicit Jeremis» : Ecce posui 1e in hodierna die 


Sicut civilatem firmam * , el sicut murum ereum, fr- 
wum, omnibus regibus Juda, et principibus ejus, αἱ 


plebi terre : ei pugnabant ad te, e£. non poterant ad- 
versum ie, guia ego tecum sum, αὐ liberam le, dicli 
Dominus ( Ibid. 48); et tu existimas te timeri posse 
ἃ quoquam serverum Dei ἢ Cur me dieis arrogantem, 
superbum? cur contumeliosum vocas ? nempe qoia 
te repererim operibus tuis esse unem ex illis de 
quibus beatus Joannes : Audistis quia amtichristus 
venil ! :nunc autem antichristimulti sunt(1 Joan. 1,18). 
Sic nos injuriarum reos designas, tamquem primi 
restiterimus ne idololatriam tuam in Dei introdoceres 
Ecclesiam. Legisii iu. Machabaeorum libro primo: 


rex sis, quod enim uon liceat mibi te in nomine Do- B Εἰ dizit vir proximo suo : Si omnes. fecerimus. sicul 


mini convenire ut temet corrigas. Si. probare non 
potes mihi prohibitum, sed iuvenire magis incipies 
mili priceptum, ut te arguam, et iacrepem, ei 
exhorier, et deprecer, et admoneam, atque provo- 
cem ad Deo placendum, cur me dicis libi facere 
contumeliam? Eo etenim usque nobis antistitibus 
suis dedit potestatem ad vos uobis cominissos in- 
crepandos, docendos, ut dixerit : Ne timeas a facie 
eorum, ne b formides in conspectu. eorum. Ecce posui 
te in hodierna die sicut civitatem firmatam, el sicul 
suuriun greum, firmum, omnibus regibus Juda, et 
principibus ejus, el plebi terre : et pugnuabunt ad * te, 
et non poterunt adversum e, quia ego tecum sum, ut 
liberem te, dicit Dominus. Qux sunt qua d:ccbat 


el fratres nestri fecerunt, ei non. pugnaverimns ad- 
versus gentes pro anima nostra, οἱ justificationibet 
nosiris, nunc citius disperdent nos a terra. Et cogita- 
veruni in. die illa dicentes : Ümnis homo, quicewue 
venerit ad nos in ^ bellnm die sabbatoruwm, pugnemm 
adversum eum, et non moriemur omnea, sicul wertai 
sunt fratres. nostri in. occultis. Tunc congregati sum 
ed eos i conventus fortis in viribus ab Jsrael, omnit 
voluntarius in lege, et omnes qui fugiebant ὦ malis ad 
€0s 1 , el facti sunl illis in firmamentum * , et! consti- 
(uerunt virtwem, el percusseruni peccolores in ira eua; 
el viros iniquos in indignatione, el eateri (ngerunt αὐ 
maliones, ut se liberarent, et circumivit  Matathias el 
amici ejus, ei. desiruxeruni aras, Θὲ circumpiderum 


Jeremias regibus Juda, et principibus ejus, et plebi- C pueros incircus.cisos quotquot invenerunt. in. fibus 


bus terrx ? nempe hzc quia dereliquerunt Dominum, 
et immolaverunt diis alienis. Ilz:c et tu. fecisti ac 
facis : dereliquisti apostolicam atque evangelicam 
fidem, suscepisti heresim Arianam, et cogis omnes 
idololatras fieri Dei servos : quia baec audes, vocas 
superbos saluti tu: cupientes consultum. Dicit Deus 
Jeremix : Et tu. accinge. lumbos tuos, el. exsurged, 
el dic omnia quecumque dico libi. Ne timeas a facie 
eorum, nec formides in conspectu eorum (1 bid.). Et Con- 
stantius imperator indiguaris cur tibi erranti dicamus: 
Redi ad viam salutiferam, derelinque errorem per 
Arium instinctu. diaboli inventum? Deus se splum ti- 
mendum mandal; preter se esse neminem formi- 
dandum pricepit; et tu ea statuisti implenda, quz 


^ Multisin locis illud enim redundat, ut apud ἢ 


Grxcos particula δὲ, sed apud Latinos sensum facit 
obscuriorem ; et s.c piseime ita loquitur. Til. 

b Nec habet supra, ei paulo inlra pro me. 

€ Apud Sabat. conira ie. 

4 Paulo superius idem Lucifer : Surge, ei die om- 
nia quecumque mandari tibi : et ne timeas, ete. 

e Firmatam habet idem supra. 

f Quod.... sit. venturus, nunc Antichristi multi 
[ucti sunt. Vers. Ant. 

€ lta Graxc.. in ms. Alex. ὑπὲρ τῆς ψυχῆς ἡμῶν. 
Vers. Ant. Pro animabus nostris. 

b [n bello. Vers. Ant. 

| Sabatüerius legit iu. Lucifero hie, conira eos 
exercitus fortes : ek in lib. de nom conv. cum haret. 


conventus forle». Vide etiam quie notavimus pag. 15 
(hic col. 218 not. 1). 


Israel in. fortitudine, et persecuti sumt fiios euperbiep, 
el prosperavit Ὁ opus in 18anu. eorum, et. obtinneruni 
legem de manibus gentium et regum, ct non. dedersm 
cornu? peccatori (| Much. τι, 40,5eq.).Quid senüre dig- 
natur veuenis P Arii sauciata mens tua? Quid poterit 
excogitari 4 contra hanc nostram defensionem mor- 
sibus serpentis concisum cor tuum? Illos cum illa 
adverl.s egisse; nobis quiescemdum fuerat ore tue 
prolatis blasphemiis ad populum nobis divinitus eotn- 
missum sauciandum? Et circwnivit, inquit, Matethias 
et amici ejus (1b. 45), et destruxerunt aras, εἰ circumei- 
derunt pueros incircumcises quetquot invenerunt in 
finibus Israel in fortitudine, et persecuti sunt. filios 
superbie, et prosperavit opus in manu eorum, eL obti- 


i Additur in lib. de non conv. cum h:eret. et in 
Vers. Ant. Additi sunt ad eos. Sabat. legit hic ad- 
versus eos. 

k Vide supra peg. 15 (eol. 779, lin ὃ ct not. *), 
ubi Lucifer ipse delet in. 

.! Vide ibid. (lin. 6 et not. 5) ubi circgivit pro 
eircumivet. 

7 Cuin Gr:eco, Vers Ant. prepositis daobus punc- 
tulis, et in fortitudine. 

? Prosperavit cuin. ms. Germ. iu manu eorum, 
cum eodein et Gr:eco. 7n manus hahet. kuclfer su- 
pra pag. 15 (col. 779). ubi vide n. 4 (nor. *). 

* Cor habet ibidem Lucifer pro cormw. Vide n. B. 

P Cum Latin. venenis subjicimus pro teniase, ut 
antea legebatur. 

4 Ezxcogitare. ld. 


jos 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


966 


nuerunt legem de manibus. gentium el regum, et non A sionis, εἰ ira. indignationis : nune, filii, ermuli estote 


dederunt cornu peccatori. Cum illi, hac qui ila 
egerint, fuerint facti Deo smantissimi, nos tibi 
adulando, tecumque in iuo curreudo scelere , 
fuerat dignum, ut tu es, efficeremur Deo inimicis. 
simi? Si nos tibi hinc videmur iujuriosi, quia idolo- 
latriam tuam suscipere nequiverimus, des unum, 
quaso, qui pepercerit ex Dei cultoribus adversariis 
ejus religionis. In secundo libro E:sdrz, contra- 
dicentibus, ne domum, et lemplum, et civitatem in 
Hierosolymis Domino instaurarent, Deus, iuquit, 
celi ipse prosperavit nobis, et nos servi ejus surgemus 
et. edificabimus, vobis autem non est ^ porlio, meque 
mentio in Jerusalem (1 Esd. u, 20). Et infra dicen- 
tibus adversariis : Numquid sacrificabunt ? an mandw- 


legis, et date animas vestras ad. testamentum putrum 
nostrorum, οἱ memenlote operum palrum, qv.G fecerunt 
in ὃ seculis suis, el accipieiis gloriam magnam, et no- 
men ciernum.. Abraham nonne in tentatione inventas 
est fidelis, et reputatum est ei ad justitiam ? Joseph in 
tempore angusti sua custodivit mandatum, el (actua 
est dominus JE gypii. Phinees pater noster in 1 zelando 
selum accepit teslamentum | sacerdotii eterni. Jesus 
dum i impleret verbum, f(acius est dux in Israel.,Cha- 
leb dum testificatur in Ecclesia, accepit. ha&reditutem. 
David in sua misericordia consecuius est sedem regni 
in secula. Helias dum zelat selum legis, raptus * eal 
ad celum. Ananias, Azarias, et Misahel credentes li- 
berati sunt de flamma. Daniel in sua simplicitate libe- 


cabuni in loco suo? nonne ascendet vulpes, el demoliet Bj ratus est de ore leonum, Et ita cogitate per generatio- 


b muros lapidum eorum (Ibid. iw, 9)? Et hoe dicit 
ad Deum servus ejus Esdra : Exaudi *, Deus noster, 
quia [aci sumus contemplibiles, et converie convitia 
ipsorum in capita ipsorum, et da illos ul aint in derisu, 
et in terra captivitatis ; el ne operias iniquitatem ipso- 
fum, el peccata eorum a (acie tua non delcan(ur (1bid. ἃ ). 
Quid tale nos circa te locuti sumus? 681 testis quem 
oravil Esdras, quemque el ego oro, et oinnis per 
totum mundum constituta ejus orat beata eeclesia, 
mea circa le. hxc esse vota, ul. corrigas errores, 
Sisque uuus ex nobis. Conspice interea. quomodo 
Dei homines neque adversarios timuerint, neque 
contra inimicos Dei domus precem fundendo desi- 
verint, ut videlicet vires Dei religionis adversariorum 


nem el generationem, quia omnes qui sperant in eum 
non infirmabuntur !, ΕἸ verbis viri peccotoris non 
limueritis, quia gloria ejus in * stercore, el. vermes : 
hodie extellitur, crus non. invenietur, quia conversus 
est. in terram auam, et cogitatio ejua peribit ". Filii, 
conforiamini, ei 5 pravaleie in lege, quia in ipsa 
gleriosi eritis. Et ecce Simeon frater vester, scio quod 
tir consilii est; illum audite P, ipse vobis pater. erit. 
Et Judas Machabaous fortis viribus 4 juventute sua, 
δὲ! vobis principalis 4 militie, et cxpugnabit bell.m ; 
et adducetis ad vos omnes fuciores. legis et vindicate 
vindictam populi vestri, retribuite retributionem geuti- 
bus,etintendite in precepit m legis (1 Mach. n, 49, seq.). 
Quando itaque videas talia. praecepta dedisse liliis, 


fuissent deducet; ad nihilum. Sic etenim eliam C et ea mandasse fleri qure etiam fecerit ipse, cui 


&anctissimus Moyses dicit iu cantico Exodi ad Deuni : 
Decidat ἃ super eos timor et tremor magnitudinis bra- 
chii tui ; fiant tamquam lapides donec transeat populus 
luus hic quem acquisisti (Ex. xv, 16). Talia illi ad 
Deum verba fecerunt * sibi traditis : nos quia tibi 
dicimus, Aut convertere ad Deum, aut f habe certum 
quod Deus ad nihilum sit deducturus omnem. inanem 
superbiam (uam, videmur tibi petulantes. Conspice 
adhuc quid fecerit Matathias sanctissimus ille vir 
devotus Deo post tam illustria illa qux egerit, qux 
etiam in flue exitus sui dixerit ad filios, et vide an 
recto contra te ordine Dei hxc agamus sacerdotes. 
Loquitur Scriptura sancta dicens : Appropiaverunt 
8€ dies Matathie moriendi, et dixit filiis suis : Nunc 


doceat sie. patriarchas, prophetas et cuucios justos 
Deo placuisse, quid nos, tu tencbrose, ne tibi con- 
tumaces videremur, volueras facere? Cessissemus- 
ne tibi mortuo vivi, Dei servi satelliti diaboli? cum 
cernas isium Matatliiam dicere ad filios : Et ita co- 
gitate per generationem el generationem, quia. emnes 
qui sperant in eum non inflrmabuntur. Et a verbis viri 
peccatoris non limueritis, quia gloria ejus iu Mercore τ, 
el vermas : hodie exiellitur, el cras non inveu:etur, quia 
conversus est in terram suam, εἰ cogitatio ejus peribit 
( Ibid. 61). Ne tibi injurias! videamur, parcamus 
tibi Dei domum destruenti, tibi qui bodie sis, et 
cras eris |n vermes et stercore, et banc trahamus 
apud Deum offensam, quo tecum mereamur redigi 


conforiata esi superbia, et castigatio, et tempus ever- D δὰ nihilum. Coguosco post hzc, quid etiam filii 


8 Àpud Sabat. Non est por(io, fas neque mentio. 

b Ubi demoliet, quod nou est in usu, pro demo- 
lietur dicit, id est, destruet ac diripiet muros lapideos 
civitatis eorum. T. 

€ Exaudi nos,lcgit Sabaticrius. 

d Hac cumins. Germ. Vers. Ánt. Cecidit...magnitu- 
dine... lapis, donec pertrunseal populus (uus, Domine, 
usquedum... iuue, Domine, hunc quem. acquisisli. 

€ Pro sibi traditis. Galland. 

f Pro eerio scias, sis certus, qued Deus ad nihilum 
tuam reducet superbium. Til. 

& Vers. Ant. Appropinquaverunt... nunc erge, o 
filii amulatores....pro. testamento pairum. vesirerum. 

h Cum ins. Germ. Vere. aut. [m generationibus 
guis. 

1 Cum eod. Vers. Ant. Zelando selum Dei. 


j Dum implevit. Vers. Ant. 

k Recepius est in celum. Ead. 

| Cu Graco. Vers. Aut. Infirmantur. 

? Fere cuim Grieco, εἰς κοπρίαν, xal qxounxag. Vers, 
Ant. Stercus et vermis est. Malius legerem in. Luci, 
stercora cum Galland. Sabat.. legit, Ne timueritis.... 
el vermis. 

» [ta ins. Germ. Vers. Ant, Et. eras....periit. Et 
cras habet idem Lucifer paulo infra. 

? lta in eod. ms. Vers, Ant. Vos ergo....el virili- 
ter agite. 

P Vers. Ánt. Jpsum audite. semper, ei ipse, eic. 
Lucifer cum ms. Germ. 

4 Vers, Ant. Princeps militie, et ipse age! bellum 
populi. 

* Stereore ejuc. Vatic. 


967 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


Matathis istius religiosissimi fecerint, si timuerint A tidie ponebant ad januam templi que dicitur Speciosa, 


concarnificis tui manum, $i exercitum illius ante 
oculos habuerint, et pon Dominum nostrum, quem 
omnia potentem, ut nos credimus, credentes contra 
hostem omnibus suis viribus semet erexerint. F4 
surrexit. Judas qui vocabatur Machabeus filius ejus* 
pro eo : et adjuvabant eum omnes fratres. cjus, et 
universi qui se conjunzerant patri ejus ; et preliabatur 
b prelium Israel cum letitia : et dilatavit gloriam po- 
pulo suo, et « induit se lorica sicut gigas, el succinzit 
vasa bellica sua, el prelia constituit, protegens castra 
gladio : et similis factus est leoni in. operibus suis, et 
sicut catulus leonis rugiens in 4 venationem : εἰ perse- 
cutus esl iniquos, et perscrutans *, et hos qui pertur- 
babant populum suum, succendit : et ἴ subducti. sunt 


ul peteret eleemosynam αὖ iutroeuntibus in. templum. 
Hic * cum vidisset Petrum et Joannem. introeuntes in 
templum, rogabat elecmosynam. Iniendens ! asuem in 
illum Petrus cum Joanne dizit : Aspice in nos. Αἱ 
Qm ille respexit in eos, sperans se aliquid accepturum ab 
eis. Ait " aulem. illi Petrus : Argentum et aurum mon 
habeo, sed quod habeo, hoc tibi do : In nomine Jes 
Ghristi Nazareni surge et ambula. Et ? apprehensa 
dextra manu ejus erexit eum, confestimque confirmati 
sunt pedes ejus el plante, et exsiliens stetit et amba- 
labat P, et. intravit cum illis in templum ambulans ac 
saliens, laudans Deum. Ei vidit eum omnis populus 
ambulantem et laudantem Deum, et cognoscebant 4 quia 
ipse erat, qui ad eleemosynam sedebat αὐ Speciosam 


iniqui pra limore ejus, et omnes operarii. iniquilatis p portam templi, εἰ repleti sunt pavore et admiratione 


conturbati sunt, et prospera facla. est salus in. manu 
ejus. Et exacerbabat reges multos, εἰ delectabat € Jacob 
in. operibus suis, et. usque in secula. memoria ejus in 
benedictione : et perambulavit in civitatibus Juda, 
et disperdidit impios omnes ez ea, et avertit iram ab 
Israel : οἱ nominatus est. usque ad novissimum terre, 
et congregavil pereuntes (1b. wm, 4, seq.). Illi talizelo ac- 
censi contra Dei domus fecerunt inimicos; nobis te 
contra non fuerat surgendum, ne dicti fuissemus pe- 
tulantes? Sed bene me petulantem diceres, si non 
recte contempsissemus sacrilegum edietum tuum ἷ. 
Respice etenim comperditi tui quid praceperint 
duces Judaeorum apostolis, et contra quid fecerit 
beatorum chorus apostolorum, et invenies nos non 
esse petulantes, sed et tibi et nobis consultum esse 
cupientes. Peirus autem et Joannes. ascendebant. in 
templum ad horam orationis nonam. Et quidam vir 
claudus ex utero matris suem portabatur ) , quem quo- 


* Ejus delere videtur Sabatier. 

b Proliabantur. Vers. Àut. 

c Haec omnino ex Graco usque gladio, quod ha- 
bet iv ῥομφαίᾳ, in gladio. Vers. Ant. Loricam.... suc- 
cinzit se arma bellica sua in praeliis, et protegebat 
castra gladio suo. ΝΞ 

4 Kx Grxco. Vers. Ant. Similis (sine et )...... in 
venatione. 

« [tidem ex Greco : ἐξερεννῶν, xxl τοὺς ταράσσοντας 
τὸν λαὸν αὐτοῦ ἐφλόγισε. Vers. Aut. Iniquos, perscru- 
tans eos, et qui conturbubant.... eos succendit flummis. 

f Conveniunt hiec cum. ms. Germ. prater iniqui, 
in quo inimici, Grac. ἄνομοι. Vers. Ant. Et. repulsi 
sunt inimici ejus.... et directa est salus etc. 

€ Cum ms. Germ. Vers. Ant. Letificabut,... et in 
sgculum. S.batierius addit erit in Lucif. 

h "Ey πόλεσιν Ἰούδα. Grzc. Cxtera cum ms. Germ. 
Vers. À.t. Civitates Juda, et perdidit impios ex eis. 
Sabat. quoque legit in. Lucif. civitates Juda. 

i De quo plura in vita Lucif. et iu lib. de non 
conveniendo cum herelicis. 

i Vers. Ant. Constitutus portabatur. 

k Qui.... incipientes introire. .... eleemosynam acci- 
pere ab eis. Vers. Ant. Accipere deest in Grac. qui- 
busdam, ut in Lucif. 

| Cwn Graco, ἀτενίσας, el βλέψον, aspice. Vers. 
Ant. Intuens..... in eum..... Respice in nobis. Sabat. 
legit, Aspice πος. 

m *o δὲ, Grac. Vers. ant. Qui respexit 0. 

2 Vers, Ant. Dizit autem Petrus... non est mihi... 
quod autem habeo. 


in eo quod acciderat ei (Act. m, 4, seg.). Et infra (Ib. 
Iw, 1) : Loquentibusautem illis ad populum hac verba, 
insurrezerunt * sacerdotes et pontifex templi, et Sed- 
ducci, dolentes " quod docerent plebem, et annua- 
tiarent in Jesum resurrectionem mortuorum, et injece- 
runi in eos manus, ei. posuerunt in custodia *. Et 
infra (Ib.,13) : Videntes Petri ἃ constantiam et Joannis, 
el comperto quod homines imperiti sint et sine lüteris 
mirabantur : cognoscentes etiam illos, quia cum Jesu 
erant : hominem etiam videntes cum ipsis stantem. qui 
curatus erat, nihil * poterant contradicere. Cum * jus- 
sissent autem illos foras extra concilium discedere, 
conferebant ad invicem, dicentes : (Quid faciemus 
hominibus his » ? Nam quia notum facium est signum 


C. per ipsos omnibus habitantibus Jerusalem, manifestum 


est, e£ non possumus negare : sed ne amplius innotes- 
cant * in populum verba hec, comminemur illis me 
amplius loquantur in momine hoc ulli hominum. Con- 


? Apprehensa manu ejus dextera, cum Cod. reg. 
Vers. Ant. Et apprehendens eum dextera manu, eleva- 
"t : confestim autem. confirmati sunt. ejus. gressi et 

nim. 

P Vers. Ant. Ambulabat gaudens : et introiit una,.. 
οἱ exsilieng et collaudans Deum. Gaudens abest a 
Graco, ut a Lucifero. 

q Vers. Ant. Cognoscebant autem. eum, quoniam 
hic erat.... repleti sunt stupore.... quod attigit ei. 

E 1 Adstiterunt eis sacerdotes οἱ prapositus templi. 
ad. 

* Cum Graco dolentes, διαπονούμενοι, et ammun- 
tiarent, καταγγέλλειν. Vers. Aut. Indignantes propter 
quod docerent ei populum, et pradicarent. 

* Grac. ἔθεντο εἰς τήρησιν. Vers. Ant. Et injicie- 
bant eis..... eos in custodia in. crastinum. 

v Cum ms. reg. Vers. Ant. Fiduciam..... et com- 
perti quoniam..... inlitterati essent, et privati... cog- 
noscebant autcm eos etc. 

v Ex Gr:eco,. οὐδὲν εἶχον. Vers. Aut. Qui. sanatus 
fuerat nihil habebant cont. ln Lucif. fuera: legit 

abaL. 

x Vers. Ánt. Jubentes autem eos foras consilii abire, 
conferebant invicem. Grec. ἔξω τοῦ συνεδρίου, et πρὸς 
ἀλλήλους, cum Lucif. 

Y Vers. Àut. stis? quoniam quidem..... per eos... 
manifestum, et non etc. Ms. reg. cum Lucif. mani- 
festum est. 

* Vers. Ant. Sed μέ ne amplius serpani in plebem 
verba isia, sninis minemur eis, ne wltra..... nomine 
isto. 


969 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


910 


sentientibus ^ autem omnibus, accersientes eos, pr&- A miuastionibus incredvlorum , sed etiam fuisse obse- 


ceperunt illis ne omnino loquerentur neque docerent in 
nomine Jesu. liespondentes autem Petrus εἰ Joannes 
dixerunt Ὁ ; Si justum est coram Deo vos audire potius 
quam Deum, judicate; non enim possumus nos qua 
e vidimus et audivimus, non loqui. At. illi commi- 
nantes ἃ dimiserunt eos, uon invenientes quomodo pu- 
nirenl eos propter populum. Omnes enim honorifica- 
bant. Deum in facto. Annorum erat plus quadvaginta 
homo, in. quo (uctum est. signum * sanitatis. Dimissi 
f autem. venerunt. ad. suos, et retulerunt. quania. ad 
illos principes sacerdotum οἱ seniores dixerunt, At 
- 8 illi cum audissent, uno animo levaverunt. vocem ad 
Dominum et dixerunt : Domine iu. Deus qui. fecisti 
celum, ei terram, et mare, et omnia qua in eis. sun!, 


cratum, ut fiduciam loquendi, constautiamque de- 
fendlendi veritatem [5861 apostolis suis dignatus 
tribuere Deus. Si igitur l'oc et ab apostolis factum 
est beatis et populis Deo dicsti-, et non sunt nequo 
contuniacecs neque petulantes dicti a D-o, quod re- 
stiterint inimicis ejus, quoniodo nos dicimur a te su- 
perbi, petulantes, contumeliosi,qui, licet peccatores, 
tameu sanctam teneamus fidem apostolorum, atque 
illorum populorum, qui credentes fuerant in unicum 
Dei Filium? cuni apostolis idcirco superbi, quia vo- 
cem tuam apoestala, quia terrores tuos sacrilegi 
Christi milies ducamus pro nihilo, qui: Dei Filium, 
verum Dei przdicemus Filium, sicut praedicav rint 
beatissimi apostoli. Sic nus tili protervi, petulantes, 


qui per Spiritun sunctum, et os patris nostri David B superhi videmur, ut Jud:zis videbantur sanctissimi 


pueri tui dixisti ἃ ; Quare [remuerunt gentes, οἱ po- 
puli meditati sunt inania? adatilerunt feges terre, el 
priacipes convenerunt iu unum adversus Dominum οἱ 
adversus Christum ejus? Conveneruni enim vere in hac 
civitale adversus 1 sanctum Filium tuum Jesum, quem 
unzis, Herodes et Pontius Pilatus cum gentibus. et 
populis i l;rael, (acere que * munus tua et consilium 
prefiniit. Et nunc, Domine, respice in minas eorum, 
et da servis (uis cum omni fiducia loqui vcrbum tuum, 
dun ! exiendis manus ad. sanitates, ac signa et pro- 
digia (aciendu per nomen sancti filii tui Jesu. Et cum m 
orassent, motus est locus in quo erant congregati, et re- 
pleti sunt omnes Spiritu sancto, et loquebantur veibum 
Dei cum omm fiducia. Si collegisii jam, cuncta cur 


apostoli, quibus, si hodie fuissent. in corporibus, po- 
tueras b:ec dicere quie dignaris dicere ad nos. Inve- 
nDinus etenim semper praeceptum cis ore comblas- 
pliemerum tuorum Scribarum, Pharisvorum, prin- 
cipum, atque pontilicis Jud:eorum, ne docerent, neve 
pradicarent unicum Dei Filium : tameu quid illi fe- 
ceriut, accipe adhuc qux. scripta sunt, ne^ forte 
possit tenebris sagiuatum cor ? tuum ad. videudam 
adduci veritatem : Per manus apostolorum fiebant 
signa, et prodigia multa in P plebe : et erunt. uno 
animo omnes in porticu Salomonis ; caterorum. autem 
nemo audebat ad a illos accedere , sed magnificubat 
illos plebs : magisque " addebantur credentes Domino 
multitudo virorum ac mulierum, ita ut in plateis ejicc- 


hac protulerimus, si iinbibisti omne penitus. prze- C rent. infirmos 5, et imponerent in lectulis et grabatis , 


scriptionis nostre desiderium,dicere audebis ulterius 
nos es-e petulantes? quandoquidem videas nec apo- 
s$tolos beatus temper.asse dueibus Jud;eorum,nec mi- 
nis succubui-se eorum, sed magis intrepide sewiper 
duxisse ad effectum, sibi delegatum tetidem. etiam 
Dei populut non solum non fuisse perterritum com- 


ἃ Consentientibus autem omnibus, οἱ preceperunt 
illis, cum ms. Cantabrig. Haec desunt. Vers. Ant. 
quie habet .. Et arcessientes eos praceperuut. omnino 
ut non loqu. 

b Ver-. Ant. Dixerunt ad eos : Si hoc vobis justum 
videtur unte. conspectum. Dei, vobis magis obaudire, 
elc. 

* Ea, que. Vers. Aut. Ea deest et in Cautabrig. ms. 

4 AL il.i autem administrantes... nihil. invenientes... 
puuircnt eos, timentes populum... gloriabant... in facto 


isto. Vers. Aut. Gr.ec. eum Lucif διὰ τὸν λαὸν, abs- D 


que !imeutes, et ἐπὶ τῶ γεγονότι, absque isto. 

e Signum hoc. Vers. Aut. Hoc abest etian. ab 
lreu. lib. 11 c. 192. 

! Omnino cuim ms. Cantabrig. Vers. Ànt. 7/li au- 
tem, .... el annuntiaverunt.... ud eos, eic. 

€ Ferine cuui eod. p: zerer unanimiter... ad Deum... 
(uw ες Deus. Vers. Aut. Qui cum.... unanimiter sus- 
tulerunt vocem suam ad. Deum.... tu. Deus. feciati.... 
in illis sunt. Sabat. legit uudivissent pro audissent. 

b Ut Iren. lb. 10. c. 12. Vers. Ànt. Dicens : ul 


id. 
i Ut idem ihi. Super. Vers. Ant. 
) Populo. Vers. Aut. 
k (Quanta... consilium tuum praofinivit fieri... super 
minas. Eadem. 
! In eo quod manum iuam exiendes in sanitatem, 


PaTROL. XIII. 


ut veniente Peiro vel umbra inumbraret aliquem eorum: 
et liberabantur ab infirmita'e sua. Concurrebat * au- 
lem mulitudo vicinarun civitatum Jerusalem , portan- 
tes infirmos, et eos qui a spiritibus immundis vezaban- 
Iur, εἰ omnes sanabuntur.. Exsurgens ἃ autem. prin- 
ceps sacerdotum, et omnes qui cum illo erant. harresis 


el signa, et prodigia fieri.... pueri tui. Ead. 

ἢ Ei precatis eis..... cum fiducia omni volenti cre- 
dere. Ead. 

» Án forte. Galland. 

9 Cor tuum aliquando. Vatic. 

P Vers, Ant... /n. populo ...... unanimiter ...... i 
templo congregati, in portico. Sabat. legit cum Vers. 
Ant. Per manus autem. 

q Conjungere cis ..... eos plebs. Vers. Ant. 

r Mugis autem. adjiciebuntur ..... virorum quoque 
et mul. ad. Magisque. lu M«. Cantabr. Sabane: ius 
legi. i» Lucil. Magisque augebatur credentium in Do- 
nino etc, 

5 Vers. Ávt. AEgrotos, et ponerent ante eos .... vel 
umbra ejus obumbruret alicui .... e: liberentur. «b 
omni valetudine, quam hab. bant. Grxec. ἡ σχιά sumi- 

liciter, uti Lucif. Sabaiierius legit ponerent, ei obum- 
raret. 

* Cum Greco, συνέρχετο δὲ. Cum. Ms. Cantab. ig. 
Et qu: vezabun ur «b spiritibus ymmundis. Vers. Ant. 
Quamobrem concurrebat et n.ultitudo conjunc arum ... 
in Jerusulem, a[feicutes secum . ... etvevaios a apiriti- 
bus imuntndis, qui curcbantw. universi. 

vU Ver.. Ant. Et hec videns (que. absunt etiam in 
Μ΄. Cautabr. ) ..... cin eo consituta heresis .... re- 
pleii sunt zelo. 


31 


911 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


Sadduceorum, repleti sunt. invidia, et injecerunt ma- A (Ibid. v. 12)? Si igitur Deo est ebedienduim et non 


nus * apostolis, et posuerunt illos in custodiam. An- 
gelus autem. Domini aperuit Ὁ januas. carceris, et 
eduait illos, dicens : lte, et stantes in templo loquimini 
omnia * verba vite hujus. Cum 4 hec. itaque. audis- 
sent, introierunt sub luce in templum, et docebant. Ad- 
veniens autem princeps sacerdotum, el qui cum eo erant, 
convocaverunt concilium, et omnem congregationem ft 
liorum Israel, et miserunt in carcerem ut eos adduce- 
rent. Venerunt ^ autem. ministri, e non. invenerunt 
illos iu carcere, et regressi renuntiaverunt dicentes : 
Quoniam ! carcerem quidem clausum inventmus in 
omni diligentia, et custodes stantes in janua : cum ape- 
ruissemus autem, neminem intus invenimus. UL autem 
audierunt hos € sermones principes et poniifem sacer- 


hominibus, cur nos contumaces, cur nos injuriosos 
vocas, quos videas Dei obedire praeceptis * Audientes 
m autem haec fremebant, dieit scriptura (Ibid. 55), 
et cogitabant eos accidere. Ma et tu retines nos in 
custodias, minitaris interficere, quia sis eo obsessus 
spiritu, quo eapti detinebantur Judzi atque detinen- 
tnr. Si non eo captus immundo spiritu detincris, cer 
nos prohibes confiteri ac praedicare unicum Dei Fi- 
lium? Angelus Dei producens apostolos ex Judarorum 
condesperatorum tuorum * carcere : Jte, 9 docete 
in templo verba vite hujus (A bid. 90) : et tu tollens 
sacerdotes de ecclesia Dei in carcerem conjitciendos 
putasti, nc przdicaremus verbum vitze. Interea oro 
te respondeas, quid P sit inter te et conscottnum 


dotun, hasitabant de illis, quid illud essel. Adveniens Ba tuum , quem verso ordine Sirmienses τ vecant 


aulem quidam renuntiavit illis, dicens 5 : Ecce viri 
quos posuislis in custodia, in templo sunt stantes et do- 
cenles populum. Tunc abiit princeps ἃ cum ministris 
εἰ adduxit illos, non cum vi : ttmebant etenim populum 
ne lapidarentur. Cum autem adduxissent. eos, statue- 
runt à eos in. concilium : et interrogavit. eos sacerdos 
dicens : Denuntiatione *  denuntiavimus vobis ne do- 
ceretis in hoc nomine, el ecce replestis Jerusalem  doc- 
trina vesira, el vultis inducere super nos sanguinem ho- 
minis illius. Respondens autem Petrus et apostoli di- 
centes | : Utrum obedire oportet Deo an hominibus 


^ Mauus suas in Apostolos... eos in custodia publica. 
Vers. Ant. Suas deest in Mss. quibusdam τας. 

b Per noctem aperwit ostia ..... cumque eduxissel 
eos, dixit. Ness. Àut. 

ec Loqyimini plebi. Ead. Ad populum. Vic. 

d Graec. ἀχούσᾳντες δὲ. Vers. Ant. Exeuntes autem 
de carcere .... diluculo in templo .... e! omnes seniose; 
filiorum ... edducere eos. Sabatierius legit : Ad caree- 
ren ut adducereutur. 

e Vers. Δι. Ministri autem advenientes .... eos. tn 
carcerem .... reversi. autem  pronunWaverunt. 6rao. 
ἀπήγγειλαν cum Lucif. . 

t Ex Graco : Ὅτι τὸ pi. δεσμωζώριον — tÜgop 
κεχλειαμένρν ἐν πᾶση ἀσφαλείᾳ. Vers. Αι}. Cum oinni 
diligen:ia ..... ad ostium ; aperientes aulem, elc. 

€ Cum Greco, τοὺς λόγους. Cum Ms. Cautabr. bc- 
sitabant. Vers. Ant. Verba hac. sacerdoles, et wagi- 
Mra:us tc pde principes sacerdotum njxari cg perunt 
el confunde 'ur niég:e de his, quidnam, vult esse hoc. 
Sabat. legit hic in Luecif... Magistra; us teupli οἱ prin- 
cipes sacerdolum. mE 

h Ut iy Greco λέγων. Vers. Ant, Nuntiatit eis, 
quja ecce .... uy carcere .... plebem. 

i Vers. Aut. Magistratus ii templo, Grac. oxpa- 
τηγὸς simpliciter. u 

) Vers. Aut, Ma'ugrunt in. concilio, et princeps sa- 
cerdowy. 

k |t9 Grac. παραγγελίᾳ παρηγγείλαμαν. Sabat. legil 
in Lucif. ut iu. Vulgata : Pragcipiendo precepimus. 
Vers. Ànt. Nonne precipiendo precepimus ..... ue do. 
ceatis .... doglring vestga; ,... hominis hujus. lyterro- 
gatio o2abesl. iu s quipusdapy, ut i Lucif. 

! Xer& Aut, Dixesunt : Obedize oportet Deo ne 


gis, etc. 
m Vers. Ant. ÁLUli qudieuies lupe dissec.hantur..... 


nter fecre.. 
v Ut tu οἱ Ariapi (yi, qui. lyrresi. sua. Judgismum 
profitentur, ncgantes Jesu Christi divinitajeta. 

» Vide paulo superius eadem verba, qua hic ali- 
quautum immutat. . 


Photinum ? Quid intersit, quid distet rogaris distin- 
guas. Ecce si tunc dixerint ad apostolos principes et 
pontifex et omne concilium Judxorum, V ulti» intro- 
ducere * super nos sanguinem hominis illius (Pbid. 
43) ; etiam Photinus hominem tantum profitetur Dei 
Filium, dicit * itum non fuisse ante beatam Ma- 
riam : tua quoque hzc est professio, quod enim aute 
omnia quidem, hoc est, ante celos, terram, mare, 
et omnia qu: in eis sunt, Dei sit Filius, sed quod 
constiterit ex nihilo, sed quod creatura sit. Quid in- 
teresse arbitraris inter tc et Paulum * Samosate- 


r Nihil re vera, quod ad ipsam heresis substan- 
tiam, Arrani ἃ Photinianis discrepabant : Photinus 
tamcn Christum Dei Filiusa i3 puyum fuisse horni- 
neu dacui, ut tunc primur exsiiteri(, cum im wtero 
Virginis conceptus fuit; Áriani vero ante creaturas 
omnes creatum fuisse przdicabant. Iu €encilio ta- 
men Sicinieusi an. 254. juxta. Petaviun damnaates 
(uit ab ipsis Àrianis hanc quidega ob causam $prcie 
tenus ; scd re quidem vera, cum Constagtius, uti Da- 
roníus ad an. 537. animadvertit, Pho'ino non esset 
impietate secundus, wt 16 pium. CaMolicumqne, et he- 
τοι οἷα adversarium ostentare!, tamquam in scena. lu- 
dum, Photinum adduxit in. medium, οἱ contra eum 
Episcopos Ariauos; in edita vera Fidei (oymula, qua 
pruna est Sirgiensis, αὐσίας voceu, οἱ sinulitaudinis, 
et imaginis omiserunt, Filium Deum de Deo esse ἵν 
firmantes, prolato anathemate conica eos, qui dice- 
rent, ex non existentibus, out ex; altera. hypostasi esse 
Verbum, vel fuisse tempus aliquando, cum non esset ; 
que tamen omnia caUide ad decipiendym, suaque 
tegeudau impielatem decreta. l[auc larvam hie. de- 
tegi Lucifer, dum Photiuum Constantio socium, 
suumque quast amicum in impietate appellat. 

3 [d est, inier eum qui tecum, ac sicul iu , versa/ur 


Ὁ in tenebszis : nam σχότος tenebra sunt. Alludit contra- 


rio nomine ad Photini nomen. Til. Per. aptiphrasim 
nimirun ; Photinus enig a φῶς, quod. [umen signifi- 
cat, derivatur. 

τ lta eorreximus ex Cod., Vatic. ubi antea. Smyr- 
nieuse& legebatur, οἱ inferius. Sonyruiensum., Sirmij 
eni) Episcopus crat Photings, licet, quo tempore 
"νας Lucifer scribebat, e gradu, ac digujtate ab ipsis 
Arianis dejectus. 

5. inducere supra idem Lucifer. 

t Ei dicil illum non fuisse. Galland. 

" Paulus Samosatenus Dominum Jesum Deum, ac 
Dei, uatura, Filiupa esse neg:vi!, meramque bugapi- 
latem eidem attribuit : ejus error in Syopdo, Auto-. 
CURA dam 3U4& fuit an. 205. alque iterum in ajtera 
Synodo ibidem celebrajg 3n. 270, οἱ ipse damnatus, 


9*5 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


974 


num, vel eum tum ejus discipulum tuum conscoti- À Joannes? Herodes autem tetrarcha cum corriperetur ab- 


num *, nisi quia tu ante omnia dicas, ille vero post 
emnia? C:terum una vobis crudelitatis 5 atque incre- 
dulitatis mens est, ut diceretis, non habere Deum 
e verum Filium. Conira videte, quomodo sit cre- 
dens sancta ecclesia. Credimus ἃ in. unum. Deum 
Patrem. omnipotentem ,. visibilium * οἱ invisibilium , 
factorem , et in. unum Dominum | Jesum ! Christum 
Filium Dei natum de Patre 8, hóc est de substantia 
Patris, Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum 
de Deo vero, natum non ὃ factum, unius * substan- 
tie cum. Patre, quod Graci dicunt ὁμοούσιον, per 
qvem omnia [acta sunt, sive) que in colo, sive qua 
in terra sunt, qui propter nos homines et propter. nos- 
tram. salutem. descendit, οἱ incarnatus. est, homo ἃ 


illo propter * Nerodiadem uxorem [ratris sui, et de omni- 
bus malis que fecit Herodes, adjecit hoc super omnia, et 
inclusit Joannem in. carcere (Luc. wm, 19 ). Qua dere 
inclusit Joonnem Herodes? certe quia arguebantur 
opera ejus : ita et tu cum servis Dei agis, quia dica- 
mus tibi : Noli gerere que geris, noli esse homicida, 
noli persequi ecclesiam Domini, noli apostolicam re- 
probare fidem, probare vero hereticam, noli idolola- 
triam introducere in ecclesiam. Nos arbitramur hxc 
propter tuam specialiter dieere salutem : qui si no- 
lueris temperare, sine dubiosictibi sis eternam quz- 
siturus mortem , quomodo quzsierit et flerodes. 
Joanni etenim nocere non potuit, sive quod eum in 
carcerem conjecerit, sive qued interfecerit, quando- 


factus est, passus est, resurrezit ! tertia die, ascendit B quidem videas Joannem Del amicum, Herodem vero 


't in celum, venturus ? judicare vivos el mortuos : 
Credimus ? et in Spiritum sanctum. Conspicis fidem 
apostolicam, evangelicomque esse hanc, qux semper 
Filium cum Patre regnasse et regnare defendat, quie 
fateatur et perfectam esse divinam Trinitatem , et 
unam habere substantiam. Caterum quid inter ec- 
clesiam et vos hereticos vel Judaeos erat inter, si 
non sic crederet hea!a ecclesia? qux sancta fides, ut 
scirctis quid ln vobis punit Domini ecclesia, dixit at- 
que dicit de vobis : Eos P autem. qui dicunt : Erat 
quando 4 non' erat, et. priusquam nascerelur non erat , 
et quia ex * nullis exstantibus factus est, vel * ex alia 
substantia, dicentes mutabilem * et * convertibilem Fi- 
lium Dei, hos anathematizat catholica et apostolica ec- 


esse Dei inimicum. Qusrens nocitom mobis , qui 
tibi eternam sospitatem tribui desideramus, omni- 
bus nos persequeris modis : sed valere non poterunt 
vires auctoritatis tux ad Dei unici Filii servisnocen- 
dum, quia tu unus esse ex illis inveniris, quos nobis 
credentibus subjecit dicens : Ecce dedi Y vobis potes- 
tatem calcandi super serpentes el scorpiones, et. supra 
omnem virfutem.— inimici : et nihil vos nocebit. (lbid. 
x, 19). Tu qui dicis, quia vera tibi dicam, superbum 
quem me vis inveniri ? !llum ne servum qui accepe- 
rit unum lalentum et absconderit, atque ipsum so- 
lum domino reprzesentaverit; propterea quod non 
per fenus eumdem :multiplieatum, sicuti. conservi 
ejus, domino reprxsentaverit, meruit etiam ipsum 


clesia. Propter hanc sanctam fidem recludebantur C talentum amittere, et audire : Serve * nequam et. pi- 


apostoli in carcerem, vincula aceipiebant, verberibus 
per horarum momenta vexabantur, ne mundo reve- 
larent veritatem, et tamen przdicare eo voluerunt 
usque quo etíam mactati fuissent. Et dicis nos maxi- 
m:e esse homines contumacís», quia videlicet viam 
teneamus apostolorum ? quia tibi dieainus, erraticum 
te factam ἢ Quid fecerit * Herodi beatus Baptista 


et ab Antiochena Ecclesia, cui pr:eerat, depulsus fuit. 
Lucifer vero Photinum ejus discipulum dicit, quiaab 
iio impietatis sum venenum hausit. 

^ Qui tecum in tenebris est ; σχότος, tenebre. La 
Cerda. 

b Credulitatis. Vatie. 


ὁ Nam uti ex Paulli, ita ex Photini et Árignorum p 


docisina, iliud sequebatur, quod, si Christus ex. Dei 
substantia genitus, et Deus non est, profecto filium 
nullum proprie iia dietum habeat Pater, et sit μονο- 
πρόσωπος. |. 

d Hoc est Niezemum symbolum, sive Niexha Fidei 
professio, quam hie Lucifer recitat, eadem fere, qu 
e vetustis codinibus edita est iu. Tom. 2. Cone. Ve- 
net. Edit. 

6 Omnium visibilium. In Codd. Cone. laudatis. 

t ta ex Greco in epist. Athanas. ad Jovianum. 
Dominum nostrum in Cedd. caeteris. . 

8 De Patre unigenitum. Grxc. et Codd. iidem. 

h Cum Grx»eo, οὐ ποιηθέντα. In uno Cod. non crea- 


twm. 4 

ὁ Kywedem. Cod. Colbert. et Hard. 

à Et, wroque in loco Codd. iidem. 

k Ft homo factus. lid. 

| Et resurresit. lid. Apud Gelasium Cysicenum iu 
lib. 2. llist. Cone. Nie. Cap. 26. Sepultus eM, el fér- 


ger (Matth. xxv, 96) 7 an illum qui acceptam quanti- 
latem decies multiplicatam reprzsentaverit, cuiquo 
fuerit. dictum : Euge, serve bone οἱ fidelis, quia in 
ἃ modico fuisli fidelis, ct in plurimis te constituam ; 
intra in gaudium domini tui (Ibid. 91) * Sed istud un- 
de audire potero, si té metuens, quz tibi fuerint 
placita fecero ᾽ Intuere in evangelio quid nos facere 


surrexit. 

2 [ta eod. Hard. alii omnes cum Graco, Ft ascen- 
dit in cailoa. ' 

2? Cum eod. cui additur, venturus inde. Ex Gcelas. 
Et iterum venturus est. Colb. cod. Unde venturus 
est. 
* Cum cod. Colbert. Credimus abest a cseteris. 

P Sequuntur anathemata eidem symbolo subjecta, 
contra capitales Arianz h:eresis propositiones. 

4 Grac. et alii codd. Erat aliquando ; al. tempus... 

" Nullis existentibus. Cod. Hard. Ex. nullis subiis- 
tentibus. Colb. 

5. Aul ex alia substantia, vel casentia dicunt essc. 
Hard. et Colb. cum Grx»eo. 

* Commutabilem. Colb. 

v Aul. Colbert. et Hard. ex Graeco. 

v Fecit. Latin. et Galland. 
* De Herodiada uxore fratris sui .... adjecil et fioe. 
Vers. Ant. 

Y Grec. δέδωχα, in. Mss. quibusdam. Vera. Ant. 
Do, ei super omnem. 

* [ta in Ms. Corb. Vers. Ant. Nequam aevve, male, 
et piger. 

à Vers. Aut. Super pauca ... super multa. Lucifer 
congruit. eum Iren. lib. 4. c. 14. prxter hac. super 
multa, qux: Sabat. legit etiam in Lucifer. 


975 LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 976 
voluerit Dominns, et desine nos dicere arrogantes. A vos fieri, et ad agnitionem veritatis vcnire (VTim. u, 


Honyo quidum erat dives : is * abiit. in regionem longe 
accipere regnum et reverti. Et vocavit decem servos, ct 
dedit illis dccem talenta Ὁ ct ait ad illos : Negotiamini 
dum venio. Cives * autem oderant illum, et miserunt 
legationem post illum dicentes : Nolumus hunc regnare 
super nos. Et (actum. est. dum 4 reverteretur. accepto 
regno, ei jussit vocari servos, quibus dedit pecuniam, 
ut sciret quantum quisque negoliatus esset. Venit autem 
primus dicens : Domine, talentum * tuum decem talenta 
acquisivit. Et ait. illi: Euge , bone serve , quia in 
modico fidelis (uisti , eris potestutem habens. supra 
decem civitates. Εἰ aller. venit. dicens : Domine, 
mina ἴ tua fecit quinque talenta. Ait et huic : 
Ei iu esto. supra cuinque. civitates, Et alter. venit 
dicens : Ecce δ talentum tuum qucm habui repositum in 
sudario, quia timui te, quod homo austerus es : tollis 
hquod non posuisti, et metis, quod non seminasti. Et 
dixit ei dominus! : De cre tuo te judico, infidelis serve; 
sciebas quod homo austerus ego sum, et tollo quod non 
posui, et meto quod non seminavi : et quare. non. de- 
disti pecuniam  meim ad mensam, et ego veniens cum 
vauris ulizue exegissem. illam? Et astantibus dizit ; 
Auferte ab illo tuleutum i. , et date illi, qui. decem ta- 
lenta habet. Dico autem vobis, cmni h«benti. dabitur ; 
ab eo autem, qui non habet, et quod habct auferetur V. 
Verumtamen inimicos meos illos, qui noluerunt me re- 
gnare super se, adducite huc, et interficite ante me. 
(Luc. xix, 12). Nempe si non te mutaberis l , unus 
eris ex his, qui interfici fuerunt jussi. Hinc:uperbus 
videor ubi, quia te cupiam non interfici, quia sim 
exoptans illa ? quantitate mihi cominissa, quam cu- 
pio multiplicari, te quoque inveniri. Quia tali modo 
tecum geramus luctam, videmur tibi inimici, hi qui 
priceptum retinentes beati apostoli. indesinenter 
propter. tuam incolumitatem. fundamus precem. Ob- 
secro ? igilur. primo omui:m fieri. obsecrationes, ora - 
tiones, postulationes. gratiarum actiones, pro. omnibus 
hominibus, pro regibus, et omni»us qui iu. sublimitate 
aunt, ut 9 tranquillum οἱ quietam vitam aganius, cun 
pietate e gravitate. Hcc enim bonum et. acccplum co- 
ram salutari nostro Dco P , qui omncs homines vull sal- 


* Vers. Aut. Et abiit in regionem lougy nquam acci- 
pere sibi ec. Sibi abest ah aliis Mss. spud Sabat. uti 
a Locif. Longinquam pro longe legit lnc. idem Sabat. 

b Vers. Ànt. Mnas. 

c Vers. Ant. Cives autem ejus; sed ejus abest ab 
aliis Mss. nt a Lucif. 

4 Ut rsdiret, accepto regno. jussit. Vers. Aut. Ms. 
Maj. Mon. Et misit cum L vif. 

9 Verg, Áut, λ΄ na tua decem mnas. 

f Mua iu3 fecit. quinque mnas.. Ead. et sic legere 
videtur Sabat. in Lucif. 

€ Domine ..... mna lua, quam etc. Ead. Quod pro 
quem hahet hic Sabat. 

h Tolles, et metes. Ead. Mss. alii cum Lucif. 

ἱ Et dixit ei : Deore .... austerus sum, tollo. etc. 
Ver-. Aut. Grec. in quodam Ms. liabet κύριος. Domi- 
Rus, ut Lucil. Sabatierius addit 1n Lueilero, infidelis, 
serve nequam. 

ΠΣ Muan, et decem mnas. Vers. ÀAut. 

k Aufereiur ab eo. Eid. Ab eo deest. in al. Mss. ut 
Lucif. 

| In. Mulateris. Latin. 


4). Videmur tibi inimici. hi qui te agnitionem veri- 
tatis enpimus consequi ; contumelio-üum me dicis, 
quia dicam quie (ue Οἱ meze. conducant. saluti. Sed 
ha:c quoque asscveratio. tua, quie astru:t me tibi fa- 
cere injuriam , osteudit te imprudentiem. Si. eteuim 
fuisses prudens, primo numquam s»crilegus repertus 
fuisses, deinde correptus sacrarum litterarum aucto- 
ritate temet jam hon.inem prebuisses : at Ὡς, quia 
sis imprudeus dicenti tibi episcopo: Imperator, pro 
vidc suluii tug, cs. enim ingentibus sarcini  :c lerum 
tuorum pregrovatus, dicis, Contumeliam mihi facis. 
Te:tor coram. Deo, dicit aposlus. Timotheo, et 
Christo Jesu, ct electis ang:lis, ut hec cu todius sinc 
di.crimine 4. , nihil faciens in aliam partem, scd τ equi- 
B (atm. custodirc (Dbid. v, 21) ; e! tu coutumelio-um 
appellas eum, qui te in tantis. sceleribus deprehen- 
sum nunc increpet, cur illa fueri- perpetratus . nunc 
deprecetur ut temet. dum facultas cst ialis  eripias 
tuis, sisque lalis, quem non Deus puniat inter. illos 
quos nequam esse acperfidus de-ignat dicens : Filios 
genti * et exaltavi, ipsi autem me sprecerunt (1sai.1, 9? 
Hinc tilii superbus videor, quia eupiam te inveniri in- 
ter eos, quos uuicus Dei Filius ad regnum suum in- 
vitat. dicens : Venite, benedicti Patris mei, percipite 
τ regnum quod vobis puratlum. est ab origine mundi 
(Matth. xxv, 54). Tu tibi arbitraris contumeliam te 
ΡΠ, quia dicantur tibi qux vera sunt ; apostolus 
gloriosus contra mandat. dicens : Peccantes. coram 
om ibus argue, et ui ceteri limorem habeant ἃ (YTim. 
C v, 20). Cui auscultare me oportet, tibi ne, qui dicas: 
Sine me destruere Dci religionem, servos. ejus. comver- 
fere nd antichristum, sine me in sacrilegio hoc meo 
cunctos statuere ; an beato apostolo, qui mihi przecipit 
ul te peccautem argtiam coram cunctis? Sed si exi- 
stimas parcere ime tibi debuisse, propterea quod sis 
imperator, et in hoc inveniri: imprudens. Audis enim 
dicere apostolum : Peccantes coram. omnibus. arque, 
ut el celeri timorem habeant (Ibid ) : et tu, Debueras, 
inquis, mihi specialiter parcerc, quia fuissem rez Ro- 
mani imperii ? Et ubi istam testificationem przetermit- 
tebam ?. Testor coram. Dco et Clnisto Jesu, et. electis 


* [n illa. Id. et Galland. 

? Übsecra igitur primum. Vers. Aut. 

9. t cum serneritat? et gravitate vitam transaqamus 
cum pietateet casblute.Ead Ἤρεμον καὶ ἡσύχιον βίον Gr. 

D P Vers. Àut. Dei ..... etin agni. 

4 Vers. Ant. Prejudicie, et, tn aliam partem decli- 
nando. Sic infra idem Lucif. 

τ [lc purat demzsuda Latinius οἱ Gallandio glos- 
sema sapere videntur. (κα nimium verba. Luciferiani 
exemplaris margini apposta ad precedventia explican- 
da, exinde in textam fuerint immissa. Sed Lanniss ea 
rejicit, quia Vulgat:i non insunt ; Gallandn. vero me- 
Ta est conjectura : eadeu leguntur et in Codice Vatic. 

* Cum [reu. lib. 4. c. 9. Vers. Aut. Generavi, et 
reprobaverunt. 

* Cum Cypr. lib. de op. et elcem. Vers. Ant. 
Possidete ..... preparatum . ... hujus mundi. Calme, 
in Connneut.. Evang. D. Math. it». legi! in Lacif. 
Possidete para um vobis reynum abo:igine ; αὐ lectio 
couvenit cum Ms. Corb. «b eodem producto. 

* Ut Cypr. lib. 5. Testiin. Habent. Vers. Ant. qux 
habet ut et ceteri, sicut infia idem Lucifer. 


977 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


978 


angelis, ul hec custodias sine discrimine, nihil faciens A sent Jud:i, digne sunt commoticontra sanctissimum 


in aliam partem. declinando ^ (Ibid. 91). Ilinc certe 
tibi videor esse contumeliosus, quia precepta tua 
Dei przceptis non anteposuerim. In Actibus aposto- 
lorum lego beatos 3postolos raptos ab eis, quorum 
es partceps non solum in incredulitate, sed et cru- 
delitate, et prxceptum fuisse illis ne docerentinno- 
mine Domini nostri Jesu Christi. Sed videamus pa- 
riter ipsam sacrz scripturze partem, si apostoli prze- 
ceptis Dei unici Filii inimicorum temyeraveriut, an 
ea quie imiplerda susceperant, instantissime fuerint 
prafinientes. Vocantes 5 , inquit, apostolos, ca08 
eos dimiserunt, precipientes ne loquerentur in nomine 
Jesu ulli hominum. li ergo ibunt gaudentes a con. 
spectu. concilii, quod * pro nomine digni habiti sunt 
contumeliam pati. Ümni ἃ autcm diein templo et domi 
non cessabant, docentes et evangelizantes Dominum nos- 
trum Jesum Christum (Act. $,40).Cum hzec referat apo- 
stolos beatos egisse sacra scriptura, te ad negandum 
Dei Filium omnium invitantem corda,et l:»resim tuam 
firmare satis agentem, nobis erit tacendum przeposi- 
tis Dei ecclesiarum, ne videlicet tibi blasphemo, ho- 
micidz, destructori Dei religionis inveniamur con- 
tumeliosi exstitisse ? Apostolos loquitur s2cra. scri- 
ptura nec verbera, nec minas filiorum pestileniiz, 
timuisse, sed semper docuisse ; nos caduci regni tui 
decuerat frangi vigore, quo tu omnes iniquos posses 
tuos implere conatus Ὁ Contumaces astimamur a te, 
quia vera tibi dicantur a nobis. Sic etcomblasohemi 
tui Stephaniun. beatis-imum judicavernnt, quia eis 


diceret : Dura cervice, et non * circumcisi corde et au- C 


ribus, vos semper Spiritui sancto restitistis, sicul patres 
vesti, el vos. Quem prophetarum non sunt persecuti pa- 
tres vestri ? et occiderunt eosquiannuntiabant de adven- 
tu justi cujus nunc vos proditores f. et interfectores [εἷς 
slis, quia cepistis legem. in ordinationem 5 angelorum 
el non. custodiatis (lbid. vn, 51). Hiec cum. audis- 


* Deciinando cum Vers. Ant. quod paulo superius 
omisit, 

b Et vocaverunt .... el caesos eos. pracipiebant ..... 
ulli in .... et dimiserunt eos. Vers, Ant. 

c ]lli igitur . .. quoniam pro uomine Domini Jesu 
diqnati essent. Ead. Lucif. convenit eum Ms. Canta- 
brig. et in Greco Codd. quorumdam legitur simpli- 
citer pro nomine. Ejus addit Sabatier. 

ἃ Cuin Ms. Gantabrig. in. quo. tantummodo demi- 
tur nostrum. Vers. Àut, Omnem autem diem ... circa 
domos .... ct bene nuntiantes Jesum Christum. 

e Vers, Àn'. Incircumcisi .... resistitis ..... sicut et 
patres etc. Et deest in Greco, ut in Lui if. Scrip-erit 
forte Lucifer resistitis juxia Gr:iec.. ἀντιπέπτετε. Gal- 
land. Jta et vos legit Sabat. in Lucif. 

f Cujus vos irad tores et homicide estis. Vers. Ant. 

8 Ut in Graco unius Ms. εἰς διαταγὴν. Vers. Ánt. 
Qui accepistis .... in preceptis. Sabat. sic. hobet hic : 
(Qui accepistis legem in ordinatione. etc. 

b Ex Latin, Antea. integram. Lugdunenses, inte- 
gram et mani[estam, male. Galland. 

i Vers, Aut. Audientes autem haoc, fremebant cor- 
dibus suis et fremebant dentibus. sws super. eum. Suis 
abest a quibusdam M-«s. in Greco ut in Lucif, 

) Cum ms. Cantabrig. Vers. Aut. Coninuerunt, et 
unanimes. 

k Cum eodem , ubi additur eum post lapidabant. 
Vers. Ant. Et expulerunt..... lapidabant. 


martyrem Stephanum, an indigne? Si indigne, uti- 
que et te indigne iuspice moveri contra eos, qui te 
salvum velint. Adverte in ea te parte stare conira 
Dei ecclesiam. in qua et tunc steterint, et nunc sunt 
Judi s!antes, sic te esse durx cervicis, sic incir- 
cumceisum corde et auribus : inde est quod, sicu' illi 
audientes vera non sustinuerint, sed ad necem Dei 
cultoris prosilierint, sis etiam tu prosiliens ad no- 
stram integra ^ et manifesta tibi dicentium necem. 
Cum i autem hec audissent, inquit. diviua scriptura, 
[remebant in cordibus suis,et siridebant dentibus in cum 
(Ibid.54). Et infra : Clamantes autem voce magna, com- 
presserunt i aures suas, et impetum fecerunt uno animo 
in cum:eikejectum exira civitatem lapidabant (Ibid.,56). 


B Sic tu corde f'emens, dentibus stridens sis adversum 


nos nulla alia de re. uisi quia te persecutorem dica- 
mus Dei domus, nisi quia destructorem Dei religio- 
nis, quia fusorem sanguinis servorum Christi , quia 
sacrilegum vocemus juste, quippe blasphemum, hz- 

reticum , quippe fidem apostolicam evangelicamque —- 
expugnantein. Non facimus rem feo odibilem si tibi 
isto mmodo, quo tecum conlido, agentes, quod te esse 
intelligimus, dicamus. Invenimus etenim sic egisse 
tales, qualis sis tu, contra gloriosum !. Deservienti- 
bus τὰ autem illis (Ibid. xut, 2), dicit sacra scriptnra, 
et jejunantibus Domino, dizit Spiritus sanctus ; Se- 
gregate mihi Barnabem et Saulum in opus, ad quod 
vocavi eos. Tunc jejunantes et. orantes. imposuerunt 
^ eis manus, et dimiserunt eos. Et ? illi quidem dimissi 
a sancto Spiritu, descenderunt Seleuciam, et illic P na- 
eigaverunt Cyprum : el cum venissent Salamina 4, pre- 
dicabant verbum Domini in synagogis Judaeorum : ξα- 
bebant. autem. Juannem. ministrum : et cum perambu- 
lassent * universam insulam usque Paphum , invenerunt 
quemdam virum pseudoprophetam Judaum, cui nomen 
erat Bariesuban *, quod interpretatur Paratus, qui erat 


| Gloriosos. Vatic. sed utro legas modo, subintel- 
lige vel Paullum, vel Apostolos. Lugdunenses vero 
locum hunc ita reformaedum  censuere : Si re ac 
tecum agentes (nles dicamus, quales vos esse probe no - 
verimus. Invenimus enim sic talia egisse qualia es tu 
contra Gloriosun : «ed audenter nimis ; nam Luciferi 
sensus probe dignoscitur : est autem : δὲ agentes 
isto modo , quo. tecum ego coulido , dicamus tibi id, 
quod intelligimus (6 esse. Cxtera nec rejicimus, nec 


probamus. 
m Vers. Ant. Ministrantibus autem illis Domino..... 
dixit eis..... separate vero..... quod advocavi eos. Vo- 


cem JPomino post deservientibus collocat Galland. 
cum Gr:zco., 

n Vers. Ant. Et imponentes eis manus , dimiserunt 
eos. 

9 [psi quidem emissi... in. Seleuciam , et inde.... 
in Cyprum. Ed. 

P Jilinc. Latin. Sabat. leeit inde. 

q Vers. Ant. In Salamina.... verbum Dei.... ha- 
bentes secum. et. Joannem. in. ministerium. Hzc. in 
Grzeo eum Lucif.. Εἶχον δὲ καὶ Ἰωάννην ὑπηρέτην : et 
in ced. Graec. Cantalirig: aud Millimn legitur pra 
dicubunt verbum κύριον, Domini , ut notat Gallaud. 
Sabatieritis legit Solaminom. 

τ Vers. Ant. Cum. pectransissent autem. (totam... 
virum magum pseud. E 

* Barjesu. Latin. cum Vera. Aut. Darjhesud Gudd 


979 


LUGIFER! EPISODPI CALAMTAN 


cum proconeule sergio Paullo viro prudente: dui* cwm A spirità àgaris, quomodo et ille ageretur. Cum eaim 


advocaeset Barhabam et Saulum, quarrebat audire ver- 
bum Dei. Resistebat autem illi b. Etemus ^ magnus 
(sic enim interpretatum dicitur nomen ejus), qui que- 
rebat averiere proconsulem a fide. Saulus autem , αι 
Paullus , repletus Spiritu sanclo. intendens ἃ in eum 
ait * : O plene omni dolo et f&llacia, Rlius diaboli, ini- 
mice omnis justitia, non desinis perverlere vias Domini 
rectas. EX nunc ecce manus Domini adversum f te, et 
eris cecus non videns solem üsque ad tempus. Εἰ pro- 
tinus cecidit super ewm caligo et tenebra, et circumtens 
quarebat, qui;se Ε ad manum deduceret. Videns * au- 
tem proconsul quod erat facium, credidit cum admira. 
tione stupens in doctrina. Domin& Credimus hoc in- 
Structum testimonio non te dicturum : Contumeliam 


«udis proconsufem virum fnisse prudentem et eupiena- 
tem ab apostolis beatis se instrii, quo posset vieim 
eomprehenderé veritatis, et illum, cujus tu imitator 
es, restilisse apostolis, ne proconselem ad credea: 
dum in Dei Filium perduxissent, manifestum est talem 
te esse, qualis iste 1 fuerit Judzns pseudopropheta, 
Item cum Paullam dicat scriptura sanctá τ βίοι 
Spirit& sancto illam dixisse invectionem , debes ia- 
telligere Judzeum illum pseedopróphetem ámmunde 
fuisse spiritu. plenum. Sieut ergo ilte adverso actus 
spiritu contradicebat, quia €t tu ita fmstinetu adver- 
sarii resistere inveniris, non te alium esse debes 
judicare, nisi Dariesuban Judeum peseudoprophe- 
tam, igitur quia te alierum Barieseban  Judseeum 


mihi Lucifer facit imperatori. Quid mea interest quid B pseudoprophetam esse intelligis, quotiens fuerit dic- 


sis, cum ego ei hxc dicam, qu:c audivit ab apostolo 
ille qui agnitus est pseudopropheta fuisse? Talem 
etenim ego habeo te Constantium imperatorem, qua- 
lem habwerint gloriosi Paullus et Barnabas Bariesu- 
ban Judxum? Sic etenim tu contrarius inveniris 
esse nomini Domini, quomodo et ille fuerit; sic tu 
resistis veritati, et ille restitit; sic t€ non vis cre- 
dere homines in Dei unicum Filium, tibi ! atque 
illi Jad.vo pséudopropheto, nisi quia sic tu adverso 


interpretatur Elymas. Adde ex Galland. Barjesnban , 
inquit Millius in proleg. 8 774 mendem est. scribe 
pro Barjesuam , quod habet cedex Cantabrig. sed 
forte aut Lucifer ipse, aut interpres , quo usus est , 
legit Bar-shuman, ut est in. interpretatione Syriaca. 

^ Hic cim accersisset.... vequircbat , etc. Vers. 
Ant. 

b Eis Elymas.... interpretatur... quarens .... de 
fide ; quoniam libenter eos audiebat. Ead. 

ς "Ἔτοιμος ptrratm et promptam signifieat , quem- 
admodum etiam. Burjesu. interpretatur, quod no- 
men alii maleficum et. magum exponunt : et videtur 
ἔτοιμος legisse pró ἐλύμας, quod magum sive corrip- 
torem et perniciosum significat. ΤΊ. Mendum Lucife- 
rian: versionis inest hisce verbis Etenmus magnus ; 
et vetus interpres nomeu Etemus, quod legerat in 
Grzeco, recte. Paratus interpretauis eat, Causam er- 
roris tribuit Millius in Prolegom. ὃ 774, pravis codi- 
cum Gricorum exscriptoribus , qui pro ἐλύμας ὁ 
μάγος vosuere ἐτοίμος ὁ μέγας. In Cod. Cautabrig. 
apud Sabat. legitur éroisac; hinc Sabatierius ipse 
suspicatur ita in suo codice Luciferum legisse , aut 
ἕτοιμος nomen appellativum ab ἔτοιμος paratus eflic- 
tum fuisse. Habet tamen. Elymas magus. Sed Tilius 
errasse videtur, cum notat, alios nomen Barjesu in- 
terpretatos faisse maleficum et magum. Legimus enim 
in Vers. Vulg. E(ymas magus, sic enim interpretatur no- 
men ejus; et sensus est nomen Elyme magum siguifi- 
care, ut quidam existimant in Synopsi Criticorum sa- 
crorum Tom. 4 et Elymas Arabicam esse vocem tuen- 
tur. Ludovicus de Dieu apud Calmctum in cap. Act. 
xit, nomen Elgme desumit ex voce Hebraica Chalu- 
mam, qux sanatorem significat ; unde Barjesus dictus 
Elymas , id est filius salutis , et propterea ad sanan- 
dum aptas ac etiam sanator. Codex Graecus Bodleja- 
nus apud Millium ἃ 1025. praefert Βαριεσοῦς ὁ μεθ» 
ερμενεύεται ἐλύμας. Liglootus autem in Horis Hebrai- 
cis ad Ac!a Apost. cap. 15 ait Darjesus dictum filium 
doloris, quocum Elymas couveuit, quippe ex Arabica 
voce deducitur Elima , qux dolere significat. Itaque 
sensus hujus locutionis proprius est, nomen Elyme, 
nou Barjesus significare magum , quem sanatorem 
dicere etiam possuinus cum Ludovico de Dicu , quia 


tum ore tuo sacrilego k, Deus non ! habet verum Fi- 
lium, ne moleste feras, si dicantur tibi à nobis illa, 
quà3 sant dicta ab apostolo pra decessori tuo Judae 
pseudoprophet:e : Plenus ^ omni dolo et fallacia , f- 
lius diaboli, inimicus omnis justilie, qui non desinis 
pervertere vias. Domini rectas. (lbid. 10). Si fueris 
motus eur hac tibi dicantur qu:e fuerint dicta illi, 
cujus sis teBens iter mortis, multum te iusulsum 
ostendis, qui velis hoc esse quod fuit ille Judzus 


hee hominum genus magicis artibus 86 przesiigiis 
morbos curare se posse javtabant. Notasse tamen 
drerit magum hunc, quem Ambrosius in lib. 1v. 
lekaem. càp. 8. Elymum vocat , ih ms. Uarnttetis. 


C operis ejusdem Hymnam dici, in Benigniano Ety: 


mum, in Bigotiano et Gemeticensi Jeu, in Coenoman. 
Hymeneum, in Corb. uuo Barjeu..— 

4 Cum Greco, ἀτενίσας. Vers. Au. Et fntikens. 
Sabatierius legit cum endem : Owf et Pastfus. 

e Vers. Aunt. Dizit.... et onmi fullacia, &li dia- 
e subveriens , eic. Fili diaboli etiam apud 
Sabat. 


I Super te.... Confestim autem cecidit. Eadem. 

ξ Quorebat manus ductores. Ead. Duceret pro de- - 
duceret legit Sabat. 

h Tunc.... factum est, miratus est, et credidit stwpe- 
factus super doctrina Domini. Ead. Miratus est abest 
a Graeco, ut a Lucif. 

i Recte Latinius animadvertit, hic aliquid deesse : 
forte subjici potest; Non vis credere homines in Dei 
unicum Filium, sed tibi, etc. 

Σ lile. Vatic. " 

k Tuo illo sacrilego. ld. 

| Aninmadverte hoc in loco , Luciferum tum hic 
tum alibi sepe , et in aliis libris id Constantio e 
Arianis obtrudere, quod negent. Filium esse verum 
Filium Dei , Patrem Deum habere verum Filnmm; et 
ad hoc eos adigere, ut fateantur Jesum Christum esse 
verum. Dei Filium; cum inde consequatur, οἱ illum 
6556 ὁμοούσιον, el unius substantie cum Patre: δ ü 
verum quidera Filium csse dicebant, non. tamen ve- 
rum Deum; quippe Filii notivnem eo modo tribsaebant 
Christo, quo homines etiam. Filii Dei vocantur, in 
Scripturis, unde inier creaturas, sed cateris práe- 
s$tantiorem illum annumerabant : iisdemque. verbo- 
rum fallaciis Deum quoque nominabant Filium, et in 
fidei formulis fatebantur, sed ὁμωνύμως tautum et 
secundo veluli dignitatis gradu ; binc sepissime 
Lucifer has locutiones ingerit in Arianos, quod Fi- 
lius sit verus Filius, et verus Deus. De hisce fuse Pe- 
tavius in lib. 2, capp. 4, 5, 9 et 10. 

'^ l'usuit plene paullo superius, et inimice , omigsq 
qui ante non desinis. 


DE NON ΡΑΒΟΕΝΌΘ IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


982 


pseudoprophetà , et nolis te illis nominari vocabulis A istum Antiochum in z«ternam poenam futurum , no- 


aomihum , quibus fuerit ct ille vocatus. Iterum et 
hortor et deprecor, ut et moneo, ut tibi velis con- 
sulete, ne zxeterna te accipist peena. Si enim ille ita 
meruit excceari , quia teniarit resistere , conspice 
qu:e tibi homicide , quie. sacrilego, destructori Dei 
religionis possint mala representari et in hac vita 
ei in perpetuum. Aecipe adhuc ea quz te formare 
possunt, non esse contumelíosos nos , sed veraces. 
Antiocho septein illi gloriosissimi fratres restiterunt, 
nempe ut nunc tibi nos restitimus. Legisti quartus 
quid responderit coinpestilenti tuo, qui me contu- 
meliosum dignaris clamitare, quia dicam tibi , quod 
nisi conversus fueris ad Deum, in aeternum sis inter- 
iturus; nempe dicit : Potius est ab hominibus morti 
datos spem exspectare α Deo, iterum ab ipso resusci- 
tari ἃ; (ibi enim resurrectio ad vitam non erit (II Mach. 
vit, 14). Si ἃ nobis tu tyrannus audis quod ad vitam 
sis resurrectionem non accepturus , si in haec incre- 
dulitate manseris, quod non ad requiem, sed ad poe- 
nam sis resurrecturus sempiternam , que contume- 
lia est ? Qnintus quoque cum admotus fuisset et vexa- 
tus, dixisseloqunitur scriptura regi : Porestatem inter 
homines fabes Ὁ cum sis corruptibilis, (acis quod vis : 
nofi autem putare 'genus nostrum a Deo esse derelic- 
tum ; patienter ^ sustine, el vide, magna potestas illius 
qualiter te et. semen tuum torquebit. (1bid. 16). Quid 
tibi videtar, quia tali constantia Dei servus invectus 
fuerit in contyrenmum tuum? Numquidnam injurio- 
sum fuisse cultorem Dei diaboli judicabis cultor? 


bis vero propitiaturum Doininum. Dolens cs, cur 
commissis nobis te, et quisnam sis revelemus , et 
quod sit dignum antichristi unibram te calcari a 
cunctis Christi militibus : qui me, inquis, calcare po- 
tuerunt? illi ^, quos, cur se Christianos fateantur, 
carceribus retines reclusos, patrimonio privas, facis 
extorres , torques , interficis. Hiuc nos insolentes 
esse censes , quod cunctos nobis creditos deprece- 
mur diaboli calcare caput, sacrilegos conatus tuos 
virtute passionum suarum illatarum pro Christo Dei 
unico Filio deducere ad nihilum. Sit tibi et illa glo- 
riosissima mater septem horum filiorum inso:ens, 
quia ad coamentem ! tuum vincendum Antiochum 
suos illicere dignata i filios dicens : Nescio qualiter 


B in utero meo apparuistis , neque ego spiritum * donavi 


vobis el vitam , et singulorum membraturam non. ipsa 
compegi : sed enim mundi creator, qui formavit honi- 
nis nativitatem, quique omnium scrutator 1 origi- 
num , et spiritum vobis cum misericordia iterum 
reddet et vitam, sicul nunc vos ipses despicilis 
propter leges ejus (1bid. 92). Hae dicere non de- 
stitit filiis religiosa inatery. fortiter filios diligens , 
quoad usque cunctos advertisset interfectos. Noa 
contra , quos przedixerat ore propheta futuros pas- 
tores gregi suo dicens. Et dabo vobis pastores secun- 
dum cor meum , et pasceni vos pascentes cum disci- 
plina (Jer. wi, 15) , tacere decuerat, ne tibi ad mac- 
tandas venienti rabido lupo Dei oves fuissemus 
visi insolentes ? Mulier eo usque corda incendit Dei 


lllum vera dicentem negabis superbum? uec me de- (; amore filiorum, ut eorum interitu gladii ? fuisset 


bes judicare insolentem, quia dicam tibi , non dere- 
linqui no8 & Deo, propter quem ὦ hzc sustineam, te 
eontra, nisi (teris correctus, cum corruptibili gloria 
tua ad nihilum venturus. Quid etiam sextus dixerit 
jnspice, et invenies nos co cuneo reniti übi türbido 
procelle , quo illi fuerunt renilentes : Noli frustra 
errüre (28íd. 18); nos enim propter nosmetiysoá hac 
patimur, peccantes in Deum nostrum , et digna admo- 
nitione * facta sunt : tu autem ne te existimes impune 
! fidur&m, cum contra Deum pugnare tentaveris. Pro- 
baht epistóle € t&t niedioeritalis , et. libri r&stico 
licet sermone descripil, me sepe dixisse, quud pée- 
cata quidem fecerint nostra; dLin tuas antiehrieti prae« 
cursoris veniremds mahus, [6 tátien prmare contrá 
Deum, et idclico nisi tibi próspéséris, le quidem vt 

ἃ (γος. ἀναστήσεσθαι. Vers. Aut, resuscitaudos. 

5 Babat. legit habens, ut in Vers. Ant. 

ὃ Vers. Ant. Tuavrem.. , etvidé*ism potestatem 
ipsíus, etc. Sabat. videtur legisse etíamin Luelf. ipsius. 

4 Propter quem hec swstineam , te, ete. ad véfeilum 
venturam. Latin.Jet Poncius wpud illum ; ita enim sen- 
süm efficinnt; (sin dicem ribi, non derelinqui , etc. tà 
contra, eic. ad. nihilum venturum. Potest tamen. iU 
ellam corrígi lócus isté ; Hiec sustiWeam vconirate, qui, 
etc. sis ad nihilum venturus. 

* Vers. Ant. Digna admiratione facta aunt in nobis : 
abest tamen ín mobis à Grweco. Admiratione legit 
etiam ín Lucif. Sabat. 

f Vers. Ant. Tibi impsne.... quod centra , etc. Sá- 
but. legit tibi etiam in Lucif. sed deest et in. Graec. 

& Nullx supersunt Luoiferi epistolz prater unam 
Florentio scriptam: czeteras vetustate periisse maxXi- 


potita victoriarum : et nos Christi dicere militibus 
fuisse congruum arbitratus es : Nol4e arma sumere. 
contra Constantium diaboli satellitem , nolite resistere 
templo omnium demonum : magis autem. facite que- 
cumque fieri preceperít. Qué Πάλε ést nóstra éónldma- 
cia, si officium nobis delegatum a Deo nitamur im- 
plere, si denique istius mulieris imitatores faerimos 
inventi? Tu vis diabolo placére, cujus opüs invéniris 
celebrare, nos minime; vis Deo hze te gerendo 
eontfan fleri acceptissimos. Si «e adhuc movet, cur, 
(uod es, voceris à nobis , accipe etiam ab illo sep- 
timo hujus mulieris sic clamitatum contra Auticehüni 
filio : Antiochus amem contemni arbitratus πὶ (II Mach. 
vil, 24), et ejus qug. increpabat vocem despiciens, cum 
adhuc adolesceitior süperessel, non verbis hortabatur 


D) me dolendum. 


5 [nnuit persecutionem ἃ Constáfhuio in Catholicos 
&tevissime excitatam; de qua fn libro pro S. Athan. 

! ]ta legit Pomeius. apad Gatin. Autea. conammen- 
tum. 

| Dignata sit. Latin. 

k Vers. Ant. Neque γῆ vqo spiritum vt awimam.... 
eingulor&m fhetibra non ego, etc. Awuimam won est in 
Grweco. Membra pro membraturam habet Sabat. 

| Vers. Ant. Omnium. inveiit originem , et vosmet- 
épsos ; quse Sabat. legit etiam ín Locif. 

0 Gaudii. Galland. 

? Vers. Ant. Se wréitratus , simul et exprobrantis 
voce despecta.... non solum verbis hortabatur, sed et.... 
We divitem.... et translalum a patriis legibus amicum 
habiturum.... ei probiturum. Se arbitratus, e se divi- 
tym legit ctinm Sabatier. 


085 


εἰ beatum. facturum ,. translatwrum δ a. patriis, et 
hospitem. habiturum , et res necessarias credirurum, 
Sed Ὁ ad ista adolescentem non intendentem vocavit ma- 
trem, et suadebut ut adolescenti fieret in salutem. Cm 
autem mul'is * esset hortatus, suscepit suadere se. fi- 
lium. It«que inclinata αὐ illum derisit ἃ crudelem ty- 
rannum, et ait patria voce : Fili, miserere mei, que te 
in utero mensibus decem portavi , et luc triennio dedi , 
el alu, et in etatem istam perduxi. Peto, nate, aspicias 
e in celum et in terram , δί omnibus que in eis sunt 
inspectis, in:elligere quia ex nihilo fecit illa Deus, et 
hominum genus : ita fiet, ut non times carnificem istum, 
sed dignus ! (ratrum effectus , suscipias mortem , ut in 
illa misericordia cum fratribus te recipiam. Cum hec 
illa * dixisset , ait adolescens : Quem sustinetis? non 
ole lio regis imperio, sed precepto legis obedio, que 
data est nobis per Moysen : tu vero, qui inventor 0ni- 
nis m«litie factus es in Hebroos , non e[fugies manum 
Dei. Si ^ enim propter. increpationem e! correptionem 
Dominus noster nobis vivis modice iratus est (Ibid.55), 
sed iterum reconciliabitur servis suis ; tuque 1, o sce- 
leste, et omnium hominum flugitiosissime, noli (rustra 
exlolli vanis speciebus in servos ejus 1 : nondum enim 
omnipotentis, omnia. conspicientis k Dei jucicium e[fu- 
gisti. Nam patres ! nostri, modico nunc dolore susten- 
tato, sub. iesiamento Dei cerne vite reciderunt : tu 
vero judicio Dei justas superbie ponas exsolves : ego 
autem sicut et fratres ^, et animum et corpus trado pro 
p'triis legibus, innocans Deum maturius genti nostre 
fizri propi ium, teque cum tormen.is ac verberibus con- 
fieri quod ipse est Deus solus. In me vero etin fratribus 
meis statuere Ὁ omnipoleus iram, quae super omne genus 
nostrum jus:e superducia est. Quid, Constanti, a nobis 


^ Translatum a patriis legibus : apud Sabat. ct Gal- 
land. Nos ex correciionibus Tili«nz οὐ οι adjectis 
subjecimus (ranslaturum ; οἱ nihil pro arbitrio im- 
muta: us. 

b Vers. Ant. Sed ad hec cum adolescens. nequa- 
quam inclinaretur, vocavit rex matrem, et suadebat ei , 
etc. Fere similia legit Sabat, in Lucf.. Sed ad. tsta 
cum adolescens non intenderet, vocavit rex, eic. Forte 
Umen in edit. nostra ita legendum , adolescente non 
injendentc. 

e Kam verbis... promisit suasuram se filio suo. 
Vers. Ani. et 86 Sabat, in Lucif. deleto verbis. Ver- 
bis, et suo non sunt ju Graco. 

4 Vers. Ant. lrridens.... ait... fili mi.... novem 
mensibus. Gr.ec. non habet. mi post fili, et ms. S. 
Theod. ac Cypr epist. ad Fortnn. prafert mensibus 
decem, ut Lucif. Novem habet Sabaierius. 

€ Vers, Áut. et Sabat. in Lucifero : Ut aspicias ad 
celum, et terrüm, et ad omnia que in eis suut, et inte[- 
ligas, eic. Lucifer convenit cum Cypr. epist. ad Fur- 
tun. excepto oro pro peto. 

t Dignus fratribus tuis effectus particeps, suscipe.... 
in illa miseratione cum fratribus tuis. Vv rs. Aut. Tuis 
utroque in. Joco , et particeps abest a Greco, in quo 
cum Lucif. ἀλλὰ ἐπιδέξασθαι, sed su:cipias. Sabat. le- 
git. dignus fratribus tuis , et itidem pustea. fratribus 
fuis. 

& Adhuc diceret.... precepto regis, sed pracepto le- 
g's.quae, ete, Vers. Aut. 

h Ei si in nobis propter.... Dominus Deus noster 
wodicum. Ead. Et si legit etiam Sabat. 

! Tu. autem... vanis. spebus.... ejus inflammatus. 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 
tantum, sed. etiam. cum juramento affirmabat divitem A plus audisti quam ea, 4088 ab hoc Dei sunt dicta &- 


deli servo? Si ille dixit ad Antiochi satellites : Quem 
sustinetis? non obedio regis imperio, sed pracep'ole 
gis obedio, que duta est nobis per Moysen. (Ibid. 50): 
et nos tuis dicimus : Quid est quod ncs ad Constantü 
antichri»ti precursoris voluntatem posse. existimatis [a- 
cere Arianos? ut sumus Christiani, semper erimus (Ibid. 
91). Si ille Antiocho dixit : Tu vero qui inventor. om- 
nis malitie factus es in Hebreos , non effugies sanum 
Dci ; et tibi nos diximus atque sumus dicentes, quod 
euim, quia te potior nullus umquam fuerit persecutor 
sacr:e legis Dei, quia sis non cffugiturus Dei manum. 
Si audit Antiochus , quod arguendi gratia suis tune 
Dominus fuerit iratus, et quod iterum esset recon- 
ciliaturus se servis suis, hxec et tu nos dicere audis. 


B Si illi dictum est regi : Tuque, o scelerate, et omnium 


hominum flugitios'ssime, noli frustra extolli vana ? spe 
in servos ejus inflatus : nondum enim omnipotentis Pei 
P judicium e[fugisti (Ibid. 54): hxc et tu audisa 
nobis, quod enim sis sceleratus omnium hominum 
flacitiosissimus. qui iccirco bxc geras ut nos coapo- 
$tatas favias tuos, sed tamen frustra te elatuni, vana 
instinctu diaheli in nos Dei servos spe inflatum : quia 
neque tuos possis implere conatus malignos, neque 
Dei omnia conspicientis, omniaque potentis evadere 
judicium. Audis a nobis, sicut et per illum illustrem 
adolescentem audit Antiochus : Quod 4 enim fratres 
noslri pauca perpessi sub testamentum Dei aierna vita 
reciderunt, tu vero quod sis judicio Dei justas superbia 
panas persoluturus (Ibid. 56). Audis et a nobis nos 


C ita esse paratos interlici ate carnifice pro Deo, s'e- 


uti jam fratres. nostros interfecisti , animas et cor- 
pora nostra tradere nos paratos pro Jesu Christo Dei 
vero unico Filio, confidere prxterea nos de ejus 


Kad. sed nihil in textu Luciferiano mutare voluimus, 
uti Gallandius pro speciebus edidit spebus. Vide paullo 
infra. 

j In servos ejus inflatus. Latin. et Vatic. ut et paullo 
iufra. 

k Vers. Ant. ΕἸ omnia inspicientis. Et addit etiam 
Sahat 

1 Fratres. Latin. et Vatic. uL in Vers. Ant. Fre- 
tres mei.... lestamento ciernae vite eff.cti sunt.... su- 
perbie tue. Tue abes! ἃ Graeco, ut a Lucil., qui con- 
venit 1t his ὑπὸ δισαθήχην Θεοῦ, sub testamento Dei, ec. 
Etiam Sabat.. legere videtur, sub. testamento. eeierue 
vig effecti sunt,ek hic et paullo infra. 

X Fratres mei, animam et corpus meum. Vers. Ant. 
cuni Sabat. Grzec. non. liabet meum post. corpus, ut 
Lucif. 

n D)esinet omnipotentis ira. Vers. Ant. et cum ea Sa- 
batier. in Lucifero. Graec. στῆνσι. Omnipotens. ira. 
Vatic. Alii, desinere. Littere. inh esit auctior, quem- 
admodum et in iis ace mox subjiciun ur.Galland. 

ὁ Griec. in. plur. ἀδήλοις rice. Paullo superius : 
O sceleste.... vanis speciebus in servos ejus, owiseo in- 
flatus. 

ΟΡ Omnia. conepicientis Dei. Vatic. uti paullo supe- 
rius. 

4 Hic convenit cum Gr:eco in his &deYgol, fratres, 
πεπτώχασι, Ceciderunt, aut reciderunt, Vide paullo su- 
perius eadem , sensu. retento, sed mutatis verbis. 
Hec aiia que hujus. loci. complura immutarunt Lug- 
duuenses Vulgatain secuti, ut alibi sepe, haud plane 
laudando cousilio. Galland. 


983 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


986 


infatigabili pietate , qucd enim omnem quidem gre- A uianifestatus? ex eo quod gereus sis hxc, non te 


gem suum sit marurius erepturus ex te rapace lupo, 
ex te cane rabido; tu veru quod sis, nisi tibi con- 
sulueris, semper iu tormenta abiturus, Quid ego 
plu» sive per »cripturam, sive in presenti tibi dixe- 
rim, volo revincas tu nostri temporis tyrannus. Si 
te ego carnilicem disi, dixit non solum iste adoles- 
cens justissitus, sed οἱ ejus mater. Antioclio co- 
amenti Luo : Si inventor omnis malitiz dictus es a 
me si quod non sis effugiturus manum Dei , si scele- 
ratus et omnium hoininum flagitiosissinus, quia uon 
sis Omnia potentis, ΟἾΔ consp;cientis judicium 
effugiturus, sed in judicio Dei tu justas poenas sis 
exsoluiuius, hec omnia jain ab isto religioso adoles- 
cente dicia fueraut eoilegie tio Antiocho. Coutumelio- 
sum me clamitas, quia videas digua tuis factis nomina 
tibi inposita, illa qui: jom contyraunis tuis imposue- 
runi nostri pra:decessores, cultores Dei vivi. Petrus 
beatus apostolus, Sobrii, inquit , estote , vigilate, ad- 
versarius δ vester diabolus tam μη leo rugiens circumit, 
quaerens quem transvorel, cui rcsistite firmi in fide,scien- 
les lias easdem passionea in omni hoc seculo [ruternita- 
tem vestram perpeti (1Petr. v,8). Si putas, quia contu- 
meliosus Sum, propterea quod audias mala esse qua 
geris, in quo invenior diabolo resistere secundum 
apostoli prx:ceptum? Ecce enim. vino suo bic draco 
3d omnem te perducens ebrietatem , ininisit in om- 
nem Dei gregem, ut cunctus, [00 regali usus δά τς 
niculo, sicut ipse es, eflicias ebrios : lioc est, insanos, 
vecordes deimentesque. Te etenim quis de Sodomo- 


Christi servum posse sentiri, sed plane mancipium 
illius, qui sit tamquam leo rugiens adversum. nos. 
Hiuc tbi videmur esse petulantes, quia dicitnus 
tibi, vino illo te factum ebrium, de quv fuerint e:iilli ad 
omnem perducti ebrietatis dementiam ; illi, ad quos 
vel propter quos dicitur : Peccaverunt. non. €i filii 
maculaii, natio P prava. el perversa. Hec domino re- 
tribuistis, sic pleb. « fatua , et non sapiens (Deuteron. 
xxvi, 5). Et infra : Bibit vinum, et manducavit Jacob 
et satiatus ἃ est, et calcitravit dilectus : pinguis fuctus 
est , ei incrassalus est, dilataius est, et dereliquit Deum 
qui fccit eum, et recessit a Deo salvatore suo (lbid. 14). 
Exacerbaverunt me in alienis, in. abominationibus suis 
concitaverunt * me, et. sacrificaverunt ! demoniis et 
non Deo, deos quos non noverant, novi ad presens 
vener.mt, quos nesciebant paires ipsorum. Deum qui 
te genuit , dereliquisti , οἱ oblitus es Deum alentem te. 
Sic te ut Jud:eos dereliquisse Deum, et idololatriam 
secutum probat quidem perfidia tua quam prazedicas. 
Sed nunc ad hoc te solum arbitratus sum perducen- 
dum, ut videres non e-se nos, quia quod sis tibi 
dicam, injuriosos petulautes atque superbos, sed 
veraces , sed preter Deum timentes neminem. Joan- 
nes beatissimusapostolus,Charissimi nolite,cum dicit, 
omni spiritui credere , sed probate spiritus si ex Deo 
sunt , quoniam multi pseudoprophete exierunt € (1 Jo. 
1v, 1) : tu mihi unus esse ex his pseudopropletis 
manifeste videris, siquidem negando Dei unicum 
Filium , non te habere nisi antichristi spiritum in 


rum vite, de vinea Gomorrha sic e.ficit ebrium, ut Q ore tuo sacrilego declares : hinc efficitur, ut nec au- 


temct fornicatum , sicuti sunt. fornicati Jud.ci , non 
videres? In quo, inquam, resistenus diabolo, si tibi, 
per quem ad »o0s transvorandos semet armarit , non 
itum fuerit obviam ? si non tibi fucrit dictum a 50- 
briis ebrio, a sospitibus :gro, sb iutegris vuluerato,a 
videntibus c:eco, a stantibus eliso, a piis impio, abovi- 
bus Dci rapaci lupo, a benignissimis misericordianmque 
ditigen!ibu: crudeli carnilici, saevo homicidz, a Deuin 
claiiticantibus blasphenio, a cultoribus Dei sacrilego, a 
Clristiauis bzretico Ariano, si non Ubi fuerit dictum 
a uobis : Discede, minister adversarii nostri, da honorem 
Deo? In quo re-istenius diabolo, si tibi voluntats il- 
lius sagen: pepercerimus , si non universis ebrietas 
tua, lioc est insania, fuerit declarata, si denique non 


dire possis nos loquentes de divina zteruitate unici 
Filii Dei , siquidem spiritus ille qui in te manet an- 
tichristi non possit sustinere , et nolit se ex te pelli, 
sed sil cupieus co usque in Le mausitare , donec te 
videat ad illa raptum loca , in quibus ipse sit in per- 
petuum futurus : dolet enim te tam fidelissimum de- 
licium Β suum, te omnibus desideriis suis parentem 
ex se eripi. Charissimi, iuquit, nolite omni spiritui 
credere, sed probate spiritus si ez Deo sunt : quoniam 
multi pseudoprophetee exierunt in seculo i, Ex hioc 
inielligite ) spiritum Dei. Omnis spiritus , qui confite- 
lur Jesum Christum in carne venisse, ex Deo est. Ft 
omnis spiritus , qui k destruit. Jesum, ex Deo non est, 


per id quod szvis adversum nos fueris omni orbi D ethoc ! est quod esi autichristi (Ibid.). Et jufra : Isti de 


8 Sabat. Quia adversarius, et circuit, et devoret. 
Sed ὅτε quia abest a quibusdam mss. ut in nostraedit. 

b Natio, ut in mss. pluribus apud Sabat. qui aliter 
ac nos legit hic : Peccaverunt. ei, et non fiii ejus in 
sordibus, generatio, eic. Generatio. Vers. Ant. 

€ Cum mss. iisdem. Popslus stultus. Vers. Ant. 
Variat Sab.tierius ; Heccine Domino reddis pl^bs , etc. 

d E, impletus est, et recalcitravit.... impinguatus 
est, et incrassavit, et dilatus.... salutari suo. Wers. 
Aut. Lucif. Sutiatus est , pinguis factus est, cum mms. 
Rem. [ncrassatus est, cutn imus. Gorb. Salvatore suo, 
cum ἄγον, σωτῆρος αὐτοῦ. 

€ [ta mss. aliquot. Εἰ exasperaverunt me. Vers. 
Ant. Diis alienis addit Sabat. 

f Sarrificaverunt.... diis quos.... novi recentesque.... 
eorum. Vers. Αἱ. Mss. liem. et Corb. deos, Cori. ad 


presens cum Lucif. Sapatierius aliterlegit in Lucifero : 
Diis quos.... novi recentesque venerunt , quos non co- 
luerunt... et oblitus es Domini creatoris tui. 

5 D.lectissimi.... quia .... exierunt in istum mun- 
dum. Vers. Ant. llabet sint pro aunt Sabat. 

h S.ngulare usurpat, quod non est in usu, pro plu- 
rali , tam fidelissimae delicias suas; ut alias ante sxe- 
pissime dictum est. Til. 

i Sabatier. legit in mundum, ut in Vers. Ànt. 

ji CumGrieco , γινώσχετε. Vers. Aut. In hoc. cogno- 
&cilur spiritus. 

k Vers. Ant. Qui non confitetur Jesum Christum in 
carne venisse. Lucifercum ἢ 61}. lib. nt, c. 16, preter 
solvit, pro destruit. 

| Ex Graco, xal τοῦτό ἐστι τὸ τοῦ ᾿Αντιχρίστον. 
Vers. Ant. cum Sabat, Et hic est untichristue. 


981 


LUCIFElu ἘΡΙΒΟΘΡΙ CALARITANI 


stetilo * sunt , propterea desteculo logtihtmr, et secu- À revelatus es inquam. te spiritu adversó düei. inde 


[nt audit eos : nos b autem ex Deo sumus. Qui cogno: 
scit Deum , audit nos; qui autem non est ex Deo, non 
andit nos. Ex hoc intelligimus spiritum veritatie, et 
spiritum erroris (Ibid. 5). Clarum est; Constanti ; te 
esse antichristi portantem spiritüm, té spiritu agi 
erroris. Sicut enim qui dixerunt, non suscepisse 
hominem de utero beats Virginis unicum Filium 
Dei.quinon illam crediderunt ^ incarnatum, hominem 
factum , habere erroris astruantar spiritum, et an- 
tichristi nuncupantur, sic et vos Ariani cum uuicum 
Dei Filium natum vere de Patre negatis, hoc est, de 
substantia Patris, verum illum esse Filium cum 
despuitis et semper illum cuin Patre regnasse, nurt- 
quam Filium fuisse sine Patre, neque Patrem. sine 


est denique quod nec erediderimus tibi dicenti de 
Filfo, Factus est ex níhifo. Cognovinius etenim h:ee 
non posse k dicere, nisi pseudoprophetze spiritum , 
nisi antichristi precursorem , nisi satellitem atque 
mancipium d:emónum. Non tibi hice dicenti potuimus 
credidisse; quandoqnidem Spiritus sanctus et per 
prophetas füerit locutus de mnico Dei Filio , illum 
esse verum Filium Dei, illum sternum esse, et eo: 
telernum Pálri, numquam neque Filium sine Patre; 
neque Patrem fuisse aut esse sine Filio, et beati bate 
eadem apostoli retulerint : siquidem sanctus Spiritus 
paracletus, qui faerit in prophetis , etiam in aposté- 
lis manserit, qui sanctus paracletes Spiritus , quia 
in Del sít ecclesia, et vos sitis constituti extra eecle- 


Filió eum credere detrectatis, cum. unam habere B siam Dei, cum non manens sit in vobis, utique 


Patrem: et ünicum Filium ejus deitatem negatis, 
cujus vos spiritu esse plenos manifestatis, nisi an- 
tiehristi Non etenim potest dicere Dei habens spiri- 
tum ; £rat quando non erat, et factus est ex nihilo, 
de unico Dei Filio, com illum sine initio credat eum 
Patre regnasse, et regnaturum sine finc. Itaque cum 
d non esse illun verum Dei Filium dicitis, cum de- 
nique ὁμοούσιον τῷ T«cpl , quod dicunt Greci, nos 
vero Romani * dicimus unius substantie cum Patre, 
illum esse destruere tentatis, utique et vos de illis 
esse pseudoprophetis , et inter antichristos pronun- 
tiatis . Non me debes contumeliosum judicare, quia 
dicam te immundo spiritu agi, qui ditam te anti- 
christi przecursore:n; os etenim tuum te hoc esse 


revelat, neque enim labens spiritum Def poterit talia € 


adstrüere qn:e vos asseritis Árianl; aut cuncti varia- 
rum & sectarum vestri quoque h:eretici. Ncgas Deum 
verum haberc Filium; dicis illum esse adoptivum ^, 
et judieas ne ! non. intellectum, quod enim unus 
sis ex illis antichristis ore pronuntiantis 1 Joannis : 


^ Mundo, οἱ mundus apud Sabat. ut. Vers. Ànt. 
Hi de mándo sunt : ideo , etc. 

b Vers, Ànt. Nos ez Deo. . . . novit Deum .... qui 
non est.... cognoscimus spirilum veritatis el erroris. 

e Duas in classes dividuntur ΠΛ οἱ, qui Deum 
Verbuin , et Filium Dei hominem factum esse nega- 
bant ; alii enim nullam penitus hominis cum Verbo 
conjunctionem fuisse arbitràti sunt, qnorum prín- 
cipes Photiniani , et Samosateni ; alii lddicram, et 
fictam, ac specie tenus exhibitam hominum oculis 
incarnationem docuerunt. Primos Inhuere  videtüf 
Lucifer; et utrorumque liistoriaàm, ac dogmata vide 
apud Petavium lib. 1 de Incarn. cap. 2 et 4. 

d [ta cum Poncio apud Latin. Antea eum. 

e Se Romanum dicit, quia e Patriarchia Romana 
cum Sardus essct.]T il. Dé origine potestatis et juris- 
dictionis patriarchalis vide Biughamum ín Tom. 1 de 
Orig. Eccles. Utrum autem Sardinia Patriareh:e Ro- 
mano subesset. an forte Constautinopolitano, dis- 
putat Mattheius in Sardinia Sacra cap. tv. dissertat. 
de Sardin. ejusque ecclesiis : mihi tamen videtur ve- 
risimilins , Luciferum, cum se Romanum appellat, 
nd linguam , qus Romani utebantur, respicere , sci- 
licet latinam, ut, quod. Greci. ὁμοούσιον τῷ «cpi 
dicunt , a Romanis nnius esse. substantie cum. Patre 
dici latino sermone significet. De ὁμοηυσίον et sub- 
stantie vocibus vide Petavium pluribus in locisinter 
libros de Trinit. uhi t tib. v. cáp.7 uum. ἃ, potissi- 
mut docet Arianos verum e substantia Patris gene- 


D 


probamini antichristi vos habere spiritum ; qui im- 
mundus spiritus, ne hec qus inyerimus videatis, 
corda hzretica vestra tenebris offendit errorem 
! caligiue exct, nescilicet ex ejds possetis emergere 
laqueis. Judieas nos esse contumeliosos , quia 18 
qualem esse videmus pronuntiemus, Ecee etiam eutt 
in evangelio κατὰ "^ Mátthzeum dixisse Dominum Bt- 
venio : Ecce ego mitto vos , sic&t oves inter ^ (pos 
(Marth. x , 16) ; τὰ mihi esse unus ez. illis lupis vi- 
deris, et quidem omnium luporum contra Dei gre- 
gem rugientium rabiem in quem videam congestas. 
Quis etenim Dei unici Filii negntor non gaudeat, nos 
prz se ferat , eum videat sic 1e Christi depopulatem 
gregem ? Ex illis quoque adum te accipio incredulis, 
ex illis perfidis , ad quos dicitur : Progenies vipera- 
rum , quomodo potestis 5 que bona sunt loqui, cum sitis 
mali ? nam ex abundanti corde unusquisque loquitur de 
ore suó. Bonus homo de bono thesauro emittit P bena, 
et malus homo de malo thesauro profert. mnia ( Ibid., 
xn,54). Si bona sunt, Constanti, qus loqueris, 


ralionen oppugnásse. 

! Pronuntiatis cum Poücio el Gallaiid. Artea pro- 
ΠΕ ΠΥ. 

€ ἔμ plures enini sectas divisa fuit Ariana heresis; 

us omnes de Christi divinitate male 'sentiebant. 
llas recenset Petavius lib. 1. de Trin. cap. 10. 

h Avinmi , cxtebique hzeretiei , qui ium fel 
ὁμοούσιον negarunt, vereque genitum , prorsus nata. 
ralem filium abstulerant , adoptivum solummodo pu- 
tantes , communi quidem cum cxterl$ hominibus , 
licet potior, atque insigniori adofiti&ne. tunc igt- 
tur errorem hic Lucifer exprobrat Constantio : de 


Adoptiva autem Christi filiatione secundum humanam 


nataram, vide, quie Pelavius docte, eruditeque 
tractat in lib. 7. de lncearn. contra haresim Felicia- 
nani; et illustres quosdau: in Catholicis Scholis Thieo- 
logos. 

i Judicas te. Til. et Galland. 

j Prontintiatis, lid. 

k Pottisse. Vatic. 

1! Cam Latin. et Galland. ita corrigendum ceasbi- 
mtus ubi antea leg. offundi terrorum. 

m [d est secundurn. 

n Jia etiam | Ms. Corb. Vers; Ant. In. medio [npe 
rum. . 

ὁ Potestis bona toqui.... ex abundantia enim cordis 
os loquitur. Vers. Ant. 

P Grec. ἐχθάλλει. Vers. Ànt. profert. 


989 


DE NON PARCENDO IN DEUM DEIANQUENTIBUS LIBER UNUS. 


000 


bonum pote» habere thesaurum. Petulans sum; quia A latronem vel gladiatorem. Interea, quoniam recita- 


dicam tibi, tenebras tue habitare in corde; inde 
ex tenebrosissimis sensibus tuis, ut es, immunda 
tenebrosaque audes prolerre. Ecce, etiam illud quod 
dictum est beato Petro a Domino si audias, dicturus 
sine dubio me contumeliosum. Matth:eus sanctissi- 
mus , Adhuc, inquit, ipso loquente, ecce Judas unus 
de duodecim ^, et cum eo (urbe muli cum gladiis et 
[ustibus, inissi a principibus sacerdotum, ei senioribus 
plebis : qui autem tradidit eum b, dedit eis signum di- 
cens : Quemcumque osculatus (uero , ipse est, tenete 
eum. Ei confestim accedens ad Jesum ait : Αὐὸ Rabbi. 
Εἰ osculatus. est eum. Dixit ^ autem Jesus: Ad quid 
tenisti amice ? Tunc accesserunt ,| ét manus injecerunt 
in Jesum , ei tenuerunt eum. Et ecce unus. ex. his qui 
erant cum Jesu , extendens. manum, exemit. gladium 
suum, ei percussit servum principis sacerdotum , et am- 
putavit auriculam. ejus. Tunc ait illi Jes : Conterte 
gladium tuum in locum suum 4 ; omnes enim qui. acci- 
piunt gladium, gladio peribunt (lbid. xxvi, &7 ). Con- 
&umeliosum me dicas necesse est, cum audieris, 
quia , si gladio ularis, sis periturus gladio. Aut 
numquid non es usus gladio * Christianorum ? Si 
nullum gladio interemisti , si nullum ad mortem us- 
que persecutus es, cur Dei unicum Filium verum 
Filium füerit esse confessus, cur apostolicam atque 
evaugelicam tenuerit fidem, cur non esse Arianus 
voluerit , poteris non perire gladio? Audis enim dic- 
tum beato Petro. et utique a Deo Dei unico Filio, 
«mnis, qui gladio utitur, quod gladio sit periturus. 


vimus, quomodo coameus (uus Scariotli Judas tradi- 
derit Dominum, isto in loco ejus penitus retracte- 
mus saerilegii causas et tuas , et invenies unum vos 
e»se le et Judam Scariotham. llle tradidit Dominum 
Judais, quia non fuerat credens , nisi quomodo sit 
nunc credens conscotinus tuus Sirmiensium , qui di- 
cebatur ac dicitur indigne Phiotinus. Tu tradidisti 
eum, et quidem toli orbi, ul cuncti ejus possint 
negare divinitatem. Quis vestrum in scelere major 
est ? Ego arbitror quia tu. Omnis δ enim qui peccave- 
rit in Filium hominis , dimituetur ei : qui autem. blas- 
phemaverit in. Spiritum sanctum , non. dimittetur ei, 
neque hic neque in (uturo (Ibid. xiu, 52 ). Et tu deita- 
tis illius , quo cuncti possunt ^ negare, cxstitisti Lra- 


B ditor. Quantum enim apud te est , tradidisti eum, de 


quo et libros * scriptos dedisti , et przedicatores be- 
nigni voti tui omui in loco constituisti. Quem quo 
possent omnes negare verum illum esse Dei Filiuin, 
apostolicani atque evangelicam contra vos hareticos 
apud Niciam descriptam (idem fecisti 1 judicare liz- 
reticam , et blasphemiam tua fecisti dici catliolicam. 
E! tamen icte Judas, qui eum tradiderat, videns in 
sux salulis se operatum necem , ponitenlia ductus , 
retulit triginta argenteos principibus sacerdotum εἰ se- 
nioribus dicens : Peccavi , quod Iradiderim sanguinem 
justum. At illi dixerunt k : Quid ud nos? tu videris. 
Εἰ projectis argenteis in templo, secessit ; εἰ abiit , et 
l.queo se suspendit. ( 1bid. xxvn, 5). lile licet uno 
momento poenituit , et pretiuin qiiod acceperat red- 


Coniumeliosus sum quia dixerim tibi; Christianis C didit ; tu quid tale? qui conventus piaculum te fa- 


non licet interficere , quia pati , non [acere dignum 
sit injuriam Christianos, interfici € : debes etenim pro 
Christo non Christianos se clamitantes interficere. Mw 
nohis dedit mandata Dominus ; si custodita fuerint , 
tunc Christiani esse perseverabimus. Contra tu cum 
gladio digneris ejus persequi servos, non te utique 
jam Christianum poterimus nuncupare,, sed plane 


^ Vers. Ànt. et Sabat. Venit, ei cum eo. turba 
wulta. 
dis Ant. lllum, dedit illis. . . αὐ Jesum , 

id, | , Ν 
.& Dixitque illi Jeius. Eadem. Dixit il. Jesus. Sa- 
baiierius hic. " uu 

3 In loco suo , in lib. n. pro S. Àihanssio. 

. * Hic aliquid deesse comperitur. Quid si legnmus , 
in necem Christianorum ? id sane vel quid simile con- 
textus postulare videtur. Galland. 

f Adjiciendum , et interfici. 

8 Vers. Ant... Et. quicumque. dixerit verbum contra 
5... Fenittletur. .. .. dixerit contra.... remiltetur.... in 
hoc s&'culo neque in fut; ᾿ 

h Forte possint, ut sit sensus : ΕΜ ἐμ deitàtis illius, 
ut cuncti eam possint negare, ezstitisti traditor. Til. 

,. 3 Vide librum de non conréniendo cum hereticis 
(hic col. 180), et notas in lib. Moriendum pro Filio Dei. 
. | Hec de Synodo Ariminensi intelligenda suut , 
In qua an. 559. unanimi Patrum con-ensü ὁμοουσίου 
vox , ἃ Concilio Niezxuo stabiljia, qus veluti fidei 
tessera erat ad. secernendos ab Arianis Catholicos, 
silentio omissa fuit : hinc Hieronymus adversus Lu- 
ciferi3nos de actis Ariminensis Concilii hizc scripsit ; 
Tunc Nicene Fidei damnatio conciowata 821. 1nge- 
muit (olus orbis, el Arianum se esse miratus. est. Pos- 


cere ab ejus servis non solum non ponitueris , sed 
οἱ magis in contumaciam creveris ; tu quid tale? qui 
sis dans omnes copias regni tui, ut possis sacrilegium 
tuum firmare , qui, quos alio modo corrumpere non 
potueris a veritate , nonnullos ingenti przimio facul- 
tatum tuarum corruperis, qui certum numerum ege- 
norum ita locupletaveris , ut comitibus ! tuis de di- 


sunt tamen Luciferi verba referri ad Synodum Nicze- 
nam eju-dem anni . ad quam plurimi Catholici. Fpi- 
$copi vi adducti, et callide ab Arianis circumvenuü 
οὐσίας, aC ὁμοουσίον VOCeS rejecerunt. Vide Theo- 
dor. lib. n. Hist, cap. 21. In utraque vero Synodo 
Filius Putri similis subdolo Arianorum sensu decla- 
ratus est ; in Ariminensi tamen Ursacii ac Valentis 
(fraude lie przterea. formule proposit:e sunt , atque 
Episcoporum anathemati subjecte , qui Filium non 
negabant creaturam esse, sed. similem cateris crea- 
turis ; quare Ariana blasphemia quodammodo pro- 
bari videbatur. Vide etiam Baron. ad hunc annum. 
k f)izertmt ei Vers. Ànt. Sed ei abest eliam a 
Greco: | | 
! Comites tunc erant. przcipui magistratus apud 
Caesarem. Til. Sed haud recte * erant eniin impera- 
torii palatii proceres , qui Comites ideo dicebantur, 
quia linperatorem comitabantur quocumque, neque 
ab ejus latere. unquam. discedebant τ. hoc etiam 
nomine ii dicii [uerunt, qui palatii ministeriis, ac 
ofliciis preerant, at nullam magistratus. formam 
gerebant. Comites vero próvinciales , ji quidem 8110 
magistratus munere fungebantur, sed, uti ex Du- 
Cangio conjiciurus in Gloss., sub imperio Constantii 
ondnm instituti fortasse fuerunt. Primos hic innuit 
Lucifer, quorum divitius fere equabant abjectisaimi 


991 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


991 


vitiarum magnitudine possint aequari. Judas postea- A laboris perpendere. Dicis me contumelios:um, qui 


quam facinus suum advertit , laqueo finivit. vitam : 
tu qui pro magnitudine maleficii tui. majeti mereris 
plecti supplicio , quid eris acturus, cum male te fe- 
cisse sero licet cognoveris ? cum ea, quie nunc. pos- 
sunt conspicere , minime suppurati veneno hzeretico 
oculi tui videre ceeperint ? et tamen , si velis credere, 
dimittatur tibi necesse est id quod ex ignorantia ge- 
ris , sicuti dimissum beato Paullo apostolo advertis : 
sin vero, sic eris ut Judas descensurus ad infernam 
noctem, tunc dictürus eis, qui te nunc Iiec facere 
compulerunt, hoc est coarianis tuis: Peccavi vobis- 
cum, negans unicum Dei Filium; peccavi tribuendo 
vobis auctoritatem ad. ejus eternam negandam clemen- 
tiam. Tunc cum cognoscere coeperis Patris et Filii et 


et ine et mili commis:os sim eupiens non tua pesti- 
fera doctrina vuluerari, quis dicam tibi morbo te 
plenum , et iccirco es-e b a Dei vitandum serwss , ne 
jaw ipsi morbidi effecti una hac tua pereamus peste. 
Utinam, inquit Corinthiis 3postolus, —sustineretis 
c pusillum insipientie mec , sed et supportote we. 
ZEmulais ἃ enim vos Deo ceemulor. Statui enim vos 
uni viro virgiuem castam exhibere Christo. Timeo autem 
ne sicul serpens Evam seduxit astutia * sua ,. corrum- 
pantur sensus vestri a castitate qu est in Christo Jesu 
(Il Cor. x1, 4 ). Iecirco tibi videor esse con:umelio- 
$us , quia sim timens, ne per blasphemias tuas cor- 
rumpas castitatem quam habemus in Christo Jesu, 
quia sumus metuenies. ne sicul serpens charissius 


Spiritus sancii unam nos recte coifiteri :etlernitatem, B tuus Evam sedusit astutia sua , seducas nosa Deo, 


cum videre cceperis quod una sit magnitudo unaque 
potentia in Patre, et in unico Filio ejus , et in sancto 
paracleto Spiriui , ubi tunc eruat qui té impulerunt 
ad hoc perpetrandum sacrilegium , ut dicas ad eos : 
Poniteor, quia vobiscum Dei inimicis cucurrerim, quia 
vobiscum fuerim persecutus Dei domum ? tecum erunt 
sine dubio in gehenna. Übi tune. erunt diviti: regni 
tui , qu:e tibi non ad salutem, sed proficiunt ad zter- 
num tuum interitum ? Optamus quilem , ut tibi sa- 
lutis τυ αν inimico digaetur revelare Deus veritatem , 
emergasque e tautis periculis. Caterum quantum in 
scelere sis eminentior ab Scarioth Juda , non est la- 
bors :estimare ; quandoquidem tu ^ ad ejus divinita- 
tem uegandam omnem coavocaveris orbem; Judas 


et lacias reos mortis. Dicis me contumacem , quia 
dicam te ojerarium dolosum pseudocliristianum. 
Non sunt primum per me adversum te prolata. Au- 
disetenim beatum apostolum operarium te designasse 
dolosum pseudoapostolum : nam ejusmodi  pseudospo- 
stoli suut operari: dolosi,trausfigurantes se in »postolog 
Christi. Nec mirum : ipse enim satanas transíigurat se 
Sicut. angelus lucis: non magnum si ministri ejus 
trausfigurantur, sicut ministri justitize , qvorum finis 
est secundum operationem ipsorunt, Hinc. tibi videor 
esse superbus, quia dicam te cognoscens ex ae- 
tibus tuis ex illis esse, quos tales futuros Spiritus 
sanctus per apostolum prazosteuderit. Si non es ta 
operarius dolosus, revince me. Ego cnim scio quod 


vero solis illis Dominum tradiderit , qui in eum nec C fingis te Christianum , cum Árianus sis , omnes nos 


dum crediderant; tu contra etiam eos. provocare di- 
gnatus es nd negandam ejus deitatem, qui jam cre- 
dilerant. Judas nulli vim intulit ut secum periret , 
Ur eontra cum militari manu sis pugnans contra uos, 
quos cognoscis credere, quomodo patriarche, Lro- 
pliete , apostoli, ae martyres crediderunt ; utique 
quantum distet inter te atque Judam non est magni 


elxco Arianorum homines ἃ Cons!antio ditati Catho- 
licorum bonis et opibus, quos aut exsiliis , aut morte 
plectebat. Nonnulla in hanc rem notavimus in lib. it. 
pro S. Athau. 

ἃ Cum nimirum Ariminensis , cui Occidentales, et 
Seleuciensis Synodus, cui Orientales Episcopi witer- 
fuerunt, eodem anuo 359. coacta. fuit. jussu Con- 
siantil, ut oinncs tandem contentiones Árianos inter 
et Gatholicos dirimerentur; sed usitatis. lieretico- 
rum. fraudibus, quarum presidio. Niczenam fidem 
everle. 6 conabaniur; et in. Concilio Ariminensi 
quid gesuumn fuerit diximus; in Seleneiensi vero 85. 
neariani triumpharunt , οἱ ὁμοιούσιον Filium. esse 
decreverunt, confirmata. Secunda Ariane fidei for- 
mula, qu:e e tribus edita fuerat in Atiiocheno Con- 
ciliabulo an. 344. 

b Te esse. Vatic. 

c Vers. Ant. Portaretis. . insipienriam meam. Grec. 
in ms. Borner. cum Lucif. μικρὸν τῆς ἀφροσύνης pov. 

d /Enmulans enim vos Deo &mulor. Videtur. aque 
legisse Lucifer : Ζηλῶν γὰρ ὑμᾶς θεῷ ζηλῶ. Alque 
6. Ἰοσιοηθ priferunt. Codd. Claroti, et. San- 
gerin. apud Miilium. Galland 

* δὲ astutia sua.... a castitate, el. simplicitate, quae 
est in. Christo. Vers. Aut. Lectionem ἢ iciferianam 
α castitate exhibent quoque Ambrosius, Augustinus, 


volueris servos cujus tu satellis ! es facere. Nisi noa 
es operarius dolosus , tu proba nos. Etenim videmus 
in quibusdam pium * te fingere, cum omnem eer - 
ceas in nos Christianos impierateim tuam. Si non es 
tu operarius dolosus, quomodo fingens pacem ἢ te 
firinare, constus fueras ad oninem Dei eccle-iam 
destruendam, ad pacem ei per unicum Filium ! tr 


Prosper. Gaudentius , ex interpretamento nimirum 
τοῦ ἁπλότητος. Vide Milliuan. ad. hunc locutn. Gul- 
land. Verum iu Gr:ec. Cod. Colbert. 1, tum Rz. ac 
Sanzerm., apud. Sabat, legitur ἀγνότητος, xxi. ἀπλότο» 
τος, οἱ in. Borner. Grieco-Lat. apud eumdem ἀπλό- 
τητος, καὶ ἀγνότητος ; Cumque ἁγνότης Graece sit casti- 
tus latino nomiue, ii Patres, qui a ca titate. scripse- 
runt iun. texiu Paullino, non ex. interpret:t one. τοῦ 
ἁπλότητος. Sed ex ipso Gr:eco nomine ἀγνότητος. 8:- 
q:e ex Grieco textu. locutionem illam accepere. [8 
Cd., quo Lucifer ususest, deerat forte có, x«i àx)o- 
τητος, el simplicitate. 

t pro satelles, minister, ut Prophetis, sive prophe- 
tes, pro propheta. Til. et la Cerda. 

δ Elveepio-ynis, ac muncribus sacris, de quibus in 
lib. 1, pro S. Auban. 

b Dicta de hoc. plura ad libr. de non conven. cum 
heret. Sed eum liber de non parcendo in Deum delin- 
quentibus scriptus fuerit post Arimineuse Concilium, 

oriasse id innuit Lucifer, quod in Socrate legimus 
lib. n, cap. 357, edit. Vales. Constantium scilicet 
€oncordie causa duo. ila decrevisse Concilia, alie- 
rui Arimini , alterum Seleuciie habitum : sed ejus 
consilium felici successu caruit. 

i Dei Filium, Vatic. 


993 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


991 


ditam dissolvendam ? neque enin pacem Domini lia- A dicant nobis viam salutis. Hoc autem faciebat per mul- 


bere possim exinde, ex quo fecissem id quod mili 
jubebas contra Domini precepium , ex quo. ipsum 
denique unicum Dei Filium, ut tu negas, caepissem 
negare. Si non ^ transfiguratus es. in. apostolos 
Christi , qui , tamquam vere ad te omnis cura. eccle- 
sie pertineat, sic sis sollicitus videlicet , ne quis 
alicubi catholicus μα δὲ! ecclesize episcopus, ne quis 
relinquatur, qui se possit. fateri Christianum. Tol- 
lis ^ episcopos catholicos , ordinas hxreticos , scribis 
borrendas comminationes , ne forte oriatur sed:tio : 
utique qui ignorat, arbitratur te, dum hac agere 
conspicit, 6856 Christianum: nos contra , qui in- 
sStruente apostolo beato cognoscimus Lransfigurasse 
sicut angelum lucis satanam , qui liec cuncta adver- 
sum ecclesiam sanctam per te gerit, mirari non pos- 
sumus si te ministrum ejus conspiciamus, si velut 
justiti:e traustiguratum ministrum , justitie * horta- 
tamur. Utinam temet convertas ad hoc, quo possis 
credi Dei servus, quo possis judicari et intelligi Chris- 
tianus. Quotiens dicitur a nobis tibi , nonte potuisse 
Dei unici Filii negatorem existere, nisi quia sis ad- 
ver:o plenus spiritu, dicere es solilus, quod enim 
tibi injuriam faciamus :. et quamvis rem hanc pluri- 
mis in locis jam probaverim , immundis spiritibus 
instigantibus corda ve-tra, vos venire contra Dei 
familiam , adhue in Actibus apostolorum sutne qua 
accideriit. Factum est autem euntibus nobis ad oratio- 
sem, puellam quamdam  habeniem spiritum. pythonis 
occurrere ἃ nobis, que rediium multum prasiobat do- 
sninis su:;5 divinando. Hec -ubsecuta Paullum * et nos, 
clamavit dicens : Hi servi Dei excel:i sunt, qui pre- 


2 Suhintellige, proba nos, id est. contra nos, si non 
es transfiguratus etc. Gallandius. edidit in Apostolum 
Christi, e& quia pro qui substiuiit, ut sensus con let; 
sed constat ex ipsis Luciferi verbis, quie sic. inter- 
preiamiir : Proba contra nos, te non. suscepisse. (uo 
prorsus arbitrio apostolicum munus, qui etc. Qui iro- 
nice dicta esse pater, el sensu exproprantis Gonstan- 
tio, qued ecclesiasticis negotiis se se iminisceat in 
perniciem Catholic: fidei. 

b pe his plura notavimus in libris superioribus. 

€ [ἃ es!, hort«mur et invitamus te ad justitiam tuen- 
dam et conservandam, admonemus ie. de jusiitia, Til. 
Gallandius hi-ee vei bis, justitie horiumur, auc nota 
subjicit; Quomodo isa cum prcedentibus cohereant , 
judicent. eruditi, Sed ua. videntur. recte. colierere ; 
Si te, qui justit e. minister. vis videri, ad veram justi- 
tiam hortamur. 

d ()bviare nobis, que qu&stum etc. Vers. Ant. ms. 
Caniabrig. reditum cum Lucil. : 

€ Paullum, εἰ nos. cum iis. Cantabrig. Paullo. et 
nobis clamabat.... Hi homines.... adnuntiant. Vers. 
Ant. 

f Vobis. Vatic. cum Gr»co ὑμῖν. 

€ Vers. Aut. Dolens autem Dau lus, et conversus , 
spiritvi dixit. 

b Sp's operationis... adprehendentes Paullum. et 
Silam duxerunt in [orum ad principes. Ead. Silam pro 
Siteam hsbet etiam Sabat. fiic et intra. 

i Obtulentes eos magistratibus, dixerunt. Ead. 

j Mores quos.... Romanis constitutis. Ead. 

k Constituit turba adv.... discissis.... jusserunt virg. 
Es. 

1 Discissis Latin. ut in Vers. Ant. Quid sonent 
jsta lioc loco, plane sc nescire fatetur Millius pro- 


tos dies : quod 5 cum indoluisset Paullo, conversus ad 
Spiritum ait8; Precipio tibi in nomine Jesu Chris.i, ut 
exeas ub ea. Et exiit eudem hora. Videntes autem do- 
mini ejus quia exiit spes ^ reditus eorum, apprehensum 
Paullum et Sileam , extraxerimt. ad. forum. ad magis- 
traius, et obtulerunt * eos dicentes : Hcmines hi con- 
turbant civi'aiem. nostram. cum sint. Judai, et predi- 
cant sectam ἡ quam non lice! nobis-recipere nec (acere, 
cum simus. Romeoni. Et con;urrexi: k universa. turba 
adversus eos, et magistratus, de titutis ! tunicis eorum 
jus erunt eos. virgis cedi. Et cum» multas eis impo- 
&uissenl plagas, miserunt eos in carcerem, prac'pientes 
custodi carceris diligenter servare eos : qui" cum (ule 
preceptum accepisset , misit eos in imum carceri, et 


B pede; eorum. in nervo conclusit. Circa ?^ mediam au- 


tem noctem, Paullo eà Silea orantibus, et hymuum 
canentibus Deo , audiebant eos cateri vincti. Hepen- 
le autem lerre molus factus est magnus, itu ul P con- 
cuterentur. [undamenta carceris : et ostia aperta sunt, 
el omnia vincula soluta sunt. Expergefactus est 4 cus- 
tos carceris, el cum vidisset ostia carceris aperta , exe- 
mit gladium ut se interficeret, et * existimans fugisse 
vinclos. Exclamavit autem Puullus voce magna dicens : 
Nil tibi mali feceris : omnes enim hic 5 sunt. Quo * au- 
dito custos carceris petit lumen, et ingressus esl , et tre- 
mens procidit ad pedes Paulli et S.lee : et " cum pro- 
duxisset eos foras, ait : Domini quid me oportet facere 
ut sal.us sim? At v illi dixerunt : Crede in Deum Je- 
sum , el saleus eris tu ct domus tua. Et locuti sunt ei 
verbum Domini cum * qmnibus qui erant in domo ejus. 
Et sumens Υ eos ipsa hora noctis lavit a plagis : et bap- 


leg. ἃ 774. Duxerim equidem seripsisse Luciferum 
disruptis seu. diruptis tunicis. Grae. περιῤῥήξαντες, 
dirump-ntes, ( /lMand. 

m BM ulta autem impontautes illis plagas, miserunt. in 
carcerem.... custodire eos. Vers. Ant. 

n (ui prac. tule accipiens.... in interiorem carce- 
rem.... diligenter conclusit in lignum. Sic legit *abat. 
apud Lucif. 1u imum carceris, et pedes eorum striuzit 
igno. 

9 Circa mediam autem noctem , cum ms, Cantabr. 
Media autem nocte Paullus et Silas adorantes lymnum 
canebant Deco : audiebant autem «o. vincti. Veis. Ant. 

P Ut mo eri. ... aperta sunt autem protinus ostia 
omnia, et universorum tincula, etc. Ead. 

4 Experge autem factus custos .... et videns apertas 
januas carceris , stringens gladium incipiebat se inter- 
ficere , estiman: effugisse vinctos, Ead. 

τ δι demit Latin. ut in Vers. Ant. Demit etiam 
Sabat. 

* Hic, cum ms. Cantabr. Sumus in presenti. Vers. 
Ant. Surius quoque legit Sabat in Lucif. Habet etiam 
nihil mo nil. 

Ὁ 6Mis omissis, petens autem lumen introgressus est, 
et treme[uctus procidit Paullo et Sile.Vers. Ant. Griwc. 
ἐπὲ τοὺς πόδας, Cum Lucil. . 

* Vers. Ànt.. Et producens eos foris ..... fiam. Ms. 
Cantabr. cum Lucif. 

Y [lli autem .... in Dominum Jesum Christum ...., 
et universa, elc. Vers. Aut. Vide paullo infra. 

* Σὺν πᾶσι. Grec. in mss. quibusdam. Vers. Ant. 
et ommb s. 

Y Et adsumens eos in ea .... ipse el qvi illius erant 
omncs continuo. Vers. Ant. Lavit corum plagas , legit 
Sabat. iu Lucif. 


995 


LUCIFER] EPISCOPI CALARITANI 


tizatus est ipse cum omnibus suis : el ducens? eos in do- A nem, iccirco Christianos persequebatur, quia ere- 


mum apposuit mensam , et epulabantur Ὁ cum universa 
domo sua , credens in Domino. Igitur ut ille spiritus 
pythonis audiens nomen Domini Jesu Christi , mox 
effugatus est de domo sua, eoncitavit universum 
populum civitatis adversus unici Filii Dei majestatis 
przdicatores, ita et te eun tuis eontra nos ejus ser- 
vos illi impuri spiritus concitaverunt. Nec dubites 
te iisdem agi spiritibus, quibus fuerint acti contra 
Paullum et Sileam «urgentes, quando te sic Dei re- 
ligionis factum videas persecutorem , ut illud vulgus 
fuerit, quod nec dum credidisset in Dei unicum Fi- 
lium, quod non aliunde tales, nisi quia sine spiritu 
fuerint Dei, ut tu quoque esse probaris. Spiritum 
etenim te habere sanctum non posse, nisi credi- 


didissent, sicuti tu eredis, quod fuisset quande nen 
fuerit, quod facms fuerit ex nihilo , et quod verus s 
8 Filius : sed utique quod auderent unicum Dei Fi- 
lium eonfiteri, quod eredere se astruercnt Chrie- 
tlani, quia zeternitas una sit Patris et ΕἾ, quia um 
sit dealitas , quia una sit potentia in Patre et ΕἸ. 
Hxe exsecrabatur Paullus , existimans errare Chrs- 
tlanos : at ubi illustratus est per eum , quem nega- 
bat , ubi eognovit de libris Moysis, et de emnibas 
prophetarum voluminibus, eenfe.tim hao cepit, 
qua impegnabat , defendere , qus scilicet ante de- 
fenderent illi quos persequebatur quam credidi:set, 
Cseterum quis tom vecors erat, ut estis vos Ariasi, 
1ut est Photinus Sirmiensium , qui vere dieitur Sce- 


deris in Dei unicum Filium , custodis istius carceris B tinus , ut erederet in creaturam , in eum qui fueril 


factum manifestat , qui cum utique unus ftierit e po- 
pulo illo resistenti, tamen est *, posteaquam credidit, 
quia jam sancto regeretur Spiritu, quo regerentur 
Paullus et Sileas, nonnisi viam tenerc ainplexus 
fuerit eorum, propter quos viderat januas sponte 
carceris reseratas. [ta tu qui nunc diverso ageris 
spiritu , nisi credideris in unicum Dei Filium, sicut 
eliam nos credimus, habere in te non poteris nisi 
adversarii nostri spiritum. Áit etenim ille eustos ad 
gloriosos Paullum et Sileam : Domini quid me oportet 
facere ut salvus sim 3 A: illi dixerunt * Crede in ἃ Do- 
minum nostrum Jeswn, el salvus eris tu, et domus (ua 
( Ibid. 50 ).XConstat igitur non te csse salvum , quia 
adhuc non credideris in Dominum Jesum. Nec enim 


quando non fuerit , in eum qui creatus sit ex nibilo? 
Apparet igitur cunctos ves non eredentes , sicul εὐ: 
dit eeclesia gloriosa, spiritu duci adverso ; de que 
adverso spiritu liberar? non poteris, nisi eredideris 
verom illum esse Filium Dei. Contwmeliew , inquis, 
faciunt mihi episcopi. Cur tibi videmur contumeliosi? 
nempe quia dicamus : (wid ie Christianmm fingis " 
Videris etenim esse Arianus, videris esse Dei reli- 
gionis hostis. Hine apud te ae tuos esse injnriesi 
videmur. Sed conspice qus , ut ageremus episcopi 
conira vos lupos, fuerit Joeutus beatissimus apo- 
stelus : Vos scitis a prima die, qua ingressus ^ sum 
Asiam , quemadmedwm vobiscum fui por omne tempes 
sereiens. Domino in ! omm humilitate 69 laerywis δ 


poteris te asseverare eredidis:e in eum, cum sis eum QC tentationibus , que mihi aeciderunb ab. insidiis Judago- 


persequens. Aut num quid arbitraris, non teipsum per- 
sequi in nobis? si non ipsum persequeris in nobis, quo- 
modo ipse dicit ad Sauluin : Quid me persequeris? eDu- 
rum est libi calcem ! mittere contra stimulum (Eb. 1x , 4). 
Quid agebat Saulus ut h:ec audiret a Domino? nempe 
hic qua tu : sic etenim ille negabat unicum Dei Fi- 
lium , ut sis negans tu. Non enim Paullus tune perse- 
cutor, postea vero qui perpeti ceperit persecutio- 


à Cumque perduxisset eos in. domum suam . ... eis 
mensam, el exsultabat credens Deo, Vers. Ant. Domum 
suam , apposuit eis mensam , et latatus est , legit hoc 
loco Sabat. Ms. Cautabrig. babet cum (ota domu eua, 
ut Lucif. 

b Epulabutur. Latin. 


* ld est, factum esi, qued, posteaquam credidü.... |) 


amplezus [werit , etc. 
Paullo superius, in Deum Jesum. 

* Persequeris? Ego sum Jeaus, quem tu persequeris. 
Durum, etc. Vatic. 

Γ Calcitrare. Ners. Ant. 

& Nou sil. Latin. Gallandius eamdem particulam 
non Luciferiano textui inconsulto adjecit. Lucifer 
euim hoc in loco non impietatem solum, sed ipsum 
quodammodo sluporem. Arianorum objurgat. qui 

ilium Dei verum esse Filium, ΔΓ non ὁμαούσιον, 
id est consubstantialem docebaut ; cum verus esse 
nequeat Filius, qui non sit ejusdem cum Patre 
substantic : iis igitur et Constantio. Lucifeg irridet , 
quippe verum esse Filium Patris obiruderent, quem 
[visse , quando non fuerat , quem facium (wisse ex ni- 
hilo dicebant. Vid. Petav. lib. it. de Trinit. eap. 10. 
lucum autem verbis appingebant Ariaul, οἱ Filii 
vocem non propria ac siricliori notione , sed laxiori 


rum, quomedo 1 nihil subirazerim «b. eis qua wilis 
essent , quomodo renuniiarem * vobis , et docergm μα" 
Mice, el per domos, testificando * Judgia «à Greca 
in Dewun penitentiam , ei fidem in Dosninum nosirum 
Jesum. Et nunc ecce vincius ? spiritu vado Jera- 
salem , que in ea vuihi eventura ἐμαὶ iguerqua , nisi 
" Syiritus sencius per omnem civilatew protestatur mibi 
dicens : Quia vincula et tribulationes me manent in 


ca intelligebaut qua vox eadem ad ereatgras ratione 
prieditas transferlur, unde homines etiam Filü De 
appellantur. 

Ex quo accessi in Asiam , qualiter, eic. Norg. An. 
ms, Cautab. quemadmodum , wt Lucif. 

i Cun, ει iu tesidiis. Vers. Διί. € 

| Ὡς οὐδὲν ὑπεστείλαμεν τῶν cupptpércem, Grac 
Subiragerim quod pro[ut qued non πὰ Wem... 
docerem vos, elc., Vers. Ant. Vos oun ejieum mit. 
Cantabrig. | 

k Graec. τοῦ ἀναγγεῖλαι. Casterum et ia Cod. Cae-. 
tabrig. deesse particulam uegantem μὴ testatur Mil- 
lius , ut est in not, Galland. 

| Testificans Judaeis quogue , atque Geailihna, que 
T et fidem quam in Dominum Jesum Christen, Vorst. 
Ant. Grac. cum Luc. "iouSaior τε, καὶ "Rina τὰν εἰς 
τὸν Θεὰν μετάνοικν : etia qs. Grec. quibuudam »betn 
eliam τὴν post πίστιν, Ádem, εἰ Χρισεὰν, Ghpisium, 

P Ecce ego .... in. Hierusalem .. . , νος. Vers. 
Ant. In Jerusalem habet etiasma Sabat. 

Ὁ Verum tamen, quod Spiriws sanciug pyolestamr 
mihi dicens: quoniam ..... manent, Vers. Aut, la 
Grac. uibusdag κατὰ πάσας πόλεις, per quaes ci- 
patet» Θὲ εἰς "leporo)upow , in. Hi ie, cum 

ucif. 


997. 


DE NON PARCRNDO IN DEUM PELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


908 


Hievosolymis. Sed * pro nihilo astimo animum meam A cero αὐ episcopo , quia esse lupus fueris agnitus, et 


caram esse mihi , quom consummoare cursum meum , ei 
ministerium verbi quod aecepi α Domino, testari Ju- 
deis e Grecia ovangclium gratko Dei ^. E) nune ego 
scio quod amplius non videbitis faciem meam vos» om- 
145, inler ^ quos perembulavi in * pradicando regnum 
Domini Jesu. Propter 5 quod contestor vobis hodierna 
die , quia mundus sum a sanguine omnium, δὲ non 
pratermisi ἴ pradieando 5 omnem voluntetem Dei. At. 
tendite ^ vobis e$ omni gregi, in quo vos Spiritus sanctus 
posuit episcopos regere ecclesiom Domini 1 , quam 
acquisivil sangnine suo. Ego seio i quia intrabunt post 
discessum. moum. [upi graves in vos, non parcenses 
gregi : ex * vobis ipsis exeurgent homines , et loquentur 
perverso, ut adducant discipulos post se. Propter quod 


merueris repulsam. Tali putasti me onerandum invi- 
dia , ut assereres Dei servum tibl imperatori exsti- 
tisse contumeliosum. Si putas nos iujuriosos, accipe 
quid responderit principi sacerdotum prohibenti prze- 
dicare unicum Dei Filium beatus Paullus. Intendens a, 
dicit scriptura , in concilium Paullus , dixit : Viri fra- 
tres, ego omni conscientia bona conversatus sum coram 
Deo usque in hunc diem. Princeps * autem sacerdotum 
Ananias * circumstantibus * se pracepit percuti. os 
Paulli. Tunc Paullus ad eum dixit : Percutere te in- 
cipiet Deus , paries dealbate : et tu sedes judicare " de 
me secundum legem , el contra legem jubes me percuti 
(Ib. xxui, f). Igitur s? non potest sacra lex beatum 
Paultum contumeliosum judicare , quia hoc dixit iu- 


vigilate, memoriam ἃ lenentes, Quia. per. triennium B justo judici, nec tu me vera tibi, et quod es dicen- 


nocte ao die non eessavi eum laerginis monendo unum. 
quemque vestrum ( Ib. xx , 18). Cum bec mandata 
videas esse apostoli , quid me jubes faeere, pe eon- 
twmoliosus esse videar tibi ? nempe tacere me, etl 
sinere jubes, ut tu unus ex illis pis designatis 
gravibus quovis modo grasserls in Dei gregem. Vi- 
demus vos Pwpos, quos praostendere est dignatus 
Spiritus sanetus per vas eleetionis apostolum , om- 
nem comprehendere eonatos De] gregem ; et nos, 
episeopos * quos Spiritus sanctus ad gerendam » Dei 
ecclesiam constituerit , dicit beatus apostolus, de- 
bemus tibi lupo parcere, debemus vereri regni tui 
diadema, inaurem ? etiam et dextroeheria P, debemus 
jasigees quas esse eenses vestes twas honorare, et 


tein juste poteris dicere superbum. Reum me coi.- 
tumeliarum designas, sed quaso te dicas, cui de me 
possis conqueri? Si Deo, quomodo ei quereris quem 
sis iguorans? quemodo cum alienus sis ab ejus dumo? 
Si vero tibimet ipsi conqueraris , quid facturus ho- 
mo , qui nocere Dei servis ex nulla possis parte ? Si 
torqueas, magis curamur : si crucias , magis rcfici- 
mur : si interficis, magis vivemus. Cur audeam te di- 
cere antichristi pracursorem, dicis ine injuriosum. 
Si nop te actus tui lioc esse ostendunt, consideras cum 
ingenti sollicitudine sanclissimi etiam prophete Da- 
sielia Kbrum, et invenies te unum ex illis praosteusis 
persecutoribus Dei religionis. ἔν primo auno Dalthasat 


deapiesre rerum ereatorem atque rectorem ? Quis te C regie Chbaldeosum, Daniel somnium vidil, e! viens * cu- 


imprudentior est, ut dieas : /njuriam patior ὦ Luci- 
fero, imperator ab homine egeno? nee dignaris di- 


^ Sed neminum rationom facio : nec habeo animam 
preliosiogem we, iu ipso wu coss&umem cursum meum 
cum gaudio , et ministerium quod ..... J esu testificari 
evangelium etc., Vers. Ànt. Ms. Cantabr. Animam 
caram mihi quam consummare cursum wteunm, oio. 
Gre. quid. ἰαν λόγον, ministerium verbi, et'Tov- 
δαίοις xal Ἕλλησε, dudes et Grecis, in esdd. Canta- 
brig. et Steph. apud Millium eum Lueif. i& quo 

L. legit animam cariorem. 

b |u FHiana nosire editione legitur, Evangelium 
gratie Dei ; unde Gallandius nen recte jedieot Pari- 
sienses PP. Biblioth. editores ex THio exscripeisse 


e p Ant. Per quos perirawehvi preedicans re- ἢ 


4 Perambulavi praedicando. Vatic. Codes Cantabrig. 
apud: Milliuem prefost zegnune Jeocte, τοῦ Ἰησοῦ. 

* Vers. Ans. Quapropter. ... in hodierno die.... om- 
nium vesiram. Ms. Cantabr. propter quod, vt Lucil. 

* Non enim subterfugi. Vers. Àmw. 
Eb son adnunNoarem vobis omne consitimm Des. 


i Attendite ergo seipsis , el universo gregi. Ead. ma. 
Cantabr. eun. Lucif. | 

i Grec. cum Vulg. ecclesiam Dei. Atque hano 
lectionem retineant imi mSS. 
qu:e proinde Luciferianae Domini βυοείορειμλι, quam- 
vis et i&fe ip. aliis eodd. exstave Rostatur, atquo aliis 
seriptaribue eoelesiassieis weurpala escusrat. Vide 
sie ΜΝ» ad hqne lecum. Galland. Vere, Àat. Per 
sanguinem sum. 

j Ege. cnin scio hob , quia venient posé discessionem 
team, eic. Vers. Aut. Hoc omittitur et in i. €am 


codices et Putres: — 


pitio ejuo in cubéli ojue, et sommium suum scrépsis : Ego 
Daniel videobgm , et oece quatov venti celi ivuumiutebant 


lab. (ταις. εἰσελεύσονται, iutrabunt , iugsedienjur, cum 
Lucif. Pra lupi graves habet lupi rapaces Sabat. 

k Kt ex ...... viri loquentes ..... post seipsos Vers. 
Aat. Abducant pro adducant legit Sabat. 

| Memoria retincnies , eà menena. Bad. 

2? Gallaudius edidài nos episcopi ; sed semsus est , 
108, quos episcopos. 

5 Regendam. Latin. | 

* Àarium ornamentum viris, ae femimis aque 
eomnmune, sed in Oriente hominibus multe usitac 
tius, prosertim principibus. Plin. lib. xx, eap. 53. 
In Oriente quidem et viris auruga. gestare co loci (im 
auribus scilieet ) decks esistimaiur. 

P Videtus dictie ἃ Laijao οὐ Graco cemposita, 
pro ornamento quodam i& uasbpu dextera. Τὰ . et [a 
Cerda. Nimirum a Latino dezter, ei Graco, χεὲρ ma- 
nus. À Du Cangio in Glosa, dicitur broth dexteri 
ernoamentum , auctore Ugulione ; sed si etymon no- 
minis consideres , videtur armill& quoddam genus, 
quo destera manus orgsreuur : vigis tarega, ae fe- 
minis commune fuit , in Oriente przseriiin, cuam eas 
gentes hujusmodi ornamentis delecteaàur. 

ἃ Grstc. ἀτενίσας. Vera, Au. Adtendeus auteyi con- 
cilio ....sum Deo vsque beue diem. Rabat. habet di» 
cil pro dizit. 

Vers. Ant. Ponlifex. auiem, Ananias preáepit ad- 
siantibus ei perculevo ejus en. 

* In Tiliana nostra editione ila legitur Auamies ; 
le alj cerrupie AuMdas. 

t Circunsiantibus sibi. Voti. 

V Judieape uat ..... οἱ exira legeuk, οἰῶ. Vott. ἀνὰ, 

Y Apud Sabat. visio. 


999 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


δ in mare magnum ? et qualuor bestie Ὁ de mari , all-ra A visus capitis mei conlurbabalt me : et accessi ad. unum 


alteram magnitudine antecedens. Prima ut leo * el pin- 
nc ejus. Et surrexit a terra et super hominis pedes s!etit, 
el cor hominis datum est ei. E! ecce alia bestia similis 
urso d, et in wna parte stetit : et tria latera in ore ejus in 
* medio dentium ejus , et sic dixit ei ; Surge et man- 
duca carnes multas. Post ἴ hanc bestiam videbam, et 
ecce al:a bestia ut leopardus, et ei alt quatuor volucris 
super eam , et quatuor capita bestie, et potestas data 
esl ei. Post & hanc videbum , el ccce bestia quarta hor- 
ribilis, admirobilis , et fortis vehementer : dentes ejus 
ferrei manducabant et comminuebant, et reliqua pedibus 
suis conculcabant bh: οἱ heec bestia major ceteris bestiis 
qua antea vise sunt, et cornua decem ei. Et intendebam 
in cornua ejus, et ecce cornu aliud minus ascendit in 
medio eorum , el triu cornua 1, qua erant ante illum , 
eradicaia sunt a. facie ejus : et ecce oculi homisis in 
cornu hec , et os loquens magna. Videbam quoadusque 
sedes posite sunt , et vetustus dierum sedebat : vestitus 
ejus albus ut nix , et capillus capitis ejus ut lana mun- 
da , et sedes ejus flamma ignis, rote ejus ignis ardens : 
fluvius ignis lucebat ante eum , millia milium servie- 
bant ei , et dena millia denum millium astabant ante 
eum : in judicium j sedit , et libri aperti sunt. Videbam 
tunc a voce sermonum magnorum , quos cornu illud 
loquebatur, quoadusque interiit bestia, εἰ periit, et 
corpus ejus dutum esi ut comburatur : el reliquarum 
bestiarum regnum translatum est, et longitudo vite 
data est eis usque ad * tempus. Videbam in ! visum 
noctis , el ecce cum nubibus coli ut filius hominis ve- 


niens venit nsque ad velusium dierum : anticipavit et C 


oblatus est ei : et dotum ext ei regnum, el honor, et 
imperium, et omnes populi , (ribus, lingua serviunt 
P. ei, et polestas ejus poteslas perpetua, qua numquam 
transibit, et imperium. ejus numquam corrumpetur. 
Horruit spiritus meus in habitu meo, et ego Duniel v, et 


* Apud eumdem : Pugnabant in mari m«gno. Edit. 

nostra eum Graeco, προίδαλον εἰς τὴν θάλασσαν τὴν 
εἰ) άλην. 
" b Beuie grandes ascendebani de mari ; 4pud Sabat. 

e Prima ut leena , et alas habebat aquila : aspicie- 
bam donec evulsa sunt al« ejus. “1 sublata est de ter- 
ra , et super pedes quasi homo stetit , eic. apud eum- 
dein , qui recte supplet , quod deest. in nostra edit. 
Sed post pinue ejus leyeudum sicut aquilg , ut in 
Graco, xxi πτερὰ αὐτῆς ὡς ἀετοῦ, Ut ibidem post pe- 
des legitur hominis , ἀνθρώπον. 

d Ursa. Vatic. 

* Et in medio. Sabat. Et vero abest ἃ Grsco. 

f Apud Sabat. Post h«c. aspiciebum , et ecce bes- 
tia. etc. 

5 Cum Grwco, ὀπίσω τούτον. Post hic aspiciebam. 
Sabat. 

Β Conculcabat.. Id. 

i Cornua eorum, que erant aste, eradicata , eic. 
M . Graec. Ἔμπροσθεν αὑτοῦ, ante illum , ut iu nostra 
edit. 

j Judicium duco scripsisse Luciferum juxta Sep- 
tuaginla χριτήριον ἐκάθισε. Galland. Nos retinemus 
Vers. Ànt. 

k Septuag." Ἕως καιροῦ x«l xatpoo,rsque ad tempus et 
lempus, Ex vocis repetitione po-teriora omiserit in- 
curius librarius. Galland.Sed lectio coliasret Vers. Ant, 

| [n visione. Sabat. 

P Servient, ld. et Galland. ex Graco Septuag. 


circumstantium , et verilatem qugrebam ab eo de om- 
nibus his. Et dixit mili veritatem , el interpretationem 
sermonum declaravit mihi : Ha bestie quatuor magne 
qua!uor ? regna surgent in terra, et accipient regnum 
sancti altissimi Dei P , et obtinebunt illud usque in sae- 
culum. Et quarebam diligenter de bestia quarta , quod 
eral praer cateras bestias horribilis valde : dentes 4 ei 
[errei ; et ungues ejus rei : manducabat εἰ comm nue. 
bat , et reliqua pedibus suis conculcabat : et de cornu 
ejus decimo, quod erat in capite ejus, et de aliero 
cornu quod ascendit , e priora (ria cornua excussit, 
cujus oculi et os loquens magna, el visus ejus major 
ceteris τ videbatur, et cornu illud faciebat bellum cum 
sanctis , et valebat * adversus eos, quoadusque advenit 
velustus dierum, el judicium dedit sanctis altissimi Dei, 
el anticipavit tempus , el regnum obiinuerunt sancti. Et 
dizit : Bestia quaria, quartum regnum erit in terra, 
quod eminebit omnia * regna, et manducabit, omnem 
lerram , et conculcabit eam, et concident decem cor- 
nua cjus. Decem reges exsurgent , et post eos exsurgel 
alius qui superabit malis omnes qui ante eum fuerunt, 
et tres ἃ humiles faciet , et verba adversus oltissimum 
Deum loquetur, et sanctos altissimi Dei inveterabit τὶ 
el excogilabit mutare tempora el legem , et dabitur in 
manu ejus usque ad iempus temporum, ei dimidium 
temporis ; et judicium sedebit , et regnum transferet ut 
exlerminet et. perdat. usque αὐ finem : et regnum , et 
potestas , et magnitudo regum * data est. sanctis aítis- 
simi Dci , et regnum ejus sempiternum , et omnes ei 
servient el obedient ( Dan. vn, 1). Dcbueram quidem 
tantum illam partem indere, 401: te declarat per ac- 
tus (πος, cuinam sis siuilis bestiarum : sed ut sci- 
res te in illa gehenna futurum, in qua besti.«m illam 
missam refert gloriosus Daniel, nisi te correxeris, et, 
quomodo quos persequeris in veternum sint regna- 


δουλεύσουσιν. 

^ [Janiel :erritus sum in eis. Sahat. Quas tamen 
pr:ter Danicl desunt etiam in Graco. 

9 Quatwor sunt rejna qud surgen! in terra ; apud 
Sabat. τς. edit. Hom. coisentil cum vostra edit, 
Galindius ex Septuaginta legit 'quatuor regna ..... 
qu& aw ferentur in terra. 

P Det, hic et paullo inferius demendum autumat 
Lati». uilla tamen. caussa , cum legatur in Graco, 
pra'terquam in line, 

4 Sabat. Dentes et ungues ejus. ferrei ; nostra edit. 
cum Griwco. 

r Sic interpungit Sab, Caieris. Videbatur, etc. 

5. Jia et lren. lib. v, c. 23. Prevalebat apud Sabat. 

t Super omnia regna , et concidet. Decem , eic. Sa- 
ba!. Concidet. Et decem. cornua ejus reges decem. 
Latin. ad seusum Vulg. Euinebit omnia. regna : t- 
ἐστ inlaret auctor ; ὑπερέξει πάσας τὰς βασιλείας. 
Gall»nd. 

ἃ Tres reges. Latin. cum Vulg. et Galland. ex 
Septuag. 

Y Ut in Grzeco edit. Rom. παλαιώσει, et Theod. in 
Hexapl. A; ud Sabat. conteret. 

* Regum eorum. Latin. Vers. Ant. Regum qui sub 
cemni colo sun! . .. . Altissimi: et regnum. ejus re- 
gnum sempi ernum , et omnes principa:us ipsi sersienl 
el obaudi n . Wc leu. tb. v, cap. 34, cum nostra 
edu. Aliissimi Dci: el regnum ejus sempiiernum .. .. 
obedsent. 


1001 


DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


1002 


turi in regno collocati Domini , quo advertere pos- A beatus de collectis b tuis dixerit Cretensibus : Cre- 


ses πος omnia annectimus : item ad hoc universam 
revelationem censui applicandam , quo tu tibimet 
et s:ltem legens satisfacere posses , quod enim vos 
tyranni persecutores Dei religionis bestix fueritis 
dicti ; cupiens etenim sum me purgare apud tuam in- 
feciam venenis Ariani dogmatis conscientiam, apud 
te non religiosum , sed religionis destructorem, non 
me ut astruis esse contumeliosum , quia dicam te 
feram bestiam , vel immanem belluam, cum videas 
sic vos vocitari, juxta facla vestra vobis etiam no- 
mina applicata. Ceterum quartz illius bestizx te ge- 
rere similitudinem, te h:ec implere esse cupientem , 
qua illa prz:dictum est quod esset impletura, ma- 
nifestum est. Scriptum est de antichristo, cui tu si- 


lenses semper mendaces, mala bestie , ventres pigri 
( Tit. 1, 42). Et infra : Quamobrem * increpa illos 
acriter, ut sani sintin fide , non intendentes Judaicis fa- 
bulis et mendaciis ἃ hominum aversantium se a veritate 
( Ibid. 15). Hinc tibi episcopi sumus injuriosi , quia 
te increpemus atque objurgemus, cur fueris ausus 
avertere temet a veritate, cur volueris Dei mandatis 
derelictis hominum hzrere blasphemiis atque man- 
datis, cur denique derelicto Deo idololatriai susce- 
peris. Hine tuus tibi inimicus esse videor, quia ve- 
lim te gradi secundum apostoli preceptum, et non 
secundum Ariiatque Jud:*orum maudata, Contra has 
nostrasjustissimas allegationes videns te veritate su- 
peratum dicere es solitus : Sacre scripture praecipiunt 


milaris , aut ipse esse judicaris : Verba adversus Al- B regibus et omnibus degentibus in sublimitate debere te esse 


tissimum ^ Domini loquetur , et sanctos altissimi Dei 
inveterabit , et excogitabit mutare tempora et legem , et 
dabitur in manu ejus (Dan. vn, 25). Hzec tu jam fecisti 
atque es faciens. Cum enim dicis: Non est verus 
Deus Filius Dei, sed [actus est ex nihilo, verba 10- 
queris adversus Deum. Christiani etenim cum unam 
vindicemus divinitatem Patri et unico Filio ejus, et 
tu sis hane nostram impugnans defensionem, sig as- 
truens de Filio quod fuerit quando non fuerit , οἱ quod 
factus sit ex nihilo, utique probas te aut esse anti- 
christum , aut certe ejus precursorem. Neque enim 
poteris alius esse intelligi, nisi aut precursor an- 
tichristi aut antichristus, qui audeas apostolicam 
evangelicamque hzreticam dicere fidem, et tuam 


tentes blasphemiam catholicam fidem vindicare. In- C 


jutiam te pati sentis, quia bestia esse dicaris a no- 
his : inveniris excogitare fidem inutare , hoc est ut 
non ita credamus , quomodo patriarcha: , prophete, 
apostoli ac martyres crediderint , sed institueris sic 
credendum , quomodo comperditus tuus Arius : et 
dicis non te recte dici bestiam , cum , quia h:zec esses 
aciurus, bestiam te esse dixerit sanctissimus pro- 
plieta? Non minor es, Constanti, incredulitate ab 
antichristo : nam dentibus ferreis Dei servos devo- 
rando non desinis. Quid pluribus? nil antichristus 
acturus est, nisi ut negetur unicus Dei Filius : hoc 
agit stultitia sagiualus immundissimus animus tuus. 
Sed quautumvis savias, transient, transient tem- 
pora tua, et venient illa, in quibus visurus es te, 
nisi tibi consulueris, in illo igneo fluvio constitutum, 
visurus tunc eos, quos infeste persequeris, propter- 
ea quod nolint perire tecum, non in illo in quo tu 
futurus es loco lormentorum, sed cum angelis sanc- 
tis gratias el laudes referentes semper Deo, te vero 
in illo liquore flammeo. Nolo mireris, si Daniel glo- 
riosus te bestiam esse designarit, quando et Paulus 


δ Paulo superius , altissimum Deum. 

b Conelectis, vel combestiis. Latin. Utrum vero ali- 
quid hic subsit, quod ad historiam relerri debeat, 
cum suos Cretenses appellat, haud divinari licel : 
certe Arianos iutelligit, quibus, ut Creteusibus , 
bestiarum appellatio, et Pauli verba rectissime ap- 
tentur. Collegis pro sociis. Galland. 

* Propter quam causam .... mandatis hominum aver- 


PATROL. XIII. 


subditum ; et audes tania ac lulia mihi ingerere, Luci- 
fer ? Hiec conspicis , hujusmodi qu: te jubent hono- 
rari intelligis ; quz vero te jubent facere, illa fingis 


. hon nosse, illa αυ te moneat Dominus sacerdo- 


tibus obedire, illa quz urgeant unum te exhibere ex 
omnibus conservis tuis oportere, nec cuiquam te, si 
velis Dei inveniri servus, superiorem dicere. Hec, 
inquit Tito beatus apostolus, loquere , et exhortare* , 
et argue cum omni imperio : nemo te contemnat ( Ib. 
It, 15). Si Christianus es, quía et tu unus sis de illis, 
propter quos dixerit : Hec loquere , et exhortare , et 
argue cum omni imperio : nemo te contemnat (Ibid.) ; 
utique me cum omni te corripientem imperio audire 
debes, non contemnere. Tunc eris Clristianus , si 
me non contempseris hortantem te, ut perseveres 
Christianus : si vero contempseris , jam non de Chris- 
tianis esse inveneris ; quia si fuisses Christianus, 
non contempsisses eum quem Deus ordinaverit ad 
instruendam plebem suam, et eum, cui apostolus 
dixerit: Hec loquere, et exhoriare ; et argue cum 
omni imperio : nemo te contemnat (Ibid.). Quid enim 
te hortor? nisi ut non sis homicida, ut Dei non 
persequaris domum; ut desinas torquere , proscri- 
bere , deportare , recludere carcere , trucidare , va- 
rie disperdere, interficere eos quos cernas Chris- 
tianos ; ut desinas denique blasphemare unicum Dei 
Filium ; ut apostolicam suscipias , quam bzreticam 
dicis fidem , hanc scilicet nostram , quam apud Ni- 
ceam te contra et cunctos hzreticos episcopi de- 
scripserunt; utsis credens siculi nos, dignerisque re- 
spuere idololatriam per Àrium magistrum tuum in- 
stitutam ; ut Christianum te clamites, non Arianum; 
ut ! desinas crimina falsa Dei mittere sacerdotibus: 
hiecest correpiio mea, hxc objurgatio. Apostolus 
mihi dicit ut te arguam cum omni imperio, et tu di- 
cis : Facit mihi injuriam Lucifer ; e non dicis : Dei 


tentium , etc. Vers. Ant. 

4 Forte mandatis , ut Vers. ÀÁnt. , cum paulo post 
hanc vocem usurpet ad sensum Pauli. 

ε Hortare. Vers. Ant. 

f ]d est , t£ desinas crimina falsa Dei sacerdotibus 


objicere, (also eos accusare ; ubi millere pro immittere ati 


dicit. Til. et ex eo Galland. 


Ww 


1003 


LUGIFERI EPISCOPI CALARITANI 


sacerdos commonuel alque hortatur secundum sacra À hoc est apostatas, tu qui adhuc stultus sis, οἱ incre- 


legis precepta, wt possim ducere vitam Deo acceptis- 
simam. Nam quia dicas debere nos tibi obsequia, scito 
quia non tibi soli, sed et omnibus nos in sublimitate 
degentibus in obsequiis reprasentantibus * esse no- 
vimus debitores. Dicit enim aposto!us : Admone il- 
los principibus et magistratibus P subditog esse, obedien- 
tes, ad omne opus bonum paratos esse, neminem blas- 
phemare, non litigiosos * esse, sed modestos, omnem 
ostendentes mansuetudinem ad omnes homines, Fuimus 
enim et nos aliquando stulti et incredibiles 4, errastes, 
servientes. desideriis et voluplatibus variis, in mali- 
tia et invidia ageutes, odibiles, odientes, alterutrum? : sed 
cum benignitas et humanitus illuxit salvatoris. uostri 
Dei, non ex operibus justitie que nos fecimus, sed se- 
qundum suam miscricordiam salvos nos fecit per lava- 
crum regenerationis et renovationis , per Spiritum san- 
clum, quem effudit in nobis 5 honeste & per Jeaum Chrie- 
stum salvatorem nostrum, τι justificati gratia. ipsius 
heredes efficiamur secundum spem vitae (Tit. wi, 1). 
Admonet ergo subditos nos dehere essein bonis ope- 
ribus, uon in malis. Si bonum est opus , ut absen 
tem i interimamus, ut inauditum purgare se procla- 
mantem 1 neceimus, ut eum, quem innocentem sci- 
mus, omittentes omnei respectuio misericardiz te- 


. eum puniamus, si opus bouum est negare Dei unicuu 


EY 


Filium, si opus Deo acceptup est apostolicam dege- 
rere fidem , suscipere hireticam, merito diceres 
eontra sacrarum facere me scripturarum monita. 
Addo illud, quod illorum principum et magistratuum 


apostolus fecerit mentionem, qui nec dum credidis- * 


sent in unicum Dei Filium ; utique * humilitate nos- 
tra et mansuetudine, et longa iu. adversis patientia , 
el maxima in rebus congruis obedientia fuissent pro- 
vocati ad credeudum. Ceterum si tu, quia imperator 
sis, (ingens te unum e nobis cogas nos Deum dere- 
linquere, et idololatriaui suscipere, numquid acquies- 
cendum tibi erit, ne apostoli prztermissa fuisse vi- 
deantur przcepta ? Et tameu tu, qui te (ingis Chris- 
tianum, Christianos tentari$ quod ipse sis facere , 


Δ Reprasentandis. Galland. 

b Potestatibus et obaudieries. Vers. Ant. 

c Non litigeos esae, moderalos, etc. Ead. 

4 Sabatierius legit increduli. 

e Invicem. Vers. Ànt. 

1 ]n nos. Ead. 

& Grac. πλουσίως. Vulg. abunde. Sed wthil muto. 
Sic enim passim vulgatus, quemadmoduin et vetus 
Interpres, quem sequitur Lucifer. Sap. vii , 11 : καὶ 
ἀναρίθμητος πλοῦτος ἐν χερσὶν αὐτῆς (σοφίας) : Et in- 
numerabilis honestas per mauus illius (sapientia). Ibid. 
Vers. 43 : Τὸν πλοῦτον αὐτῆς οὐχ ἀποχρυπτομαι: Ho onesta- 
tem illius non abscondo. Sic Eccli. X1, 14 : Πτωχεία xai 
πλοῦτο; παρὰ κυρίου ἐστὶ: Paupertas el honestas a Do- 
mino sunt. Ibid. xxiv, 95: καέτὰ ἄνθη μου, χαρπὸς δόξης 
xai πλοῦτου : Et flores mei fructus honoris et honestatis. 
Cxitera omitiiinus. Galland. 

h Vite caierne Latin. ut Vers. Ant. ei Vulg. et 
Grac. 

i Hxc de Athanasio intellige, cujus causam hisce 
tLue.ur Lucifer, utin libris superioribus pro illo ad 
Constantium scriptis 


dibilis permanens in malitia tua, in qua et nos fuisse 
ante agnitionem , aiite susceptam sacram. fidem apo- 
stolus dicit. In quibus tibi temperaturi eramus, nisi ui 
qua licita essent impleremus? Aut cum dicas tu blas- 
pheme bomicida: Necute credentes in unicum Dei Fi- 
lium, estote mecum persecutores domus ejus, mecum 
negate cum, apostolicqu respuile fidem, suscipite κα- 
résim meam, cujus ego omuibus viribus cordis mei 
exstiti amator ; quis te iufelicior est, ut pon te νἱιεῖῖ 
Nonne tc hic facere $uadentem dxmo:zaum templum 
esse cognoscens fugiat? Quia liec audis, dicis : Inja- 
riam patior a Lucifero honiine misero, cà utique impe- 
ralor ; non subsequitur sermo ille tuus blasphemus 
couspurcatus : Audio que merear a Lucifera Domini 


U sacerdote. Galatis vas electionis, Miror, inquit, quod 


sic tam cito trans(eramini !, qui vo& vocavit in gralia, 
in aliud evangeliym , quod non est aliud , nisi ἃ 
sunt aliqui qui vos coulurbant, εἰ volun& convertere 
evangelium Christi. Sed licet nos aut angelus de colo 
evangelizaverit ^ preterquam evangelizarimus vobis , 
anathema sit. Sicut praediximus, et munc iterum dice: 
siquis vobis aliud ^ annumiaveril quam quod accepislis, 
anathema sit (Galat. 1,6). Et tu arbitraris aliud posse 
ta judicari a me nisi anathema esse ? cum inveniam 
ta aliter evangelizare quam tradiderunt beoti apo- 
&loli. Cum itaque audis ἃ me quod anathema ha- 
beam 1c evangelizaontem aliter quam  evangcliza- 
runi apostoli, δἱ dicaa me injuriesum , meniiri te 
coguoscere, aliquid bominis P gestans, poteris; si- 
quidem videas tibi me idcirco dicere anathema, quia 
jai beatus spostolus: te auathenatizaverit. lojurio- 
suni 018 judicas, quia dicam te stultum : aed quomo- 
do potero recte a te injuriosus vocari, quando con- 
slet mo verum dicere, quod enim sis stultus? Si euim 
Galatze audiaut, O stulti 4 Galate (Eb. μι, 8), a beate 
apostolo, cur putes tu non stulüi debere te noniine 
vocitari? Illi etenim si propterea quod falsis fratri- 
bus obtemperassen!, quia ad iHorum conserpentine- 
rum tuorum suggestiones intendentes, et sabbaia 


! De hac voce vide initium lup. 1, pro S. Atbap. 
k Ni pro ut ea particula usus fuerit Lucifer, exiti- 
marim equidem ipsum scripsisse, utii quoque. Gal- 
land. Seusus est: Infideles ii utique exemplo nostro 


p Permoti crederent. 


! Transferamini αὖ 60. Latin. ut Vulg. ei Vers. 
Ant, ii qua. gratia Jesu. Christi ; sed Jesu Christi 
omittit etiam Tertull. lib. 5 contr. Marc. Ἐν χάριτι. 
Graec. cum Lucif. Sabatierius legit hic:: Trausjcre- 
iini. Quis vos... ? 

αὶ Nisi si. Vers. Ant. Turbant pro conturbant legere 
videtur Sabat. 

" lia etiam Tertull. lib. 5 contr. Marc. οἱ iu lib. 
de pr:eserip'. Vers. Ant. Evaugelizaverit t obis. Sabat. 
habet preter id quod pro preterquam, —— | 

9 Vobis annuntiaverit prater quam quod. Vers. Ant. 

P Aliquid es hominis, ctc. Vatic. sed obscure, nisi 
preponas particulam si voci aliquid ; quarc vox qes- 
laus clariorem sensum reddit absolute ; sic in lib. 
Moriendum pro Filio Dei : Nihil hominis: nisi lines- 
men'a geras. 

3 IEnsensati. Vers. Ant. 


1003 


DE NON PARCENDO JN DEUM DELINQUENTIBUS LIBER UNUS. 


1006 


servare se oportuisse, et circumcisionem fuisse cus- A correxerunt Pautas beatissimus, οἱ ceteri ex illo 


todiendam censverant, sunt stulti dicti, quanto ma- 
gis tu digne diceris stultus, qui unici Dei Filii nega- 
tor exstiteris ! Quia dicam tibi, Eripe te a canibus 
rabidis Arianis, dole tibi quod illorum maligno harendo 
concilio ct ipse canis (actus sis, contumacem me dieis; 
sed fortassis ignoras unici Dei Filii negateres dictos 
canes, dictos tauros pingues, dictos filios iniquitatis, 
semen adulterum οἱ meretricis, filios perditionis, οἱ 
semen iniquum. Si fugitis 8 ila vocitatos vos a Deo, 
audi per Esaiam ipsum dicentem ad comblasphemos 
tuos Judxos : Accedite huc, Filii iniquitatis b, semen 
adulterum ei meretricis. In quo delectati * estis, et in 
quem aperuistis os vestrum , et adversus quem immisis- 
tis linguam vestram ? nonne vos estis filii perditionis, 
semen iniquwn. (fs. Lv, 4)? Et alio loco : Videte 
quia 4 omnia excacata. sunt, non cognoverunt sapere , 
emnes canes muli, qui non potuerunt latrare, somnian- 
tes in cubile ^, amantes dormitare : et canes improbi 
! anime. nescienles satietatem , el. sun! nequam. ne- 
scientes intellectum, omnes vias snas secuti sunt. (Ib. 
Lvi, 10). Qui hi sunt ad quos h»c, vel proj.ter 
quos dicantur ? nempe illi quos in vicesimo primo 
psalmo incusat unicus Dei Filius orc David dicens: 
Circumdederent me vituli multi, tauri pingues obsede- 
runi me. Áperuerun- in- me os suum, sicut leo rapiens 
et rugiens (Ps. xx1, 15). Et infra : Circumdederunt me 
canes multi, concilium malignantium obsedit me: fo- 
derunt manus meas e! pedes (Ib. 117). 5 Quando itaque 
illos in sacrilegio magistros tuos dictos vitnlos , tau- 


ros pingues atque canes adver'es, non poteris tu unus (c 


ex malignantium concillo contaimeliosum me judicaro, 
quia illis te nuncupein nominibus, quibus compes- 
tilentes tui vocati sunl ac vocantur : neque enim tu 
minor es in nequitia, qui audeas dicere : Erat quando 
non eral, et factus est ex nihilo, ut non illis aptis tibi 
nominibus nuncuperis. Sed vis his non uuncupari no- 
minibus ? mula vias tuas , corrige errores tuos , ut 


8 Fugis Latin. 

b Iníqui, semen adulterorum. Vers. Ànt. 

* Lusistis ? super. quem.... super quo ejecistis, etc. 
Vers. Ant. 

d (Quoniam excecali sunl. omnes, non cognoverunt 
universi : canes muli non poterunt latrare , somniantes 
lectulum , amantes dormitationes. Eadem. Gr:rc. Ms. 
Alex. φρονόσαι, sapere, post cognoverumi. Graec. Com- 

|. πάντες κύνες, omnes canes. Grzc., Aquil., Symm., 
lieod. et septuag. νυστάξαι, dormitare, cum Lucif. 

e Cubili legit Sabat. 

[mpudentes anime ignoraverunt saturitatem... mali 
nescientes intelligentiam, etc. Vers. Ant. Forte scrip- 
serit auctor, canes improbi anima. Galland. 

8 Pedes meos. Vers. Ant. Grac. πόδας «impliciter. 

b Ki ut ceteros. Galland. Sed metathesis licet vi- 
tiosa non abhorret a stylo Luciferi. 

i Et nos tibi. Galland. . 

j Quemdam Antiochenum. Vers. Ant. qux omittit, 
né ulerentur. Gesec. ᾿Αθηναῖον, Atteniensem, cum Lu- 
Cif.; el μὴ πολιτεύεσθαι, ne se. regerent, post legibus. 
Lugdunenses et Sabatierius. contra: fidem Tilianze 
editionis , senem Antiochenum, cum Vulg. 

k Et in Garisim prout. erant. hi. Vers. Ant. Editi 
pessime Margarisin. Forte in exemplari Luciferiano 
&cripum fuerit grandioribus litteris Ingarisin, od 


perfido populo. Quia dicam tibi: Eripete a malignan- 
tium concilio, videor esse tibi contumeliosus. Qua 
de re? nempe quia profitear nfe Christianum , quia 
noluerim dereliaquere Deum, et abire post idolola- 
(riam tuom. Non nos primum contameliosi ac 'super- 
bi a vobis dicti sumus sacrilegis; dicti sunt enim 
etiam illi eunct, qui restiterunt funestis edictis con- 
lyrannorum taorum. Ut et ^ czteros prxteream in 
clausola orationis, ad solum iterum me vertam An- 
tiochuin regem. Judieabatne resistentes sibi contu- 
melioses superbos neene? Sine dubio, quia contu- 
meliosos superbos illosexisiimarit fuisse, taliest cru- 
delitate Deo dicatos ad. mortem usque persecutus. 
Restat ergo ut videas quae adhue super illa, quem 
]sm eegnovisti , gesserit Anttochus; et si illos recte 
poteris dicere superbos fuisse Autiocho contumelio- 
sos, poteris et nos !. Hxc etenim et. nos polimur a 
te, quB sunt et illi perpessi ab Antiocho; sic nos 
sumus proclamantes pro flde , pro religione, sicut 
fuerunt proclamantes et illi ; sie nos Deo Abrahz, 
Deo Isaac , Deo Jacob servire profitemur, quomodo 
et illi sunt confessi, Misit, inquit Scriptura, rex δ6- 
nem Atheniensem 1 qui compellerct Judeos, ut se trans- 
[errent a patriis, et Dei legibus ne uterentur, con:ami - 
nare etiam quod in Hierosolymis erat templum, et co- 
gnominare Jovis Olympii, et. Margarizin *, pro ut 
erant, qui locum inhabitebant, Jovis hospitalis. Pessima 
aulem el universis gravis malorum erat seditio 1. Nam 
m quie tenplum comessationibus gentium erat plenum, 
scortantibus cum merelricibus, et iu sanclis teciis mu- 
Heribus se appropiantibus, insuper intro inferentes. ea 
qua non oportebat : altare etiam plenum erat illicitis 
que legibus prohibebantur. Neque autem sabbata age- 
bantur ^, neque dies solemnes. patricii custodiebantur 
(Η Mach.vi, 1). lt infra : Ducebantur autem amara? ne- 
cessitate per singulos menses, in diem regis natalis, 
miseratio eral ; el cum sacra Liberi celebrarentur, co- 


quem locum nonnemo margini adieverit litteram M. 
qua significaretur Mons Garizin , ubi scilicet alterum 
exstructum erat templum. Atqui hujusmodi litteran 
merginalem ad textum pertinere existimans indoc- 
tus librarius, neque satis percipiens lectionem Luci- 
flerianain, hinc vocis monstrum Margarizin efforma- 
vit. Galland. 

! fncursio. Vers. Ant. 

τ Nam templum [uxuria et com... el scortantium... 
sacratisque &dibus mulieres se wliro ingerebant, intro 
[erentes ea qua non licebat. Ead. Grac. hoc cum Lu- 
Cif. πλησιαζόντων, appropiantibus. 

Ὁ Custodiebantur, et patrii serrobantnr. Vers. Ant. 
γα ο. διαφυλάττειν custodire, post dies patrii. 

ὁ Cum amara. necessitaie in die.... ad sacrificia... 
hedera coronati Libero circuire. Vers. Ant. absque 
miseratio erat. "Sabat. legit : 1n die regis natalis ad sa- 
crificia. Grxc. cum Lucif. eic τὴν κατὰ μῆνα. per sin- 

ulos menses; el χισσοὺς ἔχοντες, hederus habentes : 
egitur vero post diem regis natalis, ἐπὶ σπλαγχνισμὸν, 
ad tiscrationem ; quare Latin. ita. corrigit in. Lucif. 
ad viscerationem , vel viscerasio. erat , id est, quia co 
die visceratio erat. victimarum. Sed σπλαγχνισμὸς et 


sacrificium significat , et miserationew, qua victimas 


rom viscera languntur; binc iu Lucifero, wise 
erat. 


400] LUCIFERI EPISCOPI! CALARITANI 4008 
gebantur enim hederas habentes Libero circumire. De- A facere tunc cultores Dei? Deo oportuerat an Ántio- 


cretum autem exiit in. proximas Grecorum ἃ civitates, 
suggerentibus Ptolomais, id ipsuminstitutum adversus 
Judeos agere et misereri ; eos vero qui nolint Ὁ trassire 
ad instituta Grecorum, interficere. Advenit ergo videre 
miseriam. Duae enim mulieres delata sunt natos suos 
circumcidisse , quarum * infantes ad. ubera suspende- 
runt, et cum publice per civitatem illas circumduzissent, 
per murum illas precipitaverunt. Álii vero in 4 pro- 
aimo concurrerunt in. speculas , et latenter septimum 
diem celebrabant. Quod cum indicatum esset , su(flam- 
malisunt, eo quod metuerent in die solemni gloriosa ferre 
sibi auxilia (1l Maehab. vi, 7). Quid censes oportuisse 


Δ Cum Grzco Ἑλληνέδας, Gracas. Vers. Ant. Gen- B 


tilium.... ut pari modo et ipsi.... agerent, ut sacrifica- 
rent. το. hic σπλαγχνίζξειν ubi in Lucif. misereri , 
id est ad sacrificium victimas eviscerare : verum cum 
a nomine σπλάγχνον et σπλαγχνίξω, quod sacrificare, 
el σπλαγχνίζομαι derivetur, quod misericordia com- 
moveri smilicat, ideo aut Lucifer, aut Interpres, quo 
usus est, vertit nusereri. Sed an hac editorum lectio a 
Luciferi manu primum prodierit haud equidem putarim, 
ait Gallandius. Sabat. legit : Gentilitm.... ut id.... 
agerent et sacrificarent. 

b Grxc. cum Lucif. instituta ἕλληνικὰ, Grecorum, 
et παρῆν, advenit. Vers, Aut. Eos autem qui nollent... 
gentium, interficerent : erut ergo, etc. 


cho placendum *? Si illos non censes Autiocho 
placere oportuisse , nec nos utique tibi, quia et 
tu? alio licet modo, tamen nos sis cupiens tollere a 
Deo, et jungere diabolo, ut ille voluerit illos : ipsa 
per te crudelitas geritur , sic szevus atque iniquus in 
eos, qui tuo lunesto edicto resistunt, Superest igitur, 


ut est szepe dictum, doleas te errasse, agnoscensque 


te esse homicidam atque blasphemum, temet, deser- 
tor Dei, representes domui f, alioquintu tibi impu- 
taturus, cuia te videre cceperis illic esse, ubi nunc 
sunt cuncti illi contyranni tui. 


c Vers. Ant. Quas infantibus ad ubera. suspensis 
cum publice per civitatem circumduzissent, per muros 
precipitaverunt. Lucif. ex Gr:eco, illas, αὐτὰς, circum- 
duzxissent, el per murum, χατὰ τοῦ τείχους. 

4 Ad prozimas coeuntes speluncas ..... sabbati diem 
celebrantes, cum indicati essent Philippo, flammis suc- 
censi sunt, eo quod verebantur propter religionem et 
observantiam manu sibimet auxilium ferre. Grz»c. τὴν 
ἐδδομάδα, diem sepiimum, el συνεφλογίσθησαν, sufflam- 
maii sunt cum Lucif. Sabatierius babet : In proximas 
cucurrerunt speluncas. 

Til Pro placere ; sicut ante dixit nocitum pro nocere. 
i 


f Domui Dei, id est Ecclesie ad penitentiam. ! 


S. P. N. LUCIFERI 


EPISCOPI CALARITANI, 


MORIENDUM ESSE PRO DEI FILIO, 


AD CONSTANTIUM IMPERATOREM, 
LIBER UNUS, 


Decuerat quidem, Constanti imperator, nihil jam C quibus te putas niagnum, esse te miserum, contem- 


tecum de divinis reiractare scripturis, cum eo vide- 
licet, quem veritatis compererimus interpolatorem, 
tecum quem de illis ex actibus tuis te comprehen- 
derimus esse, qui idcirco dicantur sibi sapientes, 
quod enim sint insipientiz iter tenentes ; decuerat, 
ut diximus, post tanta illa 418 ingessimus, jam 
przeberc silentium, maxime cum scriptum memine- 
vimus : Noli respondere imprudenti ad imprudentiam 
ejus, ne similis fias illi (Prov. xxvi, 4). Et iterum : In 
aures imprudeniis noli quicquam dicere, ne quando 
audierit, irrideat sensatos sermones tuos (Ib. xxm, 9). 
Sed, quia adhuc de armorum tuorum potestate et 
vana imperii tui dominatione times 8, collegi 5 plau- 
dere, quod enim possis, quos ratione debueras in id 


nique omnem carnificin:e tue rabiem a servis Dei, 
volui isto praseriim libro notum sacrilegio funes- 
tat: facere menti tux. Te enim cum temporali, ca- 
duco, fragili, corruptibili regno tuo transiturum, 
et ad zternam ponam, nisi tibi, dum est locus, 
provideris, perventurum, Christianos vero ad zter- 
nam venturos requiem, incorruptibile regnum con- 
secuturos, fixum manifestumque habere te volumus. 
An defendere tentabis, quod enim per hanc hzre- 
sim tuam comprehensurus gis regnum coelorum, tu, 
qui cum compestilentibus tuis Arianis timens, ne a 
nobis Cliristianis revictus manus dare aliquando 
clamante veritate ipsa cogereris, disceptatione re- 
jecta, ad virtutem confugiendum fragilium A riano- 


quod censueras constituere, violare, in hisomnibus, D rum * tuorum censueris? tamquam posses armis fra- 


^ Tünes. Vatic. (umes. Til. 

b Forte intellezi te tibi plaudere; vel si retinendum 
est times ; Intellexi, quia vicius ab ipsis Catholicis, quos 
interemisti, neque in tuis ipse armis confidis; ideo 
plaudo, l&tor, esse te miserum, elc. 


c Armorum. Latin, recte ; hzc enim respicere vi- 
dentur, qu: paulo ante leguntur, quia ad/mc de er- 
morum (uorum potestate, etc. Quid qwod .restitutio- 
nem confirinant, qua mox subdit auctor, ( 
posses armis fragilibus, etc. ἢ Neque aliter sane sua- 


1009 


MORIENDUM ESSE PRO DEI FILIO LIBER. 


1010 


gilibus immortalia dona consecuturos superare ini- A ἃ me ad conservandam salutem, omnes Dei servos, 


micus divinz religionis, religiosos servos Christi 
precursor ontichristi, milites Dei eos, quos ad 
sternas divinitatis sux perfruendas amicitias uni- 
cus est Filius Dei invitare dignatus, dicens: Beati 
estis cum ἃ vos odio habuerint homines, et maledicen- 
tes persequentur, et exprobrabunt, et. dicent. adversum 
vos omne malum : gaudete el exsultate, quoniam merces 
vestra multa b est in calo : sic enim  perseculi sunl. et 
prophetas, qui erant. ante vos. [105 tu. in omuibus 
impotens de gradu putssti pellere, hos prosternere, 
quos videas idcirco esse paratos pro unico-Dei in- 
terfici Filio, quod enim elegerint non vobiscum ne- 
gatoribus torqueri apud inferos, sed ceeleste conse- 
qui regnum; hos per inanem regni tui auctoritatem 


censueras temet * superaturos, qui Dei templa esse ἢ 


ipsa confessione fidei suxe clarescunt. Ut enim vos 
Ariani negando Filium Dei domos esse immundi 
spiritus, vocibus prophetarum, apostolorum, atque 
sacrorum evangeliorum designamini, ita 4 qui Fi- 
lium Dei confitemur, templa Dei esse ostendimus 
nos. Milites Dei tux carnificinze succumbere potuisse 
crudelis atque sacrilega mens tua suggestionibus 
favens cohzreticorum tuorum prasumpserat, nos 
quos templa sua dicit esse Deus sic : Quoniam inha- 
bitabo in illis, et inter eos ambulabo, et. ero illorum 
Deus, et ipsi erunt mihi populus( 1 Cor. xn, 16). llos 
te vincere potuisse judicaveras, quos apostolus hor- 
tatur tollere Deum, et portare in corporibus suis; 
hos te armis futilibus regni tui subigere potuisse 


caleata frivola auctoritate tua, mente, voluntate, 
Studio, virtule, voce consentirc. Advertis quomodo 
caduca dominatio tua quanto contra nos saevire dig- 
natur, quod tanto ea judicetur esse infirma, con- 
temptibilis, inanis, debilis et abjecta : furore et- 
enim et scelere concitata manus tua ad perimendos 
nos quotiens pr:evaluit, totiens nos crevisse, et ma- 
gis atque magis victores exstitisse meminimus. 
Mactasti *. quamplurimos in Alexandria , laniasti 
certos toto in orbe, disperdidisti resistentes tibi va- 
riis in locis; sed hi omnes, quod tu audire minime 
vis, martyres sunt : illos omnes beatissimos tuo 
maclatos gladio in paradiso esse qui b credimus. 
Crede mihi quod a te statuerimus interfici, quia et 
melius esse viderimus in omnia :*va Deum habere 
amatorem, quam te cum Juda Scarioth Judzorum 
imitatorem puniri. Hinc est denique, Constanti, quod 
freudores colubri per te illatos non timentes subire 
parati sumus omne exitium. Nurquam nos consilio- 
ruin nostrorum poenitere potest, si per te mactati, 
qui adhuc tuis crudelibus restitisse videmur mani- 
bus, fuerimus. Mors etenim, quam nobis tu minita- 
ris inferre, omuibus est parata : tantam vero bea- 
titudinem, quantam sancti sunt martyres adeyti, 
nemo ut videmus est consecutus, nisi hi qui mor- 
tem propter unicum Dei Filium moriendo vicerunt. 
Dicatos Deo homines torques, interficis, exterminas;. 
οἱ cur hz:ec geras, causas odiorum reddere non va- 
les, quia tu erras. Etiam nobis irasceris cur veram 


lueras quidem arbitratus : sed perspicis *, in. tuo ( teneamus viam, et cum nostra salubri admonitione 


palatio intra. velum f licet stans tulisti responsum 


dere noscuntur sive libelli argumentum, Moriendum 
esse pro Filio Dei, sive totius opellze contextus. Gal- 
land. 

& Cum vos maledicent, et persequentur et dicent..... 
propier justitiam. Vers. Ant. Ms. German. cum vos 
odio habuerint homines. Floriac. et exprobrabunt, 
eum Lucif. in quo Sabat. legit : Persecuti fuerint, el 
exprobraverint, et dixerint. 

Quia merces vestra copiosa est in colis. Vers. 
Ant. Grzc. Vatic. multa. 

c Lege superaturum. 

d Jta cum : sic legimus ut comporatio rite insti- 
tuatur. Editi itaque. Scriptum forte fuerit. in exem- 
plari Luciferiano ita quum, et scriba fugientibus 
oculis legerit itaque. Galland. Nos ex correctionibus 
Tilianz editionis legimus, ita qui. 


corrigere te possis, errores tuos insuper crudelibus 


stantes veluti ex sacro recessu dabant responsa, sive 
ut occulti audirent, qu:e in consilium, aut injudicium 
decernenda proponebantur. Utrumque confirmant 
tum hic Luciferi locus, ubi ait Constantium intra ve- 
lum stantem. (ulissea se responsum, etc., tum alius 
paulo inferior , cum scribit se dixisse judicibus , Con- 
slantio velo misso audiente, etc. Sed Sagittarii diligen- 
tiam uterque locus effugit. Hieronymus Magius in 
Miscell. lib. 2, cap. 15, docet velum tum fuisse in 
judiciis agendis interjectum , cum graviores causae 
in quaestionem proponereutur ; cujusmodi certe fuit 
Luciferi causa , de Fide nimirum Catholica et Atlia- 
nasii innocentia tuenda. 

€ Cum cives Alexandrini constantissime Athanasio 
Episcopo adlharerent, neque in ejus Jocum suffici 
quemquam ferrent, prxsertim Arianum Episcopum, 


e Forie. subjiciendum, cum in tuo palatio , etc. D idcirco in eos Constantii furor szpius exarsit, tum 


Gallandius perspicue pro perspicis, aul perspicuum 
responsum legit. 

Indicat hic Lucifer qua constantia in concilio 
Mediolanensi restiterit Constantio, cum in ypalstium 
admissus ad interius principiscubiculum ipse Catho- 
licorum Antistitum nomiae veluti Liberii Pontiticis 
legatus, et concilii pr:eses, negavit posse se, czete- 
rosque in illius et Arianorum sententiam ac volun- 
tatem concedere, tanta vocis libertate, ut Imperator 

ui post velum stabat, quo interius cubiculum occlu- 
debatur. potuerit illum Arianis Episcopis ac Impera- 
toris ministris respondentem audire. De velis autem, 
quibus interiores principum virorum zdes prw fo- 
ribus occludebantur plura disserit Caspar Sagittarius 
in lib. de Januis veterum, cap. 24. lis utebantur po- 
tissimum Imperatores, sive ut. majorem quamdam 
inajestatis speciem przse ferrent, cum post. velum 


maxime cum Gregorius primum, deinde Gcorgius 
duo Arianorum monstra Athanasio in exsilium acto 
suffecti sunt, quibuscum nullam habere se religionis 
communionem passi sunt Catholici Alexandrini ad 
quzelibet potius toleranda parati, quam cum Arianis 
convenirent : hincatox inillos persecutio mota, qux 
totam crudelius pervasit Egyptum ad obitum usque 
Constantii, licet aliquando constiterit, sed brevi. Vide 
Athan. Apologias, ct epistolam ad Solit. tum notatio- 
nes, quassuhjecimus ipsis Luciferi libris pro S.Athan. 
Totum vero fere per orbem, vel jubente, vel conni- 
vente Constantio, Arianorum crudelitas adeo in 
Catholicos des:zeviit, ut. plurimi precipue episcopi 
gloriosum obierint martyrium : quod et hic et aliis 
in locis hujus libri Lucifer innuit ejusdem^gloric 
obtinend:ze eupidissimus, 
h An quin? Galland, 


4011 


LUOGIFERI EPISCOPI CALARITARI 


facüis coacervas, dicatas Deo mentes evisceratis A rantiam sancte psssionis animat : unde et nemo 


corporibus extorquens eorum, qui statuerimus Deo 
fidem usque ad extrema vit» servare curricula. 
Perspicis ita hzec esse, et quidem non sine maximo 
dolore tuo, cum non valere teadvertis nos ab hac, qu:e 
8011 est, religioue deflectere, ab isto cursu, in quo ad 
bravium sursum * vocationis tendimus, retrahere, 
non cum te ex aperto facis inimicum, non cum te 
simulas amicum P , Videris etenim quod sit in te qui 
deceperit Evam ; nam *, cum Verbum tuum, per 
quod serpis ut cancer, falso fucato scienti:e tumore 
componbis , astruendo [6 omnibus flagitiis tuis macu- 
lato edicto 4 tuo rescissore δ, messe omnium erro- 
rum, cum sis ipse totius erroris fons, aflirmas te 
]uminis portitorem, cum sis tenebris obsessus omni- 
bus. Nullis ergo modis posse nos a via veritatis de- 
flecti, licet intellectu omni careas, tamen ex parte 
contemni te inspiciens potes tandem videre, Con- 
stanti imperator immanissime. Hoc enim fidei pro- 
prium esse negotium novimus Christiani, nec pro- 
speris nec adversis de gradu demoveri, non a propo- 
sito semel vigore deduci : cernimus una hac voce 
religiosa, Christianus sun, nolo esse ut tu es, Constan- 
tius, apostata, omne crimen excludi : hae una voce 
tribui praesidium salutis, vinenlum libertatis et fio- 
noris : conspicimus hac confessione tribui nobis 
protectionis clypeum, telam contra per tie in nos 
&;vientem diabolum ; et tu inquis : Negate vos 
Ghristianos? Ut contra adversans discrimen duremus 
stabiles, nec &vvitiam tuam torquentis horreamus, 
auimemur magis quam doleamus, ista efficit cons- C 
cientia, quie reminiscitur unicum Dei Filium ad 
protegendos victoresque efliciendos suos sux divini- 
t.tis. przsbere. presentiam : line efficitur, ut, qua 
nos credis exsticgui μόρια, vivificemur. Id. etenim 
uobis, qui enm propter quem patimur, esse. nobis- 
cum credimus, in augmentum virtutis assumimus, 
quod tu crueintui sperasti prodesse, punitor : hinc 
est quod malis tuis quatientibus non frangamur, 
quantoque varie continua crudelitate vexamur, 
i2n2to firmiter roboremur. Est enim nobiscum 
jlle, qui adolescentes [lebraos credentes in se 
in camino ignis tutatus est; ipse (irmat nostras 
mentes , ipse sensum regit nostrum, ipse divino 
incendit amore suo nostra corda, et ad tole- 


B 


à Sursum cum Latin ,ubi antea legebatur rursum. D 
Textus verbis iuliieret Lucifer , ἐπὲ τὸ βραθεῖον τῆς 
ἄνω χλήσεως. Galland. 

b Promissis, ac blanditiis, quibus ad sua consilia 
allicere tentabat Catholicos episcopos, uti notabi- 
mus etiam inferius. 

c Sic emendavimus cum Gallandio, ubi antea le- 
gebatur nom. 

4 De quo (fuse in Vita. 

* ld e t, Osteudendo te eum esse, qui cum edicto tuo 
taaculato omnibus flagitiis tuis rescimdas sanam doc- 
trinam, et meta; ac colligas errores emnes. 

! kt omittit Vers. Ant. Videquiedam variantia in l. 1 
pro S. Atliuiasio pag.95 (hic col. 861), et que ibi- 
dem notavimus. 

& Holocaustam hostiam. Lat. ut in 1. 1 pro S. Athan. 
P 95 (ccl. 821, lin. 7), Holocausti hostiam Vers. Ant. 

ntegrum hunc locum, teste Gallandio, recitat S. 


nostrum mortem quam i»ferre minitaris cogitat, 
sed immortalitatein ; nec teimporariam per te illatam 
pouam , sed gloriam sempiternam. — Tortinentis 
namque martyres Dei consecrari, et ipsa passionis 
probatione coronari aperiunt ifa sscras scripturae: 
Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus 
(Ps. οχν, 15). Et : Si coram hominibus tormenta pa:si 
sunt, spes eorum immortalitate plena est : et ! in pancis 
vexati, in multis bene disponenter , quoniam Deus 
tentavit illos, et. invenit. eos dignos se. Tamquam  em- 
rum in fornace probavit cos, et quasi holocausta ΒΕ hos- 
tia accepit eos, in h teimpore erit respectus. illormm. Ju- 
dicabunt nationes ct dominabuntur populis , et regnabit 
Dominus eorum in perpetuum (Sap.1n, 4, 8). Qui igitar 
tantam felicitatem consecuturos se. de Dei pr.rsu- 
munt magnitudine et exsultant, necesse est, et fu- 
tura cogitantes gaudia, prxzsentia tua mala calcent. 
Unici Dei Filii divina vox est: Qui amat animam suam : 
in isto seculo, perdet illam; ο' qui odit animam 
suam propler me, in vitam eternam. consercabii eam 
(Joann. xu, 25). Quo divino hzrentes Christam 
praecepto, licet in membris nostris resultans, Con- 
elanti, tua ungula recurrat in vulnera, stamus stabi- 
musque immobiles, te atque omnibus pcenis tois for- 
tiores, hoc solum nobiscum ipsi revolventes, quod 
ista. erudelitatis tu:e carnificina nobis «it utilis ad 
gloriam sempiternam. A barbaris sepe parcitue vic- 
tis, et est locus inter arma clementiv, οἱ utique 
apud eos qui ferali j ritu sint. vitam dueentes. foe 
vero inenairabile est quod fll adversum nos a te, 
qui tibi bene voluimus, atque ut contingat de- 
siderantes. sumus, Deumque jugiter obsecrantes 
non desinimus : spolias, proscribis, mactas gladio, 
varie punis, nec corpora * qux lauiare sanxisti, se- 
peliri permitis, eleemosynam fieri prohibes , omuia 
metalla, omniaque loca, exsilja vocari quae pataban- 
tur digna, nosiro tux calliditati resistentium re- 
plesti numero ; relegando iusontes, fame, siti, nudi- 
tale vexando non desistis. His illa ingeris mala, «ui 
:ternam cupimus consequi beatitudinem. Et tamen, 
imperator crudelissime, quicquid szvitia tua nobis 
intulit atque irrogatura erit, adverte quod menda- 
cium sit; si quidem nec mors sanctis qui nos pr:t- 
cesserunt martyribus per te illata mors sit, nec 
Cyprianus lib. 3 Testim. cap. xv, et lib. de Ex- 
hort. martyr. cap. xi; utrobique vero legit holocaus- 
ta hosti, quam Luciferi quoque germanam versio- 
nem censeo. Monet tamen Nobilius in hunc libri Sa- 
pienti:e locum complures codices Cyprianicos prs- 
ferre lectionem istam, holocaustam hostiam, quam ia 
Lucifero iuserunt Latinius, Gallandius ipse, aliique. 
Sab:iierius habet : Holocamsti hostia. 

à Eiin tempore. Latin. ut Vers. Ant. ct Vulg. 

i Vers. Ant. Animam suam, perdet eam ; εἰ qui odit 
animam suam in hoc mundo....custodil. eam. Cyp. 
epist. δῖ cum Lucif. in isto seculo, et. conservabit. 

] Pro ferto. 

k Quod pr:esertim contigit Alexandri, com Geor- 
gius Capp:dox. jussu Constanti vi armisqme  Eccle- 


siam illam ocegpavit an. 959. Vide notas in Nbris 
pro S. Awan. 


40ὲ5 


MORIENDUM ESSE ῬΆΟ DEI FILIO LIBER. 


4014 


]Jaciura, neque damnum, sed fidei feneratio. Sem- A dem, cultoresque Del nos esse nom sbnegemus : 


per Christiani * vobis tyrannis in persecutione 
perversa quistione torquemur. Quo enim ge- 
nere nocentes coguntur ad confitendum , eo nos 
compellimur modo ad Christum unicum verissimum 
Filium Dei negandum. Sed ut illi pro meritis con- 
fessi damnantur, sic nos, quia Dei Filium non ne- 
gamus, coronamur, quibus victoria est a te illata 
damnatio : auferimur a te e medio, quibus coram 
non anmdeas blasphemare. Prosternitur etenim una 
voce Christi militis ille, qui contra nostram confes- 
sionem religiosam in te matiet; loquitur ille, qui per 
te nostram sitit sanguinem; ille, qui tuam obsedit 
mentem , contremiscit presentiam cultorum Dei, 
atque ferre non valet, cum dissentimus a te, qui 


totis in nos ineumbis carnifteinze tue. viribus, arbi: 
trati$ noci'urum te nobis, ignorans probationis nos: 
(re nos gaudere occasionibus ; hi videlicet qui [eta 
citatem nostram lianc existimemus maximam, si im 
lioc justiti: 3gone tua carnifice manu nobis contin- 
gat pro Dei jugulari Filio, stabiles contra tuam re: 
ligiosa mente perstamus insaniam, vincente scilicet 
in nobis eo, pro quo patimur, quicquid sub persona 
nostra injuriz * Ipsius divin: majestatis, tu profane 
jactitas sermone vacuo, et inani colloquio, voluntaté 
prava ; quie cuncta dura mens tua et obstinata pec- 
toris feritas in necem su: gignit salutis : dum ἃ 
religione Dei dissentis ducente dementia , furore ra- 
piente, omni denique te immanitate vexante, qua 


dicas esse ex. nihilo Filium Dei, eum contra stamus B instigaris pariter ac feris, eo quem negas protegente 


minas tuas, omnemque crudelitatem carnificins 
tu:e potentia ejos juvati protectique caleamus. Cas- 
tigari te profecto sentis «jus servorum constantia 
atque tolerantia, qni dicit : Nolite metuere 5 eum, 
qui potest occidere corpus ; magis autem metuite eum, 
qui potest et. corpus ei animam perdere in. gehennam 
(Matth. x, 98). Pauli etiam beatissimi ejws apostoli 
ad te caleandum tyrannorum omuium tyrannum hor- 
tameniis animamur : Sumus filii Dei. Si autem * fitii 
Dei, et heredes Dei, coheredes autem Christi, siquidem 
compatimur, ut et simul glorificemur (Rom. vin, 16). 
Et iterum : Eszistimo 4 non esse condignas passiones 
hujus temporis ad futuram gloriam , que revela- 
bitur in nobis (Ibid. 48). Cujus claritatis gloriam 60 - 


gitantes pressuras omnes et. persecutiones non se- C 


jum per te illatas a diabolo, sed et per omnes ejus 
homines nos tolerare servos Chrisii. convenit, quia 
Jicet siat multa, tamen ex omnibus illis liberamur, 
qui Filium Dei verum esse Filium credimas : et cur 
duas esse personas Patrem et Filinm meminerimus, 
tamen anam divinitatem Patri et ejus unico Filio 
vindicemus. Has nostras justas inviet$sque audiens 
allegationes, quia sustinere veritatem ille qui tuam 
obsedit mentem nen potest, instigat taam ferinum 
animnm, ut nos quam acerrime vexes, exquisitis 
poeuarum generibus exerucies, car nolames iter de- 
serere salutare. Hiue est quod nimia tua crudelitas 
nost.is illadit corporibus, cur magni xstimemus fl- 


contra tusm,bellua,immanitatem , ut vel verso solent 
mari moles oppositz», reluctamur. Feriant licet per 
te diaboliei fluctus, οἱ pulsent late vagantes mundi 
turbines, magis magisque immobilis, ut est, erit 
virtus, nec andis tuarum Ínfestationum circumspu- 
mautibus saceumbemus operti, sed conira omnia eri- 
mus semper erecti pericula: siquidem non sit Christis- 
nus animus abjeelus qui sternatur et jactetur ad 
vitia, sed eo usque sit generosus ac nobilis, ut cen- 
tra omnia tentamenta immobilis vietotque perma- 
neat. Non sumus Christiani cogitantes presentis fra- 
gilis vite dulcedine perfrui, sed sumus adipisci e&t- 
pientes ctern:» securitatis et felicitatis gloriam, 
perpetuz beatitudinis possessionem. Joannis apo- 
stoli beati, ut terrena spernentes, coelestia sequi de- 
sideremus, herlantis religiosa vox est: Et mundus 
transit, et concupiscentia ἴ ejus : qui autem fecerit wo 
luntatem. Dei, manet in. eternum, quomodo et. Deus 
manet in. cternum (I Joann. n, 17). Cum hac iia 
sint, cupio te cegnoscere cum omhibus tuis przsti- 
giis ae fraudibus, eumque vastissima ssvitie luge 
crudelitate, jacere te subter pedes Dei servorum, 
omnem gloriam tue vang dominationis duci a nobis 
atque haberi pro nihilo, nihilque tealiud esse a nobis 
sentiri cum omni vigore at4ueauctoritate imperiitui, 
quam inanem aurulam. Jactarenos lize quisquam de 
tuis fertassis dicat adulatoribug. Non retines,Constan- 
t1,dixisse me judicibus,tes velo misso audiente,quod 


4 [tà eum Latinio et Gallandio hiec emendavimus, D suo minus aecurato ut assolet. Suos enim libros rus- 


et interpunetione distinximus, ubi Tiliana editio sie 
locum hane exhibebat : Sed fidei feneratio semper 
Christiana : vobis tyrannis, etc. 


b Vers. Ant. Timereeos qui occidunt corpus, ani- 
mam aülem non possunt occidere, sed potins eum  (i- 
mete qui potest arimam, etc. Mss. Cantabr. rtagis eum 
qui potest eL, cum , Lucif. 


c Si autem flii et heredes : haeredes quidem Dei.... 
δὶ ila compalimur, ... conglorificemur. Vers. Aut. 
Cypr. ep. 559. cum Lueifero : Si. autem filii Dei, et 
heredes Dei, coheredes autem Chri.ii. 

d Cum Cypr. lib. 3 Testi. prxter hoc, ad su- 
perventuram claritatem, Verg. Ánt,. Existimo enisà 
quod won sunt. condiyne, etc. 


t In injuriam. Latin. Sed fortassis eodem sensu 
scripserit imjurie dandi casu Lucifer, scilicet stylo 


tico sermone descriptos agnoseit ipsemet aucter sub 
fin. lib. de non parc. in Deum delinq. Galland. 

t Cum Greco, ἐπιθυμία. Vers. Aut. desideria, et, 
sicul et ipse manet in eternum. Cypr. lib. 3 Testim. 
quomodo Deus, omisso et. 

& [ts hune locum correximus, Poncio auctore 
apud Latin., ubi antea legebatur mendose, fe vel 
omisso audiente ; et sensus ad ea refertur; quae 
paulo superius notavimus. Idem Gallandius confir- 
mat ; loquitur enim utrobique Lucifer de velo , quod 
Inperatoris aut judicis conspectum ab oculis adstan- 
tium removebat. Nonnulla de hisce velis itidem no- 
tarunt. Cotelerius ad lib. 2 Coustit. Apostolicar. 
cap, 52, et Mazochius ad Kalendarium vetus mar- 
moreum Eecl. Neapol. pag. 386, ex quo nola, gra - 
viores quidem causas, qualis nimirum erat causa 
Luciferi, pr:etenso velo, leviores sublato velo agi 


1015 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


1016 


licet totum militem tuum in nos decrevisses jacere A non valuit, et utique te satis agente, sed, et ubi i 


regni tui tela, in nos exsecratores blasphemis tu, 
ut in sacrilegi * tui decreti contemptores, omnia sua 
colliderent arma, nec si 5 tamen quod possemus a 
proposito recedere? Sed tu pro tua illa prudentia in 
omni pro te moriundos bello milites tuos censuisti, 
Chri-tianos vero sanxisti Dei oportuisse exsistere 
negatores. Et utique tui sentiunt dolorem vulnerum, 
dolent se periisse, dolent banc amittere lucem; nos 
vero primo sentire poenarum cruciatus non possumus, 
in quibus Christus patitur, in quibus Christuszeternaim 
salutem operatur : deinde, quia presentia pro ni- 
hilo ducamus, et lumine in illo perenni semper fu- 
turi sumus, qui ^ fieri polest, ut non pro Cliristo 
Dei Filio vit: :eternx tributore sacrilegio funestatis 
manibus tuis maluimus 4 interfici? qui aliter nos 
Deo Patri placere non posse cernamus, nisi conventi 
aie ad negandum unicum DeiFi!ium ejus per mortem 
etiam ipsam verum esse illum Filium Dei confessi fue- 
rimus? Detestabilis mens tua indigne fert,quia dica- 
mus Christum Dei Filium Dei esse verbum,Dei sapien. 
tiam, Dei virtutem, Deum * verum de Dco vero, natum 
de Patre, id est de substantia Patris, lumen de lumine, 
natum non factum, unius substantie illum esse cum 
Patre, quod Graeci dicunt ὁμοούσιον, per quem 
omnia suni facta, sine quo. numquam fuerit. Pater. 
Indigne fers, Arii vermis, cur defendamus, quod 
claritas, potestas, magnitudo, cternitas, divinitas, 
qus f unasit Patris et unici ejus Filii. Non esse 
novum quod nos legati asseverabamus in * tuo pala- 
tio, et firmando non desuinus semper sic fuisse οἱ esse (ἢ 
creditum a Christianis, sicuti apud Niceam contra 
heresim tuam Arianam et^ omnes errores videtur 
esse sacra fides conscripta, si tandem oculos ser- 
pentis morsibus confossos cordis tui aperias, inve- 
nies, quod hanc habet, hanc defendit ecclesia fidem, 
quam sibi traditam coguoscit per beatos apostolos. 
Omnes momento peragrare si posses gentes, inve- 
nisses, stolidissime imp:rator, ubique Christianos 
sicuti nos credere, in hac defensione nostra per- 
stantes pro Dei Filio ut nos mori cupere. Αἱ tua no- 
vella przedicatio et recens religio, sub prztextu ἢ- 
dei blasphemia ! in perniciem salutis (005 per te pro- 
lata, non solum adhuc limitem Romanum peragrare 


solitum antiquis fuisse. 

^ [ta correximus cum Latinio, cum antea legerc- 
tir, in sacrilego (uo decreto. 

b Nec sic. Latin. et Gilland. 

€ Quin. Vatic. sed corrupte. 

d Malimus. Latin. et Galand. 

* [nitium Symboli Niceeni hic refert, quod inte. 
grum descripsit in lib. de non parc. in Deum delinq. 

f Divinitasque. Latin. et Gallaund. 

5 De Luciferi legatione in Mediolanensi concilio 
vide qux in ejus Vita narrata sunt. 

h Et contra. Vatic. 

i Edictum intellige, sive epistolam Constantii no- 
mine ab Arianis proposita in concilio Mediolanensi, 
de qua ia Luciferi vita. Gallandius mallet legere . 
blasphema religio. 

i id est, in ipso concilio Mediolanensi, unde per 
[tali:un, et Occidentem late posset vagari : sed irrito 
Constantii et Arianorum conatu. Fx quibus videas, 


radices figere tentaverat , aruit, recedentibus 
scilicet omnibua Dei famulis a te, atque paucis tuis, 
quos lolium esse super frumentum seminatos Do- 
minus przdixerit, tecum manentibus : quae omnia 
tibi prastitit atque est prastans artifex fraudis ac 
mortis, qui per te plurimos blanditiis obliquis illicit 
ac decipit, qui, cum sit reus totius sceleris, suggerit 
cordi illi tuo amarissimo, ut nos tamquam reos ali- 
cujus criminis punias. Sed prospice tandem, aperi 
cordis oculos, in quibus tibi nihil Juminis est, sed 
omnis caligo et ingentes tenebrz versantur, et in- 
venies quod mors tua [ragili illata potestate inte- 
griorem reparet vitam, quod hzc magis nos dedu- 
cat ad gloriam per ignes, per gladios, per catenas 
ac feras, per quicquid denique rabies tua piissimi k 
imperatoris in nostram ceusuerit ingerere necem. 
Tutante Deo non modo uon exstinguimur, sed ma- 
gisatque magis vivificamur, qui memineriinus nil 
esse super nos prz:eter Deum ; unde erubescit ani- 
mus devotus atque mancipatus Deo tibi per tuam 
mortuo blasphemiam, caui latranti contra veritatem, 
vermibus Arii scatenli succumbere. Servorum Christi 
anim: quoties vim diligenter veram examinant tor- 
mentorum,considerant nullum majus esse tormentum 
quam a te adversarii nostri servo servum vinci 
Christi. Recordamur Dominum dixisse : δὲ guis vult 
post me venire, abneget se sibi, et tollat [crucem suam, 
et sequatur me. Qui enim voluerit. animam suam sal- 
vam facere, perdet illam. Qui ! autem. perdiderit ani- 
mam suam propter me, inveniet eum. Quid enim pro- 
dest homini, si totum ? mundum lucretur, anime vere 
sue dctrimentum patiatur ? aut quam dabit homo com- 
mutationem anime sug (Matth. xvi, 24)? Martyrii 
cogit dignitas ut vitam Christiani morte ^ contem- 
namus, siquidem novum salutis genus per Dei Fi- 
lium fuerit tributum; interire " ne peream. Novimus 
hanc esse nobis traditam divinitus disciplinam, ut 
sine ullo terrore militi: vim tueamur tanti nominis, 
quippe quos jam pridem :eternze memorizx cupiditas 
abstraxerit a desiderio issius lucis, quosque ad cal- 
canda omnia terreua Christi societas segregarit. 
Crescit P, Constanti, crudelitatis tux& pugna : scd 
crescere adverte et Christi militibus gloriam, nec 


D ^it Baronius ad an. 3556, num. 74, quantumlibet 


Ariani favore Constantii, et. ipse Constantius | omni 
Arianorum conatu totum Christianum orbem miscue- 
rint, ut Arianam heresim, fide explosa Catholica, in 
ecclesia seminarent. 

k Εἰρονιχῶς dictum. 

| Qui enim voluerit animam suam perdere, eic. 
Vers. Ant., Ms. S. Germ. apud Sabat. cum Lucif., 
preter nam pro autem. 

" Ex Graco, τὸν ὅλον χόσμον. Vers. Ant. hunc. 

^ Morte. contra. emamus, Latin. et Galland. minus 
tamen recte, cum sensus perstet. 

? Editio Tiliana non habet hanc lectionem, íinter- 
ire ne per eam, ut affirmat Gallandius ; sed in ea 
perspicue legitur, interire ne pereum. Lugdunenses 
vero el pessiine et absque. ulla causa ita ediderunt: 
tnterire ne possim. 

P Similem sententiam habet Cyprianus in epist. 8 
edit. B:luziansie ad Martyres οἱ Confessores : Cresit 


4017 


MORIENDUM ESSE PRO DEI FILIO LIBER. 


1018 


reiardamur denique 2b acie tormentorum metu, A circumscriptor innocentium in tua mente sedem sibi 


sed ipsis magis tuis tormentis ad aciem provocamur. 
Hiec ita 6586 negare non poteris, quando conspicias 
à pari et simili calore virtutis Christianos toto in 
orbead gerendum ceriamen animatos, quando vi- 
deas, militem Christi, incorruptum fidei firmitatem 
quod non detestandz tuze blanditi: decipiant, non 
min: furoris tui terreant, non cruciatus tu: carnifi- 
cinz ac tormenta crudelitatis devincant, illo vidclicet 
in nobis inanente, et nobiscum semper constituto, 
qui ad beatos apostolos dixerit : Vobiscum sum omni- 
bus diebus usque ad consummationem seculi ( Matth. 
xxviri, 20). Est. ubique przsens, quia omnipotens b 
sit, Filius totum potens, cui cum Patre una sit 
t&elernilas atque potestas divina. Sed te quanta cali- 
go obsederit incredulitatis , 
rum et errorum nubes tuum pectus obduxerit, dici 
non potest, qui cum te Christianum fingas, Christia- 
num tamen nomen e medio auferre nitaris. Inter hxc 
daturos legentes veniam conspicere debes, quod 
pro merito impietatis tuze facundia mediocris ingenii 
mei ad exsecranduin te describere non valuerit ; dc- 
disse me etenim videbant formam universis Deum 
timentibus, praebuisseque materiam tractaturis, quo * 
te ordine possent sine vit:e zetern;e radicibus posi- 
tum secare. Nec tc maledicis vocibus dicas a nobis 
objurgari, si qux» dignus es 4 a rusticis, licet tamen 
Christianis, audis. Novimus non maledicendum, sed 
magis propter inimicos rogandum.: Filius etenim 
Dei, rerum cum sit Dominus, tamen cum maledice- 


collocasse, et arbitraris non te adhuc publicatum? ad- 
huc in ovem, cum sis lupus, perírigescis tu, quia san-- 
ctissimis prophetis bestia nominaris, a beatissimis 
apostolis canis ac lupus rapax, subornatus, cum sis 
operarius iniquitatis, tamquam minister justitiz : 
et te esse hominem censes, cum nihil hominis nisi 
lineamenta ac summam figuram geras? Doles te im- 
manem bestiam dici, nihil te hominis nisi linca- 
menia ac summam gerere figuram. Dic, quxso, an 
possis, innocentium interemptor, merito dici Chri- 
s$tianus, et non potius insanus, hebes, vecorsque, 
hostis quippe Dei religionis, iu qua pietas, humani- 
tas, omnisque justitia versatur, in qua nec malum 
pro malo discitur reddere, in qua non occidere, 


quantaque tenehra- B sed occidi propter Dei Filium docemur? Tu sacrile- 


go conatu tuq, contemptam vanam dominationem 
tuam considerans, tormenta admoves; sed est pro- 
tector * fidei, gubernator salutis, rector animarum, 
quem nos iinpellis negare semper , nobiscum sem- 
per adest certamini nostro, quia przliatores atque 
asserlores divini sui nomiuis erigat. liuc est quod 
servientibus f injustitite tux ac ministris, hoc est 
concarnificibus tuis torquentibus, stemus fortio- 
res, inanimamur ut tuam ungulam artus nostri pul- 
sati ac laniati superent. Quomodo etenim inexpug- 
nabilem fidem superare poterit s:zvieus diu plaga 
repetita, cum oimnis miles Christi sciat ipsum, pro 
quo patitur, secum esse przsentem, gaudentemque 
de suorum tolerantia servorum? Staimus 5 utique 


retur, non remaledicebat. C:eterum, si rerum male- C famuli Christi ejus majestate firmati, voce libera, 


diceret Dominus , tantzx utique majestatis impe- 
tu universa conciderent. Dicis utique ad hac : Do- 
minus te mitem esse voluit quippe antistitem suum, et 
(u te pervicacem me circa pra&bes. Propheta» , aposto- 
li, et chorus evangeliorum non occidendum docent, 
tu contra Deo dignaris interficere dicatos. Christia- 
ni 3d placandum quem colimus his rebus opus esse 
novimus, quibus illum delectari ac gaudere scimus. 
Si igitur placere censendum est posse Deo quod fa- 
cis, omnes nos oportet liomicidas esse, sacrilegos 
ac blasphemos. O Constanti, quam ingentis sis de- 
mentiz, videris : conspicitur veterator ille subtilis, 


pugna, crevit et pugnantium gloria ; nec retardati estis 
ab acie tormentorum  melu , sed ipsis tormentis ma- 
f ac magis estis αὐ aciem provocati. In textu Luci- 
eri pro ne retardumur edidimus ex Latinii correc- 
tione, nec retardamur. 

^ Rursum Cyprianus eodem in loco: Jam com- 
peri.... universos..., pari ac simili calore virtutis ad 
gerendum certamen animatos.... τι incorruptam fidei 
firmitatem non blanditic decipiant, non mine terreant, 
30n cruciatus ac tormenta devincant : quia major est, 
qui in nobis est, quam qui est in hoc mundo. 

b Omnipotentis. Vatic. 

€ Hac de, libro intelligenda videntur, quem scrip- 
sit ad Constantium de non parcendo in Deum delin- 
quentibus. 

4 Dignus es audite, arusticis, etc. Galland. 

* [tein Cyprianus in loco paulo superius laudato : 
Quam letus. illic Christus. fuit....et vicit. protector fi- 
dei.... certamini suo ad[uit  preliatores at(ue. asser- 
(ores sui nominis crezii 


mente incorrupta, telis quidem fragilibus tuis, nudi, 
sed illa induti arma, qu: nos ut inducremus est de- 
precatus beatus apostolus dicens : De cetero. confir- 
mamini h^ in Domino el in potentia virtu'is ejus (Eph. 
vi, 10). Εἰ: Induite arma Dei, ut. possitis stare ad- 
versus remedia i diaboli, quia non est vobis colluctatio 
adversus carnem et sanguinem, sed contra ) potestates, 
contra hujus mundi rectores tenebrarum harum, con- 
tra spiritalia nequitie in celestibus. Propterea acci- 
pite arma Dei, ut. possitis resistere in die malo, et in 
omnibus per[ecti k stare, precincti lumbos vestros. in 
veritate, induentes loricam justitie, εἰ calciati pedes 


f Cum Gallandio,ubi Tiliana editio habebat serviens, 
Latiniuset Lugdunenses servientes. Cyprianus in epist. 
laudata:Steterunt torti torquentibus [ortiores,et pulsantes 
ac laniantes ungulas pulsata ac laniata membra vicerunt. 

& Cyprianus ibidem : Vidit admirans presentium 
multitudo .... stetisse servos. (Christi) voce libera, 
mente incorrupta, virtute divina, telis quidem secula- 
ribus nudos, sed armis fidei credentes armatos. 

i Confortamini, ev in potentiam. Vers. Ant. Con- 
fortamini, idem Lucifer infra. 

i [nsidias. Ead. Vide notata in lib. 9 pro S. 
Athan. ct paulo infra. 

i Nullus dubito, quin scripserit Lucifer contra prin- 
cipes, contra polestates. Galland. Et ita. quidem legi- 
tur in Graco : sed auctor noster probe convenit 
cum Vers. Aut. apud Sabat.; nihil propterea immutan- 
dum est pro arbitrio. 

k [n omnibus operis stelis. Vers. Ant. Lucifer ad 
Graci textus amussim. Galland. Sed aliter a versio- 

ne Cypriani tum in lib. ὅ Testimon, tum in epist.58, 


101) 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITAM 


in preparatione ^ evangelii pacis ; in omnibus assu- A ambitio, nos ccelestis admonet magnitudo, qui sale- 


mentes scutum fidei, in que possitis omnia jacula ne- 
quissime candentia ^ exstinguere, et galeam salutis *, 
et gladium spiritus, quod est. verbum Dei, per omnem 
orationem et obsecrationem orantes omni tempore in 
&piritu, et in illwm vigilantes (Eph. νι, 41). Igitur quia 
taliter armatos, tanta potentia munitos, superare 
non possit tua patrisque tui crudelitas, ut sepe dic- 
tim e-t, stetimus et stamus, et quoad usque consu- 
mas corpora nostra, staturi sumus salutari Christi 
clypeo muniti, lorica pietatis ejus circumdati, sancto 
Spiritu gubernati, immobiles *, et magis magisque 
in omnibus auctores ', pellentes omnem vocem 
servitutis. Certi etenim et fidentes sumus nullis nog 
tuis insidiis, nulla tua calliditate, nulla cavillatione, 
nullis tuis fraudibus posse a proposito vigore deduci, 
quandoquideu sciamus quod enim finis delictorum 
mors sit, deinde sequitur vita, qus semper sit; 
amplectamurque beati consilia apostoli ejus, ejusque 
imitatores atque participes desideremus inveniri, qui 
astruit, quod 5 (11 Cor. v, 16) cum vetus homo noster 
corrumpitur, qui inius est. inmovetur. Et (Élbid. v, 4) 
si terrestris domus nostri corporis dissolvitur, coelestis 
edificetur ; et quod (Ibid. 6,) ! positi in corpore, pe- 
regrinamur a. Domino; cum quo apostolo in regnis 
coelestibus uberes laudes referre uon poterimus Deo, 
nisi prius inorte expurgata ad immortalia sumenda 
premia venerimus. Igitur cum per te dissipata atque 
penitus dissoluta fuerint corpora nostra , tunc. nos 
integerrimos esse prisumamus; cum per te mors 


tem timemus zeteruam amittere. Seimus nos proles 
mori debere; ut enim (e, nisi o castris diaboli ad 
exercitum in coelestibus caswis constitutum feceris 
transitum , in perpetuum detinebit ignis apud Larte- 
rum, sic nos, si tuas minas tormentaque tua sper- 
nentes propter Dei jugulari } Filium per te szvie- 
simau feram immanemque belluam maluerimus, ia 
colo erimus gaudentes. Beati enim (Mau. v, 10) qui 
pereecutionem patiuntur propter justitiam , quoniam 
ipsorum est regnum celorum; et non dixit: Beati qui 
persecutionem faciunt. Christiuni scimus ad boc aes 
Christi factos milites, ut injusto a te indicto belli campe 
ducem nostrum confessi , quo possimus victoriarum 
triumpho * potiri , moriamur armati: hinc nobis 
quauto sxvis, tanto et clementior videris, eum inter- 
licere Christianum se confitentem dignaris. In hoc vere 
sceleratissimus judicaris, quod sub specie dilectionis, 
et consulere cupientis !, ad nos blandiaris dejicies- 
dos, tamquam utile sit nobis a te de gradu pulsos 
reservari, a Deo vero damnari. Novimus quod sis 
metuens, ne in omuibus his poenis, tua detestabili- 
tate inventis, iu hac perseverantia fidei moriamur. 
et tamen admoves varios durosque cruciatus. Sic nos, 
quos tam infeste persequeris, varie excaruil(icari ea 
pis, et quidem momentis omnibus; interficieudus vero 
uon esse statuisti, tamquam ? mors tantummodo bea- 
tos milltes Christi faciat, ac non etiam tormenta 
quanto fuerint graviora, tauto majorem virtutis glo- 
riam pariant. Etenim, qui novimus justitiae copiosie- 


fuerit illata , tunc nos magis vivere posse credi» (^ rem esse vitam ac prolixiorem , in isto belli campo 


mus. Quomodo adhuc prasumis, Constanti, interea 
imperator semper insulsissime, ea ingerere, quie te 
exstinguant, nos contra vivificent? Ad exstinguendes 
nos malo pravoque consilio erigeris, actus es velox ad 
effundeudum Dei unici Filii servorum cruorem, iguo- 
raus quod sanguine nostro pateflat ccelum, sanguine 
nostro gehenn:e  exstinyuatur. ardor. Te secularis 


edition. Oxon. a Gallandio laudata : legitur enim : 
Propter hoc. induite arma Dei τι possitis resistere in 
die nequissimo ; ut cum. omniu perfeceritis, atetis ac. 
cincti, eic. 

ἃ Preparationem. Vers. Ant. 

b Sic einendavimus ex Vers. Ánt. Legebatar antea 
cadentia. 

€ Cum Cypriano epist. 56. Vers. Ant. salutaris. 

d (rac. εἰς αὐτὸ τοῦτο. Porro τὸ τοῦτο nion expres- 
sit Lucifer cum aliis Pawibus; nequo illud. agnoscit 
vulgatus interpres ; quin et abesse a pluribus codd, 
ex Millianis anuotatis constat. Galland. Gr:ecus co- 
dex Bornerianus apud Sabat. εἰς αὐτὸν cum  Luci- 
fero. Vers. Ant. in illo. 

€ Non recte censet Gallandius inimobile hic usur- 
pari pro immobiliter : nos ex Tilianis correctionibus 
legimus immobiles, uti Lugdnnenses quoque edidere. 

f Auctores pro αὐθένται, ἐξουσιασταὶ, domini, 5} - 
p^re Luciferum Greco stylo assuetum existimarim ex 
lis in primis, qux statiin subdit, pellentes omnem vocem 
servitulis. Videsis virorum eruditorum observationes 
ad Hesychium v. Αὐθέντες, nec non Suicerum in Thes. 
eccl. eodem v. ὃ n, tom. 4, pag. 574. Neque pr.eter- 
eas velun Cangtu:in iu Goss. v. Auctor. Gallaud. 

€ Sed etsi, qui (eris est, homo noster, corrumpitur : 
eed qui intus est, renovatur de die iu diem. Vers. Aut. 

b Et est conjunctio, qua unuur cum altero. tesli- 


non terga vertimus, nen ad castra tua. Dei hostis 
transitum facimus, sed magis inter hzc a te illata 
exiia positi oi ovili, unde te raptum possidet dia- 
bolus, reprzesentari cupimus: et tamen eo μος dico, 
uon ut nobis parcas. Invenies etenim Christianos nos 
esse, ut jam, quos interfecisti, invenisti in fide sta- 
biles, i» dolore patientes, in quaestione victores per 


monio conjungit, uti sepe solet, minime vero propria 
testimonii, quod subditur, uti Sabst. autumat. Vess. 
Ant. Si terrestris domus nostra hujus habitationis dis- 
solvatur, quod edificationem ex Deo abemus, domum 
non manufactam, elernam in caelis. 

ι Eadein hic conjunctionis vis contra ac Sabst. 
legit. Vers. Ant. Dum sumus in corpore, peregrina- 
mur a Deo; ut idem Lucifer lib. t, pro S. Athana- 
sio. Vide pag. 151, nota 10. Grac. fere cum Lucif. 
Ἐνδημοῦντες ἐν τῷ σώματι, ἐχδημοῦμεν ἀπὸ τοῦ Κυρίου: 
quamvis in hisce tribus testimonits videatur sensum 
potius, quam ipsa Apostoli verba expressisse. 

j Cum Latin, Antea jugulare. 

k Triunphos. Vatic. 

ι [ta Latin. ubi antea cupieutes. Cupiens, Galland. 
flanc calliditatem blandiendi Catholicis, ut in. sua 
illos partes traheret, $»pe Lucifer exprobrat Con- 
stantio : hinc Ilidarius in lib. cont. Coustaut : Pugna- 
IuN5 σον γα perseculorem fallentem, contra hostein blan- 
dientem... qui non dorsa cedit, sel ventrem palpal ; 
non proscribi! ad vitam , sed ditat. in morte ; non tru- 
dit curcere ad libertatem , «el intra palatium honorat 
a.1 [servitutem ; non latera vexat, sed cor occupat ; mon 
caput gladio desecat, sel animam auro occidit, mon 
ignes publice minatur, sed geheunam privatim accendit. 

m [Jilarius in lib. eodem: Omnia sevissima sint 15 
vidia gloriosarum morlium peragis. 


4021 


' MORIENDUM ESSE PRO DEI FILIO LIBER. 


1023 : 


illum scilicet qui confes:ores snos non deserlt, cojus À tuis, quibus te morum cohjtnxit similitudo: relinque 


nos inilites agnoscentes, uL advertis, congredimur 
fortiter, dimicamus constanter. Scímus enim magnarB 
esse claritatem , immensam sublimitatem, ac singu- 
]larem sanctitatem, vitam salutis zetern:? honestate 
passionis ornare , maximam esse nobilitatem potes- 
tatis tux tormenta contemnere , nec horrere calcare 
te, nec tuam rabiem pertimescere, qui in ionocentes 
tam rabide sz vis, qui, cum sis blasphemis, ct injus- 
titie, et totius crudelitatis doctor, tamen * Christia- 
num te pium, prudentem, atque justum videri posse 
censeas, execus et hebes, et veritatis ignarus. Adverte, 
vorator innocentium, quod, in quo Christus vigilet, 
vinci tuis tormentis non possit , fainem vincat , sitim 
spernat, squalorem carceris et receptaculi, poenarum 


nobis stultitiam nostrani, cum nos Christum Dei Fi- 
lium verum esse Filium confitemur, cam eumdem 
unius esse substantie eum Patre defendiinus, cum: 
nos propter eum, ne ejus divinitatem negemus, in- 
terfici cupere profitemur : relinque nobis hijasmodi 
stultitiam. Quid ut hanc amittamas das operam? quid 
impugnandam putas posse a te veritatem , ignorans 
quod vi sua valeat? unde etenim contra fremitus 
atroces, asperosque tuos cruciatus invicta virtute po- 
pulam Dei conspicis resistentem? nisi quia hsc sit, 
quam defendimus, apostolica atque evangelica fides. 

Hi resistuut Lue crudelitati, hi tuam calcant rabiem, 

quorum spes aeterne immortalitatis , et vita ecelesiis 
est, quorumque ardor in eupidinem perpetute lucis 


lIrorrorem, roboris sui vigore subigat, omnem calcet B accenditur, et salus de promissa Ixtatur beatitudine. 


Tonam, cunctos conterat cruciatus, nec mortem, 
quam tu magno nisu minitaris inferre, metuat. Supc- 
pare ie existimas illua, qui meminerit scriptum : 
(Ps. cxv, 12) Quid retribuam Domino pro omnibus 
qua retribuit Ὁ mihi ? Calicem salutaris accipiam et no- 
men Domini invocabo. Pretiosa in conspectu Domini 
mors sanctorum ejus (1bid.45). Et(Hom. vm, 35): 
Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatioan an- 
gustia? an persecutio , an fames, an nuditas , an peri- 
culum, απ gladius? sicut. scriptum est : (Quia propter 
te morte * officimur , tola die estimati sumus ut. ores 
occisionis, sed in his omnibus superamus propter etrm qni 
dilezil nos. Quid nos tuum possit :b his auferre salu- 
taribus preceptis, prorsus videre non valeo. Nam et 


licet eos qui τα pravitati consentiunt ad nos illicien- C 


dos levaudo omni officio tno non desinas impio , ut 
Epictetum 4 et ceteros, qos ex Dei servis (uos esse 
ac patris * tui satellites fecisti, tamen absit ἃ nobis 
h:ec amentia, ut falsnm vero anteponamu; , aut ali- 
qua nos oblata per te felicitas illiciat regui tui : ina- 
nem gloriam tibimet serva, omnemque stolidissimi 
cordis wi prudentiam tibimet retine et comparibus 


8 Rursus Hilarius ibidem Lucifero consentit : Chris- 
Ium confitetur Coustautius, ul neget... hereses com- 
primit, ne Christiani sint.... sacerdotes honorut, ne 
Episcopi sint, Te, Christe, in verbis, ie in ore circum- 
[ert, ct omnia omnino agit, ne tu Deus ita,ut Dater, esse 
credaris. 

b Reitribuet. Vers. Ant. 

€ Morii. Esd. inqua Ὡς verba totediecónjunguntar 
cum verbis morte afficimur. lren. lib. n, cap. 22, 
morle; etlib.iv, cap. 16,10ta die conjungitur cum ver- 
bis estimati sumus, ut apnd Lucif. qui tamen lib. ἢ 
pro S. Athanasio pag. 58, habet : Occidimur tota die. 

4 De quo etiam in lib. de von conveniendo cuim 
leret.; sed ex hisce Luciferi verbis intelligimus, 
hunc hominem Catholicis primum partibus , deinde 
ambitione compulsum Arianis adh:esisse. Hoc innnit 
Athanasius in orat. 1 cont. Árian.: Nam de Cecropie, 
Awrentio, et Epicteto hypocrita superflnum est dicere, 
cuim omnibus li41ueat, quomodo, ob quas causas , et per 
quos inimicos Ecclesie etiam isti promoti sint, nimi- 
rum qui se calumniarum in Episcopos orthodoxos, qui- 
bus iusidie parabantur histriones, actoresque prebue- 
runt, Hi, cnm essent. nonnisi ín presbyteri. ordine 
constituti, nec vulgo cogniti haberentur, t'nnen per im- 
pietatem Episcopatus titulum sibi procaranmt. 

9. Id est diaboli, uti pauto superius. 

t Qua Lucifer hic commemorat, videntur refe- 


Adeo namque securi ad stiernam nos perfruendam 
vitam perventuros scientes omnia gratanter perpeti- 
mnr, quando iron tormenta propria cogitare nos proe 
fiieàmur, sed (ua tortoris snpplicia; damna corporum 
lucris animae Christiani repensamus, coronam in vul- 
neribus computamus , de tormentis et doloribus il- 
latis per te lxtissimi in Christo triumphanus. Recor- 
dare f, Constanti , de scelerum tuorum memoria 
recenti, quam tibi in civitate Alexandrinorum inus- 
sisti, quantos δ per abrupta una tincta ^ subscrip- 
tionis τυ dejecerit, quantos gladio demeti fecerit , 
quantos fame sitique eszedi, vel careeribus necari, 
quantos intercepto effecerit spiritu strangulan ; et 
tamen his omnibus crudelitatibus in sanctos mar- 
iyres, quos tous interfecit gladiatorius animus, cum 
sevieris in nos, crudelius s»vis dum retines gla- 
dium, dum das opcram, ne in remedium velocius 
exitus succurrat mortis. Dilacerari toto corpore, 
urique nos patimur, probantes nihil ! congruere 83- 
pientium gravitatl atqoe constanti, quam nullis 
terroribus de sententia et proposito depelli, sed esse 
utilissimum: pro Deo cruciari, et emori non posse 


renda esse ad an. 360, quo hic liber scriptus fuit : 
nulla tamen de hoc Constantii facinore mentio apud 
Historicos : si tamen. quod ait Lucifer, memorie re- 
centis nomine velimus intelligere, paucos quie ante 
annos Coustantius adversus Catholicos Alexandrinosg 
crudeliter jussit. perpetrari, forte conjicias ea hie 
enarrari, qu: anno circiter 257 Georgius Cappadox 


D Constantinopoli Atexandriam reversus impie, szvis- 


simeque aggressus est! in Alexandrinos ipsius Con- 
stantii auctoritate et edicto, Vide Sozom. lib. iv, cap. 
10, edit. Vales., et Pricfat. nostram, δ iv. 

ΒΑ Georgio namque, qui Alexandria expulsus ad 
[inperatorei confugerat , veliementer ira incensus 
idem Imperator Notarium misit Alexandriam, qui Con- 
$lautii jussu multos Alezandrinorum tormentis subdi- 
dit, ac verberibus affecit. Nec multo post Georgius ipse 
reverlitur terribilior (actus, quippe qui Imperatorem ad 
multorum vexationem. íncitasset ;. ait ibilem. Sozom. 
llinc Lucifer scribit, «na tincta si.bscriptionis tantum 
scelerum in ea3 urbe commissum, ld. est una edicti 
subscriptione temere ac furenter a Constantio signata 
Georgii impulsu. 

à Tincta subscriptlanis una, pro una subscriptione 
qua tinctura seu atramento fit: tincta. nomen sovum. 
Til. et I1: Cerda. 

i Nihil magis. Galland. 


4025 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


1031 


Deo mancipátos, perpetua vinci tormenta, sed te A mur, quoniam qui per te in nos $zevit, nostra βόα 


magis prosterui atque deduci ad nihilum. Accipe in 
vicesimo sexto psalmo positum (Psal. xxvi, 1) : Do- 
minus illuminatio mea, et salus mea , quem timebo? 
Dominus defensor vite mec , a quo trepidabo? Dum 
appropinquanl super me nocentes, ul edant carnes meas. 
Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt , et 
ceciderunt. Sí consistant adversum me castra, non ti- 
mebit cor meum. Si exsurgat adversus me prelium, in 
hoc ego sperabo. Unam petii a Domino, hanc requiram, 
ut inhabitem in ^ domo Dei per omnes dies vite mea. 
Igitur, cum justitize virtus in his perficiatur passio- 
nibus, cum, quia Christus in nobis patitur, nec sen- 
tiamus supplicium, propterea quod, ubi deest culpa, 
nec poena sit, quomodo liis te rebus vincere Deo 


prosternitur. Non enim morte in perpetuam mali- 
gnitatem illam deleri nos posse novimus, qui in Chris- 
tum vita zterno tributorem unicum 9 Dei Filium 
crediderimus ; sed credentes sumus et bene prasesu- 
mentes, quod ad lucem vitamque perennem etiam 
corpora sint resurrectura, qux» tu nunc uris, tor- 
ques, ac lanias. Si enim, posteaquam per te interf- 
cimur, nihil nos esse futuros sciremus, profecto stul- 
lissimi essemus non liuic vit: consulentes, ut esset 
quam diutina, et cominodis omnibus plena; quod 
contingere nobis poterat, si tibi magis quam Dei 
decretis temperandum censuissemus ; ac nunc cuni, 
per te si vita przsens auferatur, immortalis sumatur, 
hanc pr:sentem vitam propter Dei Filium cum bo- 


dicatos devotosque potuisse arbitratus es, quibus B "is Suis contemnere servos ejus necesse est, siqui- 


augmeulta virtutis invicta przbeat fides? Credo equi- 
dem, nec me veritas fallit, quod, licet adhuc totis 
tuis eo incumbas carnificine viribus, ut membra 
divellas, artusque laniatos in sanguinem nostrum 
s»eviens diu tortor vexares, quod vincere tamen 
numquam Dei possis familiam, numquam exercitum 
Christi superare valeas, non doloribus subjicere, 
non poenis angentibus poteris flectere. Chrisiiani nul. 
los cruciatus, nullamve mortem recusamus ; non 
tyrimnicas tuas jussiones, non judicum tuorum gla- 
dios tremere possumus, quia gladio Dei armati tibi 
resistamus. Beatus apostolus, De cetero, dicit Ephe- 
Siis (Eph. vi, 10) : Confortamini in Domino, et in po- 
tentia Ὁ virtutis ejus. Induite arma Dei, ut possitis stare 


dem omnis hujusmodi jactura immortalitate pense- 
tur. Quanta. virtus, quantum robur animi , qualis 
fuerit firmitas fidei eorum, quos interfecisti , et sit 
horum qui adhuc tuo sacrilegio resistunt, adverte, 
Con-tanti , stetisse aut illos beatos martyres , quos 
jam Dei potentia in coelestibus regnis esse consti- 
tutos cernimus, aut liosquos adhuc interficere non 
valuisti, contra te immanem feram, qui fanda atque 
infanda nobis comminando non desinas, cum multis ! 
tolerabilius audere semper desiderans fueris, ac sis, 
adversum te z:einulos surgere principes, quam Chris- 
tum Dei. Filium confitentes exsistere victores. Pla- 
cuerat enim tenebris omnium errorum obsesso cordi 
tuo, et profunda caligine c::cato animo, nos omnes 


adversus remedia * diuboli, quianon est vobis colluctatio C per tuam hi:eresim a Deo convertens 5 primo uos 


adversus carnem et sanguinem, sed contra potestates, 
contra hujus mundi rectores tenebrarum harum, contra 
spiritalia nequitie. Arma indutos Dei tu, per;quem 


omnes in nostram necem szviunt daemones, 50ρ6-. 


rare quia non potes, hortamur tandem te nobis tra- 
das, ne cum istis, quos describit apostolus, in cuncta 
torquearis γῇ. Sic non in tenehras carceris tui filii 
possint vinci lucis a tenebrarum filio, tamquam tenc- 
bras sentire possint hi, in quibus inhabitare dignatur 
ille, qui sit lucis conditor. Perferat virtus necesse 
est, quod ferendum natura mortalis edocuit; si eniin 
ignibus consumere nostros artus tentaveris, te magis 
in nostra corpora sentiemus exuri quam nos, qui 
cum libenter ac prompte curramus ad mortem pro 


clientes efficere, deinde consatellites. Sed vicit te et 
ipsum in te, ista qui fuerit machinare molitus, vcri- 
tas ; valet enim vi sua. Exspectantes deuique sumus 
momentis omnibus super 5 ista, qua jam intulisti 
tormenta, adhuc addas constitueudo s:;eviores carui- 
fices, ferociores ultores, qui devotos Deo milites ad- 
versus edicta feralia tua resistentes, quo miinas et 
cruciatus et tormenta fidei vigore per Dei misericor- 
di:m calcemus, possint vel gladio invadere, vel cru- 
ciligere, vel igni torrere, vel quolibet inaudito gencre 
ponarum viscera nostra ac membra laniare; ut 
Stamus nunc usque per Dominum immobiles staturi 
semper, si quidem non nos simus qui tuos frendores 
vincamus, sed ipse in nobis, cujus auxilio regimnr, 


fide, non nos amittere vitam posse, sed magis con- D cujus virtute servamur. Quantus enim tu es, aut qua- 


quirere, et quidem post fragilem zelernam prassuma- 
nius. Stat semper nempe gladii tui acies exstricta 4, 
parata Christianorum neci, et tamen omni plumbo 
curvior esse nobis videlur iste mucro gladii tui, 
sicut et acies anim:e (ce. Toleramus omnia in pas- 
sione securi, veluti ingeramus supplicia quz pati- 


^ [n domo Domini omnibus diebus vite mec. Vers. 
Ant. 

b [n potentiam. Ead. 

ς Cum Ms. reg. apud Sabat. Vers. Ant. insidias. 
Vide not. in lib. t1, pro S. Athan. et lioc eodem libro 


pag. 248. 
Stricla, Latin. et ex eo Gallandius. 
e Unicum verum. Vatic. 


lis, qui possis spoliare nos his bonis, qux sunt in nos 
collata divinitus ? rapis nos, negas !, egenos facis, 
damnas, vincis, uris , miseris etiam modis necas, et 
tamen vincere Christianorum invictam fidem uon vaà- 
les. Per quod intelligere dehuisti factum, quia et tu 
erroris crudelitatisque tux sis recepturus supp'icia; 


f Forte multo, aut multos. Til. Multo, Latin. et 
Galland. Recte multis, id est tolerabilius rebus mul- 
tis, pro suo scribendi more. 

€ Participium pro gerundivo, sic s:epe utitur: con- 
vertendo nos (uos clieutes efficere. Til. et Gallaud. con- 
vertentes primos. Latin..— 

h [UJ est, airociora quam ista. Gallaud. 

! fielegas. V.atin, 


1025 


MORIENDUM ESSE PRO DEI FILIO LIBER. 


* 


1026 


et coutra nos, quod per hanc propositam difficulta- A Filius, ut est Deus Pater, incommutabilis, inconver- 


tei angustissimus trames ad immortalitatis przemiuin 
subliniter ducat, non poterimus cedere tuz* crude- 
litati, qui novimus quod sit martyrium dominicze 
fortitudinis singularis imitatio. Laboris quidem et 
difficultatis plena satis et ardua martyrum adeo via 
est, ut non quis humanis implere valeat viribus ; sed 
nos, qui auxilio divinz suffragationis juvamur, cal- 
cemus te semper, ut nunccalcamus, necesse est. Hinc 
est quod libitum ,sit nobis, non solum non te timere 
Dei religionis adversarium, sed et ultro provocare. 
Provocaris ^, cum semper,'ut non miserearis immi- 
sericors, sed ut interficias exspectaris : hinc est quod 
non possit capere divisionem felicitas nostra, quia, 
et cuin occidinur pro Dei Filio, ipse dilectione vivat 
jn nobis, ipse, qui est in pressura et excitatio, in 
persecutionum przliis fortitudo. Quibus etenim velis 
te modis exseras adversus Dei cultores , numquam 
tamen poteris evacuare signatam virtutem , quippe 
cum mundana non invitent, non terreant tormenta. 
Cum πῶς ita sint, te Dei domus persecutorem quid 
aliud dicam quam miserum, qui praedonum tuorum 
dxinonum  instigationibus pareas, quorum stimulis 
actus hac fueris perpetrare machinatus, per quos 
inbzxrente cordi tuo persuasione tua sacrilega liben- 
ter erras. Faveas stullitiz tux tibi ignotz 5; atque 
utinam cum solis Arianis comblaspheinis tuis errare 
ac desipere velis! nos etiam in consortium malorum 
tuorum rapere conaris, proscribis , exspolias; sed 
novimus maximae felicitatis genus esse propter Chris- 


tum quzsitam paupertatem. Inferse, carnifex, mor- C 


tem 4 ad nos ; non solum non cervicem subducimus, 
sed et damus *, ut propter Dei unicum Filium jugu- 
lemur. Quorsum lic retuli? ut scires paenas tuas 
nullas habere contra Christi servos vires, et quod 
expavescere non possumus id, quod venturum sem- 
per exspectemus. Indigne fers cur dicaris hzreticus, 
et audes tamen dicere non comparari posse, vel ex- 
sequari Patri Filium ; nos, qui unam deitatem Patri et 
Filio defendimus, Filium xqualem dicimus Patri. 
Credimus, ut credidit beatus Paulus apostolus , qui 
dicit de Filio (Phil. n , 6 ) : Qui cum in f forma Dei 
essel, non est rapinam arbitratus esse se equalem Deo. 
Quid eit, qui cum in forma Dei esset? nisi quod sit 


& Provocaris enim. Galland. 

b Melius cum Latin. et Galland. nam antea ignita. 

€ Forte inferas, ut paulo ante faveas. Galland. 

d Mortem ; at nos, eic. Latin. et Galland. 

* Damus cum iisd. ut sensus sit : Infers, carnifex, 
tNOrtem, αἱ nos non solum non cervicem subducimus, 
sed et damus ; antea leg. manus. 

f Vers. Ant. In forma Dei constitutus. 

δ [tà cum Latinio: antea legebatur, Patris et Filii 
sancti Spiritus, in beato manens Apostolo. V. prafat. 


à Cum Greco, τὸν πατέρα simpliciter. Vers. Ant. 
Patrem meum. 

1 Vers. Ant. Conveniunt. 

! Observate qui. Vers. Ant. 

k Vers. Ant. Formam nos. 

| Vers. Ant. Quos semper. Quos, idem Lucifer 1. 9 
pro S. Atlian. Vide pag. 159 (hie col. 926, lin. 17). 


tibilis, in:estimabilis, inenarrabilis, z:eternus, perfec- 
tus. Quid est, qui cum in forma Dei esset? nisi quod 
ipsam inaccessibilem lucem habitet Filius, quam et 
Pater; nisi quia una sit. divina sublimitas Patris et 
Filii. Sanetus δ Spiritus, in beato manens apostolo , 
corda vestra omnia hzreticorum |jam tunc  conspi- 
ciens addidit interpretationem, quid sit in forma Dei 
esse Filiuin : (Abid.) Qui cum in forma Dei esset, non 
est rapinam arbitratus esse se aequalem Deo. Aposto- 
lus beatus qualem Filium Patri dicit, unam deita- 
tem mauifestans Patris et Filii ; et tu audes cum sa- 
crilegze audaciz tux satellitibus atque sacrilegii tui 
comparticibus dicere : Non enim nos possumus equare 
aut comparare Filium Patri? Aut cur Dowinum di- 


B xisse arbitraris, Qui me vidit, vidit et Patrem ^ (Joan. 


xiv, 9); Et, Ego et Paterunum sumus (Ibid. x, 50)? 
nisi quod una sit potentia Patris et Filii. Tu dicis, 
quod habet Filius initium ; at nos dicimus sine initio 
esse : si quidem omue, quod liabet initium, et finem 
possit habere necesse est. lgitur, cum credamus uni- 
cum Dci Filium xternum esse, hoc est cozternum 
Patri, et vos hostes Dei negetis, nonne rectissime 
dementes et omni vecordia saginatos filios pestilentiae 
vos nuncupamus? de quibus clamat beatus apostolus, 
ut tunc de Jud:eis ( Rom. 1, 28) : Et sicut non proba- 
verunt Deum habere in notitia ; tradidit illos Deus in 
reprobum sensum, ut faciant ea, qu& non conveniant !. 
Et ad Philippenses : Coimitatores mei estote, fratres, et 
observate ) eos qui sic ambulant, sicut habetis formam 
nostram k. Multi enim ambulant, quod ! sepe dicebam 
vobis, nunc autem et flens dico, inimicos crucis Christi, 
quorum finis esi interitus, quorum deus venter est , et 
gloria in τὰ confusione ipsorum , qui terrena sapiunt 
(Philip. m, 17). Et ad Timotheum de te, Constanü, ac 
tibidilectissimis comperditis tuis ( ITim. tv, 1) : Spi- 
ritus autem manifeste dicit, quia in novissimis temporibus 
recedent quidam a fide Ὁ attendentes spiritibus seducto- 
ribus, doctrinis deemoniorum, in ? hypocrisi mendacilo- 
quentium, cauteriatam habentium conscientiam P suam. 
Vos adhuc percutit atque interficit Spiritus Sancius 
ore ejusdem beati apostoli 4 : /n novissimis diebus ad- 
venient tempora periculosa. Erunt homines se. ipsos 


amantes, cupidi τ, superbi, fastidiosi *, blasphemi, 


A " Ex Greco, ἐν τῇ αἰσχύνῃ. In confessione. Vers. 
nt. 

n Grac. τῆς πίστεως. À veritate. Vers. Ant. 

9 Ἐν ὑποχρίσει. Graec. In dissimulatione. mendaci- 
loquorum. Vers. Ant. Cotelerius in Tom. 1 Monum. 
Eccl. Grac. pag. 557, monet , in Lucifero aut ad 
Graecam locutionem voces ambas ita cs*e conjun- 
gendas, mendaciluquentium , ἐν ὑποχρίσει ψευδολόγων, 
] Timoth. iv, aut legendum | mendacium. loquentium. 
Nos ad sensum Grac: vocis utramque conjunxiinus. 

P Mentem et conscientiam suam. Vers. Ant. Mentem 
abest a Graco. 

4 Apostoli Pauli. Vatic. 

τ Cuin Cypr. lib. de Unit. Eccl. Vers. Ant. Avari... 
non obaudientes. 

* Grac. ἀλαζόνες, ὑπερήφανοι. Vulg. elati , superbi. 
Et eo quidem sensu, quo superbi, accipi posse vide- 
tur fastidiosi Luciferi, Cicero x Philip., Quorum, in 


1031 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITANI 


pareutibus non obedientes, ingrati, scelesti, sine a[fec- A post, ipsam quam catholicam dicebas, quamque susci- 


tione, sine fide, detractores, incoutinentes, immites, 
sine beuignitlate, proditores, prolervi, inflati, voluptatum 
amatores magis quam Dei, habentes speciem yielatia , 
veritatem * autem ipsius negantes ; et hos dcvita (1. Ti. 
ii, 1). Et infra: Quemadmodum quiem J amnes ei Mun 
bres resisterunt Moysi , sic εἰ hi resisteut € veritati, hia- 
mines corrupti mente, et reprobi circa βάθη, δε ultra 
non proficient ; insipientia 4 eorum manifesta erit omni- 
bus sicut et illorum (uit ( 1bid., 8 ). Et infra : Erit tem- 
pus cum sanam docirinam non sustinebunt, sed ad sua 
desideria coacervabunt sibi magistros prurientes aures ^ 
el a veritate quidem auditum averteut, ad fabulas au- 


tem convertentur (1b. ww, 5). Deserens apostolicam fi- B 


dein, conversus ad fabulas, ut caneer ita sermo tuus 
quod serpere possit, cum pradixerit ore apostoli 
Spiritus sanctus, catholicos dicis erraticos, ct paulo 


quit, si essen! arrogantes, non possem [erre fastidium. 
Hi» adde (as:idium quaudoque sumptum pro fastigium, 
ut Cangius nos edocet in Glo-s. Vid. fastidium. Quid 
porro si Lucifer stylo minus Latino et pene rudi pas- 
sii usus fastiyiosi scripsisse dicatur? Galland. Cum 
Lucifero tamen convenit Vers. Ant. apud Sabatie- 
rium. 

a Virtutem... ét hoc devita. Vers. Ant. 

b Gr:ec. Ἰαννῆς. Vulg. Jannes. Sed cum Lucifero 
Jannesf legit quoque Sanetus Cyprianus de unit. 
Eccl. pag. 115, edit. Oxon. Vide sis Cotelerium ad 
Constit. Apost. lib. vut, cap. 1, Gallaud. Nostrum 
non est de hioc nomine quiestioneminstituere: Magno 
cerle cum discrimine , inquit Colelerius in loeo lau- 
dato, nomina magorum istorum. efferunt, scribuntque 
auctores Hebraei, Greci, ei Latini, his. fere modis, 
Johane, Janne. et Matre, Jamre, Ἰαννὴς, Ἰάννης, 
Ἰαννῆς, Ἰαννὶς, Ἰωάννης, Ἰάμνης, eV Ἰαμδρής, Ἰάμύρης, 
Ἰαμόρῆς, Ἰαμόρὲς, Μαμύρυς iisdem accentibus, Ναμ- 
Gpig; apud Glycam Zapfon;, inversa forte prima 
littera M, sicque mut ia in Z; Jaunes, Jamnes, Joban- 
nes, et Mambres, Jainbres eic. Restiterunt pro resis- 
terunt legit Sab.tierius. Vers. Ànt. Jannes. 

e Hesistun! , el. corrupti mente, reprobi, elc. Ea- 
dem. 

d [nsipientia enim, ctc. Ead. 

€ Auribus legit Sabatierius. 

f Nos susciperc. Vatic. 

[ € Redarguit hic Lucifer inconstantiain imperatoris, 
qui ad arbitrium. et pro Arianorum voluntate. fidei 
formulas ab iisdem prolatas recipiebat 100do, modo 
rejiciebat ; praesertim vero indicare videtur libellum 
fidei in Mediolanensi coucilio exhibitum catholicis 
episcopis, ut eidem subscriberent, vi ac minis ada- 
cti, ut. alibi s:epe. notaviinus : hanc. fidei forinu!am 
reprobavit postea. Constautius ipse, el novas iden- 
tide.» ab hareticis cusas aub. admitti, aut. respui 
jussit. 

! h Eudoxius , quem Lucifer per eontemptum 
Adoxium neminat , post occupalam auno circiter 
995 Antiochenam Ecclesiam , ibidem concilium ce- 
lebravit ineunte anuo insequenti, ibique descripta 
fidei formula ὁμοουσίον a€ ὁμοιουσίον VOCesS rejecil ; 
praterea ὁ cathedra ad populum sermonetm habeus, 
aut in ipsoconcilio impiissimas protulit blasphemias, 
quas flilarius refem in lib. un. contra Constantium, 
At Arianorum οἱ Semiarianoruiu appetitus insidiis, 
et apud. imperatorem, cujus gratia, et auctoritate 
plurimum pollebat, accusatus e sua Sede dejieitur in 
coneilio Seleucieusi anni 339 die septembrisi15. Rur- 
$uim vero Ácacii potentia fretus imperatorem adiit, 
suas blasphemias verbo, tenue ejurat, el. inito anno 
960 in Constantinopoulitamo copventu a suis fautori- 
bus, el Gunptentio probante, Cp. Ecclesie prefici- 


C 


pere f cogebas, dicis es«e blasphemiam *. ltem ^ post 
paululum, quam nunc! asiruxeras spud  Antioehe- 
nos coutra Adoxium faciens fuisse blasphemiam, 
ipsam iterum nunc lirwas cailliolicom ; unde δ 
Adoxium Constantinopoli csse ceusueris, quod enim 
ipsum probaveris catholicum. Scias utiqsue cx bos 
ipso quantum intersit inter varum  a&jue fslsum, 
quando ipse cum sis, ut ibi videtur, peritug, babeas- 
que diciatorum 1 designatum numerum, tamen per- 
suadero nulli, nisi eis, qui carnificinpam Lugme timus- 
ruut, 16 potuisse advertamus. Nos vero, quibus ad 
loqueniduin. natura sufficit, alieniab omni «eientis, οἱ 
hine alieni litterarum, ad omnem destruendam ha» 
resim valemus, quia resipsa ac veritas loquitur. Ta 
ac (ui adjutores litterarum et hinc aliam plenas 
auxislis aricm ; no& sumus tantum sacras scientes 


tur, Macedonio depulso. H»c Boschius in Hist. Pa- 
wiarch. Autioch. praeposita tom. 1v Julii Boll. Utrem 
Antiochenam quoque formulau ejucaverit Euduxius, 
videtur iucertum , cum Seleucienses Patres nihil 
contra statuerint, concilio re infecta dissoluto. Ut 
aliquid. certi e Lucileri verbis conjicere. Hiceat, sie 
existimo, Antiochenam formulam ab Icudoxio sauci- 
tim, ἃ Constantio. ejusdem  Eudoxii persuasione 
probatam fuisse; wox Constantius ab. Eudosii ad- 
versariis e sententia dimotus et formulam, et. illiug 
auctorem daimunavit ; iterumque Eudoxii fraude de- 
ceptus, cum hic blasphemias suas in Aetium rejecis- 
801, seque illas ejurare flngeret, Eudoxium | in gra- 
liam recepit, de Antiochena. formula nihil preterea 
sollicitus , eumque Coustautinepolitanum epis 
confirmavit. lec tamen adbiberi potest iisdetu ver- 
bis interpretatio : quod Constantius visus fuerit for- 
mulan istam iterum comprobasse, eum illius aucto- 
rem ad Coustautinopelitani epi&copcuus  eulmen 
evexerit, qui numquam destitit et. focmulata suam 
suasque blasphemias palam profiteri. Petavius An- 
liochenum concilium retulit ad annum 560 in lib. 1 
de Trinit. cap. 9; nostrum nou ext de har oontroves- 
sia disputare. Utramvis probes sententiam , Cum 
Constantinopolitanum concilium initio anni 360 Eu- 
doxium huic Ecclesi przposuerit, licet paulo post 
secutum sit Àntiochenum, auetore Petavie aHisque, 
in quo illa fidei formula edita est, stat utiqne luae 
librum aut anuo eodem ad finem saltem vergeute; 
aut insequenti descriptum fuisse 4 l.ucifero. Equi- 
dem Luciferi hic idem loeus convenit cuim sententia 
Boschii , si sensuum recte assequi velimus : nimi- 
rum, Foruwulam, quam apud Antiochenos editam pro» 
baveras, moa, contra Adozium concitatus. dixisti [ujsse 
blasphemiam, et rur:um veluti catholicam confirmas, 
cum Adozium illius auctorem dignum censeas Censtan- 
tinopolitano. episcopatu. Vide Boschium in Histor. 
laudata, qui duas distinguit Synodos Antiechenas, 
alteram sub Eudoxio awe annum 3560, in qwa voces 
ὁμοούσιος Θὲ ὁμοιούσιος rejecta fuere ; alteram. sub ini- 
Gum auni 961, in. qua, licet Acacionis contra ebni- 
tentibus, forinula synodi. Constantinepebitaez cen- 
firmata. fuit, et. Filii cum Patre ópeeuose , id est 
similitudo secundum Scripturas. 

i Tuuc. Galand. 

1 ld est scriptorum, qui dictsta excipiant, scri- 
buntque, uti censet. Ducangius in Glossar. Ego pe- 
lius quos:lam ex aula Constantii intelligere, et. iu 
luimanioribus literis versatos, qui cjue edicte, lit- 
teras, et sententias de fide, atque formas scriben- 
das dietarent. compto sermone , ac. diserio , wi 
subdit paulo inferius, eosque adjutores literarum ap- 


pellat. 


1839 


MORÍRNDUM ESSE PRO DEI FILIO (ABER. 


1059 


litteras ; noster sermo est communis, contra vester À latam felicitatem respuat, nisi qui sit te infelicior, 


politus, ornatus, qui etiam digi mereatur (lisertus ; 
el tamen suadere dulcis per arteny quarsitus sermo 
vester nylli pojest christiqnorum, nisj ei, qui uou sit, 
sed tantum dicatur, ut tu, qui cum sis lupus unus 
esse de ovibus ab insciis judiceris. Quis tam excors 
est, nisi qui ut tu omuem hauseris amentiam ? quis 
est Dei famulorum, qui nolit devotionis obsequio 
morte honestari ἢ qnis est qui crugrei sapguinis 
8gui pro Christo non sit desiderans fundere? cum bu- 
jusmodi mors integriorem faciat vitam, :eternam in- 
veniat gloriam. Stamus, ut advertis, virtute Dei pro- 
tecti, prceptis Evangelii ealciati, fixo immobiles 
gradu, ne possint per te pr:ecipiti labe rapi vestigia. 
Stamus scutum fidei tenentes, ut in tolum non pos- 
sint per te jacta fumantia hostis concrescere jacula, 
quippe qui semper in (e. repercutiantur. Manila 
sunt nostra capita casside salutis, est in ore verbum 
Domini, ut hostis in te collocatus gladio elidatur spi- 
ritali, sternatur pariterque dissipetur ; esse advertes 
8anctam fidem, quam nos abhjicere cogebas, anima 
nostra clypeum, οἱ fortem et impenetralilem et con- 
textam loric:m, quam nulla diaboli possint tela per 
te perforare illata. Tantam perseverantiam cernens 
christianorum, Defendendum est, inquis, et a.me semel 
ausceptum Arianum. dogma ; dicis talia honesta. vo- 
luntate errans. Sentis enim nibil esse in rebus hu- 
manis religione prastantius , eamque summa vi 
oportere defendi : defendis gladio ; at nos defendenu- 
dam novimus religionem non occidendo, sed no- 
riendo pro Deo, universaque mala hzc quz tu in- 
geris sustinendo. Tali genere defendentes religio. 
nem qux !ua3 crudelitas poterit viucere ? Si euiin 
quilibet militum tuorum in hac fragili imperii tui 
militia tibi mortali mortalis fidem servaverit in ali- 
quo egregio facinore, et acceptior fit, el carior ; si 
perierit apud te inanem hominem, summam conse- 
quitur gloriam, quod pro te duce suo morte occu- 
buerit : quanto magis Deo :'terno. imperatori (ides 
est servanda a nobis clementi:e ejus militibus ! Cum 
h:c nos agere susceptum cogat ofíicium devotionis, 
tu, quia cxcus sis Christum verum Deum veri Dei 
Filium esse non credendo, quia sis simpliciter infe- 
lix, quod :zternz? mortis tenebras minime evaseris, 
volueraset nos redire ad veterem caecitatem, yt tam 


cum videat confessioue vocis unius, Christianus sum, 
adversa succumbere, lata provenire, potefieri re- 
gna, wierna. parari imperio ? Dicis : Negate D«i ἔν 
lium, aut iuterficigt vos virtus regni niei. Quam mplius 
681 ab hoste Christi interfici, quam 3 Christo ! quam 
est optimum a te antichristi amico mactari, et a 
Christo vivifjcari ! Quis nolit particeps ac socius pa- 
uiarcharum, prophetarum, apostolorum ,  uarty- 
rum, cuüctorumque justorum, inveniri, quam Judi, 
cujus tu exsiiiisji imitator ? 1 carcere per llerodeu 
compestileutem tuum punitus est Baptista Joanncs ; 
Jacobum saevitia llerodis interfecit ; in ipsulam P vez 
legatus apostolus Joannes ; crucifixus est lieatus 
Petrus; alligatus est beatus apostalus Paulus, reclu- 


D sus est carceribus, flagellatus est, et siepe lapidatus, 


C 


interfectus est postremo. Sed, hi cuncti illa gratis- 
sime sustinendo quod. amici Dei fuerint. faeti, qui 
advertimus, et ipsi crudeli manu tua iactari ma- 
lumus, quam tu:e cedere carnificinze. Cur uos. exo- 
sos habes, cur tania saevitia perscqueris ? nempe 
quia nos christianos fateamur : et illi hcati, quorum 
fecimus mentionem, pro unico suut iuterfecti a con- 
Ltyraunis tuis Dei Filio, cur se ejus servos dixerint. 
Dicit ore religiosi David Spiritus sanctus ex. uostri 
persona populi : Si obliti sumus nomen Dei nostri, οἱ 
si expandimus manus nostras ad deum aliegun, nouue 
Deus requirit * ista? Ipse enim novit abscodi'a 4 cor- 
dis ὁ quoniam propter temortificamur totg die, estimag 
sumus ut oves occisionis(Ps. xvi 21) ; et iu Constan 
lius Arian:e idololatri: mancipatus interea. inipera- 
tor, Metuite, inquis, frendoresrecrudescentis in vesicam 
necem insani mea, ct. esiole mecum apostate. Iac 
audiens non vulneribus tuis mederi vis, scd magis 
pergis czeco et irrationabili furore illorum insiinetu, 
qui iusinuant se menli luz, οἱ instigant uoscium 
furere lis spiritibus *, quibus tu, quod Dei uuicupg 
Filium neges, sacrificare dignosceris ; qui, quja per 
se nocere nobis nihil possunt, protegimur enim, ma- 
gnitudine Dei, per te nos sgtellitem suum persequuns 
uir, quos sibi inimicos esse infestissimos sentiunt, 
exercentque. per (e amatorem suyiu saevitiam quam 
violentissime possunt, exisliuautes interventu. tuo 
carnificis se nostram violaturos fidem. Doctrina cun- 
ciarum est sacrarum scripturarum, ip Dei Filium 


non simpliciter, sed detestabiliter cui lumine vi- D credere primam et con: umuatam esse justitiam. Hinc 


deremus amisisse prudentiam. Nam οἱ cuui cogno- 
$camus unam mortis damnationem esse tibi, quia 
credere nolis, e& geminatuu) malum esse nobis, sj 
rejecta nostra credulitate ad. iuterituim redire ma- 
luerimus, quomodo nos posse tuis przesumpseras aut 
falsis absequiis, quie. magis, dum illiciust, interfi- 
ciunt, aut omnibus tormentorun erudolüatis gene- 
ribus a Dei charitate separari ? Quis tantam sibi ob- 


ἃ Jam. Latin. 

» Forte addenda vox Parisios. Galand. 

c Vers. Aut. rcquiret. 

4 Qcculta, οἱ morte a[ficimux. Ead. 

€ [nstigant nescium. furere. Hi sviritus. sunt, elg. 


est quod te. victo quzstionario f iili diones in te 
vincantur, quia victoriam non uostroruu, fragilium 
uobis praesiat corporuu vistus, sed ilius clementia 
ille sufficit vires, ut inter omne carnificinaz tux in- 
strumentum duremus iminobiles, ut non. doloribus 
vulnerum, non ictibus quastionum (raugamur, sed 
poiius erigamur ; hinc verus est Dei eultus, in quo 
mentes colentium seipsas Deo immaculatas viiwmas 


Latin. ei Galland. llis imam utalis, spiritibus pro spi- 
ritus, furere pro furore, sententiam retinemus. 

. f Qui questiones de Fida ix nos exerces judicia- 
1145. 


1031 


tam segnem ac stolidum, ut non illum ardor tanti* 
cupidinis excitet, et non armet, non instiget, non 
stimulet, non denique illis facibus amoris inflammet, 
quibus sunt sancti inflammati prophet, apostoli, 
ac martyres ἢ Quem, inquam, nostrorum non im- 
pingat animus inter manus tuas crudeles pro Chri- 
sto interfici ? quem ad martyrii gloriam et culmina 
non tautum per hac, quz tu ministras, sed etiam 
per crudeliora non perveuire urgeat? quippe cum fa- 
cile superentur tua. supplicia, si ipsorus supplicio- 
rum ante oculos proponatur gloria. Nec enim id, 
quod lacerat, consideratur, ubi poena merces tanta 
praestetur. Mercedibus incorruptibilibus tua , Con- 
$tanti, tormenta vincuntur, et cruciatus obteritur, 


mors subigitur, quz cum inferatur, magis vita P re- Bp 


paratur. Dolerent, imperator, vulnera per te infli- 
cta, si statiin non Dei amicos efficerent. Ας *, cuim 
tunc vere vicluros nos przesumamus, si a le propter 
Dei plectamur Filium, tunc nihil salutis amissuros, 
quin 4 (ieri potest ut tuis inanibus cedamus frendo- 
ribus? Tuo nos potuisse ac posse vigore subigi es 
arbitra(us, et credo adhuc frustra arbitreris. Quous- 
que tandem abuteris Dei patientia, Constanti ? Quin- 
immo hortor, hec pellens ex tenebrosis sentibus tuis 
illa insulsa mens tua recipiat meditationes, qua te 
possint in viam statuere, qux: ducunt ad Dei regnum. 
Apprehende amoniter quod te ducat ad convivium 
Abrahze, Isaac, et Jacob, Dei amicorum, tu qui au- 
sus fueris homo totius injustitiz justum te zsti- 


mare, omnibus te proponens Dei judicio sancte QC 


Ecclesiw€ constitutis episcopis, fidemque sanctam, 
quam semper tenuit ac tenet Ecclesia, reprobans, 
fueris nisus blasphemiam consacrilegi tui Arii ore 
prolatam nunc per satellites tuos, nunc edicto * tuo, 
nunc spiritibus immundis referto ore tuo predicare, 
et juste f perfectum cultorem Dei, et omnia sancte 
agentem vocitare, cum adbuc te neque crudelior, 
neque detestabilior, neque in 5 blasphemis major, 
quam quisquam eorum regum, qui tyranni nuncu- 
pantur, fuisse reperiatur. Quz ita se habere in li- 
bro, h qui titulatur de Regibus apostaticis, quia jam 
aperui tux imprudentiz, nunc illud te scire vo!o, 


^ Tanta. Latin. 

b Cum Latin. Antea vitare paralur. 

* At. ld. 

d (uei. Galland. 

* De hoc satis jam in Vita Lucif. 

f His mendum inesse putarim : ac forte legendum, 
et jure te perfectum. Galland. 

& In blaspliemiis major. Id. Antea majorum. 

h Ex bis coguosce suos libros seorsim et diverso 
tempore a Lucifero scriptos fuisse. 

i [ta et. lHlilarius lib. vm de Trinit. Vers. Ant. 
constitutus pro esset. 

j [n similitudine hominum factus et habitu adinven- 
tus ut homo. Vers. Aut. Grec. ἐν σχήματι. 
A k Humiliavit seipsum factus obuudiens, ctc. Vers. 

nt. 

J Propter. Latin. et Galland. 

? ]ta Constantio adulabantur, qui in deliniendas 
fidei controversias semet ingerebat ; et hoc titulo, 


LUCIFERI EPISCOPI CALARITÁNI | 
sistunt. Et. arbitraris Dei esse cultorum quemquam A quia, nisi te mature converteris, nisi credideris, w 


nos, unicum Filium Dei semper cum Patre regnasse, 
el uumquam fuisse Patrem sine Filio, unum etiam 
esse rcgoum Patris οἱ unici ejus Filii, unamque 
deitatem possidere Patrem et Filium, in seternem te 
periturum : siquidem Arius magister tuus creaturam 
dixerit Dei Filium, ettu ejusdem ad ccelum extale- 
ris usque laudibus blasphemiam. Nos te urgemes, 
rogamus, impellimus Deo fieri amantissimum , el 
tute injuriam pati ἃ nobis quereris : sic inanem di- 
gniitatis tuze tueris censuram, tamquam bacc sitiea 
perpetuis ereptura cruciatibus ; erigis super Domisi 
sacerdotes superbum caput, non advertens scri- 
ptum : Omnis qui se exaliat, hwmiliabitur, et qui w 
humiliat, exaltabitur. Apostolus, Qui cwm inm forma 
Dei esset 1, dicit de unico, quem in nos persequeris, 
Dei Filio, non est rapinam arbitratus esse se &qualem 
Deo, sed semetipsum ezinanivit formam servi acci- 
piens, ini habitu. inventus ut. homo : humiliavit 5 se 
usque ad mortem, mortem. autem crucis. llle, qui ia 
forma Patris semper et fuit, et est, et futuros est, 
quippe verus Filius, quippe immutabilis et incon- 
vertibilis, quia Deus sit totum potens Filius omnipo- 
lentis, propter nostram tamen salutem sese bumi- 
liare dignatus est, υἱ nos jacentes atque depressos, 
erectos exaltatosque efliceret; quz» ejus sancta bu- 
militas te canem rabidum fecerit latrare contra ejus 
divinam majestatem , sola videns de sacris scri- 
pturis,[qui» przter 1 susceptam humilitatem scripla 
sunt, przteriens ea que aeternam narrent ejus di- 
vinitatem. Quid ad hac respondes, Constanti ? coi 
crebro sunt acclamantes Ariani dogmatis tui epi- 
8copi, episcopum ? te esse episcoporum : morieoies 
propter Deum unicum Filium credis, an non credis 
regnum possessuros celorum ? Si credis, cur ad ejus 
sternitatem nos impellis negandam ?cur non desinis 
persequendo nos, qui sumus credentes in eum ? cur 
nobis es perinquietus et semper infestus, praebens 
te. persecutorem violentum, sub pacis vero titolo 
liostem subdolum ? Doleo quod tanta tibimet acqui- 
sjeris mala : lugeo te quod sis omni ex parte posi- 
tus sine spe vit» zterna. Coterum, licet tu non 
gladiis tantum scindas nosmet, sed et dentibus tuis 


Ὁ veluti honorificentiore, donabántur episcopi, qui di- 


gnitate, aut virtute, aut doctriua cz:eleros antecede- 
bant. Vide Bingham. de Orig. Eccles. tom. 1, lib. u, 
cap. 2, $ 8, hinc illud Luciferi dictum in lib. de mon 
parc. in. Deum  delinquentibus, quo Constantio [ex- 
probrat, quod ecclesiasticis negotiis, ac religionis 
controversiis sese immisceret : qui tamquam vere ad 
te omnis cura Ecclesie pertineat, sic sis sollicitus, etc. 
cuin homo is esset. Constantius, qui dogmatum ac 
leguin ecclesiasticarum peritiam jactaret, ut in lib. 
n proS. Athanasio idem Lucifer de illo scribit : qui 
le legis peritum vis videri ; et sub ejusdem libri initia; 
Credo nihil. sacrarum. te fugere scripturarum, | neque 
enim posses egregia nobis mandata dare nisi fuisses le- 
gis peritus; quod ironice dictum ; et in lib. de non 
parc. in Deum delinquent. de quo, id est, Jesu Chri- 
slo , libros scriptos dedisti : hzc autem »b Aria- 
nis episcopis imperatoris nomine edebautur in vul- 
gus. 


40355 


MORIENDUM ESSE PRO DE! FILIO LIBER. 


1054 


sis mandens, tamen, tuam rabiem quod a Deo pro- A abstuleris a nobis, presumamus magis posse con- 


tecti superaturi sumus, certum tene ; nec in eo nos 
despicere digneris, quod videas corpora nostra fra- 
gilia ; quod est enim potissimum, sapientix * recti 
ac muniti valemus, habentes ornatus ac munimenta 
in cordibus, ac sensibus nostris. Unde nunc nos or- 
natos videmus? unde munitos ac tutos esse senti- 
mus ? unde nos sapientes cognoscimus ? nisi quia et 
blasphemiam tuam vitemus, et mortalia corpora no- 
Stra tuo ensi gratanter propter Dei Filium tradamus, 
Scientes quod, cum terrenum nostrum domicilium 
interficere valueris, celeste, quod habeamus, quia 
interficere non possis. Idcirco etenim bona nobis, 
malaque proposita esse novimus, ut vis omnis pru- 
dentie nostre in discernendis bonis malisque ver- 


ferri, et quidem propter temporariam :ternam, 
propter fragilem et caducam incorruptibilem et per- 
petuam. Non sufficere tibi censes confitentes se Chri- 
Stianos tantum gladio esse plectendos, nisi omnia. 
genera suppliciorum eorum inflixeris corporibus. 
Nihil interest quogenere mortis nos punire digneris, 
dum per hec ad vitam perfruendam aduittamur 
eternam, dum per hec tua mortiflcetur rabies, nos 
contra vivilicemur. Si enim miserum putas, quod 
malim quovis crudeli supplicio pro Dei interfici Fi- 
lio, ut omittam eternam beatorum martyrum glo- 
riam, quocumque genere esse moriendum scio. Dabo 
denique tibi multos, qui in lectulis crudelius pereant, 
quos interior aliqua suppuratio inflavit, et nervo. 


saretur. Quid stultius nisi temet vere Deum negare? B rum secum luctantium dolore contraxit. Interest ex 


quid sapientius, quam nefandum tuum calcare ca- 
put et Deo propter hoc placere factum ? Hinc est 
quod perspicis omnibus nostris viribus nos stare pa- 
ratos in agone justitiz, fide integra, virtute devota, 
mente incorrupta ad aciem stare, qux per te in- 
dicta est, divini ^ milites interritos. Fortiter etiam 
portatur a nobis scutum fidei, unde et protegente 
Deo quidquid manibus tuis diabolus jaculatur, ex- 
stinguitur, quia calciati sunt nostri evangelico ma- 
gisterio , et armali pedes calcaribus. Tu licet sis 
augustus, et * in te obteritur rugiens in nostram in- 
sontiun) necem serpens ; siquidem mordere et sup- 
plantare per te carnificem suum non przvaleat: 
premi etenim nos per te vult Deus, non utique ad 
hoc, ut fidem iterque deseramus patriarcharum, 
apostolorum ac martyrum, sed ut coacti a te uni- 
cum negare Filium Dei mortem eliam subire non 
rTecusemus. Non sumus ut tu adeo stulti ac perversi, 
ut malimus salutaria excutere, mortalia vero susci- 
pere ; non sumus prxsidium coelestis medicina fu- 
gientes. Prospicimus, 4 quod enim licet ferro medi- 
cus secet, cauterio urat, sinapis incendio ad omnem 
dolorem egrum deducat, tamen nec secari, inuri, 
exedi, morderique esse inimicum : quippe quod id- 
circo bonum sit, quia dolores inutiles auferat per 
adhibitos salutis causa dolores.Vult nos Deus mor- 
tem morte dissolvere, tormentis temporariis :terna 
cruciamenta disculere, supplicia futura perpetua 
tuis suppliciis evacuare ; hi videlicet, qui, cum vitam 


ἃ Forte sapientia. u 
b Vel aliquid deest, vel legendum Dei nilites. 


e Tamen in te obteritur. Galland. qui editionem Ti-- 


lianam ita. exhibet, et in. obteritur, cum recte in ea 
legatur, et in te obteritur. - 

4 Lucifer hac in loco, uti monet Cotelerius in not. 
subjecta lib. n Con-tit. Apost. cap. 4, imitatur Ter- 
tullianum in Scorpiaco cap. 5, cujus hzc verba sunt: 
Est plune quasi scvitia medicine, de scalpello, deque 
cauterio, de sinapis incendio : non tamen secari, et inuri, 
el exlendi (al. exedi, morderique) idcirco malum quia 
dolores u'iles affert. . 

ὁ Dictio barbara, pro forma quadam instrumenti, 
quod vi ducebatur. Unde etiam apud nos illud quo 
θα! κα tenduntur, vocatur bendage. Til. et 18 Cerda. 
Contra seniit. Cangius in Gloss. qui aliam Gallicze 
vocis benduge signilicationem esse contendit : putat 


PATROL. XIII. 


C 


qua causa, non ex quo pendeam stipite. Quid dicis, 
rex stultissime ? inique in ista supplicia, in hujus- 
modi penam mittor a te, an juste ? si inique, tua fi- 
gentis erit crux, non mea quem fixeris : si juste, 
culpa mea me criminis mei, non poena tua torquere 
incipiel. Caeterum quautum ad exitum nihil interest, 
clavo per te an lancea moriar, restrictis post terga 
manibus an porrectis sparsisque ; utrum pronum, 
incurvum, an rectum et editum, nihil refert utrum 
quiescentem me in lectulo occidas, an cervicem mihi 
stanti incidas gladio, an securi caput auferas, an ad 
palum me, an ad crucem alliges, igne torreas, an vi- 
vum humo condas, saxo prxcipites, an in maria 
mergas , labandagine * magnis viribus conatus uno 
vastissimo ictu longe a me meum caput excutias, an 
omni subtilitate subtilior sagitta diutissime flgens in 
meo corpore ludas ; centum millia licet formas pce- 
narum crudelitas tua faciat, ex his omnibus ad me 
sola per istam mortem illatam a te perveniet immor- 
talitas. Non possum nisi gaudere cum talia ingesse- 
ris, quandoquidem per hc supplicia sciens sim, 
quod possit omne finiri supplicium. Nam et illa, quie 
extrinsecus sunt, et accidere posse per tuam ἴ 5:Ὁ - 
vitiam arbitror, nihil judico ad me pertinere ; ali- 
tesne an canes meum corpus lanient, hzreant cor- 
pori meo; fere luminibus illis crudelibus te exspe- 
ctante δ insiliant ; jacens humi unguibus, dentibus ad 
ossa usque redigar, cum post liec omnia Deo salvus 
sim. Cum enim corpus meum talibus actis ferina 


D vero legendum an a pendigine, id est, a reliquo cor- 


pore ; est enim pendigo idem quod πῆγμα compago : 
ita ut bifariam hic sumi possit. id vocabuli, vel pro 
machina lignea, seu tabulato, quod πῆγμα etiam. Greci 
vocant, a quo capul longius excutia'ur ; vel pro. ipsa 
reliqui corporis compactione, a qua caput evellatur. 
Ego quidem labandaginis vocem retinendam puto, 
qu:e machina nomen sit capiti violenter alscindendo 
aptissimze, cujusque u-us nohis ignolus: nec. con- 
temnenda. fortasse conjectura, qua. quis «uspicetur, 
nomen fioc a loco e-se de-uniptum, ubi primum liic 
machina iuventa fuit, nempe Alobande, qux nrbs 
est Carie, unde Alcbandi , et Alubandenses. populi 
apud Strabonem et Plinium, qui cannabim Alaban- 
densem laudat lib. xix Hist. Nat. c. 9 

f Cum Til. et Latin. Ante perpe'uam. 

€ Spectante. Latin. 

33 


4055 AD LUECIFERUM EPISCOPUM CALARITANUM 109 


immanitatis Ur» viribus consumpseris, reficiet atque 
reparabit rerum conditor, et quidem. ex corrupto 
in mternam incorsmuptiblitatem. Tibi vero injestis- 
simo persecutori nostro venturum sine fine. suppli- 
cium scire debes ; nee (c putes impune laturum, qui 
nomen unici Dei filii vestigiis Luis subjieiendum cem- 
sueris, impie nefarieque caleandum. Beati apostoli 
vox est: Quod nonsint cor.digne passiones hujws tem- 
poris ad. superventuram * gloriam (Rom., vm, 28), 
quam videlicet sumus possessuri, si per te interfici 
quam negare Dei elegerimus Filium. Qu: revelatio 
ac claritas cum super omnes nos eredeutes fulserit, 
famuli ejus futuri ^ beati semper in ejus eollocati 
reguo ; ἰὰ contra, si durandum censueris in tua per- 
lidia , futurus in tenebris exterioribus, descrtor 
quippe militi: atque expugnator veritatis, volunta- 
tem qui feceris diaboli, unde necosse sib te, nisi 
temet ab ejus extraxeris laqueis, cum ipso inexstin- 
guibili igne torqueri, sicut scriptua est. Ic dici- 
mus non * quidquam ex uobis : de vobis enim pre- 
varicatoribus, de vobis blasphemis, unicum Dei Fi- 
lium verum illum esse Filium negantibus, et de 
omnibus in eum crelere detreciantibus ,. legimus 
apud sanctissimum prophetam positum : Vermis eo- 
rum non morielur, et ignis corum mon ex.tinguelur 
(Is. uxvi, 24) : futurus semper. tu, si in lac man- 
seris amentia, in inextricabiles tenebras. UL enim 
qui Dei confitemur Filium immortalitatis conse- 
cuti pr::mia perenni luce potiemur, sic te ejus ne- 
gatlorem necesse esl ad o€casum el teuchras deferri 
zteruas ; deduceris ἃ illam quam tenes viatn, non, ut 
Ariani tibi mentiuntur, ad colum, sed. àd * visam 
mundi arcem , ad levam malorum, et ad impia tar- 
fara ; est f euim refugz illius, cujus omnem volun- 
tatein tu satelles illius implere repereris ; est, inquam, 
illius serpentis, qui te ab itinere vertit caelesti ad 
hanc tenendam. injustitiae viam. Haec est. illa lata et 
spatiosa , quam uarrat Dominus iu Evangelio dicens : 
Quam δ lata et spatiosa cst via qug ducit. ad interitum 
(Mauh., vi, 35)! Si itaque Ubi consulere nolueris, 
te esse inter illos dubitari non potest, quos beatus 
Joannes percutit dicens: Jam autem securis ^ ad radi- 
cem arborum posila est :si ! quis non [eceritbonum [ruc- 
tum, excidetur, et in igncin mittetur (Luc., n, 9). Tu 
ergo et omnes coamparlicipes tui, quonjam estis ama - 
rissimx arbores fruetus portantes mortis , quippe 
peccautes in Deum , uisi ad caeleste feceritis iter 
transitum, excidemiui, el i prxcipitati venietis dicto 
citius io altitudinem profundam, uude visurus sine 
dubio tu cos quos nunc injuste persequeris , ut tunc 

ἃ Cum Cypr. pluribus in locis. Vers. Ant. futu- 
ram. Vide supra pag. 245, nota ὅ (Aic. col. 1015, 
not. d), ubi quiedam variant in hoc ipso textu. 

b Futuri sumus. 

c Neguaquam. Latin. 

€ Deducique per illam, etc. Id. Deduceris enim pcr 
illam, eic. Galland. Vel illa via. 

* Ad invisam mundi arcem. Galland. 1d. est imnitis- 
simum inferorum locum. 

f [d est, est cnim via. 

6 Cum Ms, Clarom. apud Sabat. Vers. Ant. quia, οἱ 


A ille vidit dives Lazarum m sint Abratim , Isaac et 
Jacob, amicorum Dei, et omnium prophetarum, apo- 
stolorum ac martyrum. Non eris, Constamti, illa eva. 
suras supplicia , nisi primo in loco unicum Pei Fi- 
lium verum esse Dei Filiam ercdideris ; deinde et 
crebro dietum est, quod semper com Patre regnave- 
rit, ac sit regnans, hoe est sinc initio ac fine , con- 
fessus fueris, atque te ad catholicam ecclesiam de 
nefaudo Arianorum coetu transtuleris , de morte sci- 
licet ad vitam, ot confessus fueris, ut nos confite- 
mur cattolici, Patrem et Filium et Spiritum sanctom 
perfectam esse trinitatem, et unam liabere deitatem. 
Sic odis Christianos , et omnibus persequeris modis, 
tamquam possit malevolentia tea. eos vincere, qui 
durum asperumque iter ingressi, contemptui licet, de- 

B risui , odioque apud te siut, tamen in omnt tita prz- 
$cnli pauperes, humiles, ignobiles, sulsjecti injuriis 
tuis esse velint, credentes , omnia , qve amara esse 
noscuntur, propter Deum perfereutes, sc venturos ad 
eximia przemia illa, qu:e apostolas narrat corsequenda, 
illa, qux nec oculus vidit, nec aurisandivit, nec k in cor 
hominis ascend&, que prarparavit Dominus diligentibus 
se (Cor. πε, 9). Igitur, quia illa difigentibus se reprz- 
sentabit Deus, diligentes Deum eem tibi displicemus, 
cum pleetimur a te, Deo. nos plicere przesumimus. 
Neque enim potest aliquam auctoritatem habere te 
funesta sententia ad nos in :ternum puniendos, cum 
qui. dampas damnandus sis , et quidem ad hoc ut ta 
perpetuas luas poenas. Caeterum: nos , quos torquens 
lanias, iuterficis, icterna suscrpient gaudia, inzens 

C habebit οὐ iminensa felicitas, perpetuaque aecipret 
beatitudo. Nobis igitur scias magis datam divinitas 
potestuen, ut te, dum demnare n68 putas, dwunc- 
mus, duin. puniro nos posse pr:iesumis , te Constan- 
tium βαρύ σου puniamue. Siquidem Hle , πον 
negas, dare nobis episcopis suis fait digmatus aucto- 
ritatem, ul quecumque Hgaverimus in terris, Sint 
ligata et in 60 8. Sustinemus propter Meum tempo- 
ralia mala , ut possimue conscqui zzterma bona; fu- 
gimus temporalia , qu:e a. te. velati bona. offeruntur 
nobis, propterea quod illa bona tua :eterna mah 
subsequantur. ldcirco presenta quo» petias nobis 
noeibilia delegimus sustinere, ut, illustris confessio 
dum perseveras in nobis, :eterna et immortelia eon- 
sequi mereamur bona, sicut et tu eam eis , qui te 

D metuentes voluntati tu inveniuntur paruisse, et 
inandata deseruisse Dei , quoniam quidem pr:esentia 
magis bona fuerint eligere dignati, et futura contem- 
nere, iminortalia sis incasurus inala. Desiderabilia 
! enim super aurum et. lapidem pretiosum multum , et 
ad perditionem. Vide n. 6, p. 122 (hic col. 888, not. o). 

! Et securis ad. radices. Vers. Ant. Lucifer cum 
Ms. Cautabrig. Gixec. πρὸς τὴν ῥίζαν. 


! Omnis autem arbor non faciens, Vers. Ant. 

j Cum Latiu. Autea ut. 

X Vers Ant. Et in cor hominis non ascendit, qua pra- 
paravit Deus diligentibus eum. Cyp. ep. 56, cum Lu- 
Cil. nec incor hominis ascendit. 

! ]d est mandata Dei. Vers. Ant. Nam.et servus.... 


in custod. ea. Sabatierius in Lucifero habet, in cua e- 
diendis illis. | 


40577 


'ATRANASII EPISTOLAE. DU. 


dulciora super mel οἰ (avum. Etenius servus (eus custo ἃς omnee qui timent Dominum, qui ambwient in viis eje : 


dit ea, in custodiendo illa retributio multa (Paul. xvn, 
11). Novimus hane vilam, quam magnopere auferre 
laboras, eese brevissimam ; Bevimus el bona istius 
vix οἱ mala esse brevia, illius vero vita stee- 
na hoga, qu:& consequi sumus desideranées , quod 
sempiterna Sint ; uo vimus enim qued pro bonis bis 
brevibus, «uibus tu delectaris ac frueris, mala sint^ 
seterna successura tibi, et nobis Christianis, ques 
despieis , quosque omnibus virtuiibus imperii tui la 
niando noy. desistis, quod sipt pro hie imalis brevibus 
bona zterpa smecessura. Hxc ita se habere logisti 
in exxv psalo.: Maguificavt Dominas facene cum 
Wlis (Psaj. cxxv, 2). Et infra. : Qui seminam. in laerg- 
mis, in gaudio meten. Euntes ibana, et flebant, mittentes 


labores fructum ἃ tworsum manducabés; beatus es , ei 
bene tibi erit (Psal. cxxvni, t). Erit prefecto in seternum 
bene eis, qui non negaverwnt Des Fifium, qui labore 
sonctze eenfessienis sme potientar : eontra Hbi, si jn 
hae amentia, quz vivis nune , semper eensueris ma- 
nemdusm, erit male porpeweo, Hie perempiene qwe 
nunc percipit Scarioh Jwdus : (wee to. visur? nos 
supplicem, et tamen omnie lawentatio penitentie 
tue futura inefficax, quopiam. quidem hic aut acqui- 
ratur vita perpetua aut mors. [Izc semper voluere 
corde nostro ὁ: hac diebus ac mnüctibus cogitare 
scire (e volumus, tua supplicii perpetud, et praemia 
ae merita Dei servorum -lerme, quid megamsi Abi 
perseeutori nominis sui eomméiwetos ad pormeny 


semina aua, ueniewles aulem. veniens in b. ezezltatione gy quid: autem. e contrario eonfitentiins polliceator ad 


portantes manipulos suos (15. δ). Et in exxvu o : Beaté 


^ Sint cum Latin. pro in. 

b Grac. ἐν ἀγαλλιάσει. Verg. Ant. ir eosultationem. 

* Hic Psalmus est numeno oetavus ac vicesimue 
Supra centesimum apud llebrzos; ia veteri, ac nova 
versione latina septimus supra centesimum ac vice- 
simum. 

d Manuum tuarum. kotiu. ex Vulgsta. Scptnag. τοὺς 
πόνους τῶν γαρπῶν σου. Symmachus, χόπον χειρῶν 
σου, laboremmanuum tarum; ut perspicuum sit etian) 
Septuag. χαρποὺς non vocasse früctuum perceptionem, 


gloriam sempiternam. 


sed particulam manus. Scolion.: Οἱ o καρπὸν op τὴν ἐπι- 
καρπίαν ἐχάλεσαν, ἀλλὰ τὸ μόριον τῶν ἐρῶν. Quod 
etiam notavit S. Hierongrius ad Marcétfam- (epist. 
xxxv, al. cxnt, 8 5), quam. libri lotini hahesent fruc- 
tuum tuorum. Etiam 1 Beg. v, καρποὶ eadem. nplinne 
accipiuntur pro pariicula manus. Scholion refert ex 
Aquila χύπον ταοσῶν σου, laforem υοἰαγπῆν (warum. 
Galland. ex Nobil. in Grzco- Latina oditioge Septung. 
Sabatierius addit in. Lucifero quia ante manuduwcabis. 
e Legendum puto corda nostra. 


ATHANASIE AD EUCIFERUM 
EPISTOL/E DUE. 


EPISTOLA I. 


Domino dilectissimo fratri Lucifero episcopo et confes- 
sori ^ Athanasius in Domino salutem. 


Dco favente corpore valentes misimus. etiam nuuc 
b charissimum.nostcum Euwchetem diaconem, ut tue 
quoqiie. neligipsa sanctitas, quoi est nobis optandunr 
et desiderabile, de tua incolümilate tuorumque om- 
nium certiores nos effieere dignetur. Vobis namque 
confessoribus 86 servis Dei viventibus credimus sta- 
tum catholic ecclesix renovari, et, quod horetici 
conscindere tentaverunt, lioc Dominum nostrum Je- 
sui Christum per vos.ad: integrum restituere. Quam- 
quam enin precursores antichristi per potentiam 
hujus mundi omnia egerint, uL exetinguerent lucer- 


C terant, nunc antichristi nominantur. Quis ^ enim 


ΠΟ exeecrotar , qui eorum commumioriem tangquam 
maculam, ac virus angtüis nón fügiat? Otnnis ubique 
ecclesia luget, omnis civitas gemit, senes episcopi 
im eusilio laborant, et νοι οί: diseimulont, qui, dum 
negant Gliristum:, publicanos se effecerunt; sedentes 
4 in eccleeiis, et exigentes. vectigalia. O. noyum ge- 
nus bominum, et perseoutionis, quod- adinvenit dia- 
bolus, ut ipsi ministris au. ralefaeiendem; et his 
* tinta crudelitate uteretur 1 Sed' et. si' hiec tanta 
agunt, eL superbias f ot blasphemiwe extende- 
runt, confessio tomen, et relipio, et sapientia. vestra 
non modicum, sed máximum solatium et magna 
8. consolatio est fraternitati. Pervenit énip» ad nos 
scripsisse ἃ sanctitatem tuam Augueto-Conetantio, ct 


nam veritatis, tamen divinitas per vestram.oonfessio- D magis magisque miramurs'quia in medio tamquam 


nem: clariorem ejus lacem ostendit, ut neininem la- 
tere possit eorum fallacia. Antehac vel simulare po-. 


* Quo nomine ij donabantur,, qui pro, Chrietà fide 
aut tormenta, aut exsiljia periulerant. 

b Hinc intelligas non primum inter hos sanctos 
fuisse lioc litterarum commercium. Papebre, 

c Quis enim cos non exsecretur ? quis, ew. Md, 

4 Sedcntes in ecclesia, et, exigentes Ari bula, ld. 

* Et fri.... uterentur. Id. Nec recte : his exhibeut 
Tiliauz correctiones ; unde gravior sensus, et acrior ; 


scorpionum: habitans., animi tamen: libertate uteris, 
ut vel monendo, vel doeendo, vel-emendendo ernentes 


nimirum, ut idem diabolus ipsis. id.ost Arianis , "mi- 
nistris ad  malefaciendum , 6ὲ his: tanto: orudelitate, 
hoc est (am. crudelibus, weretun. 

t Et superbias omittib Papeln. 

€ Magna. Ml omitt. 

h Quierit de libris. omnibus, quos adiGonsiantium 
Lucifer scripsit, omnesque ad» bic antsium, misit, ut 
liquet ex epistola sequenti. 


(019 AD LUCIFERUM EPISC. CALARITANUM 104 
^ ad lumen 5 veritatis adducas. Rogo igitur, rogant A men malignum, filii sine lege. Unde sine lege " 3 Quippe 


mecum etiam omnes confessores , ut digneris nobis 
exemplum destinare, ut non tantum auditu, sed 
eliam ex litteris perspicere possint omnes anim: 
tux virtutem, (ideique fiduciam οἱ libertatem. Salu- 
taut sanctitatem tuam qui mecum sunt; saluto om- 
nes qui tecum sunt. Divinitas te incolumem, vegetum, 
memoremque nostri semper tueatur, domine dilec- 
tissime ac vere homo Dei. 


EPISTOLA il. 


Domino * gloriosissimo ac merito desiderantissimo coe- 
piscopo Lucifero Athanasius in Domino salutem. 


Et si credo pervenisse etiam ad sanctitatem tuam 
de persecutione, quam etiam nuuc adversus frater- 
nitatem 4 facere conati suut inimici Christi, quzeren- 
tes sanguinem nostrum, possunt tamen eliam charis- 
simi nostri referre religioni tuze : in tantum enim 
rabiem suam per milites extendere ausi sunt, ut non 
solum civitatis clericos effugareut, sed etiam ad ere- 
mitas ὁ exirent, et funestas suas manus adversus 
μονάξοντας f immitterent. Inde factum est ut € etiam 
ego me longius abducerem, ne etiam qui nos susce- 
perunt, negotium ab eisdem paterentür. Cui ^ ete- 
nim parcent Ariani, qui nec animis suis peperce- 
runt ? Quando autem possunt recedere a suis nefandis 
actibus, dum permanent uegando Dominum : Chris- 
tum, unicum Filium Dei ? liec estradix eorum pravita- 
tis, hoc suo arenoso 1 fundamento zdificant perver- 
sas suas vias, sicut scriptum invenimus in tertio deci- 


quia dereliquistis Dominum (1sa. 1, 4). lude beaüssi- 
mus Paulus cum cepisset non tantum credere in 
Filium Dei, verum etiam przdicare deitatem ipsius, 
scribebat ^: In P nullo mihi mali conscius sum (1 
Cor., v, 4). Ita juxta vestram confessionem etiam nos 
optamus tenentes apostolicam traditionem vivere 
juxta divinz legis mandata, ut possimus vobiscum ἰ8- 
veniri in choro illo, in quo nunc exsultant patriar- 
chz , propheta , apostoli , ac martyres. Licet igitur 
Ariana insania cum extranea polentia ita se movebat, 
ul non liceret nec fratres, quantum illi szeviebant, li- 
bere aerem videre, tamen juxta orationes tuas Deo 
favente, et si cum labore et periculo , videre potui 
[ratrem, qui solet tam necessaria quam epistolas tam 


B 93nctitatis tu:e quam aliorum destinare. Accepimus 


itaque epistolas et libros religiosissimze ac sapientis- 
sima: anim: tu2, in quibus perspeximus imaginem 
apostolicam, fiduciam propheticam, magisterium ve- 
ritatis, doctrinam verz fidei, viam coelestem, mar- 
tyrii gloriam, triumphos adversus hxresem Arianam, 
traditionem integram patrum nostrorum, regulam 
rectam ecclesiastici ordinis. O 4 vere Lucifer, qui 
juxta nomen 7 lumen * veritatis ferens , posuisti stt- 
per candelabrum ut luceat * omnibus. Quis enim, 
exceptis Arianis, non pervidet ex " tua doctrina ve- 
ram quidem fidem, maculam autem Arianorum? 
Valde e! admirabiliter, ut est lumen a tenebris , ita 
separasti veritatem 8 calliditate et hypocrisi bzreti- 
corum, defendisti catholicam Ecclesiam, probasti 


mo psalmo : Dixit insipiens in corde suo : Non est Deus (, nihil csse, sed tantum phantasiam Arianorum verba, 


(Psal. xut, 1). Et mox sequitur : Corrupti sunt, et 
abominabiles facti sunt in k operibus suis (Ibid.). lude 
Judzi negantes Filium Dei digni fuerunt audire : 
Ve,lgens peccatrix, populus ; plenus " delictis , se- 


ἃ Sic Tilii editio, nec non Montfauconius opp. 
Athayas. tom. ], part. 2. pag. 965. Baronius autem 
ad annum 356, num. Lxxiv, errantem. Galland. 

b Lucem. Papebr. 

e Hauc epistolam exegimus ad exemplar, quod 
edidit Chiffletius inter notas ad Vigilium Tapsensem 
pagg. 109 seqq. ubi vir clarissimus hiec habet : 
Hanc epistolam quia in codicibus antiquis Cluniacensi, 
Parisiensi , Pictavensi , et Pontiniacensi junctam repe- 
rimus Vigilii Tapsensis Dialogo sub. nominc Athanasii 
contra Arium, e! quidem vulgatis ejus editionibus haud 
paulo emendatiorem , idcirco hic eam reddimus. Hzc 
ille. Galland. qui ex Chiffletio lianc inscriptionem 
epistolae praeposuit : Domino beatissimo ac merito glo- 
riosissimo, sancto Lucifero Episcopo Athanasius. lta 
vero illam prxefert et Codex Venetus , hisce soulum- 


modo Episcopo Lucifero e loco mutatis. Merito desi- — 


deratissimo. Papebr. 

4 Fraternitatem nostram. Chiffletuus. 

e Heremias. Cod. Ven. 'recie; nam paulo inferius 
μονάξοντας, id est monachos nominat , qui eremias in- 
colebant, scilicet eremos; ita et Chiffletius legit. 

f [ta et Codex Sangermaneusis apud Moutfauco- 
nium inter opera S. Athanasii; cum Sangermanensi 
convenit Codex Venetus, Μονάζοντας. Codex ltegius 
apud Montiauc. ibidem, Monachos. Chiffl. 

& Ut etiam me. Cod. Venet. 

b Cui etium parcerent Ariani , qui nec minis suis pe- 

ercerunt ? 1d. ubi minis mendose. 

i Christum Dominum. Id. 


docuisti calcandos esse frendores Y diabolicos. Quam 
bona eijocunda hortamenta tua ad martyrium, quam 
desideratissimam * ostendisti mortem esse pro Christo 
Filio Dei , quam futuri seculi et vitze caelestis amo- 


j Urenoso. ld. mendose. 

k In voluntatibus suis. Vers. Ant. 
chi ^ genii peccatrici, populo pleno delictis, etc. 

iffl. 

m Plenus peccatis, semen nequam, filii scelesti : reli- 
quistis Dominum. Vers. Ant. Grzca Septuag. inter- 
pretatio : Οὐαὲ, ἔθνος ἁμαρτωλὸν, λαὸς πλήρης ἁμαρτιῶν, 
σπέρμα πονηρὸν, viol ἄνομοι. 

" Unde sine lege? omittitur in Cod. Ven. 

ο Dixit. Chilfl. 

P Nihil mihi conscius sum. Vers. Ant. 

4 Hinc. forte. putetur latine ab. Athanasio scripta 
hxc epi-tola, cum alludat ad latinam vocem. Mont- 
fauconius. 

r Verba juxia nomen glossema sapere videntur. 
Galland. 

5 Lucem. Papebr. 

* Luceas. Cod. Ven. 

* Ez iua doctrina; quod veram quidem fidem, maca- 
lam autem. Arianorum valde εἰ admirabiliter, uw. est ἰα- 
nen a tencbris, ita separasti veritatem a calliditate , et 
a pravitate hereticorum , etc. Chiffl. Nobis tamen vi- 
detur hic locus ita interpungendus : Quig.... mom 
pervidet ex tua doctrina veram quidem. fidem , maculam 
autem Arianorum ? Valde, eic. lta etiam Papebrochius, 
qui valide pro valde legit. 

Y Ρια φάος. Chifü 

* Quam desiderantissime ostendisti moriendum esse 
pro Christo. Chiffl., Codd. Reg., Sangerm. et Ven. 


1041 


ATHANASII EPISTOLAE DUAE. 


1042 


rem manifestasti ! Videris esse verum * templum Sal- A metum temporalem ceciderunt ?, levare se tandem 


vatoris, qui in te habitans hac ipse b per te loquitur, 
ipse qui tantam gratiam prabuit sermonibus tuis, 
quippe qui ante eras apud omnes amabilis; nunc 
tamen tantus est amor affectionis tu: in animis om- 
nium collocatus ^, ut Heliam te temporibus nostris 
nominent : el non mirum ; si enim, qui Deo placere 
videntur, filii Dei nominantur, tanto magis 4 partici- 
pes prophetarum confessores, et maxime te appellare 
dignum est. Crede * mihi, Lucifer, non tusolus hzc 
locutus es, sed Spiritus sanctus tecum. Unde hzc 
tanta memoria Scripturarum, unde sensus et intel- 
lectus earumdem integer ? unde talis ordo sermonis 
compositus f? unde tanta hortamenta in viam ccles- 
tem ? unde fiducia contra diabolum et probationes 


possint, et reverti ad viam justitize, a qua seducti va- 
gantur, nescientes in qua fovea sint miseri. Specia- 
liter autem ego peto, si ^ aliquid minus a me dictum 
est, ignoscere digneris : a tanto enim fonte quod po- 
tuit imperitia 9 mea vix haurire valuit. De fratribus 
antem nostris sin minus potui videre eosdem, iterum 
ignoscas peto. Est enim ipsa veritas testis optasse 
me et desiderasse hoc impetrare, et tantum habuisse 
dolorem quod non potui : nam nec lacrym:e cessa- 
verunt ab oculis, nec gemitus ab animo , quia nee 
fratres permittimur P videre. Testis est autem Do- 
minus, quia nec parentes quos habeo potui videre, 
ex quo persequuntur nos. Quid enim non faciunt 
Ariani ? itinera observant, curas 4 agunt de proficis- 


adversus 5 hzxreticos, nisi Spiritus sanctus collocatus B centibus et exeuntibus de civitate, naves quzerunt, 


essel in te? Gaude igitur in eo te esse jam pervidensh, 
in quo eliam przxdecessores ! tui nunc sunt marty- 
res, hoc est in choro angelorum. Gaudemus etiam 
nos habentes et ὁ exemplum virtutis, et patientiae, 
et liigeriatis. Nam de his, qux scripsisti de nomine 
meo , erubesco aliquid proferre, ne videar adulator ; 
sed scio Κα et credo ipsum Dominum, qui sancto et 
religioso animo tuo revelavit omnem notitiam, reddi- 
turum tibi etiam pro hoc labore premium in regno 
celorum. Quia ergo talis eg, precatorem te esse pro 
nobis per ! orationes Dominum petimus, ut jam 
inspicere dignetur, ut est misericors , ecclesiam ca- 
tholicam, et eripiat omnes famulos suos de manibus 
persecutorum, quo etiam hi omnes, qui propter 


ἃ Vere. lid. 

^ ]psa. Cod. Sangerm. 

€ Conlocatus. Cod. Ven. 

4 Cum. Chiffl. Codd. Reg. Sangerm. et Ven. in 
quibus legitur quanto; antea particeps. Participes 

rophetarum, Con[essores. Baronius. Principem Pro- 
pheiarum , | Confessorum et Martyrum. te appellare, 
etc, Poncius apud Latinium. | 

* Credimus, quod non tw etc. Chiffl. 

€ Compositus est. Cod. Ven. Compositi. Papebr. 

€ Ádversum. Papebr. 

Β΄ Jam per fidem. Chiffl. 

! Precessores. 1d. et Codd. Reg. ac Sangerm.Pre- 
decessores tà martyres nunc sunt in choro. Ángelorum. 
Papebr. 

) Habentcs tc exemplum. lid. cum Papebr. et Cod. 
Ven. qui habet, virtutis, patientie, etc., absque con- 
junctiva particula et. 


lh —— ο΄ 


eremias ΤΣ gyrant, domos perturbant, concutiunt fra- 
tres, singulis negotia * concinnant : sed Deo gratias ; 
dum haec agunt, tanto magis et plus exsecrantur ab 
omnibus et cognoscuntur vere, ut dicit * sanctitas 
tua, mancipia esse antichristi ; et ipsi miseri, dum in 
odio habentur, durant in malignitate sua, donec 
morte avi sui Pharaonis et ipsi damnentur. Salutant 
religionem tuam qui mecum sunt ; dignare salutare 
qui tecum sunt. Divina Dei gratia incolumem te me- 
morem nosiri semper * beatum conservet, inerito 
homo Dei, famule Christi, particeps apostolorum, 
solatium fraternitatis, magister veritatis, et * in om- 
nibus desiderantissime. 


k Sed et scio, et, ete. Cod. Ven. 

1 Per orationes tuas ad Dominum. Galland. 

m Ezrciderunt. Baron. 

n Si minus. Cod. Ven. 

^ Mea, cum Chiftl., Codd. Reg., Sangerm. et Ven. 
Antea ea. 

P Permittimur,cum Til. Permittemur, Cod. Ven. An- 
tea permittimus. 

q Curam habent. Cod. Sangerm. 

r Eremitas. Chiffl. mendose. Eremos circuunt. 
Baron. 

* Negotia, cum Latin., Chiffl., Codd. Reg., Sangerm. 
et Ven. Áutea negotiis. 

* Dixit. Cod. Yen. 

" Semperque. Papebr. 

Y Sed in omnibus desiderántissime. ΟΠ. Desidera- 
tissime. Papebr. 


APPENDIX. 
DE PROFESSIONE FIDEI S. LUCIFERI EP. CALARITANI. 


i Vetustissimi hujus Fragmenti, quod hic subjici- D Quare cüm per litteras illins exemplum petissemus 


us, notitiam excepimus primo ex Diario Italico ce- 
leberrimi viri Bernardi Montfíauconii, qui illud a se 
visui Mediolani in Bibliotheca Ambrosiana testatur 
hisce verhis pag. 19: Codex octavi seculi Langobar- 
dicis litteris habet. quasdam Chrysostomi homilias : 
Excherii! Lugdunensis quedam : Confessionem Fidei 
Luciferi : item. Confessionem. Athanasii, qu& habetur 
infer spuria Vigilio attributa : item Fidem Ambrosii. 


a clarissimo viro Balthiassare Oltrocchio Ambrosianse 
Bibliothecz Przfecto, is perhumaniter ad nos illud 
transmisit, et quze ad dignoscendam codicis tates 
in quo Luciferi Fides descripta est, tum ad conji- 
ciendum genuinumne sit sancti Episcopi opus, ne- 
cessaria nobis erant, ultro communicavit. Codex ita- 
que e membranis constat, et rotundo ac minusculo 
charactere ltomano exaratus est, litterisque inter se- 


1015 


AD LUCIFERUM £PIGC. CALARITANUM 


se per singnias voces eonmexis; complectitur vere À cen; hoc antem recte convenit Deo Patri, «ui re 


mineras qa:ed&u opera D. Jeannais Chrysostomi, cui 
t2mep Divi Jitulus in codice non preponitur; partem 
libri BHerm:, qui Pastor inscriptus est; varia D. Eu- 
cherfi opuscula, tnm nonnullas Fídei Professiones : 
sunt autem ; Fides 8. Ambrosii Episcopi : ltem Fides 
Catholica : Fides S. Luciferi Episcopi : Fides que ex 
Niceno Concilio processit : Fides B. Athanasit ; qua 
omnino differt ἃ Symbolo, quod ejes nomine vulga- 
tem est, quamque inler spuria Vigilio attributa edi- 
tam esse affirmat Montfauconius ; luli demum ipsi, 
et prima cujusque opusculi linea minio depicta cst. 
Ex hisce conjicit Oltrocchius integrum codicem 
«nulto esse vetastiorem ille, ex quo Antonius Mura- 
lorius eruit Fidem Bachierii, εἰ Expositionem Fidei 
Catholice, sive Symbolum V enantii Fortunati ; easque 
edidit inter Anecdota, qux? ex Dibliotlieca Ambro- 
siana collegerat : et, si codex iste ante annos mille 
dicar 8 Muratorio exaratus, cautiorem &e prz illo 
proditetur Ojtroccbius, cuu existinet, codicem, unde 
Luciferi Fidem exscripsit, sexto saltem s:eculo esse 
tribaendam, licet vetustior videri dicique queat. 
DBieeentit igitur Oltrocchius a Montfauconio 24ue in 
ziaLe codicie, ac in forma litterarum definienda ; 
neque in alterutrius sententiam concedere ipsi pos- 
sumtns, quibus absentibus codicem ipsum intueri, ac 
diligenter inspicere non licet. Αἱ enim si codicis ve- 
tustatem solummodo spectamus, mon esset fortasse 
improbendum illorum judicium, qui censerent, hoc 
Luciferiang Fidei monumentum ἃ Lucifero ipso 
scriptmn jam antea, aut dietatum fuisse : verum nee 
paeca, nec levia énsuat in ipsa. Fidei Formula, qux 
nos ab bujusinodj opiniune amplectenda prohibeant. 

Etenim stylus ipse primum, et scriptionis forma 
plurimum dillert a Lnciferiana ; tum non alia Lucifer 
utitur Formula Fidei praeter Nicynom, quam in Jib. 
de non parcendo in Deum delinqueutibus. integroun 
protulit, cujusque initium repetit in libro, cui titu- 
lus, Moriendum esse pro Filio Dei : locutiones deinde, 
quas plerumque usurpat. disserens de divina Verbi 
natura, differunt sane ab iis, quas exhibet hie Por- 
mula Fidei, in qua ὁμοουσίου pritterea. vocibulum 
omissum est, licet ejusdem vis ac sensus possit ex 
ca deprehendi; cum tameu Lucifer ipse hanc vocer, 
ejusque sigiáficitionem aperte ingerat in suis libris, 
objiciatque Constantio. Erat enim vocabulum ὅμοου- 
σίου Certa Catholicis tessera ἢι οἵ, qnam nefas fuisset 
eo tempore in. Formulis Fidet, ev in libris omittere 
adversus Arianos descriptis. Et sane quo tandein 
tempore, quóve 1oco hanc Fidei Formulum Lucifer 
edidisset, mirum foret, doctissimum Episcopum qui 
omnes Ánanorum artes, astusque, et insidias probe 
callebat, quique tamdiu fortiter digstcavit, ut defen- 
deret Deum Filium esse Deo Patri ὁμοούσιον, id est 
Consiubsfantialem, in publico demum Fidei su testi- 
monio abstinuisse.ab eo vocabuto, quod unum ca- 
tiolicam doctrinam comprobabat ; multoque magis 
"iurandum, si ambiguas re vera voces, quas h:ec 


vera principium esl generans Filium, nou item ilimd, 
cum id, quod est effici, Filio Deci opponatur : de que 
adversus Culvinianos disputat idem Petavius in 
fib. vr, eap. 14, ubi monct futilen ecce hanc vocum 
Φί syllabarum aucupationem, que haud simpler iamen 
ac mediocre tendit ad malum (ait Basilius de his ipsis 
voculis agens in lib. de Spir. Sanct. cap. 29), sed pro- 
fandum habet, et obtectum adversus pietatem consilrum. 
llinc licet participium factum ad hsec pesteriera mon 
ad ἐδ soluminodo referretur, suspectze 1ameno bz 
voces essent, nec probandi, przsertim in publica 
Cathiolice fidei testificatione : quod etiam monsit 
Synodiea Epistola Coneilüi Alexamwdrini, ew Lucifer 
xpse adscripsiL. Praierea Filius dicuur inpreprie 
sine. inilio, cujus divin: generationis principium 
P.ter est : sed quadam scribendi, loquendive ratione 
minus antiquis usitata, sine imitio esse ilem significat 
2€ eternum essc ; eLideo ἄνοαρχος dieitur Filius, quia 
ilernus, et :eterna esf ejus gererstio; de quo fuse 
disputat Petavius in lib. v, cap. 5. Usus quidem et La- 
eifer est hac dietione sine initio in lib. Moriendam esse 
pro Filio Dei; sed illam direete opponit Arianorum 
errori, qui Filio iuitium tribuebagk. quia facts el erca- 
(us a Patre ab iisdem dicebatur. Iaxc verlia vero non 
ad τὸ dbi subsunt interpretationi : Patcr enim ed 
se generat Filium, si in Filio, quv σχετικὰ et rüfativa 
Sunt, considereutur, nt Verbum cesse, et imegiuem 
Patris, et ipsa Filii notio; Filius autem ad Patrem 
non est, si de iis sit sermo, 41: absolute et. sccun- 
dum substantie de Filio Dei enantiantur; Filius 
quippe et Deus est absolute, et bonus, et ss- 
piens, etc., el in. hauc sententiam plura inquirit et 
explicat laudatus Petavius ad scasum Augustini in 
lib. iv, cap. 10, et lib. vi, cap. 9, num. 8s. Fidei 
hujusee &sucior hec verba fortasse adbibaH, ui 
Arianorum errori adversaretur, qni Filium Verbuu 
quoddam esse Patris instrumentum aiebant, quo ad 
res Cxteras condendas usus fuerst : et &ipiam adeo 


C opinionem secuti sunt in. primis uterque Eusebius 


Nicomediensis et C:esareensis, teste Petavio tib. ui, 
cap. 9, unum. 16, et cap. 7, num. 7; binc docaeruut 
Patreu fecisse sibi Filium, sibique subjectem, atque 
fstrumentalem. administrum : ideoque obsenra qui- 
dew vocuin significatione profitettir. 67e Forinuta 
Fidei, Patrem habere filium wonad se (actum : cajus 
tamen locutionis ed se usum vix ceo tempore, que 
Lucifer vixit, inductum reperies, idenrque videtur 
Augustini primum ;etate sumi ceeptas, et tn varios 
postea sensus, variosque significationes a Theologis 
pertrahi. Hasc propterea auim2dvertens quis sibi 
facile persuadeat, Luciferum potuisse Fiden suam 
adeo ambiguis, et obscuris dictionibus publice testari? 
Adde his, plura de Spiritu sancto in hac formula 
Fidei catholice quidem dici, quam in ezeteris, quse 
per ea Luciferi tempora sive a Catholicis, sive ab 
haereticis edebantur; et, licet ipsi Ariani impie ser- 
tirent de divinitate Spiritus sancti, attanien ante 


Formulg coninet adbibuissel, cum ab iis iu re p Macedonianam heresim veque Concilia, neque P'a- 


tauti momenti tum inaxime cavendum fuerit, illisque 
vix comperimus Luciferum usum fuisse. IHujusmodi 
itaque liec. est locutio, qua Pater (etur habere 
Filium factum de se sine initio, non ed se : $vnodus 
enim Niczna verbum facere rejiciendum esse decre- 
vit 8 4hyius Filii generadouc, quem genitum esse, 
non facium, perspicue docuit; et ipse hujusce Fidei 
scriptor sibimet quodammodo non coligret, cum 
subdit paulo inferius Filium genitum esse, non 
faotum. Quamvis autem ex. adjunctis vocibue de se, 
Οἱ sine initio, C»9holieus locutionis sensus deproimi 
«queat, imprudens pmrfecte est hujus verbi usus, 
εν in sacris libris quaedeque legitur, ubi de Filio 

i est serio, sed lumanse ejus nature attribui do- 
cent Patres adversus Arianorum calumnios, ut dis- 
serit Peiavius ἐπ Jib. er.de Trinit. cap. 5. Neque am- 
'biguitste caret altera locutio de ee, qu:e οἱ efficiens 
principiwm significare potest, et gensrans, ac produ- 


tres uberioribus verbis, atque sententiis quidquam 
de illa definierunt, quippe tunc de ea re neminatim 
questio contmola non fuerat, inquit Petavius in lib. n, 
€ap. 6, tum. $. Post damnatum vero Macedouii er- 
rorem a Constantinopolitano Concilio anni 581, οἱ 
£larigs et copiosius disserere ceeptum est de Spiritus 
sancti natura, ezque phrases passim adhiberi, quas 
Tiec Formula prxfert ; sj tamen Concilium Alexandri- 
num excipias celebratum an. 562, cujus Episto!a Svn- 
0dica scripta ad AntGochenos nominatim decrevit Spüi- 
tum sanclum Deum habendum osse, eumque non crea- 
turam esse, neque alienum α Patris et Félti substantia ; 
“πὶ Petavius mnuit in lib. 1, 639. (4, sun. 48. Kuic 
autem Concilio, illiusque decretis Lucifer ipse asseu- 
-&u6 e8l; uL in ejus vita ὃ 7, comprobatum es ; cums- 
que Putres Alexandrini huc praeterea ex Sardiceusi 
Synodo eoutfirmatum voluerint, ne quis aliam profes- 
sionem Fidei, preter Nicienam, scriberet, aut uspiam 


1045 


APPENDIX. 


4046 


ederet, sane ρογϑιιβάθρο aobismet nequimus, eilis- À sue ἐδείοης : cujus quidem sententie aeccméimur. 
simum adeo sanctiseimumque decretum, quod ipse Causam vere, cur Faustinus libellum «ewe fidei 


prohaverat, ab eodem Lucifero neglectum violatum- 
que fuisse. Neque diffitemur sane, Luciferum in suis 
quandoque libris de Spiritu sancto e»se locutum, et 

rianorum impietatem bac quoque in parte acriter 
oppugnasse, dissimilibus tamen et locutionibus, et 
verbis, quam i» hac Fermula proferantur, uii ex 
praefatione aostra facile liquet. Denique hoc etiam 
argumentum adjungimus, ex quo probetur Formulam 
hanc Lucilero auctori non esse tribuendam ; nimi- 
rum «uod tempus constitui TcC4e nequeat, quo. is 
debuerit Fidem &uam publico, scriptoque testimenio 
comprobare : ctenjim in. Cercilio Mediolanensi, cui 
Legatus interfuit Liberii Popüficis, Nicaenum unice 
Fidei Formulam professus est coram Constantio 
lnperatore, οἱ in lib. Moriendum esse pro Filio Dei 
ipse testatur hisee verbis: Nos legati aseeverabamue 
in (uo palato, εἰ firmaudo non desumus, semper sic 
[wisse, el esse creduum a Clrristianis, sicuti apud. Ni- 
ceam contra haresim tuam Arianam, et omnes errores 
videlur esse sacra [ides conseripta : eamdemque Fidem 
toto exsilii sui tempore scriptis palam libris, iisdem 
Nicenue formule verbis testatus est. Post reditum 
vero.ah exsilio cum ad componenda Anticchena 
Ecclesia οἱ Casareensis provincias dissidia, quie de 
Episgpporum suorum electione fuerant exorize, 4otus 
incubuisset, ad suam Ecciesiam iu Sardiniam rediit, 
ubi qui causa illi obvenerit, eur novam Fidei For- 
mulas conderet, et evulgaret, cur a Niemna diver- 
sam, cur aliqua eui. parte ambiguam et obscuram, 
nec divinari cuiquam liceat, nec tuto proferre. Hxc 
nobis argumen!a &uulL, quibas jure putemus, alium a 
Lucifero fuisse Formule hujusce auctorem. 

Sed omnis de ipso suctere ambiguitas sublata no- 
bis est, cum ipsissimam [lere Fidei formulam jam 
ante a Paschaeio Quesnello editam vidimus in tomo 32 
Operum D. Leonis PP. in Codice Canontmn eccle- 
siastieorum, etc., exp. 58, et Veuctis typis iterum 
vulgatam iu toino ὃ Operum eorumdem pag. 278, 
(1: ἃ Ballerinie Fratribus docto equidem, et erudito 
labure adversus Quesneli errores illustrata fuerunt. 
Nomen hac prafert in. (tulo. Funstini Presbyteri, 
eadeinque est, qux à Mabillonio Breve Fidei inscri- 
bitur ex Ms. Augiensi, ut Ballerinii testuntur ; idem- 
quc, ut aututmamus, codex Augicusis est, quem Ma- 
billonius in [tinere Gerinanico indicat ἃ se visum 
Augie ; Liber iu majori folio insiguis, in quo hiaben- 
(ur omnes Patrum expositiones iu Orationem Domini- 
can, aique etium varie l'idei Confessiones. Ms. Oxo- 
nieuse, ex quo Quesnellu» edidit Codicem Canonum, 
eic, huuc Utulum exhibet: f'austini Presbyteri J'ides 
missa Theodosio d mperatori ; aliud Tiuauense: Jtem 
Faustini Presbyteri con[essio ver& fidei, quam pra(a- 
εἰς scribi el transmit jussit. Theodosius ἐ mperator : 
corrigit Quesuellus in. dissert. 14, num. 6, quam a 
pre[(atis, etc , conjiciens jussu Theodosii descriptam 
fnisse a Faustino fidem hane, et ἃ Theodosio ad 
Damasum | missaimn, sciiniis Sedis Apustolicw posimo- 
dum inserendam : unde in Codicem Romanum iranslata 
[uis sed Quesnelli opinione; rejiciunt Bsllerinii in 
afa. 2d &ovam bujusce Codicis editionem, quem 
existimant. neque in Jtalia, neque loma, sed iu 
Galia elaboratum fuisse; et ex ims. Viudobouensi 
ejusdem Codicis hunc titulum afferunm : Atem Faustini 
Presbyteri confessio vera fidei, quam Presbyter scribit 
sibi. trunsmitti jussit. Theodosius. Imperator ;. noiant 
Ballerinii, scripsit, et sibi, etc. 

Tres igitur codices vetustissimi Fidem hanc Faustino 
wibuunt; Faustinus autem alius non occurrit, uti ani- 
madvertit Quesnelius in. Dissert, laudata, qui. fuerit 
auctor hujus libelli, preter Faustinum illum Lucife- 
riauum Presbyterum, qui cum ad Flaccillam Theodosii 
l nperatoris uxorem. libros septem. scripserit. adversus 
Arianos. et. Mucedonianos , et. bellum precium. cum 
Murcellino Presbytero Theodosio ipsi obtulerit, fucile 
potuit ad eumdem. [mperutorem libellum mittere Fidei 


ederet, hanc Quesnellus ibidem significat; quia pi- 
mire a Torbone Episcopo Eleutheropolis, qua in 
urbe Faustinus Roma cum Marcelliae et ipso Laei- 
feriano pulsus propter schisma Ursicini 4&unc dege- 
bat, veluti errorum Sabellii et Apollinaris assecia 
una €um collega suo vexaretur; nam de Tarbone 
graviter conqueritur ipse Faustinus et «uo et Mar- 
cellini nomiue in Libello precum αἱ Imperatores 
Eleutberopoli misso, scilicet Valentinianum, Theodo- 
sium, el Arcadium, ul in Dracfaa. ad Libellum precum : 
Egregius, inquit, Zwrbo Eleutheropolitane Episcopus 
civitatis, nosiram eziguMatlem despiciens..... postquam 
audivi! quosdam se iutegre Fidei copulare, et per Dei 
graliam rem veri crescere, nobis exilia. minitatur , et 
turbat, Sive autem. Faustinus. Fidem. suam. ultro 
Thcodosio obtulerit, sive a Theodosio jussus, tem- 
pus, quo illam edidit, non ante annum $79 Quesnel- 
lus constituit, cui assignantur. imperi T heodosiani 
exordia, nec diu post; quia altum in illa de Macedo- 
nio silentium, ac de concilio Conetaniinopolitano primo, 
a que damnatus est an. 881, (uen quod alio modo de 
errere conira Spiritum sanctum non. loqualur, quam 
quo adversus illum hereticum scripserunt Alerandrini 
Concilii Patres in. Epistola Synodica an. 3562. Le- 
quienins jà 40m. 3. Orient. Chriet. ia. Episcopís 
Eleutberopolitauis initia Episcopatus Tarbonis ad 
idem quodam modo tempus referre videtur. quetn ait 
ad obitum fere Theodosii, ad an. scilicet 595, Episce- 
patum teiniisse ; ignotus aatem est aRHauS, quo. [:u- 
Lychius aute Turbonem Episcopus decesserit. Auctore 
igitur l.ujusce Formule comperto, et tempore, quo 
scripta fuit, tum illius scribenda coghmi.a causa, 
quam parum Quesmellij exemplar differat a. nostro, 
videamus. Faustinus brevem excusationem ibi prax- 
ligit, cur prater Nicenam Fidem ipse «Liam scripse- 
rit, ue viderelur nimirum decreta infringere Syuodi 
Sardicensis, qui Alexandrina probaverat, vetantig 
ne deinceps nove Fidei Formule a quoquam ede- 
rentur; loc veio. exordium abe&t ab exeimploni 
nostro ex codice Ambrosiano. Tum suam ipse Fidem 
Lestatur iiedem emuiuo verbis, prater haec, de se gue 
inilio. genitum, nou [αὐ ; cum exceinplari Ambro- 
siano quadam his obscuritas insit, et ambiguitas, ὧἱ 
superius mouuimus. Demum paucis a calumsia bae- 
resis Apollinaris: sibi illata sesc defendit, et. eos 
dimnal, qui tres lypostases conlitentur , quie Midem 
clausula. deest Ambresiano. Verum ita animadvertut 
Quesnellus : Faustinus, uti ejus etiam collega Mar- 
celliu», Luciferiano schisanate infectus erat, ideo- 
que Concilii Alexandrini decreto adyersabatur, 4jue 
sancituui fuerat, ut Aviana: coiimunionis pai (οὐ δ 
sub Imperatore Constanüe, Episcopi presertim, in 
graiiam cum Catbolicis reciperentur. Hinc Sabel- 
liani, et Apollinarisi: erroris suspectus habebatur; 
Patres. etenim. Synodi Alexandrinz decreveraut, ut 
ab iis, qui ad Ecclesiam ex Arianorum societate re- 


p dibant, Sabellii quoque impia dogmata dapibareu- 


tur; tum ut iidem confierentur. Spiritum sanctum 
non creaturam, ueque alienum, sed. proprium 4816 el 
indivieum ab esseutia D'atris et Filii ; denique stolidum 
Apullinaris errorem) exseciarentur, qui docueral, 
inanime corpus, et sensus mentisque expers sibimet 
Verbum Dei Filium assumpsisse. Ideirco Faustinus, 
ne videretur catholicam doctrinama Patribus Alexan- 
drinis propositam, οἱ Ecclesie totius consensu pro- 
batam respuere, dum decretum de iis, qui ab Arianis 
redierant, excipiendis rejiciebat, Sabellium nominatim 
daninat, et adversus illius errorem personas io Tri- 
nitate aperte distinguit ; Spiritus sancti divinam esse 
naturam iisdem peue Synodi verbis fatetur, ac Apol- 
linaris. h;eresim. persp:cue detestatur; de concessa 
aulem lapsis indulgentia omnino silet; et. trium fiy- 
postasum usum, de quo veluti hareseos suspecto 
(fuerant lapsi accusati ante, quam veniam obtinerent, |. 
cujusque rectum et catholicum seusum Synodo pro- 


1041 


AD LUCIFERUM EPISC. CALARITANUM 


1048 


baverant, omnino negat inter catholicos esse feren- A probabat. Quamquam cum sit incertum, utrum 


dum : unde alia causa cur Sabellianus diceretnr ab 
iis, qui tres hypostases in Triuitate fatebantur, id est 
tres personas; Sabellius enim Deum asserebat vtora- 
Topa, hoc est unam in Deo personam esse Patrem et 
Filium, ut ait Athanasius in expositione Fidei; et de 
Spiritu saucto perinde ac de Filio sentiebat, ut eos 
ὁμοτίμους faceret, neque a Patris persona separaret, 
sed unam eamdemque ac veluti primariam hiyposta- 
sim statueret, cujus du» illx Filii et Spiritus Sancti 
essent ἐνεργείαι, ait Petavius in lib. 1, cap. 6. Verum 
cum Gr.ecum nomen ὑπόστασις pro οὐσίᾳ sive essen- 
tia veteres Patres adhibuerint presertim ante Nicz- 
num Concilium, et re vera tum id significet, quod 
simpliciter existit, id est essentiam, tum id, quod per 
se subsistit, individuum scilicet, seu personam, de 
quibus vide Petavium in lib. 1v, cap. 1, 4, 7, hoc 
individui sensu Grxci Patres illud postea usurpa- 
runt, quo ab iis etiam, qui ad rect» Fidei commu- 
nionem ab Arianis reversi fuerant, usurpabatur; 
nam (rium hypostasum nomine non tres eesentias, nec 
tres Deos, aut tria principia intelligebant, sed tres in 
Trinitate personas, Patrem, qui vere sit et subsistat, 
Filium ut existentem εἰ subsistentem, εἰ Spiritum 
sanctum, ut subsigtentem, et existentem : quod Epistola 
Synodica Alexandrina testatur. lta disputationes 
quieverant litesque tum de ὑπόστασις Voce exortGe 
presertim Antiochie, unde Antiochenum schisma 
conflatum, teste Basilio ep. 349, veter. edit. apud 
Petavium lib. 1v, cap. 4, num. 11, cum Terentio Co- 
miti scribit, haud parvi momenti se questiones illas 
ducere, ob quas initio schisma conflatum est : quo in 
loco advertendum dissidium hocce inter Grzcos 
Orientales primo coepisse, non inter Grazcos et La- 
tinos, ut aflirmat przefatio in Synodicas litteras Con- 
cilii Alexandrini tom. 2, Concil. Ven. Edit. prioris. 
At, quo tempore Faustinus hanc Fidem edidit, sopi- 
tus ignis contentionis vehementius jam exorserat, 
quem Latini quoque fovebant ingenti partium studio; 


Eleutheropoli versaretur Faustinus; dum Fidem edi- 
dit, quod putat Quesnellus, au alia in urbe, certe ia 
Oriente, ubi contentio adhuc fervebat de usu, sen- 
suque (rium liypostasum, hinc conjectura ducitaur ad 
credendum, omnem hujus Fidei scribendee causam 
illi fuisse, ut, cum unam esse ὑπόστασιν, id est essen- 
tiam seu substantiam Trinitatis aftirimaret, ab eorum 
calumniis sese defenderel, qui tres hypostases fate- 
bantur eo sensu, qui ab Alexandrina Synodo proba- 
tus fuerat, et vocis liujus vim pro sua ipsorum sen- 
tentia interpretantes, Sabellianismi caeteros accu- 
sabant, qui aliter illam interpretarentur. Quare 
Faustinus suam Fidem exhibet Imperatori ita, ut 
cum catholica doctrina Synodi omnino conveniat, 
ὑπόστασις autem, et substantie voces sua tantdfn- 
modo interpretatione velit esse explicandas : quod 
ipsum Formula initium signi(icat : Prime fidei con- 
essionem contra Sabellium signamus et contra hos, 
qui sub nomine Catholice Fidei impia verba defendunt, 
dicentes tres esse substantias. 

Atque hzc satis de Formula Faustini; 4: num 
Lucifero conveniant, quisquam facile cognoscit, 
ipsis solummodo Fidei verbis spectatis, et consilio, 
quo edita fuit. At quis dixerit, Fidem a Lucifero 
quidem scriptam a Faustino in suam Formulam, 
additis exordio et clausula, adscitam, ut magie ex 
ipso auctore probaretur. Verum Luciferi nomen non 
siluisset Faustinus, quem in Libello precum tot lau- 
dibus semel atque iterum ornat; ac demum ex 


. hactenus dictis ita potest recte constitui, Formulam 


Fidei, quam ex Ambrosiano Codice hic exhibemus, 
Lucifero, qui Nicene Fidei Formulam unice secutus 
est, qui nibil umquam ainbiguum, nihil obscurum de 
Trinitate scripsit, qui decreta Synodi Alexandrinz 
800 assensu confirmavit, qui Sabellii errores palam 
exsecratus est ini lib. de non conv. cum haeret. ei nul- 
lius hzretici erroris in suspicionem umquam ad- 
ductus fuit, illam, inquam, Fidei Formulam non esse 


alii quippe ὑπόστασις nomine οὐσίαν volebant intel- C tribueudam, sed vel ab inscito quopiam homine, vel 


ligi, id est essentiam, seu substantiam ; alii personam, 
seu subsistentiam personalem, et inter sese substan- 
tiam, hi pro subsistentia, illi pro essentia interpretan- 
tes, de vi ipsa vocum earumdem in Latino sermone 
decertabant. Quare Faustinus, cum substantie voce 
essentiam significari contenderet, tres substantias in 
Trinitaté negat esse enuntiandas ; consequens quippe 
erat, ut tres Deos confiterentur, qui tres substantias 
il[a significatione confitebantur ; et ia ipsa Fide descri- 
benda substantie nomen, quatenus essentiam expri- 
mit, pene de industria repetiisse videtur : illi vero, 

Ui ὑπόστασις nomine personam exprimi aiebant, 

austinum, ejusque collegam Marcellinum Sabellia- 
nismi accusabant, quippe unam in Trinitate perso- 
nam defendere ipsis viderentur. Et ex hisce conjicere 
licet, Faustinum hanc etiam ob causam mentionem 
injecisse in Formulam Fidei de tribus substantiis, ut 
nimirum Damasi Romani Pontificis gratiam aucupa- 
retur, cui in Schiisinate Ursicini fuerat infensus ; Da- 
masus enim de trium ὑποστάσεων controversia silen- 
tium indixerat, uti vult Baronius ad au. 372, ex 
litteris Cyrilli Alexandrini, et in Hieronymi senten- 
Uam concesserat, qui trium hypostasum usum im- 


secta Luciferiano e Faustiniana Formula deprom- 
ptam, ainbiguis, qux& notavimus, corruptam vocibus, 
et aut iuscite, aut fraudulenter Lucifero ascriptam, 
quinto circiter seculo, postea, illius nomine pre- 

xo, Codici Ambrosiano insertam fuisse. Addere hzc 
lubet ex Praefatione tomi primi Opp. Sirmondi Ve- 
net. Edit. num. 2: Cum eo Libello Precum Marcellini 
et Faustini traditam fuisse Imperatoribus fidei Con- 
fessionem, qum in Codice Canonum et Constit. Eccle- 
sie Hom. ante viginti annos edito in. Append. ad 
S. Leonis Opera edit. an. 4675, pag. 158. Faustini 
Presbyteri Fides missa Theodosio Imperatori inscri- 
bitur, aliqui existimant : verum cum in Prafatione 
Libelli ejusdem, qux Schismatici hominis est, Im- 
peratores dicantur Valentinianus, Theodosius, et 
Arcadius, Libellus Precum in annum 383 rejici 
debet, quo Arcadius renunciotus est Augustus, nec 
anuo 392 postponi potest, quo Valentinianus deces- 
sit: id autem cum anno edit» Fidei nequit conve- 
nire : alii Libellum Confessione Fidei posteriorem ali- 
quot annis censent : quod esse verisimilius videtur. 
Utriusque Fidei exemplum sub uno aspectu hic jam 
subjiciamus. 


1019 


APPENDIX. 


4050 


ac— πσπσασαπασσπσνσοοὁὍὌυὌὄὔἬΨ. ὁ Ὁ πο ΠΒΒΟΝΝΝΜ5Β600066ΒΝΝΝΝΟΝΝΝΝ 


Ex Membranaceo Codice Ms. Bibliothecee Ambro- A — Ex Cod. Canonum et Constitutorum Sancte Sedis 


siane signato 1, 401, in parte superiori. 


INCIPIT * FIDES 
S. LUCIFERI EPISCOPI. 


Nos Patrem credünus qui non sit Filius, sed habeat 
Filium de » se sine initio non ad se factum. Et Fi- 
lium credimus qui non sit Pater, sed habeat Patrem 
de quo sit genitus, non factus. Et Spiritum sanctum 
credimus qui sit vere spiritus Dei : unde Divinze Tri- 
nitatis unam substantiam confitemur, quia qualis est 
Pater secundum substantiam , talem genuit Filium. 
Et Spiritus sauctus non creatura existens, sed spiri- 
tus Dei, non est alienus a substantia Patris et Filii, 
sed est ipse ejusdem substantiz cum Patre et Filio 
sicuti ejusdem Deitatis. Explicit. 


^ Hac verba, Incipit Fides S. Luci[er1 Episcopi, 
minio depicta sunt in Codice. 
» De hisce locutionibus satis dictum est in prz- 
atis. 
ς [d est Niczena. Excusationem przmittit, cur no- 
vam Fidei Formulam edat contra Alexandrinum de- 
cretum ; quod usum presertim trium ὑποστάσεων 
spectat hisce verbis : quos enim, id est, qui cum 
Arianis communicaverant, nonnulli incusabant, quod 
ires hypostases affirmarent, cum hujusmodi voces in 
Scriptura non reperiantur, ac proinde suspecte esse 
possint, auctores fuimus neque id amplius prater Ni- 
cenam confessionem inquirant. 

4 Codex Thuanens. niscent. 

* Forte confessionem. 


Apostolice, in tom. $ Opp. D. Leonis Ven. Edit. 
an. 157, col. 918. 


FIDES 
FAUSTINI PRESBYTERI 
Missa Theodosio Imperatori. 


Sufüciebat fides * conscripta adversus hxeresim Aria- 
nam. Sed quia pravo ingenio quidam sub illius fidei 
confessione impia verha commutant J, nobis invi- 
diam facientes, quod velut haresim Sabellii tuea- 
mur; paucis et contra Sabellium prima fidei confes- 
sione * signamus; et contra hos, qui sub nomine 
catholicz fidei impia verba defendunt, dicentes tres 
esse substantias; cum semper catholica fides unam 
substantiam Patris et Filii et Spiritus sancti con- 


B fessa sit. 


Nos Patrein credimus, qui f non sit Filius, sed 
habeat Filium de se sine initio genitum, non factum: 
et Filium credimus, qui non sit Pater, sed habeat 
Patrem, de quo sit genitus, non factus : et Spiritum 
sanctum credimus, qui sit vere Spiritus Dei. Unde et 
divinse Trinitatis unam * substantiam confitemur : 
quia qualis est Pater secundum substantiam, talem 
genuit et Filium : et Spiritus sanctus non creatura 
existens, sed Spiritus Dei, non ^ est alienus a sub- 
stantia Patris et Filii; sed est ejusdem et ipse sub- 
stantiz cum Patre et Filio, sicut ejusdem Deitatis. 

Nam qui nos putant esse ! Apollinaristas, sciant 
quod non minus Apollinaris hxresim exsecramur, 
quam Arianam. Miramur autem illos catholicos pro- 


C bari posse, qui Patris, et Filii, et Spiritus sancti tres 


substantias confitentur. Sed et 8i dicunt non se cre- 
dere Filium Dei, aut Spiritum sanctum creaturam; 
tamen contra i impiam fidem sentiunt, cum dicant 
tres esse substantias : consequens est enim, ut tres 
Deos confiteantur, qui tres substantias confitentur. 
Quam vocem semper catholici exsecrati sunt. 


f Personam Patris a persona Filii aperte distin- 
guit, ut Sabelliano errori adversari se ostendat : 
unde conjicias Fidem hanc potius ut illam heresim 
damnet, quam ut Arianam, scriptam fuisse. 

& Substantiam unam dicit, non minus,'ut catholi- 
cum dogma profiteatur, quam ut vocis significationem 
ingerat adversariis. 

b Hac ex Synodica Alexandrina fere verbo tenus. 

i De Apollinaris hzresi, et de tribus substantiis, 
vide que prefati sumus. 

i Nisi meudum inest utrique editioni tum Quesnel- 
lianze tum Venetzz, et legendum sit ipsam, sensus 
erit, tamen e contrario impiam fidem sequuntur, impie 


senttunt. 


SANCTI ῬΆΘΠΙΑΝΙ 


—ÓÓ—eÓÓ—Á—— Á— — Ó— 


4058 


ANNG DGMINJ CCCXCVII. 


SANCTUS PACIANUS 


BARCILONENSIS EPISCOPUS. 


(Ex -Galland. Vet, Patr. Biblioth. t. VII.) 
PROLEGOMENA. 


Ι. Pacranum, extmium licet, flispaniarum decus, A testata reliquit (e) : Scripsit, inquit , Pacianus raria 


ex uno tamen llironymo inter veteres compertan: 
liabemns; qui et paucdlà. de co memorie tradidit : 
unde sua réfiqui sequioris xvi scriftores hausisse 
noscuntur. Discimus ergo ex Doctore maximo (a), 
sanctum f'acianum  Barcilone in. Pyrenei jugis eyi- 
scopiun. castitate et eloquentiu. floruisse, eumque tam 
vita quam sermone clarum, sub Theodosio principe jam 
ultima seneclute. vitam cani morte commutasse : ut 
propterea maxime claruerit beatus antistes circa 
Christi annumicccrxx, qui scificel anno cccxcr, quo 
dc eo seribebat Hieronymus, jam e vivis excesserat, 
Alibi vero sanctus Doctor ejus generis nobilitatem 
satis prodit, dum Dextrum, cui et librum suum de 
Viris illustribus nuncupavit, nostri Pactani filium , 
nondum ad sacerdotium evecti, clarum apud seculum 
et Christi fidei deditum memorat (b). Qua de re atio 
iu loco mentionem rursus injiciens, h:ec habet (c) τ 
Aute annos ferme decem, cum Dexter enácus meus qui 
pre[ecturam. administravit. pratorii, me rogasset. ut 
euctorem nostre. religionis ci indicem texerem , etc. 
Sic Hieronymus anno ccccir de Dextro Paciani tMio ; 
qui post am anno cecLvxxsn creatus fuit emb Theo- 
dosio maguo comes rei private, anuo demum cccxcs 
sub Honorio pr:efecti pr:etorio munere functne fuisse 
waditur, ut ex prosopographia Codicis Theodostani 
colligimus (d). 

HM. Atque hiec abllieronymo de Paciani cum ila- 
slri genere, tum vitze integritate, episeopalis oflíicii 
adininistratione ac doctrine. laude, litterarum mo- 
numeris mandata comperimus , qui et ist» de eo 

(«) Hieron. de Vir. illusur., cap. 106. 

(b) 1d., ibid., cap 432. 

(c) M., lib. ér, contra Rutin., $94. 


(d) Ced. Theod., tom. VÀ, part. ur, pag. 49, edit. 
noviss. 


opuscula, de quibus est Gervus, et contra Novatianos. 
Et primum quidem hic noininatum opusculum, Cer- 
vus inseriptum, prorsus interiit. Ejus meminit san- 
ctus Pater in iis qu:e adhuc superant (f) : ad quem 
locui de. insolenti operis inscriptione nonnulla ex 
Cangio monuimus, quibus addas maxime veliin cl. 
Tillemo:tio observata (4). 

Exstat vcro alternm cujas meminit l'ieronymus, 
Paciani opus contra. Novatianos, res videlicet ipsius 
epistole ad Sympronianum Novatianum ; qnaram 
prima de Catholico nomine, sectmda de Symproniani 
litteris, tertia demum contra tractatus Novatianorum 
feruntur inscripti : easque post annam cccrxxviu 
ab auctore conscriptas hinc arguit laudatus Tifle- 


D inontius (^), quod Apollinaristas memoret (ἢ. 


Has porro epistolas excipit priclarum sane opt 
seulum, Parenesis seu Hbeltus exhortatorits ad pem- 
tentiam. : cui denique accedit Sermo de Baptismo : 
utrumque nimirum inter ea varia opuscula reponen- 
dum qus, Hieronymo teste, scriptur:e coninisisse 
perhibetur noster Barcilonen:is antistes. 

Ilic autem omnia Paciani opera ex principeTiliana 
editione sedulo recensuimus ; in capita seu sectiones 
distinximus, qu:e antea. minus cominode continuo 
duciu ferebantur descripta : sed in. illud. »axinie 
animum intendimus , quo lextus in przcedentibus 
editis, pluribus in locis depravatus, ad pristinam in- 
tegritatem restitueretur, aliquot subinde observatio- 
nibus ad veram lectionem confirmandam subjectis. 


(c) Hieron. de Vir. lllusu,, cap. 106. 

(f) Pacian. Parzen. ad poenit., & 4. Vide infra. 
(qg) Tillem. Mem. eccl., tom. vili, pog. 529. 
(A) M., ibid. 
i) P'uciag. epist. 1, & ὃ. Vid. infra. 


SANGTI PACÍANI. 


EPISTOLJE TRES 
AD SYMPRONIANUM NOVATIANUM. 


EPISTOLA 1. 
De Catholico nomine. 
Pacianus Symproniano fratri salutem. 
]. Si nou carnalis inteutio, sed, ut ego arbitror , 


yaentio spiritualis est, domine, quod ex nobis fidem 
catholice veritatis examinas : tu. potissimum quis 
vel quam diversa sequereris indicare debueras, qui 
ἃ rivulo procul in quantum apparet exorsus, fontem 


4656 


EPISTOLA 1. 


49:4 


αἰ originem principiis Ἐξοο δίας nen tenebes « 4 ribi quod eret optimum, ncuo qersuasit, Nom et4vo- 


le, uL qux: CaueR potisaimum de unate eonporis ne- 
93trj solvisset, aperires : nudam euim.eas partes opor- 
4e. quibue wedicipa deposeitur. Nunc elauco, ut it& 
dixerko, litererum sinu, qux membra nobis potissi- 
uum curanda sint -non videmus. Tant» enim a ca- 
pie christiano hereses exstileruni, ut nominum 
ipsorum δὲ, volumen immensum. Nam ut Jud»orum 
hereticos pricterm&tam, Dosibeum Samaritanum , 
^ Sadduexos et Phiarisaeos : quanti apostelorum 1em- 
poribus eierserint, dinumerare perlongum est : Si- 
4nen mague, et. Menander, οἱ Nicolaus, οἱ exteri 
405 fama recondit. obscura. Quid * posterioribus 
temporibus Ebion, εἰ Apelles, et Marcion, et Valen- 
Sinus cL.Cerdon : nec longe post eos, Cataphryges οἱ 


eie in potestate tua eat ut. nostra etiam seripta cen- 
leinnas, si ea mavis vincere quam probare. 'Ceete- 
ret et ipsi Bomino et apostolis ejus φύγε resti- 
terunt; noc persuaderi veritos-cuiquam potuH, «isi 
ei propria religiene consensit. aque, domine, et nos 
nou ea lfiduoia scripsimus , qua repugnauli ali- 
quid persuadere possimus ; sed ca fide qua volenti 
bog pacis adüum non aegemus ; qux si anime tue 
ei.cordi eat, de-Cathelice nomine nudum habet esse 
luctumen. Bi enim per Deum id populus noster adi- 
piscitur; nec iuterroganduvi est, precedente aucto- 
ritate diviua : $i per hominem; quando usurpatum, 
delegendum. Tuuc si bonum nomen os! , non recipit 
odium : si alum, caret invidia. 


Novatiani, ut examina mowella preteream? Quis ergo 8. Ml. Nevatiauos audio de Novato aui Novatiano vo- 


mihi primum per litteras refutandus.est? Ipsa, si voles, 
«omina ou Πάλαι οὗ νὰ non eapiet : nisi quod scriptis 
uis, peenitenlizm usquequaque damnantibus, se- 
ouudum Phrygae ie essensisse pronumtias : Verum 
his ipsis, domine clarissime, tam multiplex et diver- 
sus est error, {8908 boc unum in ills quod contra 
joenitenam sepiunt, sed quasi qusdam capita Ler - 
4*2 €xdenda eint. 

H. Et grimum bi plurimis nititur auctoribus : 
4n ule, οἱ Groous Blestus ipsorum est : Tbeodo- 
His queque οἱ Prageos, vestres aliquando docuere : 
ipai Hii Phryges aobilores qui se auimatos mentiun- 
ur a Leucio, se iugtàtutos ἃ Proculo gloriantur : 
Montanum et Maxiinillem et Prisaillam &eevti, quas 


C8ri : &ectam 4amen in his, non t'omen accuso : nee 
Montano eliquis aut Phrygibus nomen objecit. Sed 
sub apostelie, inquies, ncmo Catholicus vocabetur. 
Esto, sic fuerit, vel illud indulge. Cuin post aposto- 
los hareses exatiissent, diversisque nominibus co- 
lumbau Dei atque reginam lacerare per aries οἱ 
scindere ostereutur : nonne cognomen suum plebs 
8postolica pesurlalit, quo incorrapti populi dietin- 
gueret enilalem, ne intemeratam Dei virginem er- 
ror aliquorum per membra laceraret ἢ Nonne nppel- 
latione prepría decuit caput principale signari ἢ Ego 
forte ingressus populosum  urbeui hodie, cim Mar- 
Cionitas, cwm Apollinariacos, Cataplirygas, Nova- 
4iauos οἱ cseleros ojusimodi comperissem, qui se chri- 


3ouhiplices controversias égeitarum de Poschali die, C stianos vocarent : quo. cognomine copgregationom 


de Paracleto, de apostelie, de proplictis : multaque 
alia, sicut et hoe de.Catholico nomine, de xeuia pec- 
nitentiz. Quare si omnia ista discutere velimus, do- 
oid pr:iesemtia opus eet : 6i heceola quie scribis non 
ratis inslruerem , 4unen quia quoquo modo δἰ μὴ - 
rantihus serviesudum eet, informgudi tu! gratia, eum- 
adm ad ea de quibus seribere dignatus es coulo- 
4juimnur. δὲ quid scire plenius de nostro voles, opor- 
Aet ut. de tue profiteare simplicius; ne obscurius 
consulende, uon eowre 206 facias, uirum. intereoges 
2n lacesages. leserea qued ad prseseutes. pertinebit , 
anie omnia te regatum vole, oe eb hoc ipsem »u- 
etoriiatem mutuaeris .erren ; qwed, sicul ais, per or- 
bem iotum mullus intus ek qui te revinceret, δου 


Ane:e plebis ognoscerem, nisi Catholica diceretur ? 
Age, quis cseteris plebibus nomina tanta largitus est? 
Cur Lot urbibus, 101 4ationibus 6ua quique deseri- 
ptio e& ? lpee ille qui catholicum omen interrogat ,. 
tausam &ui ἰδ ne-ciet, si requiram unde mihi 
Lradisum est. Certe non. est. ob homine mutuatum , 
quod per szeula lauta non eecidit. Catholicum istud 
nec Marciomeio, nec Apellem, nec Montanum sonet, 
nec bareticos sumit auctores. Multos nos Spiritus 
δυδοίθδ edecuit, quem parocletum apostolis e ua- 
gisbrum Deus uiisit e coelis ; multa ratio, sicut dicit 
Paulus, et honestas, et, ut ait, ipsa natura. Quid? 
Perva nobis de apostolicis viris, parva de primis sa- 
cerdetibus, parva de beatissime Cypriano martyre 


sersuadere tibi posset coutra. quam crederes. Nam D atque dectore currit auetoritas? An volumus docere 


vt si nos inperiti, peritissimus Dei Spiritus : et ei 
nos infideles, fdelie Deus, qui negare senon poteet 
(H Τῶν... n, 412). Tom porre, quod » obnitendo, 88- 
cerdoimbus Dei diu ooutendere nen Weebas. Nos, éa- 
quit Apostolus, talem. consuetudinem non habemus , 
nec Ecclesia Dei (1 Cor., x1, 46), Post unam corre- 
ptiouem (ΤῊ... us, 40), sicut 8eie épse, ceutentiosus 
omittitur. Persuadere sutem quis atiquid pessik in- 
vito? Taa ergo , frater , nop illorum culpa es4, $i 


? Quid posterioribus 1emporibus, Ebion? Judice 
Cotclerio ad Constit. Apost, Vh. và, €ap. 6, bxc Pa- 
ciani verba henigee ipterpreje egeu. Quies eni 
Ebioneorum cum Epiplanio et Hieronyuo ad teu- 


doetorem ? Án sspientiores illo sumus, et spiritu 
carnis inBamur adver:us eum, quem s'terni Dei te- 
&tem nobilis ereor et elarissiime passionis corona 
preduxit? Quid t»Xt earum partium sacerdotes, ques 
per totum orben cum eodem Cypriano pax uua so- 
lidavit? Quid tot 2nnosi episcopi, tol morliyres, tot 


' eaufessores? Age. $i Ni usurpando nomini huic au- 


etoreg idouei non fuerint, nos idonei erimus negau- 
do? Et nostram polius aucioriiatey) patres sequen- 


pora Joannis apeswH referendus eidetur. — — 
b Obyitendo. l1 ex eontexeu. resoripsimus. didi, 
ebtineade. 1d. 


1055 


SANCTI PACIANt 


1056 


tur, οἱ emendanda sanctorum cedet antiquitas, et A Non largimur ista de nostro. Convertimini ad me , 


jam putrescentia vitiis tempora canones apostolicze 
antiquitatis eradent ? 

1V. Nec tamen zxstues, frater : Christianus mili 
nomen est, Catholicus vero cognomen. Jilud me 
nuncupat; istud ostendit : hoc probor, inde signifi- 
cor. Et si reddenda postremo Catholici vocabuli ra- 
tio est, et exprimenda de gr:eca interpretatione Ro- 
mana : Catholicus, ubi unum, vel, ut doctiores pu- 
tant, obedientia omnium nuncupatur, mandatorum 
scilicet Dei. Unde Apostolus : Si in omnibus 
obedientes estis (IV Cor. τι, 9). Et iterum : Sicut enim 
per inobedientiam unius peccatores constituti sunt multi : 
sic per dicto audientiam unius, justi constituentur multi 
(tom. v, 19). Ergo qui Catholicus, idem justi obe- 


dicit Dominus, simulque jejunio, et fletu, et. planctu, 


scindite corda vestra (Joel. n, 19). Et iterum : Re- 
linquat impius vias suas, et vir facinorosus cogitationes 
suas, el converlatur ad Dominum, ct misericordiam 
consequetur (1s. xv, 7). ltemque Propheta in hunc 
modum clamat: Quoniam Deus pius, et mitis et pa- 
liens esl, Ὁ et qui reflectat scntentiam adversus mali- 
tias irrogatam ( Joel. τι, 15). Habetne tam diutinum 
serpens venenum, et Christus non babet medicinam ? 
Diabolus in mundo iuterficit , Christus hic non po- 
test subvenire? Pigeat sane peccare , sed peenitere 
non pigeat. Pudeat periclitari, sed non pudeat libe- 
rari. Quis naufrago tabulam , ne evadat, eripiet? 
Quis sanandis vulneribus invidebit ? An non David 


diens. Qui obediens, idem est Christianus : ita Ca- B dicit : Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacry- 


tholicus, Christianus est. Quare ab lizeretico nomine 
noster populus hac appellatione dividitur, cum Ca- 
tholicus nuncupatur : sed et si Catholicus ubique 
unum est, sicut superiores putant, id ipsum David in- 
dicat dicens : Astitit regina in veste aurata et variegata 
(Psal. xuiv, 10), hoc est, una in omnibus. Etin Can- 
tico canticorum Sponsus h:ec loquitur : Una est co- 
lumba mea, perfecta mea, una est matri suc, electa est 
genitrici sug (Cant., νι, 8). Et iterum : Adducentur 
regi virgines post eam (Ps. xyiv , 15). Et adhuc: 
Adolescentulee, quarum non est numerus (Cant. vi, 7). 
Ergo in omnibus una, et una super oinnia. 

V. Si rationem nominis queris, appsret. De poni- 
tentia vero, Deus przestet ut nullis fidelibus necessaria 


mis siratum meum rigabo (Ps. vi, 7). Et iterum: 
Peccatum meum ego agnosco, et. facinus meum non 
texi (Ps. xxxi, 5). Et adhuc : Dixi : prosequar adver- 
sum me delictum meum Deo meo, el tu remisisti impie- 
tatem cordis(Ibid.). Nonne ille post ezdis et adulte. 
rii reatum, pro Bethsabee poenitenti , Propheta re- 
spondit : Dominus abstulita te peccatum tuum (II Heg. 
xi, 15). Num Babylonium regem post tot idolola- 
trix facinora damnatum , exomologesis non libera- 
vit ? Et quid est quod ait Dominus : Nonne qui ceci- 
derit, resurget , et qui aversus fuerit, convertetur (Jer. 
vin, 4) * Quid illa tot similitudinum dominicarum 
argumenta respondent ἢ. Quod drachmam invenit 
mulier, et gratulatur inventam ; quod pastor ovem 


sil ; nemo post sacri fontis auxilium, foveam mortis C reportat erraticam ; quod filio revertenti, post " 


incurrat : nec tarda solamina ingerere sacerdotes aut 
docere cogantur, ne peccandi iter aperiant, dum pec- 
cantiremediis blandiuntur. Sed nos hancindulgentiam 
Dei nostri iniseris, non beatis , nec ante peccatum, 
^ sed peccata detegimus : nec sanis medicinam, sed 
male habentibus nuntiamus. Si nihil ia baptizatos 
possunt nequitiz spirituales, nihil fraus illa serpen- 
tis quze primum subvertit hominem, qua: posteris 
ejus tot titulos damnationis impressit; si recessit a 
mundo, si regnare jam coepimus, si nullum oculis , 
nullum manibus, nullum mentibus nostris crimen 
obrepit ; abjiciatur hoc Dei donum, .repellatur auxi- 
lium, nulla exomologesis, nulli gemitus audiantur ; 
contemnat omne remedium superba justitia. Quod 


prodacta omnia ona, et cum meretricibus et forni- 
cariis 4 nepotata, pater blandus occurrit, et invidum 
fratrem osteusa ratione castigat ? Filius, inquiens , 
meus hic snorluus fueral, el revixit ; perierat, et in- 
ventus est ( Luc. xv, 92). Quid ille in via vulneratus, 
ἃ Levita et sacerdote preteritus ? Nonne curatur ἢ 
Revolve qu:e Spiritus dicat ecclesiis (Apoc. n ) : 
Ephesios desert: dilectionis accusat : stuprum Thya- 
tirenis imputat; Sardos in opere cessantes, Perga- 
menos docentes diversa reprehendit; Laodicenorum 
divitias inurit ; et tatnen omnes ad poenitentiam sa- 
tisfactione invitat. Quid Apostolus ad Corinthios 
cuin ita dicit : Ne cum venero, lugeam multos ex his 
qui ante peccaverunt, et non. egerunt. penitentiam ex 


si hec homini suo Dominus providit ; si idem stan- D his que ante gesserunt in. fornicatione et. immunditiis 


tibus premia, qui jacentibus remedia largitus est : 
desinite divinam accusare pietatem, aut tot ccetestis 
clementi: titulos objectu rigoris eradere, aut gratui- 
tà Domini boua inobsecrabili asperitate prohibere. 


* Sed peccata. Sed post peccata legendum videtur. 
Atque ita ediderunt Lugdunenses, 

b Et qui reflectat. . .. irrogatam. Veterem inter- 
pretem secutus, hunc Joelis n, 15, locum tum hic , 
tum infra, epist. 5, cap. 21, reddit auctor juxtaLXX, 
xai μετανοῶν ἐπὲ ταῖς χαχίαις. Vulg. proestabilis super 
malitia. Eodem modo quo sanctus Pater noster, reci- 
tat eadem Joelis verba sanctus Cyprianus de Laps., 
ad finem , de Bono patient. sub init., et epist. 55 ad 
Antonian., pagg. 158, 211 et 111 , edit. Oxon... At 
ubique pro reflectat legit flectat, et irrogatas pco irro- 


suis (Il Cor. xu, 21*. Quid, cum rursus ad Galatas? 
Si quis preventus (uerit in aliquo delicto ( Gal. 6,1); 
id est, quocuinque, vos qui spiritales estis, instruile 
ejusmodi in spiritu mansuetudinis, caeens ne et (uten- 


gatam : quam equidem posteriorem lectlonem alteri 
Cyprianicz pr:zetulerim. 

€ Prodacta. lta quoque Tertullianus, dePud., c. 8: 
Minor filius, prodacta substantia Dei , in. aliena re- 
gione mendicat. 

4 Nepotata. Perperam rescripsere Lugdunenses 
epotata. Tertullianusin Apolog., cap. 46 : Aristippus 
in purpura sub magna gravitatis specie nepotatwr. Ad 
quein locum notat Havercampius, verbum hujus- 
modi a prodigis nepotulis translatum. Plura dabit 
Cangius in Glossario. 


1057 


EPISTOLA 1I. 


1058 


teris. At numquid paterfamilias, in. magna domo , A Ergo nec baptisma, nec criminum remissio, nec inno- 


argenlea tantum et aurea vasa custodit ? Nonne et 
fictilia el lignea, et composita quxdam et refecta 
dignatur ? Nunc gaudeo, inquit Apostolus, «uia ;con- 
tristati estis ad penitentiam (W Cor. vii, 9). Et iterum: 
Quia secundum Deum tristitia, penitentiam, in salu- 
tem, stabilem operatur (Ibid. 10). 

VI. Sed poenitere non licuit. Nemo sine fructu im- 
perat laborem : Dignus est enim mercenarius mercede 
sua (Matth. x , 10; Luc. x, 7). Numquam Deus non 
ponitenti comminaretur, nisi ignosceret poenitenti. 
Solus hoc, inquies, Deus poterit. Verum est : sed 
et quod per sacerdoles suos facit, ipsius potestas 
est. Nam quid est illud quod Apostolis dicit: Qwue 
ligaveruis in terris, ligata erunt et in celis : Et que- 


valio corporis, sanct potestati ejus indulta est ; 
quia nihil propria usurpatione mandatum est, [0- 
tumque id ex apostolico jure defluxit. Scio, frater, 
hanc ipsam poenitentiz veniam non passim omnibus 
dari , nec ante quam aut interpretatio divinz volun- 
tatis, aut. forsitan visitatio fuerit, relaxari. Magno 
pondere magnoque libramine post multos gemitus 
effusionemque lacrymarum, post totius ecclesix pre- 
ces, ita veniam verz poenitentize non negari, ut ju- 
dicaturo Christo , nemo przjudicet. Si apertius, 
quid tu sentias, scripseris, frater ; plenius instrue- 
ris. 
EPISTOLA 1]. 
De Symproniani litteris. 


cumque solveritis in terris, soluta erunt οἱ in οἰ δ B — Pacianus episcopus Symproniano fratri. salutem. 


(Math. xvi, 19; Joan. xx, 95) ? Cur boc, si ligare 
hominibus ac solvere non licebat? Án tantum hoc 
solis Apostolis licet? Ergo et baptizare solis licet, 
et Spiritum sanctum dare solis, et solis gentiuin 
peccata purgare : quia totum hoc, non aliis quam 
Apostolis imperatum est. Quod si uno in loco, et re- 
solutio vinculorum et sacramenti potestas datur; 
aut totum ad nos ex apostolorum forma et potestate 
deductum est; aut nec illud ex decretis relaxatum 
est. Ego, inquit, fundamentum posui; alius autem 
superedificat (I Cor. m, 10). Hoc ergo superzdifi- 
cantes, quod Apostolorum doctrina fundavit. De- 
nique et episcopi, Apostoli nominantur, sicut de 
Epaphrodito: Paulus edisserit : Fratrem et commili- 


l. In quizstione prolixa , quantum potero brevi- 
tatem sequar. Neque tibi, frater, sub interrogationis 
bonz specie, occulta verborum tela jaculanti atque 
objicienti, quz: ipse machinare, aliquam vicem ma- 
liti: repensabo. Orare pro persequentibus jubemur, 
malediceptibusque benedicere (Matth. v, 44). Fraus 
enim quasi vulpecul:e, vis autem leonis est : utrum- 
que ab homine alienissimum ; sed fraus edio digna 
majore. Nam cum plus nocere credas, quasi ignarus 
interrogas; cum docere te putes, simulas erudiri. 
Rabbi , Dominum vocabant veteres Phariszi, cum . 
aenigmata legis opponerent ; Magistrum appellabant, 
cum sibi omne magisterium vindicarent. Quidlibet 
agas, frater, totum ex me simpliciter recognosces. 


tonem, inquit, meum; vestrum autem apostolum C Malo imperitus, quam malitiosus intelligi : mjlo - 


(Philip. n, 25). Si ergo et lavaeri οἱ chrismatis po- 
Τ testas, majorum et longe charismalum ad episcopos 
inde descendit ; et ligaudi quoque jus adfuit atque 
solvendi. Quod etsi nos ob nostra peccata temeraric 
vindicamus ; Deus tamen illud, αἱ sanctis et Aposto- 
lorum cathedram tenentibus, non negabit ; qui epi- 
scopis, etiam Unici sui nomen indulsit. 

VII. Plura scriberem, frater, ni et celeritate pucri 
revertentis urgerer, et vel przsenti tibi, vel * de 
omni proposito coníitenti , copiosiora servarem. 
Nemo episcopum hominis contemplatione despiciat. 
Recordemur, quod Petrus Apostolus Dominum no- 
strum Episcopum nominarit; Sed conversi, inquit, 
modo ad episcopum et pastorem animarum vestrarum 


fatuus quam callidus judicari. Quare prius quam ra- 
üonem fidei nostr: (de qua moveris) assignem, 
accipe pauca de litteris tuis quas tractatui prztu- 
listi. 

Il. Refectum esse te dicis prioribus epistolis meis, 
el statim addis me cum amaritudine respondisse 
qui scripserim. Si amara reficiunt , quid dulcia 
operentur ignoro; nisi quia, ut in medicin: pocu- 
lis, solet amarum magis quam dulce medicari. Sed 
quiso, litteras meas repetas, an aliquo felle re- 
spers:e sint, quid superbum, quid insuave respon- 
derim. Plures me, ais, hz:rreses nominasse, de qui- 
bus nemo quzsierit. Age, quid tua si h:zercticus non 
eras ? Qni cum de flde nostra moveres quastienem, 


(1 Petr. n, 25). Quid episcopo negabitur, in quo D et doceri velle te diceres, scripsi ignoranti» causas 


Dei nomen operatur ? Reddet quidem illi rationem, 
si quid perperam fecerit, vel si corrupte et impie 
judicarit. Nec przjudicatur Deo, quo minus mali z- 
dificatoris opera rescindat : interea si pia illa adini- 
nistratio est, adjutor Dei operum perseverat. Ecce 
Apostolus ad laicos scribit : Si cui quid donatis , et 
ego : Nam et ego quod donavi, si quid donavi, propter 
vos in persona Christi; ut non possideatur a satana ; 
non enim versutias ejus. ignoramus ( Il Cor. v, 10, 11). 
Si autem quod laici donant, Apostolus donasse se 
dicit; quod episcopus fecerit, qualiter respuetur ? 


esse multiplices , qux vos potissimum haberet, ut 
aperires, ne retexendis pluribus estuarem. De Ca- 
tholico nomine multa respondi placide. Dixi enim, 
nihil alterius interesse quid alius vocaretur. Ac si 
vim nominis postulares, quodcumque illud esse mi- 
rificum, seu unum in omnibus, seu unum super om- 
nia, seu quod ante non dixi, filius regis, id est po- 
pulus Christianus. Adeo certe non inditum nobis 
quod per &:cula tanta non caderet. Et sane gratulor 
quod licet alios anteposueris, etiam circa nos assen- 
tiare de nomine. Quid si negares? Natura clamaret, 


^ De omni proposito. Perplacet Latinii conjectura legentis de ΝΟΜΙΝῈ prop. ut hic respiciat Pacianus 
epistole. argumentum , de Catholico nomine inscripte. 


1058 


SANCTE PACIANI 


0 00 


Aut si adhuc dubitas, taceamus. Ambo, quod voca- A condit obscure; vt loquentibus moris est, ex copia 


bimur, hocerimus teste nominis vetustate. C:eterum 
si pertinacius flagitaveris, vide ne tibi vir ille vir- 
tulis exclamet : Quid interrogae nomen meum? Et 
ipsum est mírabile (Judic. xiu , 18). Tunc addidit 
sane, unde Catholici nomen hoc wrabereut, non esse 
reputandum ; quia nec Valenlinis $i ἃ Valentino, 
nec Phrygibus si a Phrygia, nec Novatianis sia 
Novatiano vocarentur, imputari solere. 

H[. Hic tu graviter commoveris, et quasi aculeo. 
fixus erigeris ; nam sic iratus exclamas : Numquid 
Cypriano sancto viro boc obest, quod populus ejus 
apostaticum nomen liabet, vel Capitolinum , vel ^ 
Syndreum ? Conviciaris ; «& ecee non movcor. Ilo- 
rumne aliquid appellati sumus? lnterroga àscu- 


sermonis lumank dicere aliquid quod ante dictum 
sib. Tu vero. versam 950. opdiac 3u2 compage repe- 
tiet. hdeo Vieyiliups pias. amoess, et ne fas fleri pa- 
tapes, si versuum 6jus. Iringoerse ? Eb πόσει ego a 
pasvule- didicesam. Quid: mirum. ss iu. eo. incidé qua 
sciebam? In te, frates, tantug ess labor, oi o2. nume 
demum: legas qu:e lecta, qnondam: ab abe erubesec- 
hoe? Latine institul ues, Latine lequestene tam 96- 
cusare debebis, quam Grzco Graeum, qaom: Par- 
thice Partbum ,. quam Pune. Pesnam » Medis, 
Agyptiis, Bebseis sus lingua est secundum- Θορίδαε. 
Domini qwi eam im contum viginti: ora modulare. 
est. Poelicum versum cpiscopus dixis.. Quid: Paulus. 
Aposiolus.? Erubescit, cum Atbeniensem illum. ves- 


lum , frater , totosque ex ordine annos; au nobis gsem.ct dixit et. comprobos* Nam im. Aetig. Aposte- 


nomen lioc hxserit, an Cypriani populus aliud quam 
Catholicus nominatus sit. Numquam nomen ullum 
ex his audivi. Jam vide, si vocari aliquis 60 no- 
minc potuit, quod sibi neseit impositum. Quid ergo? 
Maledieta sunt ista, non nomina ; et maledicta ira- 
Scentiump, maledicta petulantium. Quoivis c ego 
vos possum appellare nominibus , si liceal irasci. 
Cyprianum sanctum vocas, et populum cjus aposta- 
ticum ? Quomodo? si initium b sanctum, et farina ; 
eb si radix sancta, et rami (lom, xi, 16). Egone apo- 
Staticus, an Novatus ? Novatus, inquam, patre prodito, 
Ecclesia derelicta , par!u uxoris effuso? Egone 
apostatieus, an Novatianus, quem absentem epistola 
episcopuin finxit; quem cousecraute nullo, linteata 


loruse ii2, ponit ; Quidam etiam secwndune 20s dige- 
runt : Hujus namque. genus sumus : cunt igiun genue 
simus Dei. (Act. xvi, 28, 29). Et rursus ad: Titum 
dixit :: Diait quidam es illis pzoprius corum propheta, 
Cretenses semper mendaces, malg bestie, ventres pi- 
gri (Ti. 1, 12, 13). Et addit : Testimoniam hoc v«4- 
rum est. Sic peccamus exemplo : nce. rhetores sa- 
Bus, sed quameumque voces, copi;m. Dei. credimus. 
Latum, /Egyptus, Athene, Theaees, Arabes, Bis 
pasi Deum coné4euiur ; omnes liuguas Spirise 
sanctus intelligis. Tu ipse cur ais, Litteras tae vivasi 
cedro perlinam propier casiosos- hostes musarum. ? 
Quarum, oro, musarum ? Àn. quc. invenerint litteras 
et scripserint ehantas quiae-tineu pessequentes ? Die, 


sedes accepit? Verum isla posterius : iuterim ipsi (7 oro, frater, muss li&torae repererunt ? Nonne per 


vos dicite quid vocemini. Negatisne Novatianos a 
Novatiano vocari ? Quodlibet nonien impopas, seni- 
per istud hzrebit. Scrutare totos (si videlur) anna- 
les, et crede tot seculis : respondebis Christianum. 
Inquireute mc geuus sectae ; Novatianum non inficia- 
beris. Nec tamen ego Novatiani tui nomen accuso, 
quod toties requisitum cireumloquentibus lineis, οἱ 
operto quodain sing claudis. Fatere simpliciter : 
pihil est sceleris in nomiue. Quid te toties interro- 
gatus abscondis? quid causam nominis erubescis? 
Cum primum scripseras, Cataphrygem. putabam. 
Tune secundis quidem litteris confiteris ? Mco. in- 
vides uomini, et Luum vitas? Vide qui sit pudoris in 
causa, qux refugit quod vocatur. 


Dominum omuia, eta Deo omnia? Prxier illsg 4 
centum et viginti linguas, fuit adhue alis. mes2»um ? 
Hesiodus istud in. Belicone mealilas es&, sed Atbe- 
niensium studio, quibus, us Apostelus ait, aibii, vaes- 
bat uisi loqui (Act. xvii , 21). Noe toeto. hpastolo 
(1 Cor. xw, 10, 18) omnium vocum modos, emaium 
genera linguarum a Deo inspirata retinemus. Igao- 
$co tamen, [raler, si quid et tu de tuo. 2ugtere pse- 
simis, et Novatiani philosophiam per quam ie in 
naufragium religionis iuqurrit, cum. Kesiodà aucto 
ritate conjsngis. Verumtamen Apostoli meminisse 
debueroes, quiait : Videte nequis vos decégéat pcs 
philosophiam el ingnem seductionem (Coloss, TA, 8). 
V. δι quale iud. est quod Catholicis imapuian- 


IV. Que castigas et agis ? Quasi ad rhetorem ve- Ὁ) dum putas, δὲ quando vos reges aut imperia perse- 


nerimus, aut ars sit tractanda, aut de versibus Vir- 
gilii, versus enarrarem ? Cum plures bireticos no- 
minassem, addidi : * Et quos fama recondit. obscura, 
Et unde tu hoc de Virgilii versu tractum putas, si 
Virgilium omnino non noveras? Alqui nego, non 
ex ordiae versum, posui. Dixi enim : Quos fama re- 


* Syndreum. Arbitror hic legendum συνέδρων. 
Est auteni convicium 2. Concilii nomine deductum 
in invidiam Cypriani. TiiUs. 

b Si initum sanctum, et. farina. Rom. xi, 16: Ei δὲ 
ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα. Vulg., Quod si deli- 
balio suncta, c( massa. 

c Et quos fama recondit obscura, Mac scripserat 
tuetur epist. 1, $,1. Mox forte legendum Atquin 


cuia subt? Ergo e conirszio vobis debuit imputari 
quotes regum * el persecatienem Cotbolici periu- 
lerunt : aique nostros pagani prineipes, pesseculi 
sunt. Vos Christianorum odia porjistin ? Sed 
nosti magis questi suni. Viderit qui hoe feolt , qua 
mente, quo spiritu; pacomae δὴ, dieresdia procu- 


cgo. 
jd Centum et viginti [inguas.:Éadem pauIo ante in- 
sinuak auctor. Ceteleriué taroen. ad Recognit. Hb. 1, 
cap. 42, conjicit scripsisse Pacinnag χὰ lxguss : 
unde levi mutatione ortus numerus cxx... 

* Regum et pers. Tillus supplet impietatem et pers. 
ἰδὲ paulo posi pro. quesj sunt, legik queré debuerunt. 


EPISTOLA ἢ, 


4062 


ταεῖι. Verum. ei si. quidam eorum deliquecunt , jn- A bus paginam eopseramus. De similibus quidem. 


quit, numquid fidem Dei derunt (Bom. μι, 5)? 
Nec taipen iu querelam putes fuije-o nostrorum. Sed 
eum pee wostroam fidem, Christiani primeipes esse 
eqpissemt ; ipsi primcipes Catholic: , hoc ess sua 
parti faventes pzoprie dolore conuneti sunt; misi 
fore Dapieli imputabitur quod ἃ Dariu vindicaiu& 
es; aut Hesteri sanctissimae (omina, eum. pre ea 
dux regie occiditur ; aut iribus pueris, qued. prop- 
ter eos post experimeuta flammarum, proíanie et 
i»credulis sex. Babylonius comgnisatur. Nonne Si- 
mogem, Peirus, " judice astipulante, eeníundit ? 
Non lHlelima, (avente Sergio, Paulus exezcat? b Vin- 
dicatus esseb et Hierosolymis, si quid fidei ligatus 
habuisset. Nescia servire ipsas iQnocentibus pole 


Apostolus, quos oportet ὁ iudentark (Fis. 1, 1301). Sed. 
altende. Nos tecum quasi columbae, ore potius qnan 
dente, copfligimus. Utinam verum. essei quod deceri 
velle te dicis! jam ipse tibi manibus meis saneti 
Spiritus unguenta suggeserem, Amas me ? Non ἰα 8), 
$60. Sed tuno demum amares, δὲ non diversa senti- 
res, atque operi meo blandus accederes. Cypriaus 
epistolas mihi plaeese miraris ? Quidni beati mar- 
Mysis οἱ catholici sacerdotis ? Novatin mum mihi. iuge- . 
ri&? Philosophum. sxeuli fuisse. audio ; hee salis wi- 

ror δὰ Eeclesia Dei vivi degonemasae. Cogaesco, 
vadieem legis amdqus, foptem vetesis populi reli- 
quiese, Cernelip, iav&leniog , Novali iusanim3S coma- 
deium, δῷ. consegraüone legitima episcopum fa- 


Siae$ , eL in. bonum sanctis patribus ministrare ἢ B cuu, ideeque noc [actug. pez cpistolum: eorum, qui 


Sient Apostolus dicit : Principes non suni timori 
bono operi, sed malo. Vis auem non timere potestatem? 
Bonum [ac , εἰ habebis laudem ex ἐᾷ per Doménum : 
Miniser enim est tibi in bonum (Rom. xut, 5, 4). Et 
tamen ego de nullo.questus sum, de nemine vindiea- 
tus. Nec impedire mihi Novatianos pulo, quosun. 
parvitate. si wellem atque defcctu poteram. gloriari. 
Ecce plebem tuam. imperatori nullus accusat, ei 
solus es. OporteL nos taujen. omnes staze onc tribuna 
Dei (Rom. xiv, 10.; 11 Cor. v, 19). Quod unum scio, 
quererentur Novatianj, si causa eorum essei ullis 
grata principibus. | 

VL Utilius essct, ais, vincere quam placeze. Αἱ 
qui vincendi ardore ducuntur, contentione proficiuyt. 


8280 Goafessores esse siumajarent, qui matris ugéus 
membesa divelleseut, Liao egó tib), frator, confcs- 
siepe vestrorum, litteris approbabo. La, tuus isLe 
pbilesophus, sapienliam suas. quarens, síaluera, sieut 
Apostolos ait (Rom. x, 3), sapientis. Dot.nom est sub- 
jectus; quonipm per sopieniiam suam muRdus »on 
reeogaovik sapientigm Dei. Nun quod, 38ie passum 
Novyajiamumen. pias, eà Cyprianum. dixisse suhjungis; 
Pracosait mo adversarius meus; vide. quam, manifesto 
respondeage. Novetiapue mortysium numquam tulis, 
D6e ex verbis beatissimi Cypriapi auditum: istud aut 
leeunp eat. Habes ejus epistolas quibus Cornoliun 
Umbi& epissopum, cui tune Novalionua ipvider^t, 
iuiEici& prücipibus resi»icpteny, $2pe confessu, 


Apostolus vero ait : Si quis autem videlur contentio- C sxpo vexatum refert; plurimis ConfessOribus, plazi- 
διὲς esse, nos lalem  consueludinem non labenius, 45 mie quoque. Martyribus ducem facti, et cups pluri- 
Ecclesia Dei (1 Cor. 1x, 16). Conira de studio placeu- — gs gloriosissime coszonalug: viveyte tuuc Novatiano. 
di : Omnibus, inquit, per omnia placeo, uon μῶν — euaroque securo, Nam e ideo ab ecelesia Christi 
quod mihi utile sit, sedquod multis, ut salvensur (A Con. — reoosaseral, no ilium labor confessionis urgeret. Qui 
X, 95). Vos autem, dum vestra non fratzup) cojgmogda, — primum stumwatus iuvidia, episcopatum, Cornel noa, 
cogitas, vincendo wavultia clidere, quau placeude — ferebat ; iude se Novato, yaucorum, epietolis derisus 
recreare.[Malum bouo vicisse, ratiopis esL; caeterum — addixerat. Hae te omnia de Novadano Cypriani lit- 


in quacumque causa velle superare, prasuuptionis. 
insanz est. Non de Apostolico jure, sed de. Graco, 
apud quos scriptum puLi4ur, omncm mosem Lace- 
dxmoijerum inflammatum ess cupiditale vincendi. 
Sus quoque ille lutulentus, et insana ligris, quid 
aliud velint nisi vincere quam placere? Vacare tibi 
scribis ; οὐ ideo te contentiosa delectant. Mibi vero 


ter: perdocebunt. Porro etiam si passus cst aliquid, 
Novatiauus, non tamen etiam Qecisus : etiam si oc- 
cisus, non tamen corogatus, Quidni? Extra Ecclc- 
Sim pacem, exta coucordiam, exira eam inatrem 
cujus portio debet esse qui gartyr est. Audi Agosto- 
lum.z Et si habuero oyuem fidem, ita ut montes traps- 
feram ; charitate autem non habeam, nihil sum. Εἰ 


catliolicis uegotiis oceupato, post triginta ferine dics Disi. in. cibos pauperum. divisero omnem | substantiam 


literis tux traditx sum4, post. alios quadraginta re- 
petitze. 

VII. Irasci me ais; absit. Stimulari ut aper, credo. 
quie interdum aculeo, mella deloydit. Vesum recole 
utrinque litteras ; jam videbis spiculisne an. flori- 


& Judice astipulante, Observat cl. Mazochius in 
Comment, ad marmor. Neapol. Kalend. wol. Hl, 
pag. 872, hie tangi ἃ Paciano Reuwanam Putri cum 
Simone condcluu.. logro, subdit, illud judice q5tt- 
pulante/ posset. ad. quemvis judicem qui certamini 
pradfuisset, referri : nisi apud Neronem regem [1850 
depugnatum Philastrius seripsissct, ub d& Simenis 
hzresi disserit. Mox post Latüpium, et Mozochium 
l, c., Nox Helimam, sive. Elyman rescripsimua, ubi 


mean, et s. tradidezo corpus meun ad, comburendum, 
charitatem auem. non. habeam, wihil mihi prodeu 
(lCor. xus, 2, 5). Cyyriauus autem iu concordia 
umpium, in pace corumuni, ig Confessorum grege 
passus est, et szepe confessus iteradis perseculioui- 


editi babent Num. 

b Vindicatus esset etc. Locus hic obscurior. Til. 

e [ndentari. ld est, redargat. Éodem verbe utitur 
Locifee €aralitauus l;b. à pro S. Ashanasjo cap. 40, 
Ut ad, eui locum anidiuavesiunus, ubj et ἰδίων l'a- 
ciani adduximus. Ita Paulinuin textum reddidit vetus 
interpres. Vidcsis tom. Vk Rostro? Bibb. PP. pag. 
195, not. L 


406 SANCTI PACIANI 3061 
bus, ct multa laceratione vexatus, et novissime sa- A qui numquam Ecclesiam deseruerit, qui ab episcopis 


lutari calice propinatus est. lloc fuit coronari. Quare 
sibi habeat Novatianus epistolas suas; sibi tumorem, 
sibi superbiam, qua dum in altum levatur, elisus 
est; dum nemini parcit, effusus. En qui salutis 
viam fratribus inexorabili religione precludat ! En 
qui se * palam ferre, et aream Domini purgarecon- 
fidat ! 

VIHl. Miserere tui, Symproniane frater, nec te 
Novatianus sub hac fronte decipict ; et ideo justior 
putetur, quia reliquos sui comparatione despexit. 
Sape fiduciam mentitur audacia; el desperatis qui- 
busque peccatoribus, falsa bonz* conscientiz imago 
blanditur. Contra vero omnis humilitas innocentia 
est, etiam illa debitrix, etiam illa peccatrix, etiam 


episcopus factus sit, qui jure ordinario consecratus, 
qui vacantem cathedram in Ecclesia consecutus ? 
Quid ad te? inquies ; Novatianus hoc docuit. At vel 
quando, frater, quibusve temporibus? Statim post 
Domiui passionem? post Decii principatum, id est, 
post trecentos prope annos dominicae passionis. 
Quid ergo tunc? Prophetas secutus est ut Catapbry- 
ges, an P Philomenem aliquam, ut Apelles; an ipse 
tantum auctoritatis accepit? Linguis locutus est? 
Prophetavit ? Suscitare mortuos potuit? Horum enim 
aliquid habere debuerat, ut evangelium novi juris 
induceret. Et si contra clamct Apostolus; Licet nos, 
aut angelus de celo evangelizaverit preterquam | quod 
evangelizarimus vobis, anathema sit (Gal. 1,8). Nova- 


illa que animam suam cum peccatore blanditur. B tianus sic intellexit, inquies : sed Christus hoc docuit. 


Dele me, inquit Moyses (Exod. xxn, 52), de libro 
quem scripsisti; ne peccatores perirent. Optaveram, 
inquit Apostolus, anathema esse ipse ego in Christo 
pro fratribus meis, cognatis secundum. carnem (Rom. 
ix, 5). Utique ambo pro peccatoribus deprecantur ; 
et propter hoc, Deum nec Moyses nec Paulus offen- 
dit. Novatianus his melior? Emendator Propheta- 
rum? doctor Apostolorum ? Jam cum Christo vide- 
tur ut idem Moyses? Jam ut Paulus in tertium. cc- 
]um sublimis evehitur ? Jam neglectis omnibus solus 
auditur ? Hxc ad litteras tuas respondisse suffecerit. 
Sed quia de poenitentia non agenda, vel ante baptis- 
mum agenda latius disputasti; iultisque capitulis 
exemplorum, tractatus ipsius paginam refersisti, 
respondebo ad singula ex abundanti : quz fides ve- 
rior habeat, non tacebo. Tu, ut auditui nostro lar- 
giter imperare dignatus es, benignam rursus vicem 
prebeto traciatui. Prestabit fortasse Dominus, ut 
qui nos tibi patienter obtulimus, fructum aliquem 
de tua etiam patientia reportemus. Dominus te in 
seternum custodire et protegere dignetur, οἱ Chri- 
stianum atque Catholicum vivere faciat, et concor- 
dare nobiscum. Amen. 
EPISTOLA Ill. 
Contra tractatus. Novatianorum, 

Pacianus episcopus Symproniano fratri salutem. 

l. Traciatus omnis Novatianorum quem ad me 
confertis undique propositionibus destinasti, Sym- 
proniane frater, hoc continet : Quod post baptismum 
poenitere non liceat ; quod mortale peccatum Eccle- 
sia donare non possit, immo quod ipsa pereat reci- 
piendo peccantes. Preclarus honos, singularis au- 
etoritas, magna constantia ; rejicere nocentes, atta- 
ctus peccantium fugere , innocenti: suc male 
confidere. Quis hoc vindicat, frater, Moyses, an 
Paulus, an Christus? At Moyses deleri e libro pro 
blasphematoribus optat (Exod. xxxii, 52) : et Paulus 
anathema esse pro fratribus (Rom. 1x, 5); et ipse Do- 
minus pro injustis pati mavult. Nullus horum, in- 
quies. Quis ergo 7 Novatianus hoc przcepit. Imma- 
culatu» aliquis et purus, qui Novatum non audierit. 

ἃ Palam ferre. Al., paleam auferre : minus recte, 
Latinio judice. 


Ergo a Christi * usque Decii principatum nullus in- 
telligens ? Post Decium denique omnis episcopus im- 
patiens ; omnes alii dissoluti qui se miscere perditis 
mallent, qui perire cum miseris, qui alieno vulnere 
vulnerari? Novatiano vindice, justitia liberatur; 
auctore, corrigitur quidquid erravit. 

ll. Age, inquies, certemus exemplis et ratione 
pugnemus. Αἱ cgo huc usque securus : ipsa Ecclesise 
ferie, congregationis antiqux pace contentus : nulla 
discordix studia didici, nulla certaminum argumenta 
quzsivi. Tu postquam a reliquo corpore segregatus 
es et a matre divisus; ut rationem facti tui redderes, 
totos librorum recessus assiduus scrutator inquiris : 
occulta quzeque sollicitas : quidquid exinde securum 

C est, inquietas. Nostri nihil ultro disputavere majores: 
nuda est spud nos ipsa securitas : quid attuleris de 
tua parte munitum? Ego nescio quid Novatianus ege- 

. rit, quid Novatus admiserit, quid Evaristus tumue- 
rit, quid Nicostratus nuntiaverit : arma vestra dum 
despicio, non novi ; vide si cum inermi veritate con- 
fligis. Exspectemus tamen quid objicias, quid loqua- 
ris. Poteratne vel nuda veritas, innocentiave impe- 
rita subsistere ? Proponis, et recte quidem, Ecclesiam 
esse populum ex aqua et Spiritu sancto renovatum, 
sine negatione nominis Christi, templum et domuin 
Dei, columnam ct stabilimentum veritatis (1 Tim. m, 
15), virginem sanctam castissimis sensibus, sponsam 
Christi ex ossibus. ejus et carne (Ephes. v, 50), non 
habentem maculam neque. rugam (1bid., 91), integra 

D evangeliorum jura servantem. Quis hoc nostrum ne- 
gat ? Quin etiam addimus, Ecclesiam esse reginam 
in veste aurata et variegata (Psal. xtv, 10). fecun- 
dam vitem in lateribus domus Domini (Psal. cxxvn, 5); 
Matrem adolescentularum, quarum non est numerus 
Cant. vi, 7) ; Unam : peciosam. celumbam matris sue, 
atque. perfectam (Ibid., $): lpssm omnium matrem 
edificatam in (undamentis Prophetarum εἰ Apostolo- 
rum, eL ipso angulari lapide Jesu Chiisto (Ephes. n, 
20) : Domum magnam vasorum omnium diversitate 
locupletatam. 

ΠῚ. Sed hzc nostra posterius; interim tua illa vi- 


b Philomenem. Leg. Philumenam. Til. 
* A Christi. Subaudi, adventu. ld. 


1065 


EPISTOLA Il. 


1066 


deamus. Ecclesia est populus ex aqua et Spiritusancto A non ut. vos estis Novatiani , quedam insolens por- 


renatus. Age. Quis fontem Dei clausit? Quis Spiri- 
tum rapuit? Quin immo apud nos aqua viva est, 
ipsa qus& salit a Christo : tu, a fonte perpetuo sepa- 
ratus, unde generaris? Spiritus quoque sanctus a 
principali matre non abiit : ad te unde pervenit ? 
pisi forte discordantem secutus est, tot sacerdotibus 
derelictis non consecrata sede contentus, detritum 
lacum adulterini fontis adamavit. Vestrze plebi unde 
Spiritum ; quam non consignat unctus sacerdos ? Un- 
de aquam, qu: a matrice discessit ἢ Unde innovatio- 
nem, qu:e cunabula pronubz pacis amisit ? Ecclesia 
est populus sine negatione nominis Christi : nulli ne 
apud nos confessores, quos catenze, quos ignes, quos 
gladii probaverunt? Fuere, inquies, sed negatores 


tiuncula tuberque collectum, et reliquo corpore se- 
paratum. Ecclesia est. templum Dei : templum certe 
amplificum, domus magna, habens quidem vasa aurea 
et argentea, sed. et lignea el ficiilia, quedam in hono- 
rem, multa vero magnifica in mulüplices usus va- 
riorum operum destinata (Il Tím. τι, 20). Ecclesia est 
virgo sancta, castissimis sensibus, sponsa Christi. Vir- 
go; verum est : sed et mater. Sponsa; manifestum 
est: sed οἱ uxor et conjux de viro suo sumpta : ideo- 
que os de ossibus ejus, et caro de carnc (Gen. n, 93). 
Nam de hac David dixit : Uxor tua sicut vitis fecunda 
in lateribus domus tue : filii tui sicut novella olivarum 
in circuitu mensetuag (Psal. cxxvii, 5). Multus igitur 
huic virgini partus et proles innumera, qua totus 


recipiendo, perierunt. Taceo ne, hzc quidem colle- B orbis impletur, qua circumfluis semper alvearibus 


gio, quod libellum de negatoribus vel lapsis reci- 
piendis Novatianus vester, cum adhuc in Ecclesia 
degeret, et scripsit et suasit et legit? Interim, cui 
persuadere poteris, quod lapsis receptis Ecclesia tota 
conciderit ἢ Quod admissis poenitentibus, admitten- 
tium populus negator effectus sit ? Quod si et remis- 
sior plebs aliqua fuit, etiam czxeterze quae non factum 
ejus probariut, sed consuetudinem et pacem secutze 
sint, Christianum ne nomen amiserunt? Accipe Hie- 
remix vocem : ]n diebus illis non dicent, Patres 
tmanducaterunt uvam acerbam, et dentes. filiorum stu- 
puerunt : sed. unusquisque in. suo peccato morietur 
(Jerem. xxxi, 29, 50). Nec apud Ezechielem tacet 
Dominus : Quomodo anima patris, iia εἰ anima filii, 


populosum fervet examen. Magna in filios cura ma- 
tris istius, et mollis affectus : honorantur boni, cas- 
tigantur superbi, curantur sgroti : nullus perit, ne- 
mo despicitur : securi fetus sub indulgentia matris 
retinentur. Ecclesia est non habens maculam neque 
rugam (Ephes. v, 27) : hoc est, hzereses non habens, 
non Valentinos, non Cataplirygas, non Novatianos. 
In his sunt enim quidam sinus maculosi atque ru- 
gosi, pretiosarum vestium ornatibus invidentes. Cz- 
terum, peccator et poenitens, non est Ecclesie ma- 
cula ; quia ^» quamdiu peccat, et non poenitet, extra 
Ecclesiam constitutus est. Ubi desinit peccare, jam 
sanus est. H:ereticus vero vestem Domini, Ecclesioin 
Christi, scindit, intercipit, vitiat, irrugat. Cum enim 


meg sunt. Unusquisque in suo peccato moriet&r C schismata, inquit, et contentiones in vobis sint, nonne 


(Ezech. xvii, 4). Wem infra : Filius non accipiet faci- 
nus palris, neque pater. accipiet facinus filii : Justitia 
justi super eum erit (1bid., 20). lpse tu illud ponis 
exemplum : Etsi fuerint. tres hi in medio, Noe, Job 
et. Daniel, non liberabunt filios neque filias : ipsi soli 
salvi erunt (Ezech. xiv, 16). Ecce salvi sunt. ipsi qui 
in medio peccantium constituti sunt, qui alios libe- 
rare non possunt. Tu totum orbem paucorum vin- 
culis alligas : tu totam Ecclesiam exigue portionis 
infirmitate condemnas. Quid apud te sancti omnes, 


. - quos Novatus erudit, quos Evaristus elegit, quos Ni- 


costratus docuit, quos Novatianus instituit? Tu spi- 
nas et tribulos refugisti : tu non habes in tua fruge 
zizania : tibi jam grana purgata sunt : ad te sine 


carnales estis, et secundum hominem ambulatis (Y Cor. 
m, 3)? Sed et, sermo eorum quasi. cancer serpit (II 
Tim. n, 17) : hac est macula unitatis, hzc ruga. 
Denique ubi super his Apostolus loquitur : de amore 
Christi et dilectione proponit. Sicut Christus, inquit, 
dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea (Ephes. 
v, 23); ut lizreticos summoveret, quia diligere non 
noverunt. Caterum, cur hiec misero poenitenti? quia 
et amare optat et amari. 

V. Ecclesia est, integra Evangeliorum jura custo- 
diens. Integra utique quia tota, quia plena. Ubi pr:e- 
mium fidelibus datur, ubi miseris lacrymzx non ne- 
gantur, ubi curantur zgroti, ubi nibil sibi vindicat 
insolens sanitas οἱ superba justitia, ubi sollicita in 


ventilabro purgator ille venturus est (Matth. m, 12): D omnibus charitas perseverat, omnia credens, omnia 


tu solus ex omnibus paleas non ltabebis? 

IV. Age, dic reliqua : Ecclesia est. corpus Christi. 
Corpus utique, non membrum : corpus multis in 
unum partibus membrisque collectum , sicut ait 
Apostolus : Nam et corpus non est unum membrum, 
sed multa (1 Cor. xu, 14). Ergo Ecclesia plenuin est 
corpus, ^ et corpus et solidum, et toto jam orbe dif- 
fusum. Sicut civitas, inquam, cujus partes in unum; 


' * Et corpus εἰ solidum. Existimarim equidem aut 
delendam posteriorem conjunctionem , aut potius 
duabus prioribus voculis expunctis, legendum et so- 
lidum. 

b Quamdiu peccat constitutus est. Locus videtur a 


PATROL. XIII. 


sperans, omnia sustinens (1 Cor. xin, 7) Unde illud 
Apostoli :- Quis infirmus est, et non ego infirmor. Quis 
scandalizatur, et ego non uror (11 Cor. x1, 29) ? Ubi 
onera sua sustinet tota fraternitas communiter do- 
lens, mutua pietate secura. Cuncti invicem susti- 
nentes in dilectione, satis agentes servare unitatem 
Spiritus in conjunctione pacis (Ephes. 1v, 5). Hoc erit 
Ecclesia, Symproniane frater; hoc erit populus ex 


Novatiano corruptus : nisi forte loquatur de pecca- 
toribus in h:resim lapsis, ut adnotavit Bellarminus 
lib. πὶ de Ecclesia cap. 9, ad septimum argumen. 
tum. BRASICH. 


9 


1067 


SANCTI PACIANI 


1008 


aqua et Spiritu sancto renatus in Christo. Nescio, ais, À lio conflaret invidiam. Dat eorum epistolas ad No- 


an remitti peccatum ab episcopis possit, cum dixe- 
rit Dominus : Qui me negaverit coram hominibus,'ne- 
gabo eum coram Patre meo qui in colis esi (Matih, x, 
$5). Cur igitur Novatianus tuus , ne falso quidem 
adliuc episcopatu sacerdos, longe ante quam Corne- 
lius Romx episcopus fleret, ante quam sacerdotio 
illius invideret, hzc suasit? Habes Cypriani testi- 
monium ; Cypriani quem nec vos umquam infama- 
re potuistis. Nam quodam in loco, ad Antonianum 
hoc modo scripsit : * Additum est. etiam. Novatiano 
tunc. scribente; et quod. scripserat, sua voce. recitante; 
εἰ Moyse, tunc confessore nunc jam martyre. subscri- 
bente ; ut. lapsis infirmis et in exitu constitutis paz da- 
reiur : qua littere per totum mundum missa διε}, et in 


vatianum. llle ex auctoritate epistolarum, sedenté 
jam Rome episcopo, adversum fas sacerdotii singu- 
laris, alterius episcopi sibl nomen assumit : Corne- 
lium lapsis commupicasse árguit : se vindicat inno- 
centem. Gontra hunc mihi reddenda ralio est, contra 
hunc asserendus pudor, contra huno vita pufganda. 

VIl.. Sed et vos, inquies, episcopi taliá cür pro- 
batis? Dicat hoc alius : tu. Novatanum defende. 
Inexcusebilis videatur hec cxteris chusa, tibi Iicet 
grata sit. Tibi innocens sit, quisquis est pro te na 
cens. Ne &ccusaveris alium eo crimine, quo tu non 
potes liberari. Age, jam totum padorem nos episco- 
pi debeamus, quia οἱ apostolorum tiomen  accepi- 
mus, quia Christi appellatione signamur. Ncegan- 


notitiam ecclesjis omuibus perlate sunt. Quid ais, Sym- B tom, iuquia, Dominus negat : tu, hegantem nolo 


proniane frater ? Novatianus hzc scripsit, et ut ob- 
sequium mera voluntatis adjungeret, etiam scripta 
recitavit. Testis est ejus dextera, testis 4028 scripsit, 
manus: testis lingua, qux:e legit. Adhue Cornelius, 
pro quo omnis hiec vestra erupit invidia , cplscopus 
uon erat. Longe posterius cum plurimis coepisco- 
pis, cum plurimis confessoribus, statimque marty- 
ribus, ut idem Cyprianus scribit, assensus est. se- 
nuin consilio, licere dare pacem. Si peenitentice ne- 
gaudus est aditus, Novatianus in crimine est, qui 
hzc scripsit, suasit et legit. Ubi tunc impatiens rl- 
gor? ubi ferox illa censura? Si nemo vobis Corne- 
lium preetulisset, maneret illa seribentis auctoritas. 
Nunc displicet tota sententia, nnne. in nos tela ja- 


fatearis. Quis eum negantem conflietur ? qui δὰ po- 
niteutian cogit, objargat, crimen ostendit, vulne- 
ra aperit, supplicia xterhà commemorat, interitu 
carnis emendat? Hoc castigare est, non fateri. Ait 
nobis Dominus : Vos estis eal terram (Matth. v, 45]. 
Recte orgo *8alimus ista dicendo, nee ad nibilum 
valebit quisquis audierit. Vides non proeulcari a no- 
bis sententiam Domini, sed probati ; noh abjici se- 
veritatem, sed voluntatem ejus aperiri; Sed perniten- 
ti, inquies, peccata dimittis ; eun. tantum in baptis- 
mate tibi liceat reloxare peccatum. Non mihi plane, 
sed Deo soli, qui et in baptisinate deat admissum, οἱ 
poenitentium lacrymas non fepellit, Gaterum quod 
ego facie, id non ineo jere, sed Bomini : Dei sumus 


ciuntur , his ipsis subministrantibus quorum aucto- C adjutores, inquit, Dei adificatio est (! Cor. m, 9). Et 


ritate convaluit causa telorum. 

VI. At in. hanc. ipsam hazresim, Novatiani quan- 
do 5 ceperunt? Audite, qux«o, et teium ordinem 
vestri erroris advertite. Coruelius jam Rom:e epi- 
scopus a sedecim episcopis factus, loeum caihedrx 
vacantis acceperat, etin illa qua (uit preeditas ea- 
stimonia virginali, crebras persecutiones irati prin« 
eipis sustinebat. Tum forte quidam presbyter Nc- 
vatus ex Africa, fraudatis in Cavihaginiensi eccle« 
sia viduis, spoliatis pupillis. peeunia eeclesix dene- 
gata, projecto extra domum patre, et eodem fame 
mortuo nec sepulto, uxoris gravid: utero calce per- 
cusso partuque ejus effuso; Romam venit. Et cum 
apud Carthaginem, urgentibus in ecclesia fratribus, 
dies eognitionis ipsius immineret , et hic latitavit. 
Nec ntuilto post, Novatiantim istum episcopatu Cor- 
nelii anxium (nam sibi speraverat) cuti aliquan - 
tis, ut in tali re soleil, ex. sua parte fautoribus nu- 
tantem impellit, dubitantem fovet; ut. maguur ali- 
quid speret, hortatur. Invenit aliquos ex eorum nu: 
mero qui tempestatem perseeuiionis illius evaserunt; 
apud quos hanc ipsam de lapsis receptis, Corne- 


^ Additum est, elc. Locus exstat in epistola 59 Cy- 
riani ad Antonionum sub initium, pog. 69. edit. 
luz. Paris. 
T b Quando coyerunt ? Subaudiendum feor prolabi. 
IL. 
* Salimus. Ita corrigit optime Latinius editorum 


jterum : Bye plantavi , Apollo irripavit, sed Dems in- 
cremeittum dedit : Ergo neque qui plantot est afiguid, 
neque qui rigat ; sed qui lIhcremeutum dat, Deus (16id. 
6, 7). Quate sive baptizamus, sive ad poenitentiam 
cogimüs , seu veniam pomitentlbas relaxatitus ; 
Christe id auctore trhetzmus. Tibi vidéndum ὁδί, an 
Christus hoe possit, an Cliristus hoc fecerit. 

Vlll. Si peenitentfbus remissio peccatorum dari 
potuit, ais, baptisma non fuit nécessáriuthb. Insulsis- 
sima comparatio ! Baptismus enim , sacramentum 
est dominice passionis : poeuitenliom venia, meri- 
tu Cufltentis. Hllud ómnes adipisci possunt, quia 
grati: Dei donum est ; id cst, gratuita. donatio ; la- 
bor vero iste, paucorum est qui posi casum resur- 
guit, qui post vulnera convalescunt, qui lacrymosis 
vocibus adjuvantur, qui carnis interitu reviviscunt. 
Frustra me posaisse assetis illud exemplum quod 
Deus dixerit; Malo penitentiam peccatoris quam mor- 
lem. (Ezech. xxxnr, 41). Quid sl adjecissem illud 
Esaiz : ἃ Cum conversus ingerueris, tuc. sulvaberis 
et scies ubl fueris (Isa. xxx, 135, sec. LXX)? Quid si 
id Apocalypsis : Memenlo unde cecideris, el age pe- 


mendum psallimus. 

m conversus ingemueris, ete. [8 quoque ci- 
tat ex. vetere interprete huno [sse loeum xxs, 45, 
justa LXX. S. Cyprivans lib. de Lapeis sub fnerit, 
et epist. 94, pag. 158 εἷ 67. edit. Ozon. 


1009 


EPISTOLA fii. 


1076 


mitentiam, el (ac priora opera ( Apoc. v, δ) * Hiec, ia- À rates viveret : innocens coronam, pomnitens veniam 


quies, gentibus dicta sunt ante baptismum. Audi 
Apostolum : Scimus autem, quoniam quecumque lex 
dicit, tis qui in lege. suni, dicit et loquitur (Hom. ni, 
10). Ergo eos qui sine lege vixerunt, peenitendi con- 
ditio non tenebit Qui et si. poenituissent, libera id 
fide fecerant, non imposito per legem vinculo poeni- 
tendi. Ergo et vel Judzi, inquies, qui ante baptis- 
mum poenituerunt, post baptismum poenitere non 
possunt. Quis hoc te docuit, frater $ymproniane? 
Quis suasit, ut qui ante poeníteerit, postea peenitere 
non debeat ? Sed posterins hec videlsimus. Interim, 
si Jadais post baptismum proelusá est poenitentia, 
quie illam ante persolverint ; concede vef gentes quoe 
' peenitentise legem ante neseierint, posterius poeni- 
tere debere. $ed ét de Judeis, nolo, fallaris. tili 
enim propterea prius peenitgerunt , quia vetus bap- 
ti»ma corruperant, et quasi post fidem fide prodita 
peenebant. Audi Apostolum : Nelo enim fgrorare 
vos, fratres, quia patres nostri omnes eut mebe fuerunt, 
el omnes per mare transierunt, et omnes in Moyse bap- 
tisati sunt et in nube et in mari : et omnes eumdem ci- 
bum spiritalem ederumt, εἰ omnes eumdem potum. syi- 
ritelem biberunt. Bibebant anlem de. spiritali petra 
sequente : Petra autem erat. Chrísims (1 Cor. x, 1-4). 
Hoc ergo baptisma violaverant, et ideo poenitebant. 

IX. Videamus deiwde quid dicas : Sí Deus scptus 
fubet hominem. penitére, inquis, sepits peccare per- 
mitfil. Quid sis? Erge quí sepiusremedtum criminis 
monstrat, evimen ostendit 3 Et medices ille cmm curat 
2seidue vulnerari docet? Deus mee peccare vull 
hominem semel, et t&en liberat a peccato. Nec 
uique cam Hberat, peccatum dotet; &icut nec qui 
ab incendio liberat, incendium monsirat ; nec. qui 
natfragum eripit seopulis, in saxa compellit. Aliud 
est de pericalo Mberari, stiud ad periculum cogi. ΕἸ 
fortesse paterer hoc credi, si poenitentia, delicize 
putérentur ; cujus labor tantos imponitar, cui carnis 
imeritus intperatur, coi juges lacrym2, cui gemitüs 
&empiternt. Volet ergo ille sanatus iterum se secari, 
Fureus exuri? Volet peceare iteram, et iteram poni- 
tere, cuin seriptum «sit : Noli alfjicere peccatum, ne 
quid tibi deterius confingat (Jom. v, 44) * Et adhttrc : 
Assidue peccanti non misereor (Eccli. xa, 5). Quod si, 
JM ais, at peccatum :cagitur, cui poenitentia medi- 
ina monstratur; qaid tandem ifle facturüs est, cai 
ipeenitentia ipsa prsecteditur ; eui desperato remedio, 
*etnm vulnés * operitur; cwí prorsus ex integro, 
vite aditus denegotur ? In baptismo, imquies, semel 
ieosimur, sicut ait Àpostolus : An. nescitis quoniaih 
quicumque baptisati estis in Christo Jestt, in. morte 
ejus baptizati estis? Cotsepulti ergo-estis ei pet bap- 
Jismum in morlem , ut sicut Christus vesurrezit ex 
πον, sic et vos in novitate vite "ambuletis (Rom. 
vt, ὅ-ὼ). Quid wirur ? Doeebat Apostolüs quod 
eodsemas πονὶς ut netho pecehbret : wequebatur amen 
"ut qui peceiverat , peemiterét, THe 'irteper, flle cu- 


subiret : ille przmium, iste medicinam acciperet. 
Denique idem Apostotus dicit : Nam si cum adhuc 
peccatores essemus, Chribius pro nobis mortuus est ; 
mullo magis justificati mutc in sanguine ejus, sali 
erimus per eum ab ira (Rom. v, 9-10). Ab ira utique, 
qu? peecantibus debebatur. Quod si gentilem po. 
putem non passus est mori; multo magis redemptum 
nén palietut exstingui. Nec abjiclet, quos magno 
redemit ; vec enim fevis illi est jactura famulorum. 
Non morietur quidem amplius qui resurgil, ut scri- 
ptum est (Rom. xiv, 4). Sed ipse est advocatus apud 
Patrem ; sed ipse interpellàt pro peccatis nostris, 
laud despicabilis miserorum patronus, parumve 
idoneus deprecator. 


B X. Responde, fraler, an famulos Dei diabolus 
possit opprimere, àn non possit Christus absolvere? 
Petti péniténtiam dicis ánte Dómini passionem 
füisse ? Hoc tibí nemo proposuit. Et tamen Petrus 
jàm baptizatus erat : huic enim dixerat Dominus : 
Qui lotus est. semel, non necesse habet iterum lavari 
(Joan. xim, 10). Accepit. lamen postea remedium 
Christi, sed anté poenituil ; et apte sanctu$ est. ha- 
bitus, quam àd remedium perveniret. Nec poni- 
tentía ejus in memoriam scriberetur, ni profuisset 
aliquid poenitenti. Flevit, inquit, amarissime (Matth. 
xxvi, 15). Non vis facere fidelem, quod Petrus fecit ? 


non vi$ pFodesse nobis, quod Petro profuit? Age, 


Thomss meus nonne post Domini resurrectionem 
de resurrectione dubitavit? Nonne perfidim reus 
nótatà* a Dontüno, cum illi clavorum not: , cum 
petrfoss&e manus, cum lateris vulnus ostenditur, cum 
Sic ad eum ait Dominus : Noli esse incredulus, sed 
fidelis (Joa. xx, 27)? Quid ergo? erubuit poenitere? 
nonne fiumiliatus est? nonne Deum et Dominum 
süum illico confitetur? numquid non illum exomo- 
logesis ista commendat? 


XI. Jam quam argute caput illud absolvis, quod 


égo posui; datam episcopis potesialem, ut quae li- 
fassent in terra, ligala. essent et in ccelis. Dicis, 
ποῦ non ad fideles, sed ad catechumenuos pertinere ; 
ut ljaptizandis adhüc scilicet populis, solvi liceret 


crimina, vel teneri. Duorum denique Evaugelista- 
rum capitulà conjungis, ut unum esse videàntur; et 


&tjicis, quod Matthaeus minus integre prosecutus sit, 
$ complesse Joannem : ut quia apud Maithzeum dixe- 
rat Domitius ; Jte et docete omnes gentes, baptizantes 
eas in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 
(Matth. xxvui, 19); apud. Joannem impleverit di- 
cens : Si cujus dimiseritis peccata, dimittenturilli; cu- 
jus. vetimueritis, et tenebuntur (Joan. xx, 25) : ut hoc 
dimittere vel ligare 5d gentes qu: baptizandz erant, 


pertinuisse videatur, quia prior Evangelista de gen- 
tibus przlocutus sit; de solvendo autem et ligando 


posterior impleverit. Quid ais? Evangelisue duo di- 
midiatos invicem sensus, et semi integros retule- 
Yunt? Verba his invicem, ratiove defuerat ; aut non 


^ Operitur. Ex Latini conjedtum ste τόνον! μοὶ πη, "ubi ΒΗ -exttbent ἀρὰν, repugnante contextu. 


4071 


SANCTI PACIANI 


1072 


in omnibus totum Spiritus sanctas implebat, propo- A sicutad Samuelipse significat : Non tenullius momenti 


Sitos perferens sensus, et ad plenum dicia defi- 
niens? Hominis confirmatum testamentum nemo 
superordinat : Dei tabulam, tabula diversa mutabit? 
Qusnam in vobis hzc vincendi cupido est, ut tale 
aliquid audeatis? Quid quod apud Mattheum ipsum 
aute passionem suam dixerat Dominus : Qucecumque 
ligaveritis in terra, erunt ligata et in celoet quecum- 
que solveritis in terra, erunt soluta et in celo (Matth. 
xvi, 19)? Apud Matthzeum hoc praedixerat Dominus, 
et nullam ibi gentium fecerat mentionem : cur ergo 
illi capitulum Joannis adjungis, ubi suum posuit, et 
ita posuit ut a gentibus separaret ? quod utique si ad 
gentes pertinere voluisset, potuit ipse conjungere 
quod ipse ponebat. Totum ergo quod quzris, apud 


fecerunt, sed me (1 fteg. vin, 7). Conceditur ergo vel 
semel Ecclesie, quod nobis ipsis totiens imperatur. 

XIII. Nunc ad erraticam ovem, drachmam illam, 
et adolescentiorem filium revertamur : 4085 ego 
exempla cum strictim scripto priore tetigissem, tu 
plena repetisti , edocens et ostendens drachmam et 
ovem et filium minorem ad publicanos et peccato- 
res; hoc est, humilem populum, non ad Cbristianz 
plebis imaginem , nec ad formam fidelium pertinere. 
Gratulor me doceri; intellectum vero non esse, mo- 
leste fero. Nam quid asseram? Ea quecumque lez 
dicat, his qui sub lege sunt, dicere ( Rom. 1n, 19); 
utique et hoc principaliter ad priores dietum esse 
consentio, sed in forma fidelium, sed in imagine 


Mattheum habes. Cur non universa legisti, qui epi- B futurorum, sicut Apostolus dicit : Hec autem in figu- 


scopum doces? Primum przcepti istius caput re- 
pete. Ipso referente Matthzo, paulo superius ad Pe- 
trum locutus est Dominus; ad unum, ideo ut unita- 
4em fundaret ex uno; mox id ipsum in commune 
precipiens, ἃ qualiter tamen ad Petrum incipit : Et 
ego libi dico, inquit, quia tu es Petrus, et super istam 
petram &dificabo Ecclesiam meam, et porte infernorum 
non convalescent adversus eam. Et tibi dabo claves regni 
celorum : et quecumque ligaveris super terram, ligata 
erunt et in calis; et quecumque solveris super terram, 
erunt. soluta εἰ in celis (Ibid. 18, 19). Dic frater; 
de solis gentibus hoc locutus est: Super hanc petram 
edificabo, inquit, Ecclesiam meam? Ecclesiam, non 
baptizatas gentes vocat? homo necdum renatus, cor- 


pus est Chris? Quid solvo gentibus, quod non est C 


Jigatum? Nam si noun reputatum est, nec ligatum. 
Quid alligo, quod nullo jure constringo? Geniilis 
liomo, liber est Legi. Vide nunc e contrario, an in 
baptizatum utraque conveniant. Solvitur venia, quia 
peccato tenebatur; ligatur anathemate, quia solutus 
fuerat fide et per gratiam liberatus. Quod si ad gentes 
hanc solvendi licentiam vel ligandi spectasse conce- 
dam ; multo magis ad baptizatos pertinuisse convin- 
cam. Nam si is solvi potuit vel ligari, qui non habuit 
vinculum; quanto magis ille quem fidei jura tenuerunt? 

XII. Ais posuisse Mattheum : δὲ peccaverit in te 
frater tuus, vade et corripe eum solus cum solo(Matth. 


xvui, 15); ac statim subjunxisse Dominum : Quz- 


cunique solveris in terra, soluta erunt el in ctelis; ut ad 


ra contingebant illis: scripta sunt autem ad correptio- 
nem nostram, in quos, fines seculorum devenerunt. 
(1 Cor. x, 11). Et iterum : Que omnia illis umbre 
erant. (uturorum bonorum (Hebr. x, 4). Certe ipse 
adnuis, ad publicanos et peccatores, hoc est , humi- 
lem populum, et ideo juniorem, illa dictata. Dic er- 
go : an populus Christianus ipse est junior? an in ra- 
dicem coh:serit? an 5 ,illa membra compegerit? 
edificatus, ut scriptum est, ἐπ fundamentis aposto- 
lorum et prophetarum, et ipso angulari [apide Christo 
Jesu (Ephes. 1, 20). An Judaeorum Deus tanium? 
Nonne et gentium? Immo et. gentium. Siquidem unus 
Deus, qui justificat impium ex fide, et per fidem 
(Rom. m, 29, 50). Certe ille humilis populus, quem 
Deus, drachma, filio minori et oviculae conferebat, 
Ecclesia fuit : unde omnis turba credentium, unde 
populus Christianus. Huic corpori nostra etiam mem- 
bra conjuncta sunt, et totze credentium portiones, 


αἰ in bonam olivam ex oleastro gentium conveni- 


rent, sicut Apostolus dicit : Participes pinguedinis 
ejus e[fecte (Rom. xi, 17)? atque ita. anum omnes 
essemus in Christo, Judaus et Gracus, sereus εἰ liber 
(Gal. 11, 28). Si ergo cum illis humilibus unum cor- 
pus sumus, dicta sunt et ad nos que veterum humi- 
les audierunt : atque ita omni corpori nuntiatum est, 
quidquid de corporis parte pradicatum est. 

XIV. Dicam planius: ille posterior populus, ille 
pauper, ille mediocris, imago Ecclesisx fuit, anima 
humilis et modesta, anima liberata per Christum. 


fratris offensam pertinere videatur. Age, non vides D Hanc venit Dominus salvam facere, hanc apud in- 


quod supra dicit: Si in te peccaverit frater tuus : heic 
vero addit: Amen dico vobis. Quecumque solveritis in 
terra, etc. lllud uni jussit, hoc pluribus relaxavit : 
illud ipse solvit in quem admittitur; hoc vero, Ec- 
clesia : illud, sine sacerdote, sine fratribus; hoc ab 
omnibus impetratur. Quecumque solveritis, inquit ; 
omuiuo nihil excipit. Quecumque, inquit : vel ma- 
gna, vel modica. Attende quod ad Petrum dicat in- 
ferius id quod peccatur in hominem, septuagies et 
septies relaxandum ; ut ostendat, alias vel semel 
posse. Tamen qui in Petrum peccat, Dominum Lzedit : 


* Qualiter. Forte legendum cum Latinio, equali- 
ter, et sic. distinguendum : in commune praecipiens 


feros non reliquit : hec est ovis illa quz» humeris 
reportatur : id est, nisu et vigore patientis. Hsec 
est drachma, quis queritur : et vicinis, inventa 
monstratur. Vides formam ejus similitudini poesi- 
tentium convenire? Vides misericordiam usque ad 
hoc tempus extendi? Vides quzcumque Ecclesie 
nascenti dicta sunt, ad plenitudinem Ecclesise perti- 
nere? Inde ibi Dominus adjecit: Sic erit gaudium in 
celo super unum peccatorem pomitentiam agentem, 
quam super nonaginta novem justos, quibus mon [uit 
opus poenitentia (Luc. xv, 7). Nam si omnia illa ad 
equaliter, tamen, etc. 

b Illa membra. Legit Latinius, an 1N illa membre. 


1075 


f EPISTOLA 1}. 


1074 


commonendos nos scripta sunt; cui tandem populus A per sanctum Spiritum gerebantur. In ceteris quippe 


ille peccator humilis comparabitur, nisi populo poe- 
nitenti? Ac si figuris in ordinem recurrentibus, no- 
naginta novem sane , omnis Ecclesia est; una vero 
' erratica, delinquentíum portiuncula est : ac drachma 
qu: periit, miser ille peccator est : rediens post ma- 
la sua filius, redempto illi similis zestimatur. Jam 
recte a me positum vides, cum de poenitentium cu- 
ratione tractarem, dixisse Dominum : Non est opus 
sanis medico, sed male habentibus (Matth. ix, 12). 
Recte et illud : Beati lugentes, quoniam ipsi consola- 
buntur (Matth. v, 5). Quidquid de publicanis et pec- 
catoribus dictum est, ad :egros omnes et omnes mi- 
seros pertinebit. 

XV. De solis, ais scriptum esse martyribus : Beati 


peccatis, aut errore labimur, aut metu fraugiinur, 
aut carnis infirmitate superamur. Ilec cecitas est 
non videre quod videas, et sancti Spiritus opera 
diabolo deputare, eamque gloriam Domini qua dia- 
bolus ipse superatur, diaboli appellare virtutem. 
b Hoc est ergo quod non dimittetur: reliqua. bonis 
ponitentibus, frater Symproniane, donantur. 

XVI. Posthxce, de saimentis et vite proponis sic : 
Ait Dominus apud Joannem : Ego sum vitis vera, et 
Pater meus agricultor est. Omne sarmentum in me quod. ὦ 
non affert fructum , tollet illud ; et omne fructiferum, 
purgatit illud (Joan. xv, 1). Vides igitur in sarmen- 
tis [ruetum requiri, id est bona opera jcnitentiz, 
sicut Joannes ait : Facite ergo fructum dignum peni- 


[ugentes. Nemo ergo prater illos, peccata sua plan- B tentie (αι. Ht, 8). Vides sarmenta purgari , qu& 


git? Non David clamat : Lavabo per singulas noctes 
lectum meum (Psal. vi, 7). Et iterum : Quoniam ci- 
nerem, sicul panem edi ; et potum meum cum fletu mi- 
: Scebam (Psal. ci, 10). Non Jacob dicit : Anni vite mee 
durissimi (Psal. xyvi, 9). Non Apostolus ad Timo- 
theum : Desiderans te videre, memor lacrymarum tua- 
rum (Il Tim. 1, 4)? Nec tamen hoc de martyre loque- 
batur. Quid nunc? Miseri poenitentes siccos habent 
oculos ? Et qui peccasse se dolent, flere non norunt? 
]psi communicantes, ipsi fideles, lacrymas non ha- 
bemus ἢ Quempiam nostrum , gaudente mundo, gau- 
dere delectat? Vos Novatiani, jam satiati estis, divites 
facti estis, sine nobis regnare copistis (1 Cor. 1v, 8). Non 
ergo * quisque miserabilis est, ita incipit esse mise- 


sunt detrimenta carnis, damna lzetitize, damna patri- 
monii, vit: labores; qui actus proprie poenitentium 
sunt. Vides etiam agriculturam Domini, qui ipsa 
etiam sarmenta non perdat, sed purget et colligat, 
aliqua plane in ignem , aliqua novellandis pastinan- 
disque vineis. Eli sacerdos, ais, loquitur et dicit : Si 
vir in virum peccaverit, orabunt pro eo; si autem in 
Deum peccaverit quis orabit pro eo (1 Reg. u, 25) ? 
Joannes itidem : Si quis scit peccare fratrem suum 
peccatum non utique ad mortem, postulabit pro eo, et 
dabit illi vitam Deus. Est autem peccatum quod. ad 
mortem ducit, non pro illo dico ut depreceris (1Joan. v, 
16). Vides hoc totum ad peccata manentia pertinere, 
non ad eos qui aliquando peccaverint, et coeperint 


randus. Post hzc proponis, et dicis scriptum esse C paenitere, ante quam quisquam pro illis roget. Lon- 


per Dominum : Omne peccatum et blasphemia remit- 
tetur hominibus ; Qui autem in. Spiritum sanctum pec- 


caverit, non dimiltetur ei neque hic, neque in futuro Ὁ 


(Matth. xi, 51,52). Aut ego fallor. aut istud exem- 
plum contra te valet. Nam si omne peccatum et 
blasphemia relaxabitur, vides veniam poenitentibus 
non negari. Ergo omne peccatum, ergo ipsa quoque 
blasphemia. Hahes additum secundum Lucam : Et 
in filium hominis peccaverit remittetur ei (Luc. xu, 10). 
Quid hoc amplius de misericordia Dei, de clemen- 
tia judicantis? An non invidet oculus tuus, quia bo- 
nus est paterfamilias (Matth. xx , 15)? Non licet illi 
facere, quod vult? Quin immo, (u quis es qui judicas 
servum? Domino suo stat, aut cadit : Potens cst autem 


€gum est, ut exempla replicemus. Attende universa 
peccata quibus Dominus comminatur : jam videbis 
esse przsentia. Quod si non proderit justo in tem- 
pore iniquitatis sux przterita justitia; non oberit 
impio in tempore justitie su: iniquitas derelicta 
(Ezech. xvi, 24), cum. scriptum sit : Helinquat im- 
pius vias suas, et. vir facinorosus cogitationes suas; et 
converiatur αὐ Deum et misericordiam consequetur 
(Isa. Lv, 7). Quod si Deus etiam peccata preterita 
punivit, * deque transactis et prx»termissis poenam 
suppliciumque constituit; age, non habet in sua po- 
testate inulare sententiam ? Non Rahab, non Nabu- 
chodonosor regem, non Gabaonitas, non Ninivitas, 
non Segor a predicto interitu liberavit? Non per 


.. Deus statuere illum (Rom. xiv, 4). Sed qui in Spiritu D ipsum, Joel vates lic intulit : Convertimini ad Domi- 


sancto blasphemaverit, ais, non remittetur ei (Matth. xii, 
22). Soles, totas percurrere lectiones : cur hic non 
legisti, quid sit istud, In Spiritu ? Habes supra scri- 
ptum , cum Dominus dzimonia verbo fugaret, et vir- 
tutes multas speciali vigore compleret , dixisse Pha- 
ris:os : Hic non expellit deemonia nisi in Beelzebub 
principe demoniorum (Ibid., 24) : hoc est, in Spiri- 
tum sanclum deliquisse, in ea blasphemasse quae 


* Quisque. Leg. ut quisque. uu 

b Hocest ergo, eic. Rite intellige verba S. Paciani: 
reliqua peccata dimitti bonis poenitentibus, non au- 
tem blasphemiam in Spiritum sanctum : quia ordi- 
narie ct ut plurimum peccatum ejusmodi non curatur 


num Deum vestrum , simulque jejunio, et fletu, et 
planctu ; quia misericors est, patiens, et. longanimus, 
et multe miserationis, et prnitens in malitiis. Et quis 
scit si reversus pomnitebitur, et relinquet post se bene- 
dictionem (Joel. νι, 12-14)? Quare sicubi constitutam 
peccantibus penam probaveris, hoc tenebis, aut pec- 
catis perseverantibus constitutam, aut libertatem Deo 
relictam mutande, si peniteas, ad meliora sententiz. 


per veram poenitentiam : justo judicio, deserente Deo 
ac in reprobum sensum tradente eos qui ita peccant. 
Vid. Bellarminum lib. 11 de Penit. cap. 16. BRASICR. 

c Deque trans. Sic. optime restituit Latinius pra- 
vam editorum lectionem, de q«o trans. 


1915 


SANCTI, PACIANI 


4916 


XVIL Ais 3huc , scriptum: Quod εἰ φίαπις ἅμ ἃ vii , 48). Vis. boc scire? in secunda Corinthiorum , 


vel pes tuus scaudalizaverit te , abjice eum abs te 
( Matth, x, 29). Quid sit hoc, Moyses, Deuteronomio 
testificante , przedixit: Si autem precatus [uerit te fra- 
ter tuus (hi sunt enim oculi et manus nostr») aut 
filia tua, aut wxor tua qua est in sinu tuo, aul equalis 
anime tug, dicens: Eamus et servigmus diis quos non 
noveras (Deut. xut, 6). Deinde adjecit inferius : De- 
feres eum , el! manus ἱμα erit super ipsum ad. occiden- 
dum enum. Vides erge, non de peeuitentibus dictum, 
sed de his qui nop solum ipsi in facinore perseverant, 
verum eliam nos seandalizare non desinunt. lli 
quamlibet cbari sint, velinquendi : quamlibet utiles 
deserendi sunt. Proponis adhuc dixisse apostolum 
Paulum: Auferte malum ex vobis ipsis (| Cor. v, 45): 


bync ipsum impium idem Paulus abeolvit. Nam de 
ipso ait: Sufficit illi qui ejusmodi est , objurgatio ea 
qua. fit a pluribus ; ut e contrario magis donetis eL cose 
solemini, ne forte majore tristitia absorbeatur, qui ejus- 
modi est : Propter quod obsecro ves , ut conatituatis ig 
eum charitatem (11 Cor. u , 6-8). Item intra: Si cw 
aulem aliquid donustis , et ego: nam et ego quod do- 
navi, propter vos in persona Christi, ul non possidealur 
asatana (Ibid. 10). Vides Apostoli indulgentiam, 
proprias etiam sententias temperantezp? Vides wi- 
tissimam lenitatem longe a vestro supercilio sepata- 
tam ? longe a Novatiani fronte dissimilem, comrounui 
vero vit» ac saluti omnium consulentem? 

XIX. At etiam in nos severus censor invebheris. 


malum utique, perseverans. Ceterum , peenitentia B Dicis, ex lege coelesti unum ex mandatis solvere noa 


malum non est, cum David dicat: Bonum est exomo- 
logesim (acere Deo (Psal. cxi, 2). Nec tamen mecum 
est ille queo: poenitet, nec parte sanctorum, nec pace 
conjungitur. Sed dicit Apostolus: Si quis frater no- 
minalut, eb sil aul fornicator , αμὶ simulacris serviens, 
aut avarus , aut maledicus, aut ebrius, aut rapax, cum 
ejusmodi nec cibum sumere (1 Cor. v, 11). Vides non 
Sine causa esse positum , el sit, id est , qui necdum 
poeuiteat , qui necdum improbus esse desicrit, Et 
certe de avaris, et ebriosis , et maledicia, simul 
dictum est. Responde, (rater , an. nullus ejusmadi , 
vestra pace tenealur. Ergo iude est , et quod per 
Esaiam Deus clamat: Sinul iniqui €t peccatores yeri- 
bunt (15a. 1, 28); non poenitentes, non misericordis 
opera procurantes , quibus apud eumdew rursus 
Esaiam Deus dicit: Et si fuerint peccata vestra ut 
phenicium, ut nivem dealbalbo : et δὲ ut. coccum, ut la- 
nay candidaw ea, e[ficiam (Ibid. 48). 

XVIII. Attamen , ut ais, Apostolus condemnavit 
errautein. Noam ad Corinthios prima ita dicit: Ipse 
ego quidem absens corpore, praesens aulem spiritu , 
jam judicqvi eum. qui talé facinus admisit : in nomine 
Domini nostri désu Christi , congregatis vobis omuibus 
in virtute Déi , traderé ejusmodi satang , in interitum 
carnis μὲ spiritus salvus sit in dié Domini (| Cox. v, 
9-9). Nota , frater , primum , quod non damnat eos 
cum quibus iste communicat: solus ipse qui tale 
facinus*aduisgerat, satagz traditur, solus excluditur, 
salva pace sanctorum. Vos, omnes ecclesias pro uno 


licere, nec communicare lupis agnos, ct quod omis 
consensus in crimine sit ; et ideo qui picem tetigerit, 
inguinetur (Eccli. xim, 4) ; nec sit ulla societas [uci ad 
tenebras , aut templo Dei cum idolis , aut. conveutio 
Christi ad Belial (11 Cor. νι, 14, 15). Ideoque David 
dicit: Furem videbas, et currebas cum 60, ἐξ cum αὐ 
teris portionem tuam ponebas (Psal. xt , 48). Ais 
tandem , quia nos Domini mandata rescindimus. 
Nos *, unum apicem Legis inflectimus; δὼ potius 
Novatiani , qui tota Ecclesi» , tota. concordiz jura 
violarunt, qui post tot pacis annos, tot foedera sapc- 
titatis, novas sibi leges, nova instituta, novos ritus 
pepererunt , arcanum justiti&& inexorabili fronte 
siinulantes ? Nos in Ecclesiam lupos recepimus, qui 


C hareticorum ora vitamus; an potius; Novatiani , qui 


cum ipsi sint rapaces lupi , paulo miseriores ovicu- 
las reformidaut? Nos consentimus malis, nos picem 
taugimus , nos tenebris eolieremus , nos idolo et 
Belial! jungimur ; an illi qui Evaristum , qui Nico- 
stratum receperunt,czeterosque ab Ecclesia receden- 
te8 , lingua, manu, moribus ipquinatos?* Nos cum 
adulteris et furibus convenimus ; anilli qui Novatum, 
vite sui et capiti pretulerunt; post interceptam 
pecuniam pupillorum atque viduarum; miseri pa- 
rentis et partus uxoris parricidam , uon modo non 
poenitentem , verum etiam gloriautem? Verum Pau- 
lus Apostolus dixit: Manus cilo nemini imponas 
(L Tim. v, 21). Docet idem ; vel tarde, vel post pe- 
üitentiam non negandas. 


pecestore damoalis? Deinde vides , quod hic ipse D — XX. Sed perdita Hiericho , Achar filius ^ Charmi 


peccator inceatus , non morti traditur , sed satanz, 
δὰ emendandum, ad colapbizandum,ad poeuitendum. 
Denique ait, Ad interitum carnis, non tamen anima, 
non etiam spiritus : sed ad solius carnis interitum , 
tentationes scilicet , carnis anguglias , detrimenta 
mernjbrorum , sicut alibi de intemperantibus dicit : 
Tribulationem auteya carnis patientur ejusmodi (1Cor. 
* Nos .... an polius Novatiani. Latinio ductore 
lunc locum ita restituimus , quem luxatum mendis- 
que obsitum sic exhibent editi : Nos , «uum apicem 
gi* inflectimws ? Nosatiani , quia tota Ecclesia , tota 
eoncordic ; an polius jura violarunt ; qui p tot pacis 
annos , tot [adera sanctitatis , movas tibi leges , etc. 
Restitutionem suadent qux sequuutur. 


propter furtum vestis occisus est. Age; vos , totos 
fures interficite pecuniarum nostrarum atque libro- 
rum; el in Novati ossa szvite. Jugum illud rursus 
accipite, quod neque nos, neque pares nostri portare 
potuerunt (Act. xv , 10). Quid cessatis, Novatiapi, 
oculum pro oculo , dentem pre dente. (Deut. xix , 21) 
deposcere , abimam postulare , Circuincisiopis et 


* Achar filius Charmi. Editi male, Achar fius Ce- 
rini. Locum restituimus ex lectione Luci(eri Calari- 
tani lib. denon parc. in Déum deling. cap. ἃ. Adi sis 
tom. Vl nosirz Bibl. PP. pag. 221, not. 9, ubi Achar 
veram esse hujus nominis prenuntiationem , ex Co- 
telerio demonstratum. 


1077 


EPISTOLA 1jI. 


4018 


Sabbati redintegrare commercium? Neeate fures , À signatum, nulla bareuci gurgitis labe sordere, hor« 


lapidate petulantes. Nolite in Evangelio legere quod 
pepercerit Dominus etiam adulterge confitenii (Joan. 
viii , 11), quam nemo damnarat: quod peccatricem 
qua lacrymis pedes ejus lavabat , absolverit : quod 
Rahab apud ipsam Hicricho urbem Phoenicum libe- 
ravit: quod Thawarem ἃ sententia patriarchz absol- 
verit: quod, Sodomis quoque pereuntibus, Loti filiag 
non exstinxerit ; liberaturus et generos, si futurum 
excidium eredidissentl. Age; non tenes dicere apud 
David Dominum: Cum his qui oderuuM pacem , eram 
pacificus (Psal. cxix, 7)? Salomonis quoque senten- 
tiam non lacere; frater (ratrem adjuvans, exaltabitur 
(Prov. xvin, 9)? Quid Apostolus? Fratres ,. οἱ si 
praoccupatus (uerit homo in aliquo delicta; vos qui 


tumque conclusum plenum oleribus magnis pariter 
et parvulis, vilibus atque pretiosis, Octo quoque 
animas ex arca , scd inter quas et Cham fuerit : et 
millia illa volucrum atquo ferarum bina atque septa» 
nà , munda pariter et immuuda : fontes vero siccos, 
el nebulas turbinibus excitatas, ha reticorum stepili- 
tatem et insanarum vocum impetus arhitramur. Nec 
promittimus libertatem, cum ipsi servi simus poena; 
sed crimina nostra confessi, reliquos eliam ut fatean- 
tur hortamur , credantque in eum qui justifical im- 
pium ex fide (Rom. um, 26) , qui reflectit sententiam , 
adversus malitiam irrogatam (Jael. u, 15, sec. LXX). 
Attendipus quoque a falsis prophetis et lupis rapa- 
cibus, cum cavemus a vobis (Matth. vn, 15).Jannem 


spirituales estis , instruite hujusmodi in spiritu man- R vero et Mambrem sic restitisse Moysi , sicut vOS C8^ 


suetudinis , considerantes vosmetipsos πὸ tentemini. 
Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem 
Christi (Gal. v1 , 1, 2). Et illud quod ante jam retuli: 
Opto enim anathema esse in Christo pro fratribus meis 
cognatis secundum carnem (Rom. ix , 3). Et iterum: 
Üinnibus omnia (actus sun , ut omnes. lucrifacerem 
(1 Cor. 1x , 22): hoc est, cum vulneratis , getnitus ; 
cum vgrotantibus, laborem; mortem cum mgriente 
partiri, casum fratrum cum staty suo posse miscere, 
aliquid de 884 sanitate decidere, et deficientibus ad- 
hibere medicinam. 

XXI. Quid vobis pradest superba et aspera fropte 
durari, altis regere cervicibus, vultus torquere a roi- 
seri, auditns oculosque przcludereg? Numquam (vos 


tbolicis, arbitramur. Inde sic ponit Apostolus: Quia 
sicut Jannes et Mambresrestite runt Moysi, ila et hi resia- 
(unt veritati : (iomines wuente corrupti et a Dea reprobi; 
sed ulira uon proficionl : insipientia enim eorum mani- 
festa. erit omnibus, sicu( illarum fuit (IM Tim. im, 8,9). 
Quod in vos dictum esse manifestum est , qui neque 
proficere amplius, neque insipientiam vestram celare 
potuistis. 

XXII. Qui baptizatur a mortuo, nihil proficit (Eccli, 
Xxxiv, 50) ; utique qui hzretico fonte dilutus, sio et 
qui peccatoris oleo ungitur, id est, qui spiritu satia- 
tur immundo. Ergo et filii sanguinum vos eritis. Non 
enim pacem fratrum , sed sanguinem concupiscitig. 
Fides falsa , est vestra credulitas. Adultera mulier " 


oro) cecidistis ? Nulla in vestris mentibus macula C hzxretica congregatio est: Catholica enim, ab initio, 


est ? Nulla in oculis (oro) festuca ? Quis gloriabitur 
castum se habere cor , aut mundum se esse a peccatis 
(Prov, xx, 9, sec. LXX)? Credo ^; vos justi, bene- 
voli, temperantes, quibus membra omnia sana sunt, 
quibus omne corpus intactum , quibos medicus ne- 
cessarius non est, nec medicina languorum. Intrate 
jam celum; paradisi aditus, romplizea cedente, pe- 
netrate ; tot nostrorum populis, Deum unicum con- 
fitentibus , dona vestra pr:cludite. Qus si se longe 
aliter habent. quam. implacabilis immanitas Ὁ rigor 
rerum , et immauitgs vestra mentitur; jam intelligi- 
tis Novatiani, Deum posse misereri; jam miseris fra- 
tribus de przeterito confitentibus , vel seram patere 
medicinam ; jam vulneratum illum a Levita et sacer- 


de viri sui thoro et thalamo non recessit , nec alie- 
nos amatores aul extraneos concupivit. Vos exsulerg 
formam novo colore pinxistis; vos thorum vestrum 
ἃ conjugio separastis antiquo; vos a matris unicubge 
corpore recessitis, novo placendi genere, novis cur- 
ruptelarum illecebris expoliti. Nam quod Cyprianum 
beatissimum mihi pro contrario teste proponis, quia 
in Epistola qua de Lapsis est, Moysen 3 et Daniclem 
et Job orasse pro peccatoribus dicat, nec impetrasse, 
dicente Domino: Et si tres in medio eorum fuerint 
Noe, Job et Daniel , non liberabunt filios neque filias, 
sed ipsi soli salvi erunt. (Egech. xiv, 90). Utinam, 
utinam Cypriauo teste nitaris , utinam tam salubri- 
bus sententiis acquiescas. Ille enim , cum lapsos ad 


dote przteritum , per Christum posse curari: jam ἢ poenitentiam cogeret qui peenitere nolebant, dicentes 


Ecclesi preces humilibus non negandas; jam manusg 
sacerdotum miserandis fratribus exhibendas. Nos 
autem intelligimus , ut exprobras, Ecclesiam Dei , 
columbam non felle amaram , uon unguium lacera- 
lione violentam , parvulis * quoque plumis exiguis- 
que. Scimus etiam puteum aqua viv:e fontemque 


^ Credo .... languorum. Forte legendum interpun- 
gendumque : Cedo .... languorum ἢ 

b Rigor rerum. Posteriorem vocem expungit Lati- 
nius. Quid porro, si vestrum gignendi casu scripserit 
Pacianus ? Vox. autem immanitas que sequitur, a 
Tilio suppleta reponitur. Ip. 

c Parvulis quoque plumis exiguisque. Candentem 
supplet Tilius. Mox vero post Latinium rescripsimus 


1 


a confessoribus sive martyribus accepisse se pacer, 
docuit et ostendit, quod nec patriarcha illi pro non 
peenitentibus impetrarent. Etenim quis liberare pos- 
sit invitum? quis pro superbis humiliari? quis pro 
non penitentibus impetrare? Quod utique cum dice- 
ret, ad penitentie cogebat remedia. Nec contra se 


puteum aq. v. ubl editi habent ut esm. 

d Moysen. Aut Pacianus memoria lapsus , aut po- 
tius librarius aliud ageus erravit. Rescribendum enim: 
videtur Noe pro Hoysen, ad textum Ezechlelis sub- 
jectum. Neque aliter sane. S. Cyprianus de Lapsis 
pag. 150 edit, Oxon. quo respicit 5. Pater. Qua qui- 
dem emendatio ex iis confirmatur , qua labentur 
infra cap. 94. 


1079 


SANCTI PACIANI 


locutus est aliquid vir illius gravitatis et meriti, sed A ipsa sordescit. Quzdam, purpurz martyrum com- 


fundendas a peccatoribus preces docuit , et exomo- 
logesim diligendam. Ipsa tamen Cypriani exempla 
te permovent , quibus et Moysen et czteros sanctos 
non impetrasse commemorat , qui pro peccatoribus 
postulabant. 

XXIII. Ain? Non vides Moysen pro quibus non im- 
petraverit?^ Reversus ad populum , quid audit in 
castris? Voces ebriorum et cantus idolothyti per- 
sonabant. Adliuc perseverabat in nequitia populus, 
adhuc in ipso crimine permanebat, ac poenitere non 
noverat. Attamen quis tibi nostrum dixit, quod Moyses 
non impetraverit? Dixerat quidem illi Deus ; Deli- 
quit ante me , delebo eum de libro (Exod. xxxn, 55). 
Dixerat tamen auctoritate judicis et Domini potes- 


paratur; aliqua, serico virginali. nonnulla, sinu 
plícante, subsuitur, aut acu inserente reparatur. 
Alius enim sic, alius autem sic (1 Cor. vi1, 7); et ta- 
men una, in omnibus, regina componitur. Ergo ea- 
dem fecunda vitis et locuples, plures babens ramos, 
multo palmitum crine distentior; nihil ne ex istis 
hiberno frigore laboravit? nihil asperas grandines 
pertulit? nihil torridas incusavit zstates? Asperior 
est hec gemma palmitibus, ista fortior, illa since- 
rior; ᾿ς se diffundit in fructus, hzc in solas exu- 
berat frondes. Vitis tamen ubique formosa. Mater 
hxc adolescentularum, quarum non est numerus 
(Cant. vi, 7). Calculare denique si potes catholicos 
greges, et duc in digitos nostre plebis examina. 


tate ; sed vide quam cito reflexerit sententiam , ad- B Nec illa modo quz toto orbe diffusa sunt cunctis 


versus populi malitiam irrogatam. Ausculta. Propheta 
statim , ibidem : Et precatus est , inquit , Moyses in 
conspectu Domint Dei sui; Quare, Domine, irasceris ita 
in populum tuum? et reliqua (Ibid. 21). ltem infra : 
Et propitius factus est Dominus de malignitate quam 
dixerat facere populo suo (Ibid. 44). Vides lenitam 
esse iram Dei? Vides offensam esse placatam ? Et 
pro populo non rogavit , ^ nec quod fecerat poni- 
tenti. 

XXIV. Sed Noe, inquis, et Daniel, et Job, filios 
et filias liberare non potuerunt. Et hoc tale est : si 
pro non rogantibus petant; si pro perseveranti in 
crimine deprecentur ; sinonsingulos, si non paucos, 
sed millia multa defendant. Ceterum Noe domum 
suam a ruiua publica liberavit; et Job recepit cuncta 
quz perdidit; et Daniel instantem illum sapieutibus 
Babyloniz gladium oratione decussit. Lot certe pro 
salute oppidi, Paulus pro vectoribus navis orat. Sic 
absolvuntur a justis, qui poenitere noverunt. Pos- 
tremo vel illud aspicio quod scriptum ait : Ipsi soli 
salvi erunt (Ezech. xiv, 20). Qui illi? Ipsi utique qui 
pro peccatoribus deprecantur, impune pro talibus 
postulabunt. Et cur Ecclesiam damnas? cur pro 
poenitentibus prohibes deprecari; si etiam pro his 
petere licet, quo quibus non licet impetrare? Lege 
igitur diligentius Cyprianum meum : lege totam de 
Lapsis epistolam : lege aliam quam ad Antonianum 
dedit; ubi exemplis omnibus Novatianus urgetur : 
jam scies quid de poenitentium curatione pronuntiet. 
Cyprianum loquor, vestra oppugnantem et catholica 
jura retinentem. Tertullianum post hzeresim (nam 
multa inde sumpsistis) ipsum epistola sua, et ea ipsa 
quam catholicus edidit, audies confitentem, posse 
Ecclesiam peccata dimíltere. 

XXV. Vides ergo Ecclesiam esse reginam in veste 
aurata et variegata (Psal. xyiv, 40); multorum utique 
corporum, multorumque populorum varietate com- 
positam. Non est coloris unius ista pictura, nec in 
uno habitu emicat tanta diversitas. Pars illa indu- 
menti tegit, ista componit. Nonnulla pectori adhz- 
fet, aliqua ultimo sinu trahitur, et inter vestigia 


^ Nec quod fecerat penitenti. Legendum conjicit 
Latinius, nisi quod fecerat peenitente, 


plena regionibus; sed hzc, frater Symproniane, 
qui tecum in proximis finibus et vicina urbe con- 
sistunt. Contemplare, quot nostros unus aspicias, 
quot meorum populis solus occurras. Nonne ut 
stillicidia, fontibus magnis? nonne, ut ab oceano 
quzdam gutta, sorberis? Dic, dic an istze adolescen- 
tulz: ex vestra plebe generentur, an tu solus has ps- 
rias. Nostra est, inquam, ista regina electa matri 
suc atque perfecta (Ibid., 8). Nihil quippe electum, 
nisi melius et majus ex alio; nihil perfectum potest 
esse, nisi plenum. 

XXVI. Jam et illud attendite, an hzec potissimum 
aedificata sit : In fundamentis prophetarum et aposio- 
lorum ex ipso angulari lapide Jesu Christo (Ephes. 
n, 20). Si ante 16 cepit, si ante te credidit, si a 
fundamentis prioribus non recessit, si non illa mi- 
gravit, si non a reliquo corpore separata suos sibi 
magistros et propria instrumenta constituit, si quid 
insolitum argumentata est,si quid novi juris invenit, 
si corpori suo repudium pacis indixit : plane tunc a 
Christo recessisse videatur, tunc extra prophetas et 
apostolos constitisse. IIxc igitur erit domus magna, 
locuples omnium diversitate vasorum, in qua purum 
refulget aurum, in qua ductile lucet argentum; ve- 
rum, quz etiam lignea sicut scriptum est (II Tím. n, 
20), et fictilia vasa dignatur. Magna enim domus 
multos movet usus, opera diversa sollicitat. Nou so- 
lum quzrit argentum, nec aureo tantum delectatur 
ornatu. Subinde plus decet magna, contemptus; et 
inter nobiles ambitus, exigua quoque jocunda sunt. 
Nullus artifex opera sua despicit, nec vilia sibi putat 
esse qua fecit. Et unde pro peccatoribus passum 
putas Christum, nisi quod perdere noluit quidquid 
ipse formavit? Unde illum putas hodieque interpel. 
lare pro miseris, nisi quod modicum, eumque et 
despectissimum, non repellit; neminem, ex his quos 
acceperit, perditurus; ligneo licet ac fletili compa- 
rentur, atque ita in domo sua omnia vasa com- 
ponit? 

XXVII. Tandem, frater Symproniane, non pigeat 
esse cum multis; tandem libeat reduvias Novatiano- 


b Has parias. Sic rescripsimus ex conjectura La» 
tuii. Editi, foc parias. 


1081 


PARJENESIS AD POENITENTIAM. 


1082 


rum, et presegmina vestra contemnere ;- tandem A dextra sinistraque figentem : intellige, ab oriu solis 


catholicos greges et tam late patentes Ecclesiz po- 
pulos intueri. Ubi unus, inquies, ibi et ego; et ubi 
duo, ibi Ecclesia: ubi unus tamen concors; ubi 
duo, pacifici. Ubi unus, et Ecclesia ; quanto magis 
ubi plures? Meliores, inquit, duo quam unus: et 
sparium. triplex non rumpitur (Eccle. 1v, 19). Audi 
David : Psallam nomini tuo in ecclesia multa (Psal. 
XxxIV, 18). Et iterum : /n populo gravi laudabo te 
(Ibid.). Et : Deus deorum locutus. est, et vocavit ter- 
ram ab ortu solis usque ad occasum (Psal. xix, 4). 
Quid semen Abrahz, secundum stellarum modos et 
numeros arenarum, vestra paupertate contentum? 
Benedicentur in te, inquit, omnes tribus terre (Gen. 
xxm, 18). Dic; Novatianus has impleat? Non tam 


usque ad occasum laudabile nomen Domini (Psal. 
cxi, 5). Vide,vide, quaeso, Novatianis in verba luc- 
tantibus, catholicas agi toto orbe divitias. Super 
omnibus quibus a te sum consultus, iastruxi. Nul- 
lum, ex propositis caput sententiamve preterii. Ad 
ipsos apices et verba respondi. Si consulentis animo 
requisisti, amanter ostensum est : si lacessentis, 
haud segniter disputatum. Subjungam, cum vacuum 
erit, et aliam epistolam, in qua non vestra redar- 
guam, sed nostra proponam : quam, si benigne et 
sine fastidio legeris, fortasse non lzdet. Interim, in 
ista, peto ut singula quz:que percenseas. Omnia cito 
lecta przeiereunt: si charismata meliora desideras, 
el bon: eruditionis animam geris, non facile tam 


parum, sanguine suo redermit Deus, nec tam pauper B vera contemnis. Dominus te in s&£&ernum custodire 


est Christus. Cognosce jam, frater, Ecclesiam Dei 


dilatantem tabernacula sua, et auleorum palos 


et protegere dignetur, et Christianum vivere faciat 
δά concordiam spiritualem. Amen. 


SANCTI PACIANI 
PAR/ENESIS, 


EXHORTATORIUS LIBELLUS, AD POENITENTIAM. 


I. Etsi aliquoties, tümultuose licet, de poeniten- C quo posse reprehendi. Atque ut ccnum solet tum 


tium curatione non tacui; memor tamen dominica 
sollicitudinis, qux propter unius oviculze detrimen- 
tum cervicibus etiam suis et humeris non pepercit, 
integrato gregi referens peccatricem delicatam : co- 
Dabor, ut potero, tantze virtutis exemplum etiam 
stylo ^, condere, ac doininici laboris industriam, 
mediocritate (qua dignum est) servus imitabor. 
Unum illud vereor, dilectissimi, nie 8015 contrarie- 
tatis adversis, inculcando qus fiunt, admoneam 
magis peccata quam reprimam : meliusque fuerit, 
Atutici Solonis exemplo, tacere de magnis sceleribus, 
quam cavere; eo usque progressis nostratium mori- 
bus, ut admonitos se existiment cum vetantur. Hoc 
enim, puto, proxime b Cervulus ille profecit, ut eo 


maxime fetere cum moveas; et incendium tum 
magis ardere, si vertas; et rabies tum vehementius 
sxvire, si provoces : ita illi objurgationis necessaria 
stimulos contrario calce fregeruut, non sine suo 
quidem malo et vulnere repugnantes. 

II. Vos tamen, dilectissimi, a Domino mementote 
positum : Argue sapientem, et amabit te : aique stul- 
tum, et odio te habebit (Prov. 1x, 8). Et iterum : Ego, 
quos diligo, redarguo el castigo (Apoc. m, 19). Atque 
ideo blandam hujus mei operis ac sollicitam diligen- 
tiam, et secundum Dornini voluntatem a me ipso 
fratre vestro ac sacerdote susceptam, amorem potius 


credite quam rigorem, sequendo amabiliter, non 


pertinaciter repugnando. Preterea nullus existimet 


diligentior fieret, quo impressius notábatur. Et tota D hunc ipsum de Poenitentiz institutione sermonem 


illa reprehensio dedecoris expressi ac sxpe repetiti, 
non compressisse videatur, sed erudisse luxuriam. 
Me miserum! Quid ego facinoris admisi? Puto, nes- 
cieraut Cervulum facere, nisi illis repreheudendo 
monstrassem. Verum sit illud. Dei refuge aut extra 
Ecclesiam constituti, etiam exasperati sunt castiga- 
tionis injuria ; indignati scilicet, mores suos ab ali- 


^ Condere. An condire? 

b Cervulus ille.... Cervulum fuere. S. Hieronymus 
lib.. de Viris illustr. cap. 106, inter varia Paciani 
opuscula, illud primo loco recenset, Cervus inscrip- 
tüm : quod jamdiu ihterilt. Ludicri nimirdm spe- 


solis tantummodo penitentibus ordinatum ; ne prop- 
ter hoc quisquis extra hunc gradum positus est, ea 
quecumque dicentur, velut in alios destinata fasti- 
diat, cum in hanc quasi flbulam totius Ecclesise 
disciplina * notetur, quando, et Catechumenis, ne 
in hoc transeant; et fidelibus, ne in hoc redeant, 
providendum sit; ipsis vero peenitentibus, ut cele- 


ciem exagitabat eo in opere S. Pater, de quo plura 


homines eruditi. Vide sis prz czeteris Cangii utrum- 
que Glossarium verb. κερδούχολος et Cervula. 
* Al. coarctetur. Ip. 


1032 


SANCTI PACIANI 


rie ad. hujus operis (ructum perveniant, labaran- A conclusio. Degpectus in multis Spiritus sanctus, hase 


duin. Seruignum tamen meorum hic ordo servabitur. 
Primum ut de modo criminum edisseram, ne quis 
existimet omnibus omnino peccatis summum dis- 
criiuen. impositum. Tuum de his fidelibus dicam qui 
remedium suum erubescentes male verecundi sint, 
el inquinato corpore ac polluta mente communicant : 
in conspectu bominum limidissimi; ante Dominum 
vero impudentissimi, profanis mauibus et polluto 
ore contaminant, sanctis quoque et Angelis altare 
metuendum. Tertio, de his erit sermo, qui confessis 
bene apertisque criminibus remedia poenitentiz, ac- 
tusque ipses exomologesis administrande, aut nes- 
ciuut au& recusant. Postremo illud apertissimum 
enitemur ostendere, qux poena sit aut noun gentibus 


nobis capitalis periculi conditione legavit. Reliqua 
peccata meliorum operum compensatione curantus : 
hzc vero tria crimina, ut. basilisci alicujus afflatus, 
ut veneni calix, ut lethalis arundo, metuenda suni: 
non enim vitiare animam, sed intercipere noverunt. 
Quare teoacitas bumanitate redimetur; convicium 
satisíactione peasahitur; tristitia jucunditate ; aspe- 
ritas lenitate; gravitate levitas; honestate perver- 
sitas ; et quecumque contrariis emendata proficiunt. 
Quid vero faciet contemptor Dei? Quid aget sangui- 
varius? Quod remedium capiet fornicator? Numquid 
aut placare Dominum desertor ipsius poterit; aul 
conservare sauguinem suum, qui fudit alienum ; aut 
redintegrare Dei templum, qui illud fornicando vio- 


poeniteutiam, aut etiam negligentibus, atque ideo in B lavit? Ista. sunt capitalia, fratres; ista mortalia. 


vulnere sua ac tumore morientibus : qua rursus sil 
corona, quod premium, conscienti: maculas recta 
et ordinaria confessione purgantibus. 

IM. Primum igitur, ut diximus, de modo peccan- 
lium retractemus, sedulo requirentes qu:e sint. pec- 
cata, qu: crimina : ne quis existimet, propter innu- 
mera delicta quorum fraudibus nullus immunis est, 
me omne hominum genus indiscreta peeniteadi lega 
constringere. Apud Mosen et veteres, minimi quoque 
peccati, et quadrantis unius (ut ita dixerim) rei, ip 
eodem infelicitatis :estuario volutati sunt. Et qui 
sabbata violaverant, et qui imniuada cosntigerant, 
et qui escarum velita presumpserant, et quimurmu- 
rabant, et qui pariete corrupto, et qui veste macu- 


Nunc audite Joannem, et confidite, si potestis : Si 
quis scit, inquit, fratrem suum peccare peccatum. moa 
&sque ad morlem, pelat pro eo, et dabit illi vitam 
Dominus, si quis deliquit peccatum non ad mortem. 
Est autem. peccatum quod ad mortem ducit : non pro 
eo dico, ut depreceris (1 Joan. v, 16). 

.. V. Sed si placet, etiam separatim audite de sin- 
gulis. Mosen pro blasphematore populo deprecan- 
tem, sic appellat Deus : Si quis, inquit, deliqueril 
ante me, delebo illum de libro meo (Exod. xxxn, 558). 
Et de lioinicida , Dominus hoc judicat : Si quis, in- 
quit, gladio occiderit, gladio worietur (Exod. xxi, 19). 
Et de fornicatore Apostolus dicit : Ne violareritis, 
inquit, templum Dei quod estis vos : Qui autem tem- 


altaria his obnoxii manu contrectaverant aut. veste 
contigerant, ut iu caelum ascendere citius fuerit, aet 
emori satius quam h:ec universa servare. His igitur 
nos ouinibus multisque preterea carnalibus vitiis, 
ut citius ad destinata quisque perveniat, sanguis Doe- 
mini liberavit, redemptosa servitute legis et libertate 
fidei emancipatos. Ideoque apostolus Paulus : Vos 
autem, inquit, in. libertatem vocati estis (Gal. v, 13). 
liec illa libertas; quod nom omnibus astringimur 
quibus veteres tenebantur ; sed donata (ut ita dixe- 
rim) silva delictorum, et remediorum indulgentia 
destinata, in pauca conclusi sumus et necessaria; 
qu» et servare facillimum esset credentibus, et 
cavere : ul meritissimo tartarum nom recusaret qui 


tante donationi ingratus, ne hzc quidem paaca D 


servasset. Qu: sint autem ista videamus. 

IV. Post Domini passionem Apostoli, tractatis em- 
nibus atque discussis, epistolam tradiderunt, his qui 
ex gentibus crediderant, perferendam. Cujus epis- 
tole sententia hee fuit : Apostoli e$ presbytesi fra- 
(res, his qui sunl. Ántiochig et Syrie, οἱ Cilicim fra- 
tribus qui sunt ez gentibus, salutem. Quoniau audiui- 
mus quosdam ex nobis exiisse, e& centurbasse uos verbis 
(Act. xv, 24,25). Item infra : Visum est enimsancto Spi- 
riui εἰ nobis,nullum amplius imponivobis pondus preter 
quam : Necesse est ut abstineatisvos ab idololhytis et san- 
quine, et fornicatione : a quibus observantes, beue agelis. 

Valete (DIbid., 28, 29). liaec est novi Testamenti tota 


11). Seripta sunt hzc, dilecti (ratreg, et perpetuis 
oxsa monumenlis ; scripta et incisa non dico ceris 
et charta et ὥσθ vel exlamo, sed libro Dei vivi. 
Coelum el terra iransibunt, ἰοία unum, inquit, aw 
apec men poleruni irausire priusquam oumia com 
pieantur (Matth. v, 18): Quid ergo ? moriendum est 1 
Mulii etiam aoimo in haec peccata oeciderunt. Multi 
sanguinis rei, multi idolis mancipati, multi adulteri. 
Addo eiiam nou solas gabus in liogeieidio plecti, aed 
ei omue consilium quod alterius animam impegit ia 
mortem : nec eos tantum qui thura gensis adolevere 
profanis, sed omnem prorsus lihidipem ezues uxer 
rium therum et complexus lieitos evagantem , reale 
mortis astringi. Hae quicumque post &dem (eterit, 
Dei faciem non videbit. Desperawere (tantorum cri- 
minum rei. Quid vobis ego feci ? Numnqmid non fait 
in potestate ne flerei? Nullusne admonuit? Neme 
praedixit? Tacuit Ecclesia * Nihil Kvangelia dixerunt! 
Nihil Apostoli commipaii ὄνοι} Nihil rogavit sacer- 
dos? Quid queritis sera solatia? Tunc decuit , cum 
licebat. Dura ista vox est; sed qui vos lelices dicuet, 
in errorem vos mittunt, et somitas pedum vestroruum 
cauturbant. Facinoris viam monstrat inuoxiis, qui 
nocentibus post scelera blanditur. 

V1. Ergo (inquiet aliquis) perituri sumus ὃ et ubi 
misericors Deus, qui mortem non invenit, ncc lzta- 
tur in perditione vivorum? Moriemurne in peccati 
nostris? Et quid facies tu sacerdos ? Quibus emole: 


1085 


PAR/ENE8IS AD POENITENTIAM. 


4686 


menus (ot Kecleaja dewimenta pensabis? Aecipite Α aur. Ltare, peccator, 8i in hoc sceulo ant morte in- 


remedium si desperare ecopistis ; ai miseros vos 
agnoscilis, si timetis. Qui nimium confidit, indignus 
eit. Super quem (inquit Dominus) respiciam, nisi supra 
humilem et quietum, et trementem verba wea ([sa. Lxvi, 
3)? Vos ergo primum appello, fratres, qui criminibus 
admissis poenitentiam recusalis : vos, inquam, post 
impudentiam timidos, post peccata verecundos., qui 
peccare non erubescitis et erubescitis confiteri : qui 
cum mala eonscientia, Dei saneta coentingitis, et 
altare Domini non timetis : qui ad manus sacerdotia, 
qui in conspectu angelorum sub fiducia innocenti 
acceditis : qui divinze patientize insuliatis ; qui tacenti 
Deo, veluti nescienti, pollutam animam et profanum 
corpus ingeritis. Audite, quid fecerit Dominus; tum 


teroiperis, aut languore consumeris, ne puniaris post 
seculum. Intellige quantum sceleris admittat qui ad 
altare venit indignus ; cui pro remedio computatur, 
cum aut morbis laborat, aut morte dissolvitur. 

Vlil. Quod si vestra vobis, vilis est anima; parcite 
populo, parcite sacerdotibus. Clamat Apostolus : 
Exiguum fermentum, totam massam fermentat (VCor. v, 
6). Quid facies tu propter quem omnis massa cor- 
rumpitur; propter quem laboratura est tota frater- 
nitas? Vives tot animarum reus? Excusaberis cum 
tibi communionem suam imputaverint innocentes, 
cum te Ecclesia dixerit suxe cladis auctorem ? Ecce 
iterum Apostolus ad sacerdotem : Manus cito nulli 
imponaa, nec communices peccatis alienis (V Tim. v, 22). 


deinde, quid dixerit. Cum populus Hebreorum Hie- B Quid (acies, tu qui decipis sacerdotem? Qui aut 


rosolymis Arcam Domini reportaret, et ex domo 
Aminadah lsraelitis; Ozas qui nen explorata con- 
scientia, latus Arca attigerat, occigus egt; ei tamen 
ille, non ut aliquid ex ea sumeret; sed ul deelinan- 
tem ad lapsum vituli, contineret, accesserat (ll Reg. 
v1). Tanta in(uit cura divine reverentie, ut audaces 
mauus, nec ob auxilium sustineret. Clamat idem 
Duminus et dicit : Omnis mundus manducabit carnem, 
et anima quecunque contigerit de carne sacrificii salu- 
laris, el immunditia super illa est ; pereat anima illa de 
populo (Lev. vn, 12). Antiquane ista sunt, ct modo 
τ non fiunt? Quid crgo? desiit Deus nostra curare ; an 
ultra conspectum mundi recessit , et neminem Βρθ- 
ciat e ecelo? Àu patientia illius, ignorantia est? Ab- 


ignorantem fallis, aut non ad plenum scientem pre- 
bandi difficultate confundis? Rogo ergo vos, fraies, 
eliam pro periculo meo, per ilium Dominum quem 
occulta uon fallunt, desinite vulneratam tegere con- 
scientiam. Prudentes aegri medicos non verentur, ne 
in oceultis quidem corporum partibus etiam secatu- 
ros, eliam perusturos. Meminimus quosdam, remota 
etiam οἱ verecunda membrorum non erubescentes , 
in ferro et eauterio, et gravissima illa pulveris mor- 
dacitate durasse. Et quantum est illud quod homines 
praestiterunt? Peccator timebit? Peccator erubescet, 
perpetuam vitam przsenti pudore mercari ? et offe- 
renti manus Domino, vulnera male teeta subducet? 
Et liabet aliquid quod in illo erubescat, qui Dominum 


eit, inquies. Videt ergo qua facimus, sed utique ex- € I»sit ? Au sic illi melius est perire, ue tu pudore 


spectat οἱ patitur, et penitentia tempus indulget, et 
Cliristo suo prestat ut differat, ne cito pereant quos 
redemit. Beue, tu. peccator, intellige : spectaris ἃ 
Domino, potes illum placare si velis. 

Vll. Sed antiquum sit istud quod ad mensam Dei 
accedere non licuit immundis : evolvite Apostolos , 
et novella eagnoscite. In prima Corinthiorum, Paulus 
hse intulit : Quicumque, inquit, manducaverit, aut 
biberit calicem Domini indigne, seus erit Corporis et 
Sanguinis Domini (1 Car. x1, 21). ltem infra: Qui eniin 
manducat et. bibit indigne, judicium sibi uanducat et 
bibi, non disceruens corpus Domini : Propterea, inquit, 
inter vos, multi infirmi et egri, εἰ dormiunt mulli. Quod 


si 08 ipsos judicaremus , nou utique judicaremur ; cum. ' 
judicamur autem, a. Domino corripimur, ut non cum D 


hoc mundo damnemur (Ibid., 29-32). Intremuistis, 
an non? fieus erit, inquit, corporis el sanguinis Da- 
mini. llumanzx anime reus non possel absolvi ; dogi- 
nici corporis violator evadit? Qui manducat, inquit, 
el bibit judigne, judicium aibi manducat et bibi. Evi- 
gila peccator ; me in visceribus tuis przsens judi- 
cium, si quid tale fecisti. l'ropterea, inquit, iuter vos, 
multi infirmi et egri, et dormiunt multi. Jam si quis 
futura non metuit, vel presentem cgritudinem prae- 
sentemque obitum reformidet. Cun judicamur, inquit, 
a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo damne- 


^ Sed ποίῳ curari stomachum. Hoc... quid stulti 
Legendum videtur cum Latinio : Sed nolo curari. 


timidua sine pudore moriaris, non faciens pudori lo- 
cum, plus de detrimento ejus acquiras cui pro te 
melius est perire? Quod si fratrum oculos erubesci- 
tis; consortes casuum vesirorum timere nolite. 
Nullum corpus membrorum &uorum vexatione lata- 
tur; pariter dolet, et ad remedium collaborat. In 
uuo et altero, Ecclesia est ; in Ecclesia vero, Christus. 
Atque ideo qui fratribus peccata sua non tacet , Ec- 
clesie lacrymis adjutus Christi precibus absolvitur. 

IX. Nunc ad eos sermo sit, qui bene ac sapienter 
vulnera $ua, ponitentiz nomine, confitentes ; nec 
quid sit peenitentia, nec quz? vulnerum medicina, na- 
verupt; eimilesque sunt illis qui plagas quidem ape- 
riunt ae tumores, inedicisque etiam assidentibus 
confitentur; sed admoniti, qua imponenda sunt, 
negligunl; οἱ quz bibenda, fastidiunt. Quod tale est 
ac si dicat aliquis : Ecce ego z:ger, ecce ego vulne- 
ratus $um , * sed (alo eurari stomacbum. Hoc erat, 
sed videte quid stultius. Additur etiam morbus ad 
causam , et vuluus adjungitur, et contraria quaeque 
imponuntur, perniciosa potantur. Quo maxime malo 
fraternitas h:ec laborat , delictis veteribus nova in- 
super adjungendo peccata. Ergo gravius erupit in 
vitium , perniciosissima jam tabe cruciatur. Quid 
ergo faciam nunc sacerdos qui eurere compellor.? 
Serum est in ejusmodi. Verumtamen si quis est 


Stomachandum loc eral : sed videte quod siuliius. 


1087 


SANCTI PACIANI 


1058 


vestrum qui secari et exuri sustineat, adhuc possum. À cauponando, mercando, rapiendo; foris lucra, in- 


Ecce scalpellum propheticum : Convertimini, inquit, 
ad Dominum Deum vestrum, simulque jejunio, et fletu, 
et planctu, et scindite corda vestra (Joel. n, 19, 15). 
Nolite hanc secturam timere , dulcissimi. Sustinuit 
illam David, jacuit in cinere sordenti, sacco insuper 
horrente deformis. llle quondam gemmis assuetus et 
purpuris, texit in jejunio animam suam : cui maria, 
cui silvie, cui flumina serviebant , promissasque di- 
vitias terra parturiens; madidus lacrymis consum- 
psit oculos illos quibus gloriam Dei viderat, et infe- 
licem se miserumque confessus est pater Maris, 
Judzi etiam dominator imperii. Rex ille Babylonius, 
exomologesim desertus operatur, et septenni squalore 
decoquitur. Leonum in illo jubas , impexa czesaries 
et harbarus horror exsuperat ; et longe incurvis un- 
guibus manus horrentes, aquilas mentiuntur cum 
fenum in morem bovis ederet pallentium ruminator 
herbarum. Hzc tamen illum Deo poena commendat, 
et in sua quondam regna restituit. Quem horrebant 
homines, Deus recipiebat, ipsa illa malz tractationis 
calamitate felicem. Ecce sectio, quam spopondi : qui 
potuerit tolerare, sanabitur. 

X. Admovebo adhuc ignes de cauterio apostolico : 
videamus an ferre possitis. Judicavi, inquit, congre- 
gatis vobis et spiritu meo, in virtute Domini Jesu Chri- 
sti , tradere ejusmodi hominem satane in interitum 
carnis, ul spiritus salvus sit in diem Domini (1 Cor. v, 
9-5). Quid dicitis, poenitentes Ὁ Ubi est vestr:e carnis 
interitus ? An quod in ipsa poenitentia lautiores sem- 
per inceditis, convivio farli , balneis expoliti, veste 
compositi ἢ Ecce aliquem video aliquando frugi , ali- 
quando pauperculum , aliquando vili tunica sordu- 
lentum : nunc bene cultus et locuples, et decorus 
est , quasi imputet Deo quod illi servire non potuit, 
et morientem animam recreet, voluptate membro- 
rum. Bene quod mediocres sumus : c:xterum et illa 
faceremus quod quosdam et quasdam non pudet lau- 
tiores, marmoribus tegi, auro opprimi, serico fluere, 
cocco rubescere. Si quid ferruginei pulveris in super- 
cilio fulgeret, aut (icti nitoris in genas rutilet, aut 
coacti ruboris in labia desudet: ista forsitan non 
habetis. Non desunt tamen vobis hortulani mariti- 
mive secessus, et exquisitius vinum, et lautiora con- 
vivia, et defzecatio senectutis. Sic agite, sic credite, 
quando vivetis? Non sustineo jam, fratres. Danielus 
cum sodalibus suis sacco tectus et cinere, jejunio 
etiam exsanguis, hac loquitur : Peccavimus, facinus 
admisimus, impie gessimus, transgressi sumus pracepta 
el judicia tua (Dan. 1x, 5). De Azaria itidem scriptura 
divina ; Stans, inquit, Azarias precatus est, et aperiens 
os suum exomologesim faciebat Deo simul cum sodali- 
bus suis (Dan. m, 25). David ipse: Lavabo, inquit, 
per singulas noctes lectum meum, lacrymis. stratum 
meum rigabo (Psal. νι, 7). Nos vero, quid tale, quid 
simile? Non dico illa que congregamus ad cumulum, 

& /Ethna Siculus εἰ Ves. Lectionem editorum 


mendosam , /Etlina et. Lisaniculus. et Ves. sic resti- 
(uit , ut rescripsimus, ex veteri libro Cattliusiz 1na- 


tus libidines aucupando; nihil agendo simpliciter, 
nihil pauperibus largiendo , nihil fratribus remit- 
tendo. Ne hic quidem quz videri etiam a sacerdote 
possunt, et episcopo teste laudari ; ne hzc quidem 
quotidiani servamus; flere in conspectu Ecclesis, 
perditam vitam sordida veste lugere, jejunare, orare, 
provolvi : si quis ad balneum vocet, recusare de- 
licias : si quis ad convivium roget, dicere : Ista 
felicibus, ego deliqui in Dominum, et periclitor in 
eternum perire : quo mihi epulas, qui Dominum 
lesi? Tenere preterea pauperum manus, viduas 
obsecrare , presbyteris advolvi , exoratricem Eccle- 


᾿ 8iam deprecari, omnia prius tentare quam pereas. 


Xl. Scio quosdam ex fratribus et sororibus vestris 


D cilicio pectus involvere, cineri incubare, jejunia sera 


meditari ; et non talia, fortasse, peccarunt. Quid de 
fratribus loquar ἢ Caprse ferz, ut dicunt, remedia sua 
noverunt : confixas quippe, audio, venenatis sagitiis, 
saltus peragrare Dictzeos , quoad diclami caule de- 
tonso, salutarium virulento latice succorum , pulsa 
decutiant tela corporibus. Nos ignita diaboli spicula 
nullo peenitenti:e succo, nullo exomologesis gramine 
repellimus. Exczcatos liirundo pullos novit oculare 
de sua chelidonia : nos, lumina mentis amissa, nulla 
male tractationis radice curabimus? Ecce nec ca- 
preis, nec hirundini homo similis, cscitati suse 
invidet et dolori. Considerate nunc, fratres, quid in 
fine promisimus: quis fructus, hzec opera ; vel contra, 
quis exitus consequatur. Peccotoribus delicatis et 
poenitentiam non agentibus, spiritus Domini commi- 
natur et dicit : Dilectum veritatis non receperunt ut 
salvi fierent ; ac propterea mittet illis Deus operatio- 
nem erroris ut credant mendacio, ut judicentur omnes 
qui non crediderunt veritati, sed sibi placent ininjustitiam 
(I Thess. n1, 10,11). ltem Apocalypsis de meretrice sic 
loquitur : /n quantum clarificavit se et delicias exer- 
cuit ; tantum date ei tormentum et'luctum (Apoc. xvut, 
1). Et apostolus Paulus : An ignoras, quoniam boni- 
tas Dei in penitentiam te perducit ? Tu autem secun- 
dum duritiam (uam thesaurizas tibi iram in die ire, et 
revelationis justi judicii Dei ( Rom. i, 4, 5). Timete 


igitur, dilectissimi, justa judicia : omittite errorem, 


damnate delicias : properat jam tempus extremum : 
tartarus et gelenna laxatos impiis sinus pandunt. 
Post animarum tempestiva supplicia , redivivis quo- 
que perpetua corporibus poena servatur. Nemo Tityi 
jecur credat, et Vulturem poetarum. Ipse sibi mate- 
riam recrescentium corporum reparat ignis zeternus. 
Attendite, si non creditis : aquarum impetus qui 
ignibus furit, supplicio nutriente reparabitur. Si de 
cruciatu exomologesis retracti, gehennam recorde- 
mini quam vobis exomologesis exstinguet. Vim ejus 
et de presentibus estimate; cujus fumariola quz- 
dam, maximos montes subierraneis ignibus deco- 
quunt. Astuant indefessis flammarum globis * Athna 


joris Baluzius ad Cyprianum pag. 568 edit. Paris. 


Atque ita legendum cohjecerat antea Latinius. 
. GALLAND. 


1089 


SERMO DE BAPTISMO. 


1090 


Siculus, et Vesuvius Campanus : et quo nobis ju- A flebile , Peccavimus in conspectu two Pater ; jam non 


dicii perpetuitatem probent, dissiliunt, devorantur ; 
nec ullis tamen sxculis finiuntur. Attendite in Evan- 
gelio divitem solius adhuc animz suppliciis laboran- 
tem. Qualis tandem illa redituris poena corporibus ? 
quis in illa stridor dentium ? quis fletus oculorum? 
Xll. Mementote, fratres , quia apud inferos exo- 
mologesis non est; nec poenitentia tunc tribui po- 
terit, consumpto tempore poeenitendi (Eccle. ix, 10 ; 
Eccli. xiv, A7). Festinate, dum in vita estis, dum 
cum adversario iter facitis. Seculares ecce ignes 
timemus, et carnificum ungulas expavescimus : 
comparate cum his zternas torquentium manus, api- 
cesque flammarum nulla :xtate morientium. Rogo 
vos per Ecclesi: fidem, fratres : per sollicitudinem 


sumus digni nomine filiorum (Luc. xv, 22) : continuo 
de vobis et pecus illud recedet immundum, et sili- 
quarum esca deformis. Continuo revertentes, et stola 
b vestiti , et annulus honorabit, et paternus iterum 
complexus accipiet. Ecce ipse loquitur : Nolo mor- 
tem peccatoris, quantum ut revertatur et vivat (Ezech. 


xvin, 25; xxn, 11). Et. iterum: Nonne, ait, qui 


ceciderit, resurgel ; et qui aversatus fuerit, converte- 
tur (Jerem. vi, 4). Et Apostolus dicit : Potens est 
Deus statuere illum (Rom. xiv, 4). Apocalypsis etiam 
septem Ecclesiis, nisi poenitentiam egerint, commi- 
natur. Nec utique, non peenitentibus comminaretur, 
nisi ignosceret poenitentibus. Etiam ipse Deus dicit : 
Memento ecce unde cecideris, et age ponitentiam 


meam, per communes omnium animas obtestor p (Apoc. n, 5). Et iterum : Cum conversus. ingemue- 


et deprecor : ne pudeat in hoc opere ; ne pigeat op- 
portuna quam primum remedia salutis invadere, 
dejicere meroribus animum, sacco corpus invol- 
vere, cinere perfundere, macerari jejunio, moerore 
conficere, multorum precibus adjuvari. In quantum 
pon: vestrz: non pepercistis, in tantum vobis 
Deus parcet. Est enim mitis et patiens , et mulie mi- 
serationis, ^ àt qui sententiam flectat adversus mali- 
tias irrogatam (Joel. τι, 15, sec. Lxx). 'Ecce promit- 
to, polliceor , si ad Patrem vestrum vera satisfac- 
tione redeatis, nihil ulterius errando, nihil pristinis 
adjiciendo peccatis, dicendo etiam humile aliquid et 


& Et Pes sententiam flectat, etc. De hoc Joelis loco 
juxta LXX relato, videsis qux superius observaba- 
inus ad epist. 1, num. 5. Ip. 


ris, tunc salvaberis, el scies ubi fueris (Isa. xxx, 45, 
sec. Lxx). Nec quisquam adeo peccatricis anime vi- 
litate desperet, ut se jam non necessarium Deo cre- 


.dat. Neminem nostrum perire vult Dominus : etiam 


modici et minimi requiruntur. Si non creditis, in- 
tuemini: ecce in evangelio drachma requiritur , et 
vicinis inventa monstratur. Ovicula, suppositis re- 
portanda cervicibus, non est onerosa pastori. Super 
unum peccatorem poenitentiam agentem in coelis 
Angeli gaudent, et chorus ccelestis exsultat. Heus tu 
peccator, rogare ne desinas : vides ubi de tuo reditu 
gaudeatur. Amen. 


b Stola. vestiti. Ex 'contextu legendum videtur 
cum Tilio, stola vestiet. Ip. 


SANCTI PACIANI 
SERMO DE BAPTISMO. 


I. Aperire desidero qualiter in baptismo nasca- 
mur, et qualiter innovemur. Verbis sane ipsius lo- 
quar, fratres, ne forte me ob nitorem sententiarum, 
stylo exsultasse credatis; etut rem mysiticam iutelli- 
gere possitis : atque utinam inculcare possim, glo- 
riam non requiro; Dei enim solius gloria est. Ves- 
tri me tantum cura sollicitat, et horum maxime 
competentium, si quo modo possim intelligere tan- 
tm felicitatis examen. Aperiam igitur quid fuerit 
ante gentilitas, quid fides praestet, quid baptismus 
indulgeat. Quod si ita, ut ego sentio, vestra corda 
penetraverit, judicabitis, fratres, nullam nobis ad- 
huc przdicationem amplius prestitisse. Áccipite er- 
go, dulcissimi, homo ante baptismum in qua morte 
sit positus. Scitis certe illud antiquum, quod Adam 
terrenz origini ^ prestitutus sit: qu: utique dam- 
natio, legem illi eterna; mortis imposuit; et omni- 


* Prestitutus. Restitutus legit Latinius. 


bus ab eo posteris quos lex una retinebat, bzec mors 
in genus omne dominata est, αὐ Adam wsque ad 
Moysen (Rom. v, 14). Per Moysen vero, unus tan- 
tum populus electus est, semen scilicet Abrahae, si 
mandata justitize servare potuisset. Interea nos om- 
nes sub peccato tenebamur, ut fructus essemus mor- 
Lis : siliquarum escis et pecorum custodiz destinati, 
id est, operibus immundis, per malos angelos ; qui- 
bus dominantibus, nec facere licuit nec scire justi- 
tiam : parere enim talibus dominis, res ipsa coge- 
bat. Ab his potestatibus et ab hac morte qualiter 
liberati simus, attendite. 

Il. Adam postquam peccavit, ut retuli, dicente - 
tunc Domino, Terra es, et in terram. ibis (Gen. m, 
19) ; addictus est morti. Hzec addictio in genus omne ᾿ 
defluxit. Omnes enim peccaverunt , ipsa jam urgen- 
te natura, sicut Àpostolus dicit : Quia per unum ho- 


1091 ΄ 


SANCTI PACIANI SERMO DE BAPTÍSMQ. 


4093 


minem peccatum introivit , et per delcium mors, et sic A catorem, quomiam. videbe celos opus digitorum ἴμο- 


in omnes homines devenit, in quo omaes. peccaveruni 
(Hon. v, 12). Dominatum e»t ergo peccatum, cujus 
vinculis quasi captivi trahebsmur ad. mortem ; mor- 
tem scilicet sempiternam. Hoc vero peccatum aute 
Legis tempora nec intelligebatur, sicut Apoetolus di- 
cit : Donec enim Lex poneretur, peccatum in mundo 
non babebatur, lioe est nou. videbatur; ad Legis ad- 
ventum revixit (Hom. v, 45). Apertum est enim ut 
videretur : verum írustra, quia id prope nemo ser- 
vabat. Dicebat enim Lex : Non mochaberis, non oc- 
cides, non concupisces ; tamen concupiscentia cuin 
viuis omuibus permanebat : ita peceatum istud ante 
Legew occulto gladio interfecit hominem, Lege dis- 
tricto. Qux igitur epes bomiui ! Sine Lege ideo pe- 


rii, quia peccatum videre non potuit ; et in Lege, B 


ideu quia in id ipsum quod videbat, incurrit. Quis 
eum ab interitu potuit liberare? Audite AÁpostelum : 
Miserrimus ^ ergo homo ! Quis me liberabit a corpore 
sorlis hujus Ὁ Graia, iuquit, per. Dominum nostri 
Jesum Christum (Rom. vui, 24, 25). 

lil. Quid est gratia? peeeati remissio, id est, de- 
num. Gratia enim donum est. Ergo Christus adve- 
nieus hominemque suscipiens, ipsam illum lomi- 
nem de potestate peccati purum et innocentem Deo 
primus exhibuit. Dicit Esaias : Ecce virgo, inquit; 
in ulero accipiet, et pariet filium, et vocabitis nomen 
ejus Emmanuel. Butyrum. et. mel sna&ducabit, prius 
quam sciat aut proferre malum, aut eligere bunum (Isa. 
xiv, 15). Et de ipso iterum : (Qui peccatum non fecit, 


rum (Peal. vii, 5, 4). 

IV. Debuerat eedere diabolus ; needum tamen de- 
siuit. Seribas et Phariseos et omnem illam impio- 
ruin €atervam, notis subormat insidiis, fureribus agi- 
tat. Igitur illi post varias aries et eorda. mendacia, 
quibus Dominum more serpentis obsequentia deci- 
pere cegitarunt ; postquam nibil pro$ciebant, novia- 
sime oum aperto lairocinio ei crudelissiio gcnere 
passionis agressi sunt : ut vel indignitate rerum, vel 
dolore penarum aliquid injustam aut faceres aut di- 
ceret, Atque ita perderet hominem quem gerebat, et 
relinqueretur aniina ejus apud inferos; quibus una 
lex fuit ut peccatorem tenerent : Aculous enim mor- 
tis, peccatum (| Cor. xv, $6). Perstiüt ergo Christus, 
el peccatum non feci, nec dolus inventus est. in. ore 
ejus (I Peir. n, 22), ut diximus; nee tum quidem 
cum ad victimatn duceretur. Hoc (uit vincere, sine 
peccato condeimuari. Diabolus enim in peocatores 
acceperat potestatem, quam sibi ille super imunacu- 
latum viudicavit; ac sic ipse superatus est, iJ de- 
cernens super Ju:tum quod illi per legem quam ac- 
ceperat uon licebat. Unde prophetes ud Duminum ; 
Ui jusiificeris, iuquH, in. sermonibus (uis, εἰ vincas 
cum judicaris (Psal. L, 6). Atque iB, sicut Apesig- 
lus dicil , 4ransductis potestatibus Christus cendemna- 
vit peccalum in carne a[fgena illud cruci, et chiregra- 
phum mortis absolvens (Coloss. αι, 14, 15). Inde es 
quod non dereliquit Deus animam ejus apud inferos, 
neque dedit Sanctum auum villeré interitu (Psal, xv, 


nec dolus inventus est in orc ejus (Isa. xin, 9). Sub C 10). Inde quod calcatis inors aculeis, die 4eziia re- 


hoc innocentis patrocinio, ut primum defensionem 
nominis aggressus est Christus in ipsa carne pecca- 
ti , continuo ille peccati jnobedienti:e parens qui pri- 
mos liomines aliquando deceperet, fesiirare incepit, 
zstuare, trepidare. Vincendus enim erat soluta lege 
peccati, qua sofa hominem vel obtinuerat, vel pote- 
rat obtinere. Armatar ergo án acrem spiritealem &d- 
versus immaculatum ; ac primum, eo artificio quo in 
paradiso Adam vicerat, specie dignitatis aggreditur ; 
et velut sollicitus de potestate ceelesti : δὲ filius Dci 
es, inquit, dic wt'lupides isti fiunt ptmes (Matth. 1v, 
$5) : et dum erubescit, &ut mon voli. dissimulare se 
Filium Dei, tentantis jussa comypleret. 'Ecce adhuc 
non tscet, suggereirs "ut si se infsisset ex alto, acci- 


sullavit in carne, reconciliaus illam Deo et resti- 
tuens zeternitati, victo erasoque peccato. 

V. Sedsi solus ille vicit, quid ceteris contulit ? 
Breviter suci. Peceostum Ads, iu genus omne 
transierat : Per unum enim hominem, sicut Aposto- 
lus dicit : delictum introivit; et par delictum, mors : 
sic ἐς ἰὰ omnes. lfófhind avdhft (Rom. v, 19). Ergo 
el justitia Christi necesse est ut in genus transeat : 
ac sicut ille per peccatum stirpem suam perdidit ; 
ita Christus per justitiam genus suum omne vivi- 
ficet. Boc urget Apostotus dicens : Ut sicut per 
inobaudientiam utrius peccatores constituti urit nrati ; 
sic per dicto eelfivhffam inis , justi consfiimanta* 
multi : ac sicut regnavit leRctim in. mortet, Similiter 


qeretur f&mibus Angélorüm, quibus "nandasset Pa- Ὁ et gratia regnet per fegtitiam in eftám'etérittm '(Vbid. , 


ter ut humeris ewm ferrent, ne forte offenderet ad 
lapidem pedem scuem, dum probare velt Dominus se 
esse de quo Pater istud mandassét facere quod. ten- 
tator urget. Elisus novissime coluber, *65si jam ee- 
deret, $fisa illa qui primo hohini eripuérat, mundi 
veghhà promittit; ul dum viciwe se eredit "hominis 
Advocatum, recepto (quod 'defendebat) imperio , in- 
elinsret ad dictam ab impio dignitatem , ac sic ali- 
quando peccarci. Verum in hi8 omnibitts superstür 
inimicus, et coelesti virtute dimsolvitur, »sicttt Vatés 
nd Domieum, ut. resolvas, ingult, trümiothh d vindi- 


* Alias ego. 


19, 20. 

NI. Dicet Wrihi aliquis : Sed peccatum A8» me- 
vito transivit in posterós, 'qüih ot Tpso gerit ers : 
et nummqatd ios ἃ Christo geniti Ξυϊὴυς, αἱ propter 
ipsum sivi sse possimus ?"CarniHa Ομ γε Ἦτο: 
Jam videtíitis qualiter Christo phretrte 'getreremer. 
Novissitris ténijjóribus &nifmiim 'etfijue δὰ πὶ 'carne 
accepit Christos ex 'María : hanc venft'syHsm fsce- 
ré, hanc apád idfetós nón liquit, hane Vpiritui «wo 
conjunxft et stiam fecit. ἘΠ δ sant. αὐδᾶν 'Dodei- 


tii, ni arti cóbjurette, ut'sécandüm THIÀ miagown 


Q. JULIUS fHILARIANUS. PROLEGOMENA. 


16084 


Sacramentum fierent duo in earne una, Christus et A — Vil.floe est quod credimus, diMetissimi fratres. Ce- 


Ecclesia (Ephes. v, 53). Ex his nuptiis Christiana 
plebs nascitur, veniente désuper Spirita. Domini ; 
nostrarumque animarum substantie, shperfuso et 
admixto protinus semente coelesti, visceribus ma- 
tris inolescimus, alvoque ejus effusi vivificamur in 
Christo. Unde Apostolus : Primus Adam, in animam 
viventem : novissimus Adam, in. spiritum vitificantem 
(| Cor. xv, 47). Sic generat Christus In Ecclesia per 


δ08 sacerdotes, uL idem Apostolus 1 Christo autem. 


ego vos genui (| Gor. 1v, 15). Atque ita Ghristi se- 
men, id est Dei spiritus novum hominem alvo ma- 
uis agitatum, et partu fontis exceptum, manibus sa- 
cerdotis effundit, fide tàmen pronuba. Neque ebim 
aut insertus in. Ecclesiam videbitur qui non credi- 


terum : δὲ ἐπ lioc &ecnlo sperantes sumus; miserabiliores 
omnibus hominibus sumus (| Cor. xv, 49). Vlta mundi, 
el pecudibus, et feris, et alitibus, ut videlis ipsi, ut 
nobiscum est communis , aut longior. Et illud hg- 
mini proprium, quod per Spiritum suunt dedit Chrl- 
stus; id est vita perpetua; sed si Jàni non peeca- 
mus amplius, Quia sieut murs scelere acquiritur , 
virtüte vitatur; ita vítá sceleribus amiuitue, virtuté 
retinetur. Stípendia ergó. peccutí mors: donum Dei, 
vita aterna per Jesum. Christum Doninnm nósrtim 
(Nori. v1, 23). Ante eina voi retinete, pártull : 
omnes aliquándo genies (sieut. supra dizlimus) priu- 
eiplbds tenebrarum οἱ potestatibus traditis; nüne 
per jesu Chtisti Dumini nostri vitloriam libetátas. 


dit; aut genitus ἃ Christo, qui spiritum ipse nbn re- B Ille esi, llle qui tedimit, donatis sobi3 ofhnfa peccat, 


cepit. Credendum est igituf posse nos nasci. Bie 
euim ait Philippus : δὲ credis, potes (Act. vit, 31). 
Recipiendus est Christus ut generet, quia sic Joan- 
nes apostolus dicit : Quotquot eum receperant, dedit 
eis polesiatem filios Dei fieri (Joan. 1, 19). Hec δ. 
tem compleri alias nequeunt, nisi lavaeri et chris- 
c" molis οἱ antistitis saeramento. Lavacro enim pee- 
cata purgantur ; chrismate sanelus Spiritas supet- 
fuuditur; utraque vero ista, manu et ore antistitis 
impelramus : aique ita tet&$ homo renascitue et in- 
novatur in Clrisio; wl! sicud resurrexit Christnsa 
woriuis, sic et nos in. novitale eter ambalemus (Rom. 
vi, 4);id est, ut depositis tite veteris erroribus, 
idolorum servitute, erudelitate, fornicatione, luxuria 


sicut Apostilus dicit; et delénk quod adverius nos crat 
ehirográdphüm. inobanditlonis; quia et. ipsum tulit de 
medib ; afflgens illud crisi; exwen& se carnem, 
tradazit potesüteà libere triumphans eas. iri iemet- 
ipto (Coloss. n, 15-185 ). Solvit tompeditós, et 
vincula nostfa distupit; sicut David. dixerat : Domi- 
nus erigit elisos, Dominus solvit conpeditós, Dominus 
illuminat cecos (Psal: cxkv, 7, 8). Et iterum : Pir«- 
fisti vincula mea : tibl sacrificubo hostiam [nadis ( Prat. 
Cv; 16,17). Soluii itaque He vinculis; uBl per bep- 
tisml etcramentim ad. signum Doinini convenimus; 
disbolo & orhttibus angelis ejus renuntitiinag; quilus 
ante settivintus * ne jem iilis ulteries setviamtis , 
sebguine Christi et noinine liberati. Quud si quis 


cslerisque vitiis carnis et sanguinis, novos per Spi- C posumnc óblitus 861] et redeurptionis ign&fts, rursus 


Fitum mores sequamur in Christo, fidem, püdici- 
tiam, innocentiam, castitatem. Àc : sicul. poriovimus 
imaginem terreni hominis, portemus ei ejus qui de ec 
lo est; quia primus homo de terra, terrengo ; secundi 
a celo, celestis (I Cor. av, 49, 47). Quod agentes, 
dilectissimi, jam nom moriemur amplius. Etiam si 
in hoc eorpore resolvamur, vivemos im Christo, sicut 
ait ipse : Qui in me crediderit, licet moriatur; vivet 
(Joan. x1, 35). Gerti denique suas, ipso teste Do- 
mino, et Abrabam οἱ Isaac αἱ Jaesb et omnes sanc- 
tos Dei vivere. Denique de his ipeis zit Dominus: 
Ümnes aulem ill vivwt : Deus enim uitorum est, non 
wortuorum. (Luc. xx, 58). Et Apostolus de se dicit : 
Mihi vivere Ghristus est, et mori lucrum : opterem dis- 


(Coloss. n; 18) ad Angeloruni sertítutes et (Gdl. 10,9) 
intirina fils ét egena mundi elementa transierit, sth- 
tiquis illis compedibus et catenis, Id é$t peecstl viti- 
colis alligabiter; εἴ fient novissima ejus deteriora priori- 
bus (Luc; *1, 26) : quis οἱ diabolus eat quasi pet ΠΕ 
gam victum veltemeritins inligabit; et Christos proto 
jam pati non poterit, quia qui resurrexit a mortuty; jatfk 
non morietur amplius (Rom. vi, 9); lgitut,; dileeissimi, 
semel abluiniur, semel liberamur;sethel in regntnin lit 
meisie sascipittir : semel [δἰ 8 8 sirht, qeotuhh remissà 
sunt (acindra, et quorum tecta sunt preci (Psord: xsr, 
4). Tenete fortiter quod sccepidtis, 4ervate felieitef, 
amplius peecare nmotite. PurOs voséx ev et inimácuia- 
tog iv diem Domini tesermite; Grandis et infitritat sum. 


solvi et cum Christo esse (Philipp. 1, 91). kdhuc : » preste fidelibus pretsiituL; duae frc octrins vidi; m- 


Nos autem dum. in. corpore hoc sumus, peregeina- 
mur a Domino. Per fidei enim ambulamus, non. per 
speciem (II Cor. v, 6, 1). 


quit, nec aaris audivit; nec jupe eot Kómitis Ingreità 
sunt (I Gor. m, 9). Ha uti a&eipete posittie; justitia 
laboribus ev votis spititalibés cbtinete: Aitién. 


r4 


ANNO PDOBINI C6OTCVII. 


Q. JULIUS HILARIANUS. 


(Ex Galland. Vet. Patr. Biblioth. t. VHE.) 
PROLEGOMENA. 


I. Quinu Joli Hifarlani meémiaisse veterum nemi- 
nem, est sane quod miremur ; licet ipsum seculo iv 


desinente ciateisse éx. ojus limérapmti nifhuljehiis 
que adÁéé soperadt, cOftpérthny frafeanrit. Ouen 


1095 


Q. JULIUS HILARIANUS. 


enim libellos scripsit bic auctor, in quorum utroque A solertissimus cultor, qui neque umquam mihi agni- 


temporis notationem quo illos exaravit, consignatam 
reliquit. Et priorem quidem inscripsit : Expositum 
de die pascha εἰ mensis, in cujus fine haec habet : 
« Consummavimus boc laboriosum opus in die isto 
m nonarum Martiarum post consulatum Arcadii 1v 
et Honorii 111. Quapropter admonemus eos qui ante 
a nobis non emendata hzc scripla accipere festina- 
verunt, ut secundum istum ordinem emendatum opus 
habere conentur ; ideoque et diem et consules, quod 
non posuimus primo, nunc huic rationi infiximus, 
ut exhinc sciat quis emendatum hoc esse opus. Quin- 
tus Julius Hilarianus explicuit, emendavit die in no- 
narum Martiarum , Cesario et. Attico consulibus. » 
Hujus opusculi meminit idem Hilarianus in poste- 
riore libello de mundi Duratione. Sic enim ibi * : 
« Nam ut ipsi scitis, oltm de ratione pascha: numero- 


que annorum mundi hortantibus vobis scripta fecisse . 


me ; sed idcirco silui aliquanto tempore, ne a nobis 
opuscula condimentis sapientia alienz, irrationabi- 
liter conderentur. Unde digestis melius rebus, de die 
sacratissimo pasche jam libellum pramisimus; in 
quo, el qui sit mensis primus, legaliter demonstra- 
vimus ; dehinc etiam, cursum annorum a fabrica 
mundi, in hoc opusculo, suo quoque (forte, queque) 
ordine supputando , notamus. » Hzc ille. Tempus 
autem quo posteriorem lunc libellum perscripsit, 
definit ipse his verbis ^ : De cccc vero et Lxx annis 
a passione Domini, in consulatu Casarii et Attici, die 
1X. kal. April. anni transierunt cccLxix. Quem in lo- 


tus neque a me proinde rogatus, ipsemet sua sponte 
unum adeo exoptate editionis exemplar, et dono 
quidem datum , ad me perferendum curavit: quo 
sane prziclaro munere tanta cum comitate auctus , 
iniquus sim enimvero, nisi memetipsum humanis- 
simo viro quam maxime obstrictum profitear , si- 
mulque gratia$et agam et habeam plurimas pro 
ejusmodi beneficentia, qua liberalior ne voto qnidem 
fingi possit : numquam enim non satagam , ut alibi 
testatum me fuisse memini, ne sit qui beneficium in 
immemorem plane collatum fuisse jure conquera- 
tur. Αἱ vero quum przdictum exemplar proxime 
tantum elapso Septembri missum ad manus perve- 
nerit, postquam scilicet posterius Hilariani opuscu- 


B lum de Duratione mundi quod nobis unum tunc in 


promptu erat, quin et aliorum scriptorum non pauca 
pro temporis ratione distributla , typis commissa 
jam fuerant; id solum reliquum fuit, ut priorem 
ejusdem Hilariani libellum in Appendicem ad calcem 
hujus voluminis cum aliis nonnullis conjiceremus. 
Ill. Exstat praterea, ut superius docuimus, ejus- 
dem auctoris libellus alter de mundi Duratione, sive, 
ut fert codex ms. Vindobonensis, de Cursw tempo- 
rum, quem primus Petrus Pitboeus in vulgus emisit. 
De quo quidem libello Margarinum de la Bigne ce- 
lebrem Sorbonz theologum ita loquentem audire ju- 
verit f : « Diu, inquit, multumque dubitavi, num 
auctori huic locum in hac bibliotheca (Patrum) da- 
rem : primum quidem, quod obscurus adhuc neque 


cum observat Gerardus Joanues Vossius * , a pas- C ulli scriptorum ecclesiasticorum catalogo cognitus : 


sione Domini ad annum cccxcvri, quo consules fue- 
runt Caesarius et Atticus, annos effluxisse non 
CCCLXIX Sed cccLxiv. Atque ita sane scripserit Hila- 
rianus : proclivi enim lapsu pro v, reponi potuit x. 
llinc porro constat, non solum quo ordine, sed 
etiam quo tempore suos libellos digesserit noster 
auctor. 

Il. Jam vero prius opusculum primus in lucem 
extulit ex membranaceo codice pcccxt bibliothecze 
regie Taurinensis Christophorus Matthaeus Pfaffius : 
ejusque specimen post virum illustrem Scipionem 
Maffeium 4 , edidere qui ejusdem bibliothecz Tau- 
Tinensis codices mss. recensuerunt et animadver- 
sionibus illustrarunt, eruditissimi viri *. Illud ita- 


deinde, quod in subducendis temporum summis et 
rationibus, fidei non prorsum indubitatze auctor esse 
videatur : ac postremo, quod Danielis hebdomadas, 
magis ut Judei quam ut Christiani volunt, Christi 
adventu et aetate non definiat omnino; et ad Cbi- 
liastarum etiam deliria sub operis finem déclinasse 
possit videri. Sed quum magno usui futorum sperem 
in designanda constituendaque clironologia (qua non 
aliud omnium historiarum momentum varie magis 
ab historicis describitur) fateor, mibi religio fuit , 
Scriptorem elegantem vix dum in hac bibliotheca 
natum, idque Pithei beneficio, tam cito proscribere, 
vel (quod non levius) mille annis antiquiorem velut 
de ponte dejicere ex hac bibljotheca. Proinde am- 


que Hilariani opusculum ad calcem Epitomes In- D plectere, 0 lector, hoc Pithoi donum, quod ante 


stitutionum divinarunf Láctantii evulgavit laudatus 
editor Parisiis anno 1712 doctissimi Nicolai Nourrii 
cura et industria usus. A4que hanc Plaffii editionem 
ex qua describendum erat praefatum opusculum , 
quamvis diu summoque studio quzsitam , nuspiam 
tamen nancisci licuit: jamque de ea mihi aliquando 
acquirenda spem omnem pene abjeceram ; cum ecce 
tibi presto fuit V. C. JosgPHUs VkRNAzzA, Albz 
Pompei: civis ornatissimus bonarumque litterarum 


t Q. Jul. llilarian. de Mund. durat. $ 4. Vid. 
n ra. 

b Q. Jul. Hilar. ibid. 8 17. Vid. infra. 

* Voss. de Hist. Lat. lib. it, c. 12, p. 242. 


annos ducentos eleganter quidem, sed non accurate 
satis, ut opinor, exscripsit Rodolfus presbyter, ut 
testatur fronti codicis adscriptum hoc elogium : 
Hunc librum Hodolfus lucratus est S. Bonifacio anno 
Domini ucccrLx. Pithoeus vero pluribus locis recogno- 
vit : ut proinde non uno tantum, sed altero nomine 
etiam, quod Q. Julium Hilarionem, scriptorem an- 
tiquum eumque castigatum et ornatum tibi donat, 
Pithoo sia devinctus. » Hzc ille. Quod superest, 


4 Maff. Opusc. eccl. pag. 5. 
* Codd. mss. bibl. reg. Taur. part. n, p. 279. 
f Bibl. PP. t. VII, pag. 258, edit. Paris. 4644. 


1097 


DE MUNDI. DURATIONE LIBELLUS. 


΄ 


1008 


illa pene exciderant, qux de auctore nostro litteris A opusculi Paschalis adhuc inediti, quem mihi ex bi- 


tradidit cl. Mansius, quaque hic describere libet ^ : 
« Ad hunc Q. Jotiou HiranaNuM, inquit , scripium 
credo opusculum de ratione Paschatis , auctore 
Agriustia cive municipii Timidensium Regiorum in 
provincia proconsulari Afric:e. Lucubrationis hnjus 
elauctoris meminit vetustissimus quidam scriptor 


bliotheca Canonicorum m»joris ecclesie Lucensis 
descripsi, suo tempore evulgandum. Vide commen- 
tariolum meum de codice tempore Caroli Magni 
scripto ἃ 15, in tom. XLV opusculorum P. Calo- 
giera.-» 


* Mans. ad Fabric. Bibl. med. et infin. lutin. t. III, p. 954. 


Q. JULII HILARIANI 
CHRONOLOGIA 


SIVE 
LIBELLUS DE MUNDI DURAATIONE. 


I. Quantocumque tempore , in divinis legibus, cu- B ferre scriptoque mandare? Vere, inquam : nam ut 


juscumque. timentis Deum inteutus fuerit animus ; 
tanto elizere ^ qux vera sunt discet, ut. discendo κ8- 
piens efficiatur, quia dux oculorum cordis e-t ei in 
lege : Virtus Dei Patris et sapieutia Christus (1 Cor. 
), 24). Et quasi patefactis januis cceli, b ore proprio 
Dei audierit, exsultat, in lege aliquid * vere sapienter 
addiscens : unde sapientia Dei bominem silere non 
patitur; compellitur (ipsa ver.tate cogente) loqui, ut 
. alios sapientes elficiat. Sapientiz vero ἃ qui junctus, 
invidere non potuit, Quapropter sapiens vult ( per 
sapientiam Dei a qua sapiens effectusest ) derelicta in- 
videntia per quom mors dominatur et regnat ( Sap. 
ii, 24), omnes homines in mundo sapientes exi-tere. 
Pradictum enim in lege esse scit, quod multitudo sa- 


pientum sanitas est orbis terrarum (Sap., v1, 26). 1gi- C 


tur cum ex lege coram fratribus, sapientia duce, 
tractatus. foret. epponereturque ab iisdem , mundi 
iniium finemque ejus penitus a nobis sciri non posse; 
quod alii affirmant plus xx. millia anncerum habere 


jam mundum ; alii initium et finem dare ei noleues; 


alii ( initium concedentes ) :tiernum fore volnerunt. 
Ad h;ec ego aio : Astruere hoc. per artem, pbiloso- 
phiam mundi et inanem deceptionem ; verborum 
ponipam opinionisque magis quam ὁ veritatem aima- 
vere ei sunt amatores. Nam si uos imperio Dei, quod 
fidele est, audiamus ; accipiamus necesse est, quid- 
quid nobis divina lex fideliter enarravit : quod an- 
nuente Domino (si permittitis) vobis simpliciter enar- 
rabitur. Sunt enim qui estimant annos, in lege, ina- 


ipsi scitis, olim de ratione Paschae numeroque anno- 
rum mundi bortantibus vobis scripta fecisse me ; sed 
idcirco silui aliquanto tempore, ne a nobis opuscula 
ipsa condimentis sapienti: alienze, irrationabiliter 
conderentur. Unde digestis melius rebus, de die sa- 
cratissimo Pasch: jam libellum przenisimus : in quo 
et qui sit mensis primus, legaliter demonstravimus: 
dehinc etiam cursum annorum a fabrica mundi, in. 
hec opusculo, suo quoque ordine, supputando uota- 
nius. 

]l. In his igitur promis:sis , satis gavisi fratres fa- 
ciunt qu:e diligentius sanximus. Etenim de hac re non 
£que, sed varie scripsere quam plurimi; ut lectoris 
animus in ancipidi remanens, quid verius sit, scire 
non possit. Faciam ut vultis, ut el ipse promisi, Do- 
mino seilicet, Deo Christo monstrante. Quapropter 
paries omnes et regulas annorum affabre diligen- 
tiusque persequar; ut expositio ipsa, legentibus, 
quasi gradientibus, delectabilis via, equa et plana vi- 
deatur. Post przeteritorum quidem descriptorum va- 
rias compositiones ( przsertim qui jam prazjudicatz 
opinionis habentur), dicere aliquid, nefas aut super- 
bum est; sed dicat; necesse est enim ratione co- 
gente, quamvis superbum credo non esse si posteriore 
tempore, a quoquam melius quid de lege proferatur. 
lloc et sanctus apostolus Paulus, pacem consulens, 
testatur et dicit : Etsi alii melius revclatum [uerit se- 
denti, prior taccat (1 Cor. xiv, 50). Et utique aposto- 
lus de quacumque disputatione legis, hoc dixit : De 


niter aut superflue, quasi non necessarie fuisse con- D qua re, quis qu:liter senserit, ita ut senserit et bene, 


Scriptos: nescientes parum liabere fidei, tales qui 
quod lex Dei insinuat, verum esse non credunt. At 
illi: Magna, inquiunt, vis est, aliquid de lego pro- 


^ Eligere. Suspecia lectio. 

b Ore. Forte ez ore. 

* Vere sapienter. Forte vera sapientie. Et mox ind 
pro unde. 


PaATBOL. XIII. 


melius possit admitti. Nunc de annorum integro nu- 
mero ratio vertitur; ubi non potest quis pro pe!fecto, 
numero imperfectum ponere, aut ipsum peifecium 


4 (ui. Forte (ria. Mox vero potest pro potuit. 
* Veritatem. lta. rescripsimus pro varitatem edi- : 
torum. 


«S 


1009 


Q. JULII HILARIANI 


$100 


transcendere numerum ; et quod mínus fuerit, et A profectus est, anni sunt 1019. Ita per ordinem : se- 


plus a perfecto numero astruere verum. Igitur jam 
veniamus ad causam, et suo ordine curncta narre- 
mus, intelligaturque quo in loco hanc volentes asse- 
qui rationem, * aut plene dixerim. 

111. Cum ergo hic mundus Creatore Deo censtitug- 
retur videretque omnia suo jussu ex nihilo appa- 
ruisse, mature ccelum cum ornamentis suis, id est 
solem, et lunam, et stellas, propter vices et signa 
temporum, ince radíantes; terram cum perfectione 
omuium seminum virore plenam, diversis coloribus 
flores habentem divina pictura; maría €oaelusiona 
riparum ac montium , ne transcendanl quasi valla- 
. tione quadam obsessa, isthinc etiam primo prolatum 
motum habentia in se et omment animam vivam. 
Post hanc igitur perfectionem mundi, placuit omni- 
potenti Deo instituere hominem quem pr» caters 
animalibus aliquid esse omeipoteus Deus voluit t 
nam illa, jussu et verbo suo creavit; hunc sacris 
manibus finxit (Gen. 1, 27), quem liberum doemi- 
numque super universa sua prafecit : illa, ut ab hoc 
regereniur ; hic, ut sapiens enimal rationale ct as- 
tutum sese gubernaret in munde. Ex istius namque 
$empore  posteriorumque , emnium  generetiones 
( eurrendo ) ostendimus «sque ad nostram zetatem ; 
quot anni sint ex quo factus est iste in quo degimus 
mundus ; sed qui jam secundum evangelieam vecem 
in fine est constitutus : ἃ die vsu Kalend. april. ort- 
ginem 5 ejus mandi tenentes quo inchoatum et fac- 
tum esse, in libello Pascliali ; ratione currente jam 
exposuimus, et v dies sine homine fuisse mundum, 
et die vi fictum et vivificatum per Dei flatum esse 
Darravimus. 

IV. A primoplasti, Ada scilicet , nativitate usque 
ad diluvium factum $ub Noe, anui eunt ^ 9257, qui 
$ic per generationes singulas fideliter cemprobantur. 
Adam anno 250 genuit Seth. Seih 205 genuit Enos. 
Enos auno 170 genuit Cainam. Caiuam anuo 170 ge- 
nuit Malalehel. Malalehel anno 465 genuit Jareth, Ja- 
reth anno 162 genuit Enoch. Enoch anno 105 genuit 
Matusalam. Matusalom anno 188 geneit Lamech. Hie 
primos Matusalz: aunos quos &cripLorum error fecit , 
nullus vidit, nullus inspexit, nullus diligenti inquisi- 
tione correxit : 167 annos eum vixisse 4 et genuit 
Lamech; post vixisse 814 annps, quod verom esse 
non potes!, quia 811 usque transdiluvium, (4 annes 


plus esse imonstratgr. Diluvium eninv neme evasit, D 


nemo prater arcam vivendo trauscendit. Igitur Ma- 
tusalam visit aono 183 et sic genuit Lamech : et post 
hoc vixit annos 787, sic enim divinae Scripturz ides 
vera leimonsirat, que Matusalam apie diluvium, et 
vixisse, et moriuum esse narravit. 

VY. Lamech auno 188 genuit Noo ; sexcentesimo 
namque anno Nne, factum et eoneummatum est di- 
luyium. A diluvii antem tempore ueque ad * 60 an- 
num Abrah:e, quo de terra sua ad peregrinationem 


* Aut plene dixerim. Forte haud plene dizerimt. 
b Ejus mundi. Ferte ejusmodi. 

* Melius 2257, eo enim redit. 

4 E; gen. Forte melius, cum gen. 


cundz generationes, a Sem filio Noe, ostenduntur. 
Sed quia anni Sem f 78 in consummatione diluvii 
completi sunt, 2 scilicet anni ad rationem summz 
quam post diluvium designavimus, necessarii sunt : 
ipse enim Sem biennio post diluvium, fnit annorum 
400, et sic genuit Arfexat ; qu0s 8nnos 2 deseripto- 
res hujus rationis in numerum apnerum non pesuc- 
runt, quomodo eos minime praviderunt. Ergo post 
diluvium, Sem vixit annos 2 et genuit Àrfexat. Ar- 
fexat autem anno 155 genuit Silam. Salam anno 150 
genuit Eber. Bbar anie 184 genuit Falech. Fa'ech 
anno 130 genuit ltagau. Wagau anno 152 genuit Se- 
rur. Seruc anno 150 genuit Nahor. Nahor anno 79 
genwit Tharu. Thara &utem anno 70 genuit Abram. 
Abram anno 70 de terra sua profectus est ( ut dixi- 
mus) in Carram. A peregrinatione Abrahze usque ad 
profectionem filiprgmmn Israel ex ἄγριο ad eremum, 
anni sunt 430. € Sic deinde a nobis certius decla- 
yantur. 


VI. Abraham 50 annos peregrinatus est et accepit 
promissionis filium Isaac : qui cum verbum Domini 
desiderasset audite, quaudo ἃ possit semen ejus hz- 
reditare terram Chanaan; parato saerificio ad vespe- 


ram Domíius ei locutus est, conchudens sitnul et de- : 


signans quod adhuc semen ejus peregrinaturum es- 
set interra Chanaan et in servitute ZEgyptiorum an- 
nis 400, sicut in libro Geneseos Scriptura divina ipsi 
Abrahz testatur : Sciens scies quomodo peregrinum 
erit semen tuum in terra non sua el in servitutem τοῦ» 
genlur et dominabunlur eorum annis 100. Gentem au- 


C tem cui. servierint, égo judicgbo (Gen. xv, 15, 3). Εἰ 


ideo sapientissimus legislator Moyses, auctore Deo 
nostro, secutus ita ait : flabilatio autem Kliorum 
Israel. qua habitaverunt in. terra. Az gypti et fn terra 
Chanaan, ipsi et patres eorum , onfís E50 (Exod., xn, 
40). Hoc videlicet minus attendentes disputatores 
annorum ; in Zgypto solum annos $50, et non ipsos 
4350, filios Israel fuisse, frustra memorati sunt. Nam 
ut ylenius, sic melius 450 annos per semen Abrahz, 
Sb l:àac nato usque ad eos de ZEgypto egressos 
(non in terra ZEgypti solum, sedin terra Chanaan) 
esse completos; generationes eorum percurrendo 
monstramus. Isaàc anno suo 60 genuit Jacob. Jacob 
cum essét annorum 150 introivit in Zgyptum cum 
fifiis el nepotibus suis omnique progenie sua, inter 
quos nepotes fuit Caath filius Levi, qui est avus 
Moysis : ergo Amram in ZEgypto natus est. Amram 
genuit Moysen ; anno 80 suo idem Moyses exivit de 
JEgypto cum filiis Israel, ac per hoc in terra Cba- 
naan ab lsaac mato usqae ad Jacob ingre:sum ih 
ZEgyptam, habitaverunt aunis 440, et in. AEgypto fe- 
cerunt annos 210. Saiis est ad. declarationem anno- 
rum istorum de quibus hzesitaverunt quam plurimi 
qui de iis fnerar& locuti. 


e Melius 70. 

f Melius 99. 

8 Sic. leg. φμὲ sic. 

hà Possit, Forte posset. 


-- 


ς,..... -““.- 


ΤΙ 


DE MUNDI DURATIONE LIBELLUS. 


4101 


VII. £X ideo afsirrica mundi asque ad profectionem A sacerdos , an. 20. Huic suecessit Samuel etiam ipse 


filiorum Israel de /Egvio, anni sunt tn * 646. In eremo 
fuerunt » anno 40, deinde mortue Moy:e, Jesus fi- 
les Nave, per Jordanis alveum sicco pede ad terram 
promissionis transtulit populos; et eis favente divi- 
nitate, debellans asperas gentes, judicavit ut justus. 
Bub Jedicibus outem. foerunt inibi captivitatis tem- 
pora, a Jesu Nave. usque ad Samuelem prophetam 
qui unxit Saul regem, per annes 561. Sed ut et nos- 
tram summam integre fore collectam, et ín Actibus 
Apostolorum apestolum P'aelum recte posuisse, a le- 
gentibus cegnoscatur, quod ita à Jesu Mave dívisa 
patriboe nosirie terra Clianaan, dedit eis judices Do- 
minus Deus per annos 450 neque ad Samuelem pro- 
pheiam. Apostolus enim l'aulus aliter agens in Ae- 
tibus Aposiolerum et aliud pereuadens : non et eop- 
tivtatis, sed sola in quibus judices habuerunt et 
dominati sunt, tempora neminavit : £t dedit εἰς ὅπ. 
dices, ait. (Act. xiu, 20). In. eaptivitatem enim pro 
peccatis traditi, non suos Judices habuerent, eed αὖ 
exteris premebantur. Nam nec ipse apostolus Paulus 
contra fidem Scripterz libri judéeum venire posset , 
si quaRtitatem temperum percurrere woluiseet. A 
Deo datos popule judices nominavit, fidem Domini 
Christi ineiaeare volens; nam asque ad David, verba 
ad popelum fecit, ut ex ejus seinine venisse Cheis- 
tum narraret : ia quo credentes (si vellent) habituros 
dimissa peccatorum praedicavit. 

Yill. Hxc denique tempora judicum sie ostendun- 
tar, Jesus Nave eum eenioribus judicavit annis $9. 


Dei sacerdos ; et judicavit an. 40. usquequo unxit 
Saul regem. Fiunt ergo omnes anni, ut diximus, 
561. Nam qui petant de his annis aliud Apostolum 
Barravisse ; diligentius advertant, non advertisse eos 
qui annorum historiam descripsere, quia sequestrata 
sola Judieum tempora (ut fecit Apostolus) sine an- 
nis captivitatis sunt anni $84. Bunt ergo anni omnes 
& fabrica mandi usque ad Samuelem qui unxit Saul 
regem 43500. Suecesserunt deinde tempora Regum. 
Habnerent etiam Reges per ann. 514 ἃ Saul usque 
ad Sedechiam ; cui Nabuchodonosor oculos auferens, 
eum in pistrino necavit. Sic deinde comprobautur 
anní Regum. Sanl regnavit annis 40, David regnavit 
anui$ 40 ct mensibus 5, Salomon ann. 40, Roboam 


B ann. 17, Abia ann. 5, Asa ann. 41, Josaphat ann. 25, 


Jjoram enn. 8, Ochosias ann. 4, ὁ Godolías ann. 6, 
doas ann. 40, Amasias ann. 29, Ozias aun. 52, Joa- 
tham, ann. 17, Achaz ann. 15, Ezechias ann. 29, 
Manasses ann. 55, Amos ann. 2, Josias ann. 54, Joa- 
chaz menses 8, Joachim anu. 41, Joachim menses $ 
et dies 20, Sedechias ann. 41. Sunt ergo ut diximus 
ann. Regum 514. 

X. A fabrica scilicet mendi, usque ad Sedechiam, 
quando Hierusalem eversa est, et populus in Baby- 
lonein transmigratus est, anni sunt. 4844. Post un- 
decimum ergo angum Sedechiz ; Hierusalem eversa 
ἃ rege Nabuchodonosor ; Judaicus popelus in capti- 
vitatem Babylonise trausmigratus est. Que eaptivitas 
170 annos tenuit : qni angi, qnemodo consummati 


Post hee peccantes, tradi sunt Chusanrasatbaim C sunt, luce clarius demonstrantur, eum hine ad heb- 


regi Mesepolami:e, annie octo: el excitavit illis Do- 
miuus ad suxilium Gothoniel : quí occiso Cutarea- 
&molb, judieavit Israel annis 50. Post hunc, peecau- 
tes, servierunt Eglon regi Moab, annis 15. Aoth oc- 
cidit ἔμ! 98, et judicavit Aoth aoais 80. [510 mortuo, 
poceavil populus, et eersieren Jabin regi Chananaco- 
rum anais 20. Contra quem Dominus soscuavit De» 
boram, quo ecciso Jabi, judicavit ann. 40. Peccantes 
ilerum, traditi sunt. Madiamitis ana. 7. Buper bos 
surrexit (xedean el judienvit populum an. 40. Pest 
ipeum, dius ejus judicavit an. B. Pest hunc, Tola ju- 
dicavit an. 22. Mortue Tola, electus ect a populo δ» 
hir, et ipse judicavit populum pn. 21. Post ejus exi- 
£um, peccavit popules, et traditi sunt Ámeanitis an. 
1$; eta pressura clamantes ad Dominum, excitavit 
ilis Jepte , e4 judicavit aa. 8. Et Sebon judicavit an. 
J. Peccavit deinde populus, et «raditi suit allophelis 
aa. 40. Iterum conversi δὰ Dewiiram , excitavit illis 
Bamson, qui victis allophylis judicavit aan. 29. Mor- 
(ue eo judicavit ^ Semergar ana. 1. Post hune (ui 
pepulus in pace, et eoR ei& erst rector ; ced unws- 
quisque quad ei plarebat , faciebat, et ipsi sibi fue- 
FiM judices per ann. 2). 

IX. Teansactis igitur annis éstée, judicavit eli 

* Melius λι M. 

P Anno. Forte annos vcl annis. 


* Semergar. Al. Samgar. 
4 Godolias. Melius Gotholia, mater Ochozia. 


dsomadas Danielis veuerimus ; € hav hebdomades, ἃ 
«uo tempore et ubi complete sint, diligentissime 
comprobanter. Daniel enin in dectma visione sua, 
€um (οἰ attenta mente penduls sollicitudine , in 
oratione ad Deum fuisset intentus; scire vofens si 
status Hierusalem et popnles ejus, post captisitatem 
Babyltenie, ab hostibus nihil mali amplius pateretur; 
apparuit ei angelus Dei dicens : Daniel modo prodiri 
ad ostendendum tibi sensum ; exivit enim Domini pre- 
ceptum, et veni ut. demenstrem tibi : Vir cnim conca- 
piscens es !u. Recogita igitur ín preeceptum, et intellige 
etsionem ; Septaagínta hebdomada íncis sunt. in po- 
pulum tuum, et in. civitatem Hierusalem (Dan. xi, 
92-24). 

XI. Designat igitur angelus Danieli, et summam 
in septuaginta hebdomadibus, et rursum suo ordine 
partitur eas, quando et quomodo coumpleantur. Ας 
de eodem angeles sie prosequitur dicens : Ad 
oblitteranda qua acceperunt, et consummonda peccata, 
* et exorandas injustitias, et aLolenda delicta, et equi- 
tatem sempiternam. excogitandam , εἰ ut. concludatur 
visio et prophelia , et wt ungatur Sanctus Sanctorum : 
€t ta quiesce et intellige * de proventu Sanctorum, sive 
preceptum. respondendum el edificandam urbem Hie- 


9 Et exorandas injust. Soc. LXX , agi τοῦ ἐξιλάσα- 
σθαι ἀδικίας. 

f De proventu , etc. Locum mendosum suspicor. 
LXX, 46 ἐξόδον λόγον ποῦ deos Acres, fS esi. Neto 


1105 


9. JULII HILARIANI 


1104 


rusalem, usque ad Christum ducem , hebdomadas sep- À Grxcorum annos divina narratione percurrit. Fit 


tem (Dan. 24, 25) : que hebdomad:s sunt 49 anni : 
qui anni, ad corpus 70 annorum captivitatis [lieru- 
salem pertinent. Anno enim primo Darii regis, qui 
regnavitad regnum Chaldzeorum, qui etiain Balthazar 
regem occidit; Daniel vidit visionem : et fuit 21 an- 
nus captivitatis llierusalem; 18 enim anwis vixit 
Nabuchodonosor, posteaquam pradatus est Sede- 
chiam et Hlierusalem ; et filius ejus Balthazar regnavit 
annis 3, in quo anno tertio occisus est, et suscepit 
regnum Darius. Cujus anno primo, Dauieli ab angelo 
dicitur de hebdomadis septuaginta : quas cum parti- 
reiur, septem hebdomada, primo, ab eodem angelo 
nominata sunt : quz (ut dictum est) sunt anni qua- 
draginta novem , qui junguntur ad 21 captivitatis, 


igitur omnis summa aunorum regum Persarum 265, 
et ab Alexandro Macedone usque ad Antiochi tem- 
pora, id est, usque ad 141 annum regni Graecorum, 
complet sunt (ut diximus) hebdomada 62, hoc est, 
ann. 434. 

XIV. Post 62 hebdomadas (ait angelus) disperde- 
tur unctio et Sancta. Ergo post 7 et 62 hebdomadas 
una hebdomada superest, quam faciunt anni 7 ad 
conclusionem summe 70 hebdomadarum. In hac sci- 
licet hebdomada, gentium malitia excrevit, sicut jam 
ab angelo fuerat dictum ; ut etiam in dimidio heb- 
domadis ejusdem, ab Antiocho rege Grzcorum 
aufertur sacrificium de loco sancto : et Sanetum ip- 
sum pollutum est feminino aspernamento, et Abomi- 


quando Dauiel vidit. visionem ; εἰ efficiuntur. anni B natio. desolationjs facta est super aliare, et statua 


septuaginta , qui completi sunt in Babylonis, ut im- 
plereiur visio et prophetia llieremiz. Post quos 
annos Cyrus rex Persarum jubet populos ire ad llie- 
rusalem primo anno regni sui; ut aificari posset 
Hierusalem, et unugeretur Sanctum Sanctorum, qued 
fuit iu Templo Dei sacratissimum. 

Xll. Revertuntur igitur populi de Babylonia, ha- 
bentes secum ducem Zorobabel, de quo mentio facta 
est ab angelo ad Danielem ; usque ad. christum du- 
cem, hebdomada septem. Owwis enim rex. populi Dei, 
jn d.viua lege, christus appellatus est. Nam et Za- 
charias propheta, Regem futurum eum, ad populum 
sic loquitur dicens : Manus Zorobabel [undaverunt 
domum istam, et manus ejus. consummabunt eam , et 
cognosces quod Dominus omnipotens misit me ad te; 
quia quis sprevit te in diebus pusillis? et gaudebunt in 
te, et videbunt in manu. Zorobabel lapidem stanneum 
(Zuch. 1v, 9, 10) : quod hodie imperatores, in ma- 
nu dextera, veluti populum ferre videntur. Repetit 
angelus , et ait Danieli * 62 hebdoniadas Dominum, 
hoc est, in quibus restituto templo et civitate Hie- 
rusalem , in oblationibus suis Domino servierunt. 
Quas bebdoinade 62 sunt anni 454, qui anni com- 
pleti sunt temporibus Machabzorum anno 141 regni 
Grxcorum. Isto namque tempore, Antiochus Graecis 
superba mente regnabat. 

XIII. Et quamvis ordo iste annorum divinz legis, 
a constitutione mundi suíficiat sibi ; lamen ut lectoris 
animo satisfacere videamur, etiam per reges Persa- 
rum currentes, de historiis publicaruin litterarum 
ostendimus a Cyro 62 hebdomadas isto tempore 
Machabaeorum fuisse impletas. Cyrus namque Persis 
regnavit annis 90, Artaxerxes regnavit annis 9, Ar- 
gus regnavit mensibus 9, Darius regnavit anuis 26, 
Artaxerxes secundus reguavit annis 19, mensibus 9, 
Socidanus mensibus 7, Xerxes filius inajor regnavit 
annis 20, Artaxerxes regnavit 72, Artabus regnavit 
meusibus 7, Darius Nothus regnavit ann. 99, Olus 
reguavit aun. 22, Arser regnavit ann. 17, Darius »e- 
gnavit ann. 6. Hunc interfecit Alexauder Magnus 
Macedo; a cujus tempore historia Machabaorum, 


monis ad respondendum. 


Jovis quem Olympium vocant, illie collocata. Iste 
etiam Antiochus mente perversa Antichristi imagi- 
Dem portans, unam plebem unumque sacrilegum 
populum sub regno suo efficere conabatur. Nam et 
apostaticis hominibus aedificare in Hierusalem gym- 
nasium, id est, studium, concessit : et ubi non nisi 
ad exoraudum se sanciaque sacrificia sibi offerenda 
Deus omnipotens templum sibi collocare przecepit ; 
ille ex spectaculis idolorum polluere concupivit. 
XV. Cum igitur 7 ét 62 hebdomadz completz 
fuissent, in prima ista hebdomada (ut superius dic- 
tum est) libros legis comburi, sacrificari simulacris, 
et immunda manducare, genti Judeorum indixit ; et 
fuit usque in quinta et vigesima die mensis 9 ann. 


C 148 regni Graecorum : in quo anno, complentur heb- 


domada: omnes 70, quas decurrens designavit ange- 
lus Danieli, de turbatione civitatis Hierusalem et 
populi eversione; de qua re etiam ipse Daniel, ad 
Dominum concupiscens requirebat. 

XVl. Ex hinc usque ia 174 annum regni Grzco- 
rum ; quo tempore Lucius Licinius Lucullus, qui fuit 
consul Romanorum , de societate et amicitiis ad Si- 
monem fratrem Jud: Machabai litteras dedit ; anni 
sunt 26. Ex istius namque consulatu annuos jam 
consules, requirentes; invenimus usque ad pas-io- 
nem Domini nosti Jesu Christi, usque ad annum 
decimum sextum imperii Tiberii Caesaris, 179 annos 
esse completos : ac per hoc a fabrica mundi usque 
ad passionem Christi Salvatoris nostri, anni sunt 
5530. Proinde ad conclusionem sex millium anno- 
rum debentur anni 470. Necesse est enim, ut quo- 
modo filii Israel, a pollicitatione Domiui Dei facta 
ad Abraham, post 470 annos promissionis terram 
accepere; sic etiam nos Christiani , post toridem 
annos, primam resurrectionem habebimus. Populus 
enim Judaicus, in omnibus figuram nostram portat : 
In quo fines seculorum concurrerauà (1 Cor. x, 45). 
Ergo a passione Domini Christi (ex quo tempore 
(ide in se credentibus, resurrectionem pollicitus est 
Dei Filius ) anni compleantur necesse est 470, ut 
concludatur summa sex millium annorum. Septimo 


* Melius, post 62. hebdomadas occidendum Dominum. 


4105" 


liberabuntur e mundo; tunc enim erit resurrectio 
prima omuium Sanctorum. 

XVII. De 4U0 vero et septuaginta annis a. passione 
Domiui, in consulatu C:sarii οἱ Attici ; die nono 


kalendas Aprilis, anni transierunt 569. Restant ita- - 


que anni 101 ut consummentur anni 6000, qui anni 
6000 non aute complentur, nisi prius prope ultimum 
reges decem exierint in mundum ; et filiam Babylo- 
nix qux nunc obtinet, de medio mundi tuleriut. Ad 
quos subito exiet unus poteus super eos, qui est in 
Apocalypsi Draco nominatus, et obtinebit reges de- 
cen ; et ex eis aliquos perdet, alii sub ejus ditione 
remanebunt : Tunc revelabitur ille impius, filius per- 
ditionis, qui elatus est adversus omne quod dicitur Deus, 


EXPOSITUM DE DIE PASCILE ET MENSIS. 
et millesimo anno incipiente, fide vera credentes A bunt, et hi omnes nubent et nubentur, et morientur : 


1106 


super hos, et plag:e {1 descriptze in Apocalypsi ad- 
venient, et partibus subinde caeditur hic mundus. 
Nam Sanctis Dei, in resurrectione unus erit dies ; et 
tantum erit prolongatus in. lucem dies iste Sancto- 
rum, quantum impiis illius in mundo cumi poeua 
viventibus, mille numerabuntur anni. Iste est dies 
septimus , el sabbatus :eternus et verus, cujus ima- 
ginem οἱ figuram tenet sabbatus iste temporalis in 
Moysi lege conscriptus. Sicut enim populo Judaico 
dictum : Sex dies operare opera mundi ; septimo au- 
tem die qui appellatus est sabbatum, requiesce ab 
operibus tuis (Exod. 95, 13): si sanctis omnibus 
qui sunt ab initio mundi, et nunc in Christo vera 
fidé credentibus; transactis scilicet sex diebus (id est 


aut quod colitur , ita ut in templo Dei sedens ostendat pg sex millium annorum) in quibus eis labor et crucia- 


re tamquam ipse Deus (ll Thess. n, 8, 4). Hic erit pro- 
prius Antichristus. Huic potentissimus ille Draco 
cui decem cessernnt reges, tradet vim et potestatem 
suam, et mirabuntur universi mortales. Et erunt 
Autichristi tempora (qux» tempora, mortalia sint 
necesse est) qualia cum Antiochus sub reguo suo 
unum populum iu apostasia facere conabatur ; cui 
( quia tempus non fuit) non talia. evenerunt, qualia 
tentabit efficere Antichristus. Dum venerit, ad petr- 
ditionem infidelium veniet : cjus tempus, grave ac 
nefaudum erit ; quem solus Dominus Chrisius inter fi- 
ciet spiritu oris sui, εἰ evacuabit prasentia adventus 
sui (Ibid., 4). 

XVIII. Superato igitur et interfecto Antichristo, 
summa completa annorum sex millium fiet resurrec- 
. tio omnium sanctorum adliuc superstite mundo; de- 
curreimibus etiam aunis mille, in quibus draco ille 
antiquus (Apoc. xx, 3), diabolus et satanas, ligatus 
jn abysso, sequestratus erit ne seducat quemquarn , 
donec consummentur anni tres; qui anui tres his 
annumerabuntor qui sub signo Anticliristi remane- 


tus fuit; venit dies septimus et sabDatus verus. 

XIX. Quapropter omnem animam przemonuit Do- 
minus Christus in Evangelio ad credendum in se 
ante esse currendum, non eo tempore quo et poena 
vterna Rnpiis, et merces hona sanctis reddatur ne- 
cesse est pro meritis singulorum : Rogate, inquit, ne 
fiat fuga vestra hieme aut sabbato (Matih.. xxiv, 20). 
Post septimum et millesimum aunum solvetur 5818 . 
nas de carcere suo, et exiet seducere gentes Gog et 
Magog ; et congregans eas ad castra Sanctorum quasi 
puynaturas : et descendet ignis de coelo, ct consum- 
mabuntur omnes liomines : et tunc erit secunda re- 
sSurrectio omuiii carni ; et judicabuntur omnes judicio 
Dei justo pro eo quod non crediderunt, sed sibi pla- 


C cuerunt in. justitiis. Et post hoc , auferetur. ccelum 


hoc et terra ista; et civitas illa quic in Apocalypsi 
descripta est, parata de ccelo descendet cum divitiis 
Dei , in qua justi habitabunt : et erit caelum novum 
et terra nova, et utraque in perpetuitate manebunt : 
impii in ambustione zterna; justi autem cum Deo in 
vita zterna. Ámen. 


/— 'QUINTI JULII HILARIANI 
DXPOSITUM DE DIE PASCHE ET MENSIS. 


I. In. unum, fratres, nonnulli ac servi Dei, de di- D erit vobis in mensibus anni. Fare itaque ad omnem Syn- 


vinis Seripturis ut aliqua tractaremus, spe conve- 
nimus, ibique desiderantibus eis, de Pa«cBALi Cin- 
CULO pauca interim locuti, plenam me exhibiturum 
rationem promisi. Igitur jussio fratrum meum pro- 
missum ilerum el szpe adimonuit, ut illud, quod 
dudum de ratione Paschz sensim patienterque trac- 
tavimus, id jam scripto meo definiretur, hoc est, ut 
cum non aliud Dominus Deus Moysi quam primum 
mensem nominarit, et in eo Pascha celebrari prz- 
cepit, dicens : Mensis hic initium. mensium , primus 


4 Vid. supra Prolegom. cap. 9, 88 1 εἰ 4. 
b Ms. terliu. 
€ Ms. Quartu. 


agogam filiorum Israel, ut faciant. Pascha , incipien- 
tesa quarla decima mensis hujus ad vesperam usque 
in vicesimam primam (Exod. xn, 2, 5, 18, sec. Lxx). 
Unde vero primus iste mensis incipiat, vel ubi ter- 
minum habeat, scriptura divina liaud nobis eviden- 
tissima responsione declaravit. Cur ergo hodie abs 
b tertio nonarum Martiarum usque in * quartum 
nonarum Aprilium 4 diem luna prima a nobis quz- 
ritur, seu ex ^ quinto decimo kalendarum Aprilium 
in septimo decimo kalendarum Maiarum die, ut sit 
d Ms. die. 


* Ms. quintu decimu. Tta szepius quoque in sequen- 
tibus ista exprimit codex m$. 


* Hoc Expositum legitur apud Gallandium in appendice tomi ex quo Hilariani opera ecerpsimüs. Es . 


Hn07 


Q. JULB BLANMANI 


4108 


quarta decima, eenfematur, Exiado ubicutuque 606. À qui primo fictus es!, ex qua consuctudine vel tra- 


currerit. dies Pasehos, legMime celebtamus, aicuti ἃ 
Patribus nos(ris celebratum maditumque esse oegno- 
vimus, Nune tempus advenit, quo ratione legis ora» 
tione mea * a(fard cuncia ordinanterque discurramus, 
videlicet retinentes , quod Pascha nen a principio 
mundi, sed a ^» Moyse sacra voce colebrari pricop- 
tum est, e& quod ^ mense primum. ton ut AZgypui 
ex quarto kalendarum Septembrium die, auti ut 
Romani e kalendis 4 Januariis primum suum inci- 
piunt mensem, sed ex divina legis auetoritate sem- 
per, omnrique anno ]una suo cursu primum nobis 
generat mensem. Sed mensem istum primum prop- 
ter Pascha nostrum ut legitime cognoscamus , ad 
origiuem mundi certa ratione ire compellimur; ut 
diem , in quo luminaria facta sunt, 
mundo Dous fecerit lunam, cognoseere possimus, 
licet in. constructione mundi non aliud. credesdum 
est, wisi quia Deus omnipotens omnia aequalia, plena 
perfectaque constituit. 

II. Demonstrandum est igitur primo cum mundi 
fabrica inchoaretur, quia sit dies, quem Deus omni- 
potens ereando lucem Constituil : in secundis osten- 
demus, lunam a Deo ad vesperum * qualis profecto 
Sit facta, vel ubinam ejus annus finem accipiat: 
Sic deinde f enarrabimus, quare abs "1 nonarum 
Martiarum usque in iv nonarum Aprilium 5 diem 
prima luna a nobis qu:eritur, vel ex xv. kalendarum 
Aprilium usque in xvi kalendarum Maiarum ^ diem 
ad celebrandum integre Pascha xiv requiratur ut 


dijene sic apud aliquas gentes remansisse cognus- 
citur, ut apud Ajyptios, qui hoe quinque dies va- 
civos habent, quos " ἐπαγομένους appellamt. ΕΔ ab 
aliquibus descriptoribus Romanis, qui rationem die- 
rum scribere voluere, atros intercalaresque fuisse 
nominali sunt. Nemo igitur priscis temposibus, quia 
necdum ostenderat Deus cursum solis ac lunze, neme 
homisum apprehendebat ? verni cstatisque tempora, 
autumui et hiemis melas, crementa ? decrementaque 
dierum ac noctium colligebat, quem suis quoque 
temporibus bac luminaria imperio Dei explicare us- 
que ad finem temporis jussa sunt. Unde pro tem- 
pere Job illum sanetissimum beatissimumque Deus 
omnipotens inter multa correptionis verba etiam de 


vel qualem B hoc admonuit, dicens : Et hoc mihi dic, an scias cur- 


sum solis el lune (Job. xxvin, 19)? Eo quippe tem- 
pore, quo ἃ Domino Deo nostro legem Moysi datam 
esse cognoscimus propler Pascha celebrandum , 
P mensium annorunique rationem per lun: cursum 
ei tradidit, ut ex 4 neomenia mensem primum seu 
alios habere potuisset, qui nunc ex legis traditione 
colligitur, si modo is, qui colligere velit, diligentis- 
sime perscrutetur, cui rei nos operam dantes siugula 
exponimus, incipientes, ut diximus, a die primo 
muudi. 

IV. In principio , inquit Moyses, fecit Deus celum 
et trerram, Lerra aulem erat invisibilis et incomposita, et 
tenebra erant super abyssum et spiritus Dei super[ere- 
batur super aquas. Et dixit Deus, fiat lux, et jacta est 


omni ex parte przecludatur aditus i liis, qui contra- € lux. Et vidit Deus lucem, quia bona est, et divisit iuter 


dictionibus student, ne in aliquo nos minus rationem 
j delinivisse arbitrentur. | 
Ill. Cum necdum. esset lex ab. omnipotente Do- 
miuo tradita, homines in cursu lunz &xmpius hesi- 
tabaut. Alii in orbem plenam, qualis Dei jussu mundo 
orta fuerat, primam appellabant, alii aliud sentie- 
baut. Men:es igitur tantummodo per . tricenarium 
numerum compulantes, in trecentis sexaginta die- 
bus cursum duodecim * mensium expliesbant, sicit 
tempus illud diluvii Geneseos Scriptura tricenos dies 
jn weusé cucurrisse mornsirntur. Quinque seilicet 
dies, qui supetsunt ad annui finiendum, ih. tnetnos 
riam fabric:e Dei vacui nominabantur. Quinque enim 
diebus fabricatus est mundus, bomo vero sexto die 


lucem ei tenebras. Et vocavit Deus lucem diem, et te- 
nebras vocavit noctem. Et (actum est vespere, ei [actum 
est mane dies unus. Et divisit Deus ínter (ucem et tene- 
bras, hoc. est, libravit diem et noctem (Gen. 1, 1-5, 


.sec. LXX). Ad jussionem enim Dei lux facta ita te- 


nebras intercidit , ut cursus inter utraque :equalis 
appareret, et exinde jam dies ac nox cremerita οἱ τ de- 
crementa alterna vice susciperent, οἱ tempora de- 
mensttarent. Sicat. enim terra et maria omuem ani- 
mam vivam Deus omnipotens, primo in atate in- 
tegra ad genus, nec non et omnes fructus terrx 
períectós cum s&is seminibus mox jussit. educi, sic 
deinde imprimis lucis ac tenebrarum spatium a:quali 
cursu constituit. [ste igitur dies primus cognoscitur 


post omnia factus est, ex quo etiam die ad duode- ἢ esse, qui in origine factus est, in quo lucem noctem- 


cim percurrendos menses computus ei dierum fuit 
trecentorum sexagiwfa in pridie diei illius , quem 
primo constituit Deus. Quinque deinde ! vacivi dies 
. fuerunt usque in pridie nativitatis ejusdem hominis, 


& Legenduiti affabre. 

b Ms. Moyiten. 

* Scilicet, quod mensis primus nobie si. delermi- 
nandus. 

4 Ms. Janudris. 

* Bcil. factam el ubi, 

f Ms. enarravimus. 

& Ms. Die. 

h Ms. Die. 

|! Ms. is ut sepe. 

) Ms. definisse. 


que Dominus Deus fecit »qualem, * verhi scilicet 


tempore, quo caput anni esse voluit omnipotens 
Deus. 
V. Isto igitur tempore fabricavit οἱ mundum. 


k Ms. epdgomenos. 

1 Vacivi. Leg. forte sacwi, ui paulo ante. Sic et 
paulo post. 

m Ms. epagomenos. 

2 Vefls scilicet. 

ο Ms. detrimentaque. 

P Ms. mensum, 

q Ms. eomeia. 

* Ms. detrimenta. 


* Lege veris. 


1409 


EXPOSITUM DE DIE PASCHAE ET MENSIS. 


110 


Ante omuia enim tempora eliam ἰορυν istud pri- A ἃ Deo, retinentes vigilias Pascha initiante vespera 


mo constituere dignatus est Dominus, quod pre 
cxteris sit blandus, aeris qualitate libratus, quo 
cuncta terrx nascentia glacialis hiemis torpore de- 
futicto, et laeto hoc verni temporis aere suscepto, 
in varios diversi generis flores seminaque prorum- 
puBt; ut laudes quodammodo etiam ipsa Domino 
Creatori fecundis primitiarum fructibus cum homi- 
num festis gratissima suavitatis fertilitate concele- 
brent, in quo eüam nunc institutus a Domino pri- 
mus occurrit x:equinoctius, qui secundum cognomi- 
-Bationem ὃ mensium Romanorum vin. kaleudarum 
Aprilium invenitur. Hinc ergo initium sumentes, 
universa qux: proposuimus, decurremus. 

VI. De die primo mundi locuii breviter explicui- 


celebramus. 

Vll. Exposuimus, luna ἃ Domino qualis sit v ka- 
lendas Apriles ad vesperain facta. Nunc et ubi an- 
num suum explicuerit, demonstramus. Iste enim 
annus cxteris annis Lrerminum posuit. Sed quod men- 
ses el annos, ul &upra memoravimus , éuO cursu 
luna demonstraret per neonienias, id est, novos ac 
primo dies ^ mensum, quos generat luna, Dominus 
Deus sua testatione declarat. Sic enim et scriptum 
est : Etlocutus est Dominus Deus ad Moysen, dicens : 
In die primo neomenig mensis primi 3 dedicabis ta- 
bernaculum testimonii (Exod. xL, 4, 2, sec. LXX). 
Εἰ alio loco, cum de sacrificiis, quando et quomodo 
offerri deberent, ait: Etiam offeretis sacrificia, et in 


mus. Jam ad luns rationem veniamus. Transactis B geomeniis mensis ex mense in mensibus anni (Num. 


enim tribus diebus, quarto die, id est, v kalendarum 
Aprilium in signis temporibusque, diebus, et annis 
haud simul luminaria sunt constituta. Licet euim 
uno die sunt facta, tamen Deus omnipotens , ut cla- 
rum nobis efficeret diem, &olem mane constituit. 
Appropinquante igitur nocle in numeros el tempora 
vario cursu volventem menstrualem instituit lunam ; 
quz luna ad vesperum quarta decima ^ dodran facta 
est, ea ralione, utet omnes primx noctis tenehras 
illustraret, totamque percurreret noctem, et ut lio- 
mini novo, cui hzc Dominus Deus faciebat , sexto 
die, sicuti jam 80] diei factus sit, ita ei aliud opus 
luna nocti proficiens procedere videretur, ne de- 
serius a lucis * exitu, solisque claritate , insperatas 


xxvii, 11, 14, sec. LXX). In libro etiam Regnorum 
dicium est : Cum se absconderel David, timens regem 
Saul, et facta sunt neomenia, εἰ iniravit fex ad men- 
&am, uL. manducarel, et cum eo soliti convivg vene- 
runt. David autem non. intravit cum eo, et apparuit 
locus ejus, et nihil locutus est Saul illo die, et factum 
est in crastinum in secundo die mensis (fteg. xx, 24- 
26, sec. LXX). lu Psalmis quoque dictum est : Lu- 
nam posuit Deus in tempora (Psal. cui, 19). Igitur in 
viginti novem semis dies luna explicat mensem. 
Quapropter? quia non penitus tenuata luce (nitur. 
Caterum jam aliud opus esset, non id quod primo 
fecerat omnipotens Deus. Tricesima ergo luna latens 
in semisse cavatur. Duodecies igitur vicies nonus 


seu solas tenebras pateretur. Eo enim tempore lu« C semis efficiuntur dies trecenti quinquaginta quatuor. 


nam ialem mane quod oritur, sol respicit in Occi- 
dentem, in inchoatione vero noctis post 4 abscessum 
lucis, consummatosque cursus solis, qua cum vir- 
tute lucis sux clypeaia luna procedit. Non immerito 
etiam per Moysen in Exodo Dominus Deus populo 
$uo jussit ex quarta deciina luna primi mensis plena 
ad vesperum usque ad viccsimaui primam Pascha 
debere celebrari. Voluit enim Dominus * hebdoma- 
dam Paschz a quarta decima plena ad vesperum ha- 
bere initium, ut illucescente die Paschae, qui primus 
est hebdomadis cjusdem quinta decima luna. prinia 
eis fuisset dies azymorum. Dominus enim in Le- 
vitico declarat, hoc dicens : 1n primo mense, in quarta 
decima die mensis, in medio vespertinorum Pascha 


Domino, et in quinta decima mensis hujus dies [esti D 


azymorum Domino (Levit, xxi, 5, 6, sec. LXX). 
Dies enim lunares { vespere incipiuiít, et in vespere 
finiuntur; quoniam luna a Deo ut $ua luce propter 
rudem adhuc hominem noctis tenebras temperaret, 
a vespere quinto kalendarum Apriliuu die nativita- 
tis accepit ortum, et usque in 8 «liam vesperam, id 
est 1v kalendas Apriles primi diei sui exhibuit cur- 
sum, quapropter hodie nos lunarem cursum edocti 


^ Ms. mensuum. 

b [ta saue in ms. apparet legendum esse dodran- 
tem. |n sequentibus eadem ratione scriptum inveuie- 
mus. 

e Ms. exitum. 

4 Ms. abscessu. 


VIH. Itaque in v nonas Martias eadem luua an- 
num suum currendo coniplevit. Hoc per singulos 
menses anni ipsius lune: probare possumus. Nam 
primum suum mensem bac luna m idus Apriles 
consummavit, eo quod eam j plenam Deus mundo fe- 
cit, ac procedere jussit. | 

Secundum mensem iv idus Maias explicuit. 

Tertium vero mensem ui idus Junias consum- 
mavit. 

Quartum mensem sexto idus Julias. 

Quintum mensem v idus Augustas. 

Sextum mensem vii idus Septembres. 

Septimum mensem nonas Octobres. 

Octavum mensem nonas Novembres. 

Nonum mensem nonas Decembres. 

Decimum mensem 1: nonas Januarias. 

Undecimum mensem iv. nonas Februarias. 

Duodecimum quippe suum mensem v Nonas Mar- 
tias assignavit, die vero iv nonarum Martiarum post 
die v nonarum earumdem transactis duodecim lunis, 
id est, duodecim mensibus apparuit nativitas ejus. 
dem lun:e. 

IX. Proinde in trecentis quinquaginta quatuor die- 


e Ms. ebdomadum. lta et in seq. 
f Ms. vespere. lia et in seq. 

& Ms. alia vespera. 

h Lege mensium. 

i Ms. dedicavis. 

j Ms. plena. 


1M1 


Q. JULII HILARIANI 


4118 


bus luna perexplicat annum, sol vero in trecentis A sine ulla intermissione Pascha facere oportet. Sic 


sexaginta quinque el quadran, undecim scilicet dies 
sunt et quadran, quos quasi minus habere videtur 
ratio luu: a ratione solis. Sex dies cavaturarum 
lunz: duodecim semisses, et quinque illi, qui iu me- 
moriawm fabricze Dei, vacivi nominabantur, quos nunc 
compositio Romana super aliquos menses divisit, 
quos intercalares nominavit, ^ et quadrantem illum, 
quem potius ratio continet solis, qui quadran super- 
putatus, quater per Àccessus quatuor annorum effi- 
ciens 3ssem ad cursum solis accedit bis sexti kalen- 
darum Martiarum. Sed quouiam sol et luna, dies et 
nox alter in alterius connexam babet disputationem 
super cccLii dies anum lunarem, accedunt lij unde- 
cim dfes et quadran bissexulis, et sic annus solis 


enim de ea re Dominus in Exodo testatur et dicit : 
Diem [estum Pasche observabitis, septem diebus edetis 
azyma, sicut praecepi tibi per tempus mensis novorum. 
In eo enim ezxiisti de terra. /Egypti (Exod. xxi, 15, 
sec. LXX). Item in. Levitico przcepit Dominus et di« 
cit : In primo mense in xiv mensis in. medio vesperti- 
norum Puscha Domini, et in xv mensis hujus dies 
festi azymorum Domino (Levit. xxm, 5, 6, sec. Lxx). 
]tem in Numeris : Locutus est Dominus ad Moysen in 
deserto Syna anno secundo profectionis eorum ex 
AEgypto in mense primo, dicens : Dic et faciant filii 
! [srael Puscha in tempore suo, quarta decima die men- 
sis primi ad αὶ vespera facies illud secundum tempora, 
secundum legem suam, et secundum corporationem 


habere cognoscitur dies cccLxv et quadran. Igitur, B suam facies illud. Et locutus est Moyses filiis 8 5rael [a- 


quia luna primum suum explicuit annum, id est, 
in v nonarum Martiarum, imm. nonarum Martiarum 
dies ad primum nensem 'pertinere videtur. 

X. Sed quoniam divina pietasita sanxit, ut Paschze 
solemnitas non aliter quam in primo mense procul 
dubio celebretur, ea ratione non a 1v unonarum Mar- 
tiarum die propter Ρ rationem Paselie prima luna a 
nobis qu:eritur ; quoniam in isto die aunq ipso pri- 
mo vertente non a:Sis plenus, sel semis apparuit 
juna, alia vero die, id est, 1! nonarum Martiarum 
in asse pleno prima fuisse cognoscitur. Unde * in- 
telliginus, eam nonnisi a rv nonarum Martiarum die, 
ut rectius nobis m nouas Martias prima possit occur- 
rere, incrementa assis ejusdem lun:e ortum ad na- 


cere Pascha in deserto Syna, et secundum quod prrecepit 
Dominus Moysi, sic fecerunt filii Israel (Num. 1x, 4-5, 
sec. Lxx). Et paulo post cum comminatione przcepit 
Dominus ei dicit : Homo qui [uerit mundus , et in via 
longa non fuerit, et cessaverit facere Pascha, extermi- 
nabitur anima illa de populo suo, quia munus Domino 
nostro non obiulit tempore suo, et peccatum suum acci- 


piet homo ille (Ibid., 15). ltem. in Deuteronomio 


Moyses ad populum loquitur, dicens : Observa men- 
sem novorum , et facies Pascha Domino Deo tuo, quia 
in mense novorum existi de terra Egypti nocte, ct tm- 
molabis Pascha Domini Deo two (Deut. xvi, 1,2, 
sec. Lxx). Etiam in libro primo Esdr:e apertius 
scriptum est : Et egit Josias Pascha in lJierosolymis 


tivitatem debere tenere. Nunc igitur iv nonas Martias C Domino, εἰ immolavit Fasec quarta decima luna primi 


cum occurrerit luna prima, idcirco declinainus, quia 
in xxiv horas noctis et diei assis ipse conficitur, et 
de die ultimi meusis anui trausacti ejus, qui est v 
nonas Martias ad assem suum incipit incrementum, 
et ne ultimo mense iniium accceinenta luna prima 
meusis primi habere videatur. Iste dies 1v nonarum 
΄ Martiarum inedius a nobis retiuetur, ut sit inter 4 die 
ultimi mensis transacti, et iuter n1 non. Mar. ut luna 
prima, qua- fuerit 11 non. Mar. ex die 1v non. earuim- 
dem initium habeat accrementum. In eo enim die, 
id est, in in non. Mar. si fuerit luna prima sine scru- 
pulo anui, et in die primi mensis prima esse iuveni- 
tur, et de die primi mensis ad nativitatem suam 
accipit incrementum. 


XI. lyitur ex die isto ri non. Mar. usque in die iv D 


non. April. qu:eri a nobis debet , ut sit luna pritna, 
quia in quocumque die ex his xxix diebus luna pri- 
ma cum fuerit, inde incipit primus men:is lunaris. 
Ex die vero xv kal. Aprilium usque in xvi kal. Maia- 
rum * diein legaliter luna ut sit quarta decima, vera 
ratione firmatur. Hinc namque decurrentes, ubi oc- 
currerit dies sacrosanctus Paschz,sane in eodem 
pridem primo mense, quem luna genuerit , juste ac 


^ Ms. ei. 

b Ms. ratione. 

« Ms. intelligimus. 
4 Leg. diem. 

* Ms. die. 


mensis ad ἃ vesperam (I Esdr. 1, 1, sec. Lxx ; Vulg. 1] 
Paral. xxxv, 1). 

XII. Sed quid multa diseurrimus, cum idem in 
omn!bus scripturis sacris memoratum sit, in primo 
meuse Pascha debere i celebrare. Sed mensem is- 
tum prieum luna ista tutum terminatumque non ha- 
bet, ut idem et ipse seuper occurrat, sed dies, quos 
supra memoravimus, Xxix ex ni nonarum Martiarum 
in 1v nonarum Apriliuin j die, in quibus anuo pruno 
transacto a fabriea mundi, primum suum exhibuit 
meusem, ut cum in uno die ex his fuerit prima, 
exinde ipsa primum nobis generat mensem. fI:zec ete- 
nim ratio embolysmos et communes annos facit. Si 
quando enim iu duodecimo menseante ii non. Mar, 
die non. explicitis diebus anni sui, quem superins 
memoravimus, eadem luna apparuerit prima, tertium - 
decimum mensem necesse est impleat et faciat an- 
num emboly-mum. Si anuo completo suo tempore 
competenti, id est, in diebus, qui ad primum men- 
sem pertinere videntur, trausactis scilicet duodecim 
mensibus suis fuerit prima luna, communis annus 
effecius est. Hi namque xxvi dies embolysmos et 
communes annos sic manifestant. Undeciin dies sunt 


f Ms. Istrael. Sic et ssepe alibi. 
5 Leg. vesperam. 

h M.. vespera. 

! Leg. celebrari. 
j Scil. esse ut passim. ; 


1115 


EXPOSITUM DE DIE PASCHJE ET MENSIS. 


4114 


ex in non. Martiarum in die iduum earumdem , in A est ab ipsis nostrum denique sacramentum, nec sicut 


quibus prima si fuerit luna, quia post duodecim men- 
ses nata videbitur, prateritos anuos conmuues 
fuisse ostendit, prz:ssentes vero, in quibus nata tinen- 
sem primum (acit, embolysmos designat. Octo dies 
sunt ex die xvii kal. Aprilium, in die x kil. April. in 
quibus luna si apparuerit prima. et pr:eteritos et pr:e- 
sentes annos eommuanes significat. Decem proinde 
dies sunt ex vir kaleud. April. in m non. earumdem 
diem, in quibus si fuerit prima luna, prateritos an- 
nos embolysmus facit, pr:ssentes communes osten- 
dit, qui anni communes habent dies trecentenos 
quinquagenos quaternos, aut enim undecim dies, 
minus habet ratio lun: ἃ ratione solis et facit au- 
num communem, aut x et ix transcendit, et. facit 
embolysmum. 

XII. Inde per annos singulos hac diversitate dies 
annorum lun: cum diebus solis, qui in trecentis 
sexaginta quinque el quadran conficit annum , non 
sibi concordare vi.lentur.' Proinde etiam hoc ostendi- 
mus, ut appareat omnibus zequales eos invicem dies 
habere, et ab initio cursus eorum isto ordinc cucur- 
risse, et damna communium annorum eadem luna in 
annis eimbolysmis compensasse. Octo annorum ratio- 
nem, quie perfecta fore videtur, in medium profera- 
mus. In octo scilicet annos ]una. quinque annos 
habet communes et tresembolysmos. Ergo quinquies 
CCCLIV ἃ faciunt pCcLxx, el tier ccctxxxiv b. fa- 
ciuut McLII; fiunt siinul dies duo millia pccccxxn. Sic 
deinde et solis octo annorum summam ín unum colli- 


illi Pascha Domiuo celebramus, quod in lectione se- 
quenti clara ratione monstratur. " 

XV. Quinto decimo namque anno imperii Tiberii 
Cxsaris Dominus Christus , cum esset quasi triginta 
annorum, incipiens a baptismo Joannis accessit. Hac 
Evangelista testatur. Uuo proinde anno Judaicm 
genti, ad quam venerat, przedicavit, in quo anno non 
solum regnum coelorum advenire przdixit, sed et, ut 
crederent, iu virtutibus manifestum se Dominum os- 
tendit, hoc usque in aunum sextum decimum imperii 
Tiberii « C:esaris, in quo jam non, ut assolet Ju- 
daic:e *olemnitati aguus ex ovibus, sed ipse pro no- 
bis Dominus imniolatus est. Christus; ut non ex 
AEgyp!o, sed ex mundo et vitiis ejus credentes libe- 


B rari possimus. Eo quippe anno, ut supputationis 


fides ostendit, et ratio ipsa persuadet, passus est 
idem Dominus Christus luna xiv,vim kal. April. feria 
sexia. Tertio vero die illucescente feria prima, quz 
est post Sabbatum Jud:eorum, dies dominica, sabba- 
tum scilicet nostrum et verum Pascha, in quo idem 
Dominus Christus morte devicta resurgendo Pascha 
nostrum sanctificavit, id est, vivorum el mortuorum 
a-veteris hominis scutentia liberationis transitum 
fecit, oriusque est timentibus Dominum, et creden- 
tibus Christo, sol verus justiti:x, et sauitas in pinnis 
ejus. Unde nos hodie Christiani in 1nemoriam libe- 
rationis nostr: jam non ut Juilzi in agno occiso, et 
azymis simila, et in quolibet die, sed ad instar re- 
surrectionis ejusdem Domini nostri feria prima, hoc 


gamus oclies cccLxv quadran. duo inillia npccccxxii.. C est, die dominica primum tantummodo mensem ex 


lta igitur congregavit solis ac lunz cursus cum die- 
bus suprascriptis. 

XIV. Eunarraviinus qui sit dies mundi, quem Deus 
omnipotens creando lucem constituit, et lunam in 
inchoatione noctis qualis sit facta, vel ubi primum 
ànnum suum  explicuerit, et quare abs ΠῚ nonar. 
Martiar. die priwa luna a nobis queritur, et ex qui- 
bus diebus quariadecima comprehendatur, etiam em- 
bolysmorum et commuuium anuorum rationem ad 
plenam iusiructionem, ut. etiam istum cursum lun:e 
cum diebus Pascha posteri nostri per infinitos annos 
currentes, et futura tempora facilius ac veridice in- 
vestigare percurrant, ut quoto kal. idusve foret ; ut 
qui dies vel quota luna primo mense occurrere pos- 


lege retinentes f quein lunz currendo suis numeris 
gignil, sicut scripium est : A quarta decima plena 
ad vesperum usque ad vicesimaui primam in azymis 
sinceritatis et veritatis, mentis scilicet 4 puriiate, 
Pascha Domino celebramus. 

EPILOGUS. 

Universa, Deo favente, decurrentes explicuimus, 
quidquid ad rationem Pasche fuerat diceudum. Jam 
finem hic faciamus nostro sermoni, consummavi- 
musque hoc laboriosum Opus in die isto ru nouarum 
Martiarum post ^ consulatum Arcadii iv οἱ Hono- 
rii 111. Quapropter admonemus eos, qui aute a nobis 
non emendata hic scripta accipere festinaverunt, ut 
secundum istum ordinem emendatum Opus habere 


sit, ut hoc Opu-culum nostrum omnibus sine labore D conentur, ideoque el diem et consules, quod non 


8it constitutum, cum et ratio vera superius premissa 
sit, et siue labore vel sine offendiculo falsitatis a du- 
bitantibus atque ignorantibus muitis dies ipsi Paschae 
$UO quoque tepore cognoscantur. Aliud est enim 
Pascha nostrum, aliud Jud*orum. Louge etiam aliud 


* Ms. pro verbo faciunt habet signum l»41 id signi- 
ficaus, ut apparet. PrArFF. — Numerus cccLiv quin- 
uies muluplieatus. veddit. ciobCCLXX , ul. proinde 
litera 1241 quam refert. ms. pro 619 accipienda vi- 
detur. Editori autem seu typothetze exciderit hujus- 
modi nota cto millenarii. Quod quidem meus GalK- 


posuimus primo, nunc huic rationi infiximus, ut ex- 
liinc sciat quis emendatum hoc esse Opus. 

Quintus Julius Hilarianus explicuit, emendavit 
die ut nonarum Martiarum Ciesario et Attico consu- 
libus. 


ciolius probe advertit. 
b Faciunt non exstat in ms. 
ec Ms. Caesaris. 
4 Ms. puritatem. 
* Ms. Consulatu Arcadi. 


P Qurp C — 


SANCTUS SIRICIUS PAPA. 


ANKXO DOMINI CCCKXCVIII. 


S. SIRICIUS PAPA. 


PROLEGOMENA. 


VITA ET REGNUM SIRICII PAPJE. 
(Ex libro pontificali , Conc. Labb. tom. M c. 1015). 


Simicius natione Romanus, ex patre Tiburtio, 
sedit aunos quindecim , menses undecim, dies 
viginti quinque. tlic constitutum fecit de omni Ec- 
clesia, et contra omnes hareses, et dispersit per 
uuiversum mundum, ac per omnes provincias, ut 
in omui archivo Ecclesi: conservaretur, ob oppu- 
gnationem contra omnes hireses. Hic constituit ut 
nul'us presbyter missas celebraret per omnem heb- 
domadam, nisi consecratum episcopi loci designati 
susciperet declaratum, quod nominatur fermentum. 
Hic invenit Manich:eos, quos in exsilio deportavit. 


Α communionem, quia ore polluto non liceret sanctum 


corpus dominicum vexare. flic quoque constituit, 
ut si quis conversus de Maunichais rediret ad Eccle- 
siam, nullatenus communicaret, nisi 1antum rele- 
gationi monasterii diebus vitae teneretur obnoxius, 
ut jejuniis et orationibus maceratus, probatus sub 
omni examinatione usque ad ultimum diem transitus 
sui, humanitate Ecclesi» viaticum eis largireiur. 
Hic constituit, hxreticos sub manus impositione re- 
cipi et reconciliari presente cuncta Ecclesia. Hic 
fecit ordinationes quinqueii urbe Roma per mensem 
Decembrem, presbyteros 1riginta unum, diaconos 
sexdecim, episcopos per diversa loca numero tri- 
giuta duo. Qui etiam sepultus est in caemeterio Pris- 
cille via Salaria, octavo kalendas Martii. Et ces 


Et hoc constituit, ut non participarent cum fidelibus p savit episcopatus dies viginti. 


NOT,.E£ SEVERINI BINII, 


Siricius. Post interregnum viginti dierum et unius, 
anno Christi 385, pridie Idus Jauuarii, Siricius non 
sine tumultu Ürsieimi schismatici, in locum Damasi 
suffectus. fuit, Prxscdit Ecclesie sub. Valentiniano 
secundo, Theodo-io seniore, Arcadio et Honorio 
imperatoribus, Circa initium ypontilicatus Siricii, 
Augusta illa Jezabel Justiua Awbrosium persequitur. 
Antiocheni statuas Theodo-ii dejiciunt; poenam | id- 
circo inearcerationibus et privilegiorum spoliationi- 
bus inflictam, Chrysostomus οἱ Flavianus depre- 
cantur. 

Sancta Monica Augustiui mater rellgiosissima ad 
heatam vitam evocatur, unius tantum sollicita, ot 
pro se salutare sacrilicium offeratur : Tantum, in- 
quit, i/[ud vos rogo, ut ad altare Domini memineritis 
mei ubi [weritis. Dissen:ioues inter Epiphanium 
Con-tanti: Cypri, et Jonunem Hierosolymorum epi- 
8Copum, occasione liresum Origenis, quas ille cum 


Ruino aliisque compluribus defendendas infeliciter C 


susceperat, exortze sunt. Quis h;ereses bujus teinpo- 
ribus prodierint, qux: concilia habita fuerint, ex 
notis conciliorum et epistolarum constabit. 

Sedit. annos. quindecim. ÁÀnuis tredecim, mense 
"n0, diebus quatuordecim. Nam octavo kalend. Mar- 
lii anno 398, ex hac vita migravit. Hucusque si ab 
initio sedis tempora pontificatus Sirlcii computen- 
tur, assignatus numerus aunorum, meusium οἱ 
dierum, invenietur. Quod periclitanti ecclesiz oc- 
casione Origenisiarum, quos Marcella Roma dete- 
xerat, ut infra in notis concilii Alexandiloi sub 
Anastasio celebrati dicemus, non satis. velociter oc- 
currit, citissime ex hac vita sublatus est. 

Hic constituit ut nullus presbyter. missas. celebraret 
per hebdomadam, nisi consecratum episcopi loci susce- 


. Baron. anno. 445, num. 


perit. fermentum, Quid sit fermentum, quis illius 
usus, diximus supra iu notis ad vit»m Melch. verbo 
Hic [ecit. Vtem canone 14, 52 et 49 concil. Laud. 
Quibus ea qux hic subscribuntur, miriflce decla- 
rantur. 

Hic invenit Manicheos, quos deportaverat. liec ad- 
versus Maufch:eos pontifex. constituit, ideo quod ἃ 
catholicis difflculter discerni possent. Secreta enim 
dum!iaxat conventicula habuerunt, seque perjuriis 
el mendaciis interpositis, catholicos esse aflrma- 
runt. De mendaciis, hxesi ac perjurio convicti, 
penitentiam simulate agentes, suamque  bzeresim 
exteriore actu detestati, interius Manichei exse per- 
severarunt : ne detegerentur, catholicorum eccle- 
siam frequentantes, cumiisdein sacram eucbaristiam 
participarunt. Jure igitur meritoque deprehensi, ex- 
silio mulctati, vel si paenitentiam agerent, ad parii- 
cipandam sacram eucharistiam in fine vitas duwia- 
xat adinissi fuerunt, Ad instantiam Sirieii poniilicis, 
illud Theodosii imperatoris rescriptum lib. ΧΡ de 
H:eret. Cod. Theod. exstans, promulgatum fuisse 
probabile est; quu. predicte haereseos sectari, noa 
ab urbe tantum, verum etiam ab universo orbe re- 
legari mandantur.. Cum in honorem. solis ae. lunt 
die dominico el feria secunda jejunarent, solemque 
velut numen colentes, ad orientem couversi super- 
siitiose adorarent, idemque etiam pie ac sancte 
catholici. facereit, atque adeo nullo indicio a. Mani- 
ch:eis catholici et ortliodoxi discerni possent, sanc- 
tug Leo I hunc orandi. ritum ad tempus :uspendit, 
ne quid fideli populo cum baretlcis commune esset, 
sed potius hoc iudicio a ertissime discernerentur. 
et 9. 


iu 
Ez Constantio Epist. Ront. Pont. tem. 1l, c. 624. 


Siricius anno 584 exeunte Roman: ecclesi: regi- 
men suscepit, quo die, Íncertum; et anno 598 ex 
hac vita migravit. fn nonnnllis libri pontíflealis 
exemplaribus vim Kalendas Martii, in aliis ix, in cce- 
meterio Priscille sepultus notatur. Hieronymianum 
martyrologium, cui et martyrologium Bed:ze. suffra- 
gatur, inorlem ejus die 26 Novembris ita consignat : 
Rome depositio Siricii episcopi. Eo pacto quamvis 
Siricius anuis dumtaxat 44, et iis quidem non totis, 
Ecclesiam administrarit, si tamen et anni 384 exi- 
tus, et anni 598 maxima pars, ut szepe fit, pro duo- 
bus annis computentur, non falso in antiquis Roma- 
notum pontificum catalogis anni quindecim sedisse 
dicitur, eisdem concinente vetere hujus pontificis 
epitaphio, in quo legimus, 

Ter quinos populum in annos qui rexit amore, 
Nunc requiem sentit, ccelestia regna potitus. 

Unde etiam eum amore potius, quam auctoritate , 
populum rexisse comperimus. lpsum Hieronymus 
velut simplicem reprzsentat, qui de suo ingenio cg- 
teros astimabat (Hier. lib. u1 Apol. adversus Rufin.). 
Qu:e autem ad nos pervenerunt ipsius scripta, sum- 
mum fidei catholicz, et canouic:e disciplinz servan- 
dz studium spirant. 

Ex Schagnemanno, tom.]l, p. 506. 
Siricius, Romanus, patre natus Tiburtio, primum 


. Roman: eeclesi presbyter, deinde Damaso mortuo 
an. 384, episcopus Romanae sedis clectus est. tanta 


quidem cunctorum suffragiorum concordia , ut hoc “΄ 


ipso statim de integritate ac virtutibus prajudicio 
Valentinianus imperator ei coneiliaretur, ut quidem 
liniano Prief, U de ejus electione rescribens testa- 
tus est bis verbis : Quoniam, inquit, religiosum 
Siricium antistitem sanctitatis sic praeesse sacerdotio 
voluerint, ut Ursinum improbum acclamationibus viola- 
rent; noslro cum gaudio memoratus episcopus ipse 
permaneat : siquidem magnum innocenti ac. probita- 
tis exemplum esi in una. acclamatione et ipsum eligi et 
caleros improbari. Nec defuit huic existimationi Si- 
ricius Nam cum ἃ natura miie ei ingeuium inesset, 
idque insigui morum simplicitate conjunctum, tum 
nemini predecessorum suorum vigilantia et studio 
fidei catholice et discipline ecclesiasticze servandz 
tuend:»que secunduin se videri passus est. Atque in 
ipso stalim muneris introitu disciplinze ecclesiasticae 
cura eum occupavit. Etenim Himerius quidam, Tar- 
raconensis episcopus, de variis ecclesiarum in His- 
pania consuetudinibus consilii incertus Damasum 
perlitteras interrogaverat consilioque sibi subveniri 
optaverat ; quibus illo interim mortuo ad Siricium 
perlatis coactaque aliorum episcoporum et presby- 
tcroruin suorum synodo recognitis ex communi syn- 
odi sententia ab eo responsurm est, ita tamen ut, ni 
a communione collegii istius segregari vellet, ab ea- 


(a) In append. ad Leonis M. opéra diss. 15. 
δ n singulari dissert, de concilio Teleptensi ad- 


PROLEGOMENA. 
ἃ dom recedere prohiberetur. laud multo postca Pris- 


118 


cilliani errores in Gallia latius spargi certior factus, 
Maximum tyrannum imperio eam tunc tenentem per 
litteras incitavit et impetravit etiam, ut nec ipsum sea 
(ide catholica seduci pateretur et Priscillianistarum 
licentiam reprimeret. Quod Priscilliano quidem et 
noonullis sociorum ejus exitio fuit, nee tamen doc- 
trinam eorum intra arctiores fines cobibere potuit, 
Porro anno 389 Jovinianum synodali sententia dam- 
navit atque urbe euam expulit et. Mediolanum fu- 
gientem litteris ad Ambrosium caterosque ibi con- 
gregatos episcopos antevertit, ne vel ipsos vel Theo- 
dosium ibi commorantem causa simula!a fallere 
posset. lniquius se gessit. in Flavianum, Antiochia 
episcopum, quocum post mortem Paulini adeo com- 


B munionem habere recusabat, atque Theodosium, 


quamquam frustra, super eo de Antiochi episco- 
patu submovendo sollicMavit, paucisque demum 
ante vitze. finem mensibus Chrysostomi arte captus 
cum eo communicavit. Quamobrem de DBonosi causa 
sententiam ferre recusaverit, non liquet. Obiit die 
4 Novembris, certe sub finem a. cccxcvin. 


SCRIPTA , ET EORUM EDITIONES, SIRICII 
PAP.£. 


Ez Schenemanno, ubi supra. 


1. Scripta. 


Supersunt Epistole Siricii sex, quamquam haud. 
omnes fide satis certa ei afferri posse videantur. 

Prima, ad Himerium Tarraconensem | episcopum, 
maxime celebris, quod prima est, certe prima, quae 
ad nos pervenit, epistolarum decretalium, quibus 
Romani praesules ad diversarum ecclesiarum con- 
$ultationes responderunt. Scripta ipso anno electio- 
nis ejus 385. 

Secunda, ad Anysium T hessalonicensem episcopum. 
Tempus certo definiri nequit. Prope tamen missam 
esse constat, antequam de Bonosi causa. quidquam 
Rom: inauditum esset ; alioquin de ea Siricium non 
taciturum fuisse, putat Coustantius : 

« Nec immerito, inquit, ad aunum $85 retuleri- 
mus litteras illas quibus Siricius Anysio, qux in 
lilyrici ecclesiis gererentur, cegnosceuda commise- 
rat. » llle vero has secundas misit, cum, utrum ac- 
ceptz essent primo, necdum rescire potuisset. Ex 
quo consequeus est, quod ista. secundis saltem ad 
ἃ. 986 pertineant. 

Tertia, ad episcopos Afric. Scr. a. . 586. d. v1 Jan. 
Mentio ejus jam apud Ferrandum dioc. in Brevia- 
tione canonum art. 6, 120, 138 et 174, exstat. Atta- 
men veritatem ejus in dubium vocarunt Dlondellus, 
Papebrochius aliique, argumentis autem validissimis 
Quesnellius (a). Quos contra tuiti sunt. Schelsiraten 
et Baluzius (b) ; neutiquam tamen ab omni suspicione 
a Quesnellio injecta liberare potuerunt. 


versus Quesnell. ad calcem ed. libri de Concordia 
sacerdotii et imperii recu-a 1706, p. 1529, 


1119 


SANCTUS SIRICIUS PAPA. 


Quarta, ad diversos episcopos. Vera inscriptio de- A quarum quatuor in Bibl. olim Colbertina, duz in 


sideratur. Videtur proxime ad episcopos ltaliz 
scripta, ad nos autem ex exemplari, quod aliarum 
provinciarum episcopis traditum fuit , pervenit. 
Quod tempus attinet, superiori non multum recen- 
tiorem censet Coustantius. 

Quinta, ad diversos episcopos contra Jovinianum 
hxreticum ejusque socios ab ecclesia removendos. 
Tempus ex Auibrosii epistola £d Siricium responso» 
ría expiscari posse, opportune observat Coustantius. 
Nam cum in ea Jovinianus sociique Roma pulsi Me- 
diolanum ad Theodosium confugisse dicuntur, qui 
a. 588 men:e Augusto vel Septeinbri eo pervenerat, 


ldibus Jun. autem Romam venisse dicitur : hoc. 


patet, non ante labentem annum 388 scriptum esse 
potuisse, adeoque Coustantius ipsi a. 389 eam as- 
sighat, 

Sexta, ad Anysium Thess. episcopum οἱ alios Illy- 
rici episcopos de Bonoso. Scr. est proxime post Ca- 
puanum concilium i. e. post vi kal. Dec. 391, et 
ante Valentíniaui necem, i. e. ante ld. Mai. 592 Da- 
maso et Ambrosio falso ascriptus est. Siricio recte 
Justellus (a) suffragantibus aliis vindicavit. 

Interciderunt complures ali: ejus, veluti Epistola 
ad Maximum Imp. scr.a. 385; de lthacianorum 
causa a. 86 ; ad l'heodosium Imp.conira Flavianum; 
ad Rufinum a. 398 ; de quibus omnibus sicuti de iis 
etium, que falso ipsi ascribuntur, Coustantius disseruit. 

2. Ediliones. 


Singulz Siricii ἀρ βίο! in diversis canonum et 
conciliorum collectionibus dispersx: ut variis tem- 
poribus et locis typis descriptze fuerint, enumerare 
haud oper: nostrze putaverim. Sulficiet collectarum 
editiones per Cou-tantium et Gallandium | indicasse. 

Coustantius igitur in. Collectione Epist. Pontif. 
Rom. (T. I, Paris 4721) p. 623-711. Siricii epistolas 
eodem, quo a nobis enumerat sunt, ordine exhibet, 
sed iusertis variis aliorum ad eum pertinentibus. 
Animadversiones historicze uberes omnibus affuso: 
sunt, Monita etiam, uhi necesse videbatur pr:efixa. 
Nec contentus fuit ex przecipuis impressis Coneilio- 
rum et Canonum collectionibus eas repr:esentare, 
sed muliis etiam codicibus mss. adjutus fuit. Re- 
censuit Epistolas decem. — I. Epist. ad Himerium, 
40: in omnibus canonum collectionibus exstat , au- 
cta est ex. codd. mss. Corbei., Colbert. et Sanger- 
man. appendice triplici Decreti, quod Dionysius 
Exiguus iynoravit, quodque ad aliud fortasse Siricii 
rescriptum pertinere Coustautius existimat.—ll. Fp. 
Valentiniani imperatoris ad Pinianum U. Pref. lll. 
Ep. Mazimi imperatoris ad Siricium papam. IV. 
Ep. ad Aaysium. Hiec ἃ Luca Holstenio olim in Col- 
lectione Romana bipariita (Rom: 17632, in-89), Parte 
I, p. 45, edita fuit. — V. Ad Episcopos Africe. Ser- 
vata est synodi Teleptensis beneficio. Eam, qualis 
in hoc Concilio recitata est, exhibent diverse ezque 
perantique Concil. et Pontif. Epist. Collectiones, 


(2) In notis &d Canon. 48, Cod. Etcl. Air. 


Regia, una in Germanensi, alie alibi asservaban- 
tur, quarum plerisque usus est Coustantius. Nee 
3best ab eo Codice, quem Codicis Cauonum ecclesi 
Romanus nomine Quesnellius donavit, quamquam 
postremu:n in eo locum occupat ac praterea post- 
modo addita ab eodem censetur; contra quam sen- 
tentiam Coustautius pugnat atque etiam ex iuscrip- 
tione, quam Corbeiensis codex przbet, Teleptense 
concilium ab omni suspicione liberare studet. — 
Vl. (n. 4) Ep. ad div. Episcopos. —VM. ( n. 5) 
Ep. ad div. Episcop. Utramque ad codices mss. Dibl. 
Colberinge et editiones impressas exegit. — ΜΠ, 
Ep. seu rescriptum Ambrosii aliorumque episcopo- 
rum ad Siriciun papam de causa Joviniani. — IX. 


B Er. ad Anysium. Edidit 1662 llolstenius in Cull. 


Bip. P. i1, p. 459. Exstat etiam inter Anibrosii epi- 
$lolas.Plures mss.libri Coustantioin ea recognoscenda 
ad manus fuerunt. — Ep. X, seu Canones. syncdi 
Romanorum ad Gallos episcopos, quos ex Cod. Fos- 
satensi, postea Colbertino, et alia cod. Pirheeani 
collectione ad calcem tom. 1 Conc. Galliz Sirmon- 
dus adjecerat. Sequitur jam Notitia scriptorum alio- 
rum, que ad Siricium attinent. 

1770. Venet. ap. Albritium. in-fol. S. Siricii papze 
Epistolz: et Decreta. Nonnulla intexuntur, qua ad 
eumdem Pootificem attineut : in Gallandii Bibl. PP. 
T. VII, p. 532-549. Prater sex Siricii epistolas 
n. VI Ambrosii rescriptum, n. VIII Canoues syn- 
odi Romanorum exhibentur. Notz critici impri- 


C mis generis ex Coustantio select:e sunt. De singulis 


epistolis Gallandius, Coustantii vestigiis insistens, 
c. 15 Prolegg. p. xvii sq. disputat. 
Ex Coustantio, Epist. Rom. Pont., col. 639. 
1. Notitia scriptorum aliorum qux ad Siricium papam 
attinent. 
I. 

1, Anno 585. Siricii epistola ad Maximum imp. — 
Siricius pontificatum iniens ad Maximum imperato- 
rem sibi scribendum duxit, ut illum cum ad catholi- 
c: fidei patrocinium suscipiendum, tum ad Agriciuim 
quemdam, qui presbyterii gradum indebite conscen- 
derat , in ordinem redigeudum induceret. Nec du- 
bium quin simul et pontificatus sui primordia nun- 
tiare, et consueta salutationis offcia persolvere se 
significarit. Maximus vero illi rescribens, epistolam 
ipsius (Epist. ur), ut catholici fidei et splendidissim2 
urbis dignitati convenientem, laudavit. 

II. 

9. Gesta contra Priscillianistas. — Epistolae, quam 
Maximus Siricio re-cripsit, adjunxerat idem  impe- 
rator novissima contra Maniclize08, hoc est Priscil- 
lianistas, gesta, quibus quid illi sceleris admitterent, 
ipserum confessione conipertum habebatur (Epist. 
i1). Sed exciderunt hiec gesta. 

lil. 
ὅδ. Siricii ad Anysium epistola. — Non longe post 


1121 


ad Anysium Thessalonicensem antistitem litterz , 
Candidiani episcopi opera perlatze, quibus Siricius 
Anysio suas per lllyricum vices comuittebat (Epist. 
Iv) , nomipatimque pr:ecipiebat, ut in illis regionibus 
nulli episcopos ordinare nisi cum ipsius consensu 
liceret. 

IV. 


4. Post ann. 586 Siricii de Ithacianorum causa lit- 
tere. — Ithacius, ut apud Sulpicium Severum legi- 
tur, Sussubensis, seu potius Ossonobensis in Lusita- 
nia episcopus, inconsiderato adversus Priscilliani 
heresim studio abreptus, apud Maximum imperato- 
rem effecerat, ut primarii hxresis hujus duces anno 
$85 morte punirentur. Hujusmodi agendi rationem 
ab evangelica lege abhorrere jain notarat Julius papa 
et Eusebiauis eaindem tenentibus. scripserat (Epist. 
1, v. 22) : « O dilecti, uon jam ecclesiz judicia secun- 
dum Evangelium, sed ad exsilii ac mortis poenas de- 
cernuntur. » Quocirca sancti et catholici episcopi , 
crudele Ithacii ac sociorum facinus exsecrantes, cum 
ipsorum, tum Felicis, qui 3b iisdem auno 386 Tre- 
verorum episcopus ordinatus fuerat, communionem 
repudiarunt. Erat quidem Felix, teste Sulpicio (Lib. 
n Vit. S. Mart.), vir sauctissimus, et plane dignus 
qui meliori tempore sacerdos fleret : sed cum ab iis, 
qui lthacii ac sociorum facinora improbabant, pro- 
bari non posset ejus ordinatio, binc natum est schis- 
ma. llujus componendi gratia scripsit Siricius litte- 
Fas, quz in concilio Taurinensi cirea annum z93 
habito can. 6, memorantur ac probantur in hunc mo- 
dum : « Illud przterea decrevit sancta synodus , ut 
quouiam legatos episcopi Galliarum qui Felici com- 
muuicaut destiuarunt, si qui ab ejus communione se 
voluerint sequestrare, in nostr: pacis consortium 
suscipiantur, juxta litteras venerabilis inemoriz Am- 
brosii episcopi, vel Roman: ecclesiz sacerdotis du- 
dum latas, qu: in concilio legatis przesentibus reci- 
tate sunt. » Has autem litteras ita dudum ante Tau- 
rinense concilium: missas esse concedendum est , ut 
nec annum 586 antecedant, cum Felicis ordinatione 
sint posteriores. 


V. 


5. Siricius conditiones praescribit quibus pax Pris- 
cillianistis reddatur. — Neque iis etiam Siricius de- 
fuit, qui a Priscilliani hzrresi ad Ecclesiam redire 
voluissent. Hispani quippe in gestis Toletano 1 con- 
cilio subnexis Ambrosii laudant litteras post Czesar- 
augustabum concilium, boc est, post. annum 581 
scriptas, ac deinde Priscilliani asseclis pacem con- 
cedendam pollicentur, « si condemnassent quz per- 
peram egerant, et implessent conditiones quas prze- 
scriptas (Ambrosii) litterze continebant, iis additis , 
qu::sanciz; memorie Siricius papa suasisset. » 
Unde colligere est scriptas esse a Siricio litteras, 
quibus przscribebat atque suadebat quse a Priscil- 
lianistis prestauda erant, ut δὰ Ecclesia commu- 
nionem admitterentur. 


PROLEGOMENA. 
pontificatus Siricii principia differends:» sunt ip-ius A 


1122 
Vl. 

6. Anno 392. Anysii et sociorum ad Siricium littere, 
—Capuana synodus Bonosi Sardiceusis episcopi, qui 
haereseos accusabatur, causam Anysio aliisque Illy- 
rici episcopis cognoscendam delegarat (Epist. 9, n.1 
el 5). lli vero seu causze magniwidine deterriti, seu 
pre inodestia et singulari erga sedem apostolicam 
observantia, ad Siricium miseruut litteras, quibus 
ipsius de illo episcopo sententiam sciscitabantur. 
lisdem litteris quzedam adjunxerant gesta, nomina- 
timque Basso episcopo in consortium regend:z eccle- 
Six Senecionem datum esse significabant. lis quid 
rescripserit Siricius, ipsius epistola 9 nos docet. 


VII. 

1. Siricii litterge ad Theodosium imp. contra Fla- 
vianum. — Theodoretus, lib. v Hist. eccl., c. 94, 
narrat simultatem qux Romanos iuter et Orientales 
ecclesi Antiochenz occasione intercedebat, aliig 
Paulino, aliis Flaviano Meletii successori faventibus; 
nec Paulini morie exstinctam fuisse. Tum enim in 
illius locum subrogato Evagrio « adversus Flavia- 
num, » inquit idem Theodoretus , Occidentales et 
AEgyptii, « Theodosii imperatoris auribus subrepere 
teutarunt. Qui s:epius interpellatus, Constantinopo- 
lim eum accivit , ut.jue Romam proficisceretur man- 
davit. Sed Flavianus, cum et bibernum tempus cau- 
satus esset, et iueunte vere facturum se imperata 
promisisset, in j atri«»m reversus est. Porro cum Ro- 
man urbis episcopi non solum admirandus Dama- 
sus, sed et successor ejus Siricius, et post Siricium 


C Anastasius pium imperatorem acrius perstrinxissent, 


illum tyraunos quidem , qui adversus ipsum insur- 
gerent, opprimere dicentes, eos vero qui legi Cliri- 
sii insultarent , pati tyrannicam damnationem exer- 
centes, rursus eum Constantinopolim evocatum, ut 
Romam navigaret, cogere instituit. » 

8. lu multis quidem peccat hzc Theodoreti nar- 
ratio. Nam et ante ordinationem Evagrii vita functus 
est Damasus, et ad Anastasii pap:e tempora Theodo- 
sius imperator non pervenit. Deinde ex Aubrosii ad 
Theophilum epistola 56 constat Flaviani Evagriique 
causam a synodo Capuana non Romano episcopo , 
sed Theophilo Alexandrino JEgyptiisque episcopis 
fuisse delegatam, « quod neutri parti sociata com- 
munione, aliquo favore propenderent. » Unde rur- 
sum corrigitur Theodoretus, qui /Egyptios ut Flavia- 
no infensos rzpresentat. Sed in eu quod habet is 
scriptor de jussis imperialibus a Flaviauo neglectis, 
ac de facultate quam a Theodosio ut ad. patriam re- 
diret impetravit, consentit aliquo modo cuim Ambro- 
sio, qui Flavianum «nec imperialibus decretis » qui- 
bus apud judices przstitutos sistere se jubebarur, 
« nec sacerdotum conver.tui. praesentiam sui facere » 
voluisse, immo eum « iterum ad precum auxilia et 
imperialium rescriptorum suffragia remeavisse» tradit 
(Ambros. epist.56. n. 3 et 4). Tunc vero id accidisse 
- probabiliter credamus, ut Siricius de variis illis Fla- 
viani effogiis admonitus, acres litteras a Theodureto 
inemoratas ad Theodosium scripserit, quihus «nm. 


1125 


SANCTUS SIRICIUS PAPA. 


4ἰ8ὲ 


rogaret, ut Flavianus non Romam, sed Alexandriam À eem, in quibus dicit 66 eum (Jesunem Jeros.) eoram 


ad przstitutos judices conferre se compellerctur. 
Cerie qui suam de Donoso sententiam vel rogatus 
dicere noluit, quia Capuana synodus hoc negotium 
ipsis qui rogabant, delegarat, procul aberat, ut cau. 
se ab eadem synodo /Egypti episcopis commissa 
cognitionem sibi adscisceret. Et vero Ambrosius , 
qui Capuanz interfuerat synodo, et omnium quz iu 
hoc negotio gerebantur particeps erat , Theophilo 
auctor est, non ui delegatam sibi causam ad Roma- 
num antistitem rejiciat, sed ut Flavianum convenlat 
ipse, ac « si in eo perseveraverit quo veniendum non 
putet ( Jbid., n. 6 et 7), » ejusmodi proferat judicium 
quod Romanz ecclesix non displiceat sacerdoti, ad 
quei illud referendum arbitratur. 


mulis testibus argaentem nom meruisse responsum. » 
Et ante medium ejasdem epistole Joannis jaetan- 
Ham, qua Epiphanium et.sua ipsius verba miretum 
Φι86, et catholica deeclarasee venditabat , inanem 
esse ostendit his verbis: « Littere. ( Epiphanii ) ad 
papam Siricium probant : quas si legeris, pers&debis 
quomodo tua dicta miratus sit et catholica declara- 
verit. » Nimirum quodam in eon Epiphoning Joan- 
nis, qui adversus Anthropomorphilas pr:locutus 
fuerat, sermonem excipiens ac prosequens dixeraj : 
« Quz locutus cst collegio frater, ztate filius meus, 
contra Antliropomorpbilarum beresim, bene et Gde- 
liter locutus est, qux: mea quoque damnatur voce. 
Sed equum est uj quomedo hanc baresim condeg- 


9. Si igitar Ambrosii scripta. erm. "fheodoreti di- Δ namus, eliam Origenis peryersa dogmata copndem- 


etis cotponamus, ex eis comperiemus Flaviani Eva- 
griique causam ad Capuense concilium fuisse dela- 
lam, ibique statutum esse et, pace atrique parti een- 
cessa, utri adjudicandas esset Antiochenus episco- 
patus, Theophilus ZEgyptiique episcopi, salvis Nicse- 
v:e synodi constitutis, decernerent ; Flavianum vere 
huic Capuani concilii decreto minime stantem, ecele- 
siasticum declinasse judicium, et imperialia reseripta 
rursuin ambiisse. Unde Siricio 4πδ ἀλη) imposita est 
conatibus 1Hius intercedendi necessitas. Hinc aeres 
ill, qux a Theodoreto memorantar, ad Theedosium 
litterzz, quas non longe post Capuanam synodum, 
adeoque anno 592 con.criptas haud temere cen- 
seamus. 
ΥΠ|. 

10.Circa annum 596. Theophili adversus Epiphanium 
littere. — Palladius, dial. de Vita Chrysostoini, cap. 
15, pag. 150 et 151, Theophilum Alexandrinum te- 
vitatis argult in huuc modum : « Qui beatum Epi- 
plianium Constantiz in Cypro episcopum, qui 56 an- 
nis Ecclesise przeluit, probris sffecerat ut haereticum 
aut schismaticum seb Damaso vel beate Sideio, 
postea ii sua ad [nneeentinm papam epistola B. Joan- 
nem vituperans, £piphanium nominet sanctissimum. 
Ubi si epistolam indicat 8 Theophilo ad Damasum 
seu Siricium seriptam, licet incewus videatur otri 
auribuenda sit lic epistola, incertum tamen non 
est, eam in anam Siricinm convenire posse, cum hec 
tantum pontifice Theepirftaem inter αἱ Epiphanium 
coutreversia oboriri coeperit. Cnjus vero heresis 
Epiphanius postulatus fuerit, Soeraves tib. zv, c. 7, 
et Sozomenus ἮΌ. wis, €. 41, docent, vbi eum velut 
Authropomorphiam ^a "Theophiíte  conciamatum 
traduet. 

IX. 

41. Oirca idem tempns. Epiphanii ad Siricum 4it- 
ter. — Ipsius etiam Epiphanit Sataminz episcopi 
ad στ μι papam adversus Josmmem Jerosolymita- 
num Htterz ab Hieronyero non semel laudomtur. £t 
ad calcem quidem epistole olm δῖ, nanc 98, sic 
Wierenynres loquitur : « Presto sent plares epimulee 
Epiphanii, ana ad psum (Jowmmem), edis ed episco- 

$os Pelestüne , e mper ^d Womana urbis ponti&i- 


nemys. Unde liquet sic 3b Epiphanio probari qug 
Joannes adversus Anthropomorpbhitas edjsseruerat, 
ul ei pari ratione ab eo perversa Origenis dagmala 
condemnarj desidera2rit. lmmo üja damnare dilffe- 
reniem $ aperie missis lilleris hereticum voeabal , 
et octo ipsi dc spo fidei Christiane quiestiounm ob- 
jiciebu) capita, quz Hieronymus in eadew epistola 38 
exponit, ae loricin memoratis Epipliaeii ad Siricinp 
litteris perstringebaniur. Hz: autem litterz et pog 
annym 294, quo Epipbanü cum Joanne dissidism 
capil, et propius ad eum anni partem 396, qua 
Joannes apologia») $ui ad Theophilum zpisit, Cons» 
gnaudz videntur. 
X. 

19. Anno 391. Litterr Afrorum ad Siricium, — 
Afri, anuo 397, Augusti 28 die, in Caribagiuensi Ag 
coucHdie eongregali, ean. 28, jstud consdigerunt ; 
1 De Donatistis placuit, ut consulamus frawes δὲ 
consacerdotes nostros Siricium et Sigiplicjiapus de 
solis infantibus qui baptizantur penes eosdem , ae 
quod suo non fecerunt judicio, cum ad Ecclesiam 
Dei salubri proposito fuerint conversi , pareutum 
illos error impediat, ne provebaniur secxi alaris mie 
Distri. » Cedici can. eccl. Afric., c. 47, inseyins est 
isle canon. 

15. Siricii ad Afros rescriptum. — Siricium aulam 
cum Venerio ad hanc consultationem respondisse , 
et quod Afri petebant negasse ex eodem codice, 
€. 66, colligimus. δυὶ enim legere est. Afros eursum 
Corthagine ouno 400, Junii die 41€, decnevésse οἱ δὰ 
Sirieii Sémpliciauique eucotssopes Anastasium aique 
Venerium mitteretur. legatio swenui episcopi, qui 
graviter eoclesit Africone nececsitsies Goma mque 
clericorum imopiam valerel ezponore , adeuque sb 
eis, ut infuntes baptizatos epud Bensbistes in clerum 
promovere sibi liceret, impetrare. Tum ista oesitio- 
πὲς bejus subjicitur ratio: « Ex. bis entm sedibus 
bec feerat prolibitum, » postquam scilioet, ot eeme 
prodens negewerit, a Siricie ac Venerio 4d primum 


«quesmam fait. Istud sane nen satisexpeaderat Pas- 


chasius Queswellas , eum dissert. xv, in Leonis epe- 
ra, €ap. 5,2. 6 , asseralt : « Ceoryum eX per com 
(Siricii) etatem Africanos susrem ecciesinarem ad- 


| 
| 
| 
| 
| 


4185 


ministralionem ex propriarum synedotwm €anoni- A 


bus gessisse , nec leges eeclesiastiem discipliuz a 
trensmaripis regionibas imponi eibi passos. » lta 
enim hioc loco eos eibi bujuemodi leges imponi si- 
visse constat, u& nee cenura eas quidquam , ne ur- 
gente quidem necessitate, commiltere ausi sint, nisi 
ΣΧ consensu eorua qui eas imposueraat. 

44. Cur. in. predictis litteris. Sirictio Medionalensis 
epiecopus adjuugatur. — Si el, quis in hoc paragra- 
pho disseruimus , alia qua ia quarto ej quinto €ex- 
plicata sont adjungantyr, hinc oboritur quzstio , 
unde illa Gallorum, Hispanorum Afrorumque con- 
spiratio, qua se non mode Romanorum , eed eliam 
Medionalensium praesulum de rebus ecclesiasticis 
sententiam consulere, sequi aut exspectare proliten- 


PROLEGOMENA. 


11290 
Xl. 

46. Alice ad eumdem seu ad ejus secios communica- 
torig litere. — Circa idem tempus seu Rulinus, ecu 
&ucii, quibus Origenis περὶ ἀρχῶν liber ab ipso nu- 
per latinitate donatus placuerat, comimunicatorias ἃ 
Siricio litteras obtinuerunt, quas Hieronymus epist. 
46, ad Principiam, notat his verbis: « Cernestes hae- 
vetici de parva sciutilia maxima incendia concitari, 
ej suppositam dudum flammam jam ad culmina per- 
veüisse, petunt et impetrant (a Siricio) ecclesiast- 
688 epistolas, ut communicalores Ecclesia (ex Urbe) 
díscessiese viderentur. Non mulium tempus ia. ime- 
dio : successit ia pontificatum vir jusignis Anastasius, 
etc. » 

47. Sie notags Hieronymus Siricii facilitatem, εἰ- 


Wr. Iujacianos quippe in cencilio Tauriueusi jua- D imul cavit ae quis hine eum haresi aesensum  pric- 


1a litteras Ambrosii Mediolaneusis et Sirieii Romans 
ecclesiz: eacerdoti$ audivimus eusceptos. Item in 
vulgatis Toletani 4 concilii gestis promieeaum legimus 
paeem Priscillianistis, si modo conditiones ab Am- 
brosio ac Siricio prascriptas impleant. Demum Afri 
de parvulis apud Donatietas baptizatis in clerum pro- 
moyeudis, Siriciuu Ambrosiique succeseorem Ve- 
nerium consulunt, nec contra eorum seatenijam sibi 
sumere quidquam audent, quoad earumdem sedium 
cousensus acced;t. Id porro, ut quod ea de re sentio 
paucis aperiam, forsitan factum est , quia cum Siri- 
cius Ambrosium de uegotiis ecclesiasticis consulere , 
ejusque litteras cum suis ad ecclesias miutere con- 
suevissel ; exdem ecclesiz postea non ad Siricium 
tanum, sed et ad Ambrosium rescribere ceeperiet, 
eodemque Joco ipsius Ambrosii successores babere 
assueverint. Vel potius Ambrosio ejusque seccesso- 
ribus observautiam jstam conciliavit luperateruam 


: in civitate Mediolanensi sedes, ex qua bujus civita- 


ls antistitum auctoritas crescere non mediecrüer 
cepit. Certe ex eo, quod Afri ad Imperatores lega- 
tionem destinantes scribunt: « Littere etiam ad 


episcopum Romane ecciesie pre commendatione 


legatorum mitteuda sunt, vel ad alius ubi fuerit Im- 
perator (Cod. can. eccl. Afr., c. 85, » quis tum ob- 
tinerej usus, haud latet. 


ΧΙ. 
15. Auno 598. Siriciisd Rufinum officiosa apisto- 


la. — Siricius audita Ruini presbyeeri fama, ho- D 


norificam 2d eum misit epistolam, qua iilum Rome, 
ul hanc yrbem praseniia illustraret 8a, manere ob- 
testabatygr, Et hanc quidem epistolam tiwfinus alteri 
minus favorab4i, quam postea Siricii eUccesser Ana- 
stasins de ipso scripsit, oppenere solebat. Quocirca 
llieronymus apalog. lib. 5 eic eum edloquitur : Epi- 
stolam Áuaslasii iu dubium voeans, «euamsi scripta 
sit ab illo, yel non scripta, ad te nibil pertivere tes- 
laris; qui precesseris ojus testithppnium., et rogantem 
Romam, ut e3ii illuetrares presentia 4u&, eppiduli 


(v tui amnre contempseris. » Etpoucis insenjesus : 1 Gi- 
|. ricii jn Domino doreientis prefere epigtolam, et wi- 
ventis ApgsJasji dicta conteunis. t 


buisse suspicarelur. Ipse. favorem Origenis 26:eclis 
3b illo impensum non ulli in perversam  docirinau 
prepeaaipni, eed eunplicitatli uribuit, quod nimiruan 
Ruünus « eiaplicitati illuderet Romani. episcopi, 
qui de ssoingenio caeteroe atstiapabat. » Eo autem fa- 
cilius Rufinus sibi ac sociis literas ἃ Siricio impe- 
Vravit humanitatis ac benevolentiig pleuas, quod ide 
virlulis ac scienti fama clarus, necdum male audiis- 
566. Qua iA re si culpandus Siricius, quanto magis 
culpandi essent cuam Augustinus, tur sli, qui Pe- 
lagio jam haoreseis $uspecto similes non denegarunt 
epistolas, quibus ille ad depellendum ἃ se bxreseos 
crimen Diospolitamo ig concilio abasus est! Newpe 
ia sinisirau euspicionem non faeile abit Christiana 


C simpliti3s; sec male de quoquam (udicare awist, 


praeser se illo, de quo nil se menti offert, unde 
nan recte de ille senjiat. Interdusa. etiam nonnihil 
dissimulandag) censet, ut etrantem przvenienti- 
bus demsicens eíücis, eem ad veriiatem allicere 
queat. 

XHI. 


18. LegaWe [erens Romam *ecretnm ordinationis 
Joannis C.P. — Anpo 598 Febrarii 28dic, Censtan- 
tnopolit. Ecclesi episcopus ord atus est Joammes : 
exindeque decrt^à 6.1 degstio, qua erdinationem 
ejus Rom: nuntiaret. Quapropter κά Siricii tempera 
referri potest me legatie, maxime si is papa vitam 
ad mensem Novembrem anni 598 predaxit. Neque 
enim veri est simile Jeasuinem sd alterum armum dis- 
Wlisse, quo Romanum pontificem de ordinatione sua 
certiorem faceret. Getebris hujus Tegationis memi- 
nere Palladius dial. de Vita Chrysest. cap. 4, yag. 
$9, et cap. 6, pag. 50 et 51; Theodoretus fib. v hist. 
eccl. c. 25, et Sozomenus Yíb. vii, c. δ. Et i quidem 
quamvis nonnulla confandamt, preseriim The^dore- 
tus, in hoc tamen consentiunt inter se, quod Acacium 
Beros episcopom legationis hujus principem exsíi- 
tisse tradant. De [0 nominatim Palladius pag. 29 
ita lequitür : v Quis tnayis canus qut quis visu mo- 
Westior Acacio Beroensi. . . cu]ns$ vel nares ipsgp ca- 
808 hibebant pitos longissimos, cum figmam venit 
ferens ordinationis $oxmmis episcopi decretum? » 

49. 'Eadeth F'aviemnn Anoch. Romana qeu 


1197 


SANCTUS SIRICIDS PAPA. 


reconciliat. — Neque ideotantuyn electus est Acacius, ἃ qux ab ecclesia nostra gesta sunt, nemini dubium 


ut ordinatiouis Joanni« decretum ferret, sed etiam ut 
Flavianum episcopum Antiochenum Romano pouti- 
fici reconciliaret. (Quam ob causam a Joanne ipso ro- 
gatus Theophilus Alexandrinus, Isidorum veneran- 
dum ecclesie Alexandrinz presbyterum, ab Athba- 
nasio quondam ordinatum, legationi huic adjunxit. 
Rem Sozomenus sic narrat: « Joannes in ipso epi- 
scopatus sui exordio, cum Occidentales et JEyjyptii 
sacerdotes Paulini gratia ab Orientalibus episcopis 
. adhuc dissiderent, Theophilum rogavit, ut suamipsi 
operam commodaret, et Romanum episcopum Fla- 
viano reconciliaret. Quod cum placuisset, electi sunt 
ad id negotium Acacius episcopus Beros et Isido- 
rus, is cujus gratia Theophilus Joannis ordinationi 


est Flavianum communionis gratiam recepisse ; qua 
in perpetuum caruerat, nisi Hinc super hoc scripta 
nianassent. » Tuin Romanum antistitem, uti (Epist. 
96, n, 7) pradixerat Ambrosius fore, imitati plures 
Occidentales, Antiochenz ecclesim legatis similes 
litteras tradiderunt, quas Sozomenus lib. 8, c. 5, ge- 
neratim indicare satis habet, dicens Acacium Roina 
in Syriam reversum JEgyptiorum Occidentaliumque 
pacificas litteras Flaviano retulisse. 


2. Decreta nonnulla Siricio papse in libro pontificali atiri- 
buta excutiuntur. 


4. Siricii constitutum conira omnes hereses. — Quam- 
vis libri pontificalis cum in multis, tum in iis qus» 
ἃ Romanis pontificibus constituta esse tradit, levis ac 


adversatus fuerat. » De Isidoro eodem Palladius in B sublesta sit auctoritas; qux tamen  Siricio ascribit, 


dialogo cum Theodoro Romanz ecclesi€ diacono 
colloqueus ait: « Tu vero et ipse nosti hominem, 
quando cum Acacio veniens Flaviani cum Theophilo 
communionem attulit viginti annos abruptam beati 
Evagrii causa. » Neque hic tacendum, quod de lega- 
tione illa Theodoretus habet. « Flavianus, » inquit, 
« egregios quosdam episcopos Romam misit una 
cum aliquot presbyteris ac diaconis Autiocheusis 
ecclesix. tlorum omuium priaceps erat ÁAcacius Be- 
roz urbis Syriz episcopus... Hic una cum reliquis 
Romain veniens diuturnam simultatem, quz septem- 
decim annos duraverat, sedavit, pacemque inter 
ecclesias composuit. » Addit quidem statim Theodo- 
retus, « Preerat tunc temporis ecclesi: Roemanz [η- 


silentio przterire non licet, maxime cum nec ab 
s&late nec a consuetudine illius omnino abhorreant. 
Primo quidem de illo in hoc libro legimus : « Con- 
stitutum fecit de omni Ecclesia et conira omnes hze- 
reses, et dispersit per universum niundum ac. per 
omnes proviucias, ut in omni archivo ecclesis con- 
servaretur ob oppugnationem contra oinnes. hzre- 


, 868. » Sed his verbis designari tantum videtur supe- 


rior epistola 5, quam ideo a scriptore minus accurato 
conira omnes hereses dictam suspicamur, quia in ejus 
clausuia legerit : « Hzc itaque. fratres, si plena vigi- 
lantia fuerintab omnibus observata, cessabit ambi- 
Uo, dissensio conquiescet, Hereses οἱ schismata 
non emergeut, locum non accipiet diabolus sz- 


nocentius. » Verum, uti Valesiusobservat, a Flaviani C viendi. » . 


ordinatione, qux: anno 381 contigit, coeperat hzc 
simultas. Unde sequitur ut si post septemdecim an- 
nos sedata est. legalionis predictx: beneflcio, ipsa 
legatio anno $298, adeoque antequam Innocentius ec- 
clesie Roman: praesset, illiganda sit. Quare con- 
fundere videtur Theodoretus aliud, quod sub Inno- 
centio gestum est. Nam pax illa ecclesi? Antiochenz 
qux anno $598 initium accepit, Innocentio poniillce 
perfecta atque cumulata fuit , cum post mortem Fla- 
viani, ejusque successoris Porphyrii, Alexander 
eliam Eustathiauos, qui hactenus cum  czteris con- 
venire reuuerant, sibi sociavit. Hinc liquet id, quod 
Capuana synodus decreverat, quodque nominatim 
Ambrosius a Theophilo exegerat, esse impletum, 
cum ipsius opera, elsi forsitan nullo judiciali exa- 
mine antecedente, ita composita est pax Antiochenae 
ecclesi, ut eam ratam habere Romanus pontifex 


non dubitarit. 
XIV. 


40. Romani antistitis pacifice littere ad Flavianum 
Antioch. — « Vel igiiur Siricio, vel ejus successori 
Anastasio attribuend:e sunt. pacificze δὶ Flavianum 
Aniüochenum litterz, quas Bonifacius l epist. 45, n. 
6, notat his verbis: « Cum Antiochena ecclesia per 
multum temporis laboraret, ita ut fierent illinc prop- 
ter hoc ipsum sepe discursus, primo sub Meletio, 
postea sub Flaviuno, apostolicam sedem manifestum 
δε: esse consultam : ad cujus auctoritatem, post multa 


2. Fermentum ab episcopo preshyteris: suissum. — 
His addit idem liber : « Hic constituit, ut nullus pres- 
byter Missas celebraret per omnem hebdomadam, 
nisi consecratum episcopi loci designati susciperet 
declaratum, quod nominatur fermentum. » Verum 
is ipse liber usus hujus institutionem Melchiadi attri- 
buit, eumdemque nunc ad Siricium referens, non una 
ratione contra veritatem accuratam peccare convin- 
citur, quemadmodum supra, pag. $59 et £40, obser- 
vavimus. Qu: autem ibi aunotavimus, praedictum 
usum Siricio recentiorem non esse persuadent. 

9. Manichaei in exsilium pulsi.—Istud alterum, quod 
ibidem subjicitur, « Hic invenit Manichzeos, quos in 
exsilio deportavit, » sj subaudiatur « Theodosii aucto- 


D ritate, » nibil habet quod cum historica veritate pu- 


guet, Theodosius quippe anno 389, Junii 147 die, 
adversus hzereticos illos constituit, « nt ex omni qui- 
dem orbe terrarum, sed maxime de hac Urbe pellan- 
tur. » (Cod. Th. lib. 46, tit. 5, leg. 48.) 

4. Manichei ne cum fidelibus communionem perci- 
piant. Iidem conversi in monasteriis probentur. in exitu 
vite viaticum percepturi — Ad idem temptis revocare 
licet, quod in eodem libro exinde memoratur : « Et hoc 
constituit, ut non participarent ( Manichei) cum fi- 
delibus communionem : quia ore polluto non liceret 
sancium corpus dominicum vexare. Hic quoque con- 
stituit, ut si quis conversus de Manichzis rediret ad 
Ecclesiam, nullatenus communicaret, nisi tantum 


1149 


relegationi monasterii diebus vitz: teneretur obno- A 


xius, ut jejuniis et orationibus maceratus, probatus 
subomni examinatione usque ad ultimum diemtransi- 
tus sui, humanitate Ecclesie viaticum eis largire- 
tur. » Ubi duo sunt notanda : primum, haxreticorum 
in monasteria, ut conversionis eorum sinceritas ibi 
probetur, relegatio; alterum, sacra communionis ad 
exitum vitx dilatio. Hoc autem postremum Siricio 
usitatum fuisse prima ejus epistola cap. 5, 5 et 6, 
fidem facit. An vero primum pariter in ejus ztatem 
conveniat, seu an Siricii evo hareticos in. monaste- 
ria relegari usu venerit, aliis indagandum permitto. 
5. Denique postremum hoc decretum, quod idem 
liber Siricio ascribit, « Hic constituit, bareticos 
sub manus impositione recipi et reconciliari presente 


PROLEGOMENA. 


1150 


« De presbytero, qui ignorat orationem domini- 
cam HR. (seu cap. ) xvi. Presbyter qui orationem 
dominicam non tenet, nec symbolum, neque p:al- 
mos, si episcopus fuit qui eum benedixit, hic primum 
omnium dignitatem, quam illicite przsumpsit, amit- 
lat, et sub districta peenitentia omni tempore vitze 
sue in Monasterio degat. Infantes vero, quos in 
sancta Trinitate baptizavit, baptizati permaneant. 

« HR. ( seu cap. ) xvii. Qui vero ita baptizant, ut 
dicant, In nomine Patris mergo, in nomine Filii 
mergo, et Spiritus sancti mergo; ii qui ita sunt bapti- 
zai, ac si rustice, tamen in nomine sanctze Trinitatis 
baptizati sunt. » 

7. Eadem decreta in aliis duobus exemplaribus, 
Pitheano videlicet ac Turonensi, eadem ratione 


cuncta Ecclesia, » ad illud attinere videtur, quod is B reperiri Joannes Harduinus in quacstione de baptismo 


papa epistola 4, cap. 1, de Arianis, an rebaptizandi 
sint consultus, respondet : « Quos nos cum Nova- 
tianis aliisque hereticis, sicut est in synodo constitu- 
tum, per invocationem solam septiformis Spiritus, 
episcopalis manus impositione Catholicorum con- 
ventui sociamus. » 

9. Alia decreta eidem pape perperam ascripta. 

1. In quodam codice ab annis circiter 700 exara- 
to qui quondam Herovallii, post Petiti, ac demum 
elarissimi hujus viri testamento bibliothecx nostra 
Germanensi relictus est, sub 92 titulis plura conti-' 
nentur capitula, e variis conciliis Romanorumque 
pontificum epistolis haud summa semper fide ex- 
cerpta. Inter τὸ quzedam admiscentur veluti Siricii 
pape in epistola ad Genesium. 

Nominatim vero sub titulo 54 legimus: « Inepistola 
Siricii pap: ad Genesium episcopum cap. xir. Si sa- 
nus vir leprosam duxerit uxorem, aut postmodum ei 
supervenerit lepra; separentur, ne concepti filii 
lepra maculentur. Fas namque est ut mundus ad 
mundam jungatur. » 

ltem sub titulo 18: « In epistola Siricii pap: ad 
Genesium episcopum Her. ( leg. cap. ) xiu. Presbyter, 
qui dicit se nescire si episcopus fuit qui eum ordina- 
vit, et aliquanto tempore Missas fecit, et postea di- 
misso officio uxorem duxit, bunc pseudo-presbyterum 
quis ambigat esse detestabilem ? Pro quo omni inodo 
abjiciendus est, et in monasterio ad poenitentiam 
. omni tempore vitz? su: retrudendus. » 


in vino pag. 35 notat. Nihil autem aliud sunt, nisi 
quz Jacobus Sirmondus to. II Concil. Gall. pag. 16, 
ex codice S. Marie Laudunensis edidit Stephani 
II papse responsa ix, x, xi, xi, xui et XIV, ab eo, qui 
illa excerpsit, summa licentia vel truncata, vel mu- 
tata. Ad Siricium autem ut referrentur in przdicta 
imperiti collectoris compilatione, occasionem haud 
dubie dedit quod apud Sirmondum, secundum Lau- 
dunensem codicem, proxime illa przcedit Stepbani 
Il responsum vir his verbis expressum : « De mu- 
liere, quz post mortem viri sui velata fuerit aliquan- 
tum temporis, et postea virum accipit, in epistola 
Siricii pape ad episcopum Himerium Tarraconensem 
directa, cap. 5, ita continetur : De his vero qui acta- 


C penitentia tamquam canes ἃς sues ad vomitus pristi- 


nos et volutabra redeuntes, et militize cingulum, 
etc., » usque ad hec, « Quam formam et circa mu- 
lieres, qu:e se post poenitentiam talibus pollutionibus 
devinxerunt, servandam esse censemus. » Tum 
proxime subjicitur : « Qua de re juxta hujus venera- 
bilis sententiam, eamdem mulierem, 'quz tali ne- 
fario conjugio, abjecto monastico habitu, copulata 
est, et in id quod Deo promisit non perduravit, de- 
cernimus in monasterium sine mora mittendam, ut 
illic in sua poenitentia vitam finiat. » Quz quidem 
verba statim excipiunt ista, « Si sanus vir leprosam 
duxerit uxorem, » et cztera qui superius retuli- 
mus. Nempe cum responsa sua Stephanus auctoritate 
aliqua fulcire soleat, ac primum Leonis papz, quin- 


Et sub titulo 23 : « In epistola sancti Siricii pape D tum et sextum Innocentii, septimum Chalcedonensis 


HR ( leg. cap. ) xiv. Presbyter qui in vino baptizat 
proxima (lta ms. hic et infra: Harduin. vero, pro 
maxima ) necessitate, ut eger non periclitetur, pro 
tali re nulla ei culpa ascribatur. Si vero aqua aderat, 
et necessitas lalis non urgebat, hic communione 
privetur et poenitentix submittatur : infans vero ille 
8i in sancta Trinitate baptizatus est, in eo baptismo 
permaneat. » 

« HR. (seu cap.) xv. Si infantem in periculo 
consiitutum proxima necessitate cum vase aut cum 
manibus atque in nomine sancte Trinitatis baptiza- 
verit, firmiter permanebit, prxssertim cum necessitas 
hoc exposcit. 

ParaoL. XIII. 


concilii, octavum Siricii, decimum quintum Antio- 
chens synodi, decimum sextum Carthaginensis, 
decimum septimum  Neoczxsariensis, ac decimum 
nonum rursum Leonis papae testimoniis muniat, 
existimavit imprudens compilator, ea capitula qua 
nullo auctore citato proferuntur, ex ejus ipsius sen- 
tentia esse expressa, cujus testimonium proxime 
laudatum fuerat, adeoque ad eumdem Siricium, ex 
eujus sententia et verbis nominatim citatis respon- 
sum vin concinnatur, responsa IX, X, ΧΙ, XH, Xi et. — 
xiv, quz? subsequuntur nullo auctore munita, prorsus - 
pertinere. Nec movere nos debet, quod non ea ex 
epistola ad. Himerium, sed ex eyitolu. oi. Senex. 
b 


Cd 


SANCTI ἰδ σὴ PAPAE 


1133 


. vo24 o av aC t "4e ct. « ", ὁ » “ιν £08 quias d potat, Vade ^st Ns ΜΡ 
ule. Εἰ curfoptióne eid Vocis Hinierim, libra- A 'Cingulum et füdicri et nóvà cónjugia, et illicitos de- 


tds Thdiligens "cóMfícere Tácile potu Génesium, 
makime'cum plüribus fa mss. Tülerarum r'et s eadem 
sit Yornià. Uhdé mirum non 'est nerium atque riestum 
tohfundfi, Librárius igitur pro'i ^e priino pice litierae 
ih legen e, et 'omissa, üt siepe [ít Tütera H, Jene- 
"hiurh, indeque Genesium habuit. ] 
$. Xh vero 'réspónisa illa Btephano I congruant, 
Uxpendere nón est hujüs loci. Tófium observamus, 
Siricii sententiam τ Ἃ8 115 qui áctà poenitentia militiz 


S. y et ι “᾽-: ord e 9 4.97 -., M. 
hiuo appetiere concubitus, » δὰ mulierem x qu;e póst 
*,8i14 * “Ὁ ὦ » Ó)0 [{λ... 45 e*t 318.» A4 6oláso l^ ^ s, 
mortem viri sui velatà lüerit aliquantum temporis, 
UI, o» ^ 0 . at ἅτ. *owwi s ow)... v '» 
et postea virum àccepit, » ideo áccómnio dari, quia 
Wut. 'Siricit "εἶ NE TULE TA P Ἧ e 599 tp ^; d HL 
quod iricius de viris pronuntiat, hoc etiam de mu- 
a ^". 0o. 5 d .J ἯΙ “ιν eres c PN 9) Q5 ΠΥ vu - dic 1 
Tieribus, ua similiter peccant, intelfigi vult ictum. 

e τ ει. ᾿ bles]. "|. a6 rol: ier δὴ i jte 
Delícti tamen speciem, de qua Siri&ius, Seintehtialm 

e TTE ^ 4 "T » M a οἵ ὦ "4": ? 4$ ι.- y 
(icit, ab δὰ que Stephano ITproposità füérát, uegán- 
-—. E . * . $ H “δις 
um noh est discrepáré. 


; SIRICII PAPE — 
EPISTOL/E ET DECRETA. 


(Constant. Epist. Rom. Pont. t. I, col. 623.) 


V 


w**s bim 


EPISTOLA *1. 

BIBICH PAPA AD BIMERIUM EPISCOPUM TARRACONENSEM. 

T. De Arianis (Hispara cotlecuió dfi! a Catholicls) 
on rebaptizandis. — 11. Ut priter Pascha et Peite- 
costéh (excepta necesiitüle) bapifsma vioh celebretur. 
— I1. De apostatis (Hisp. coll. add. ab Krclesia se- 
warandis). — 1 V. Quoll non liceat. alterius spotisqm 
in [matrimonium sürtiri. — V. De his qui (Hisp. coll. 
add. acceptam) ponitentiam. minime servüverunt. — 
V1. De monachis et virginibus "propositum non ser- 
vantibus. —V 11. De clericis (Misp. col. De ministris) 
inconiinemibus. — V HI. Quales debeant. ad cleric:.- 
tus officiun pervenire. — 1X. De clericorum vonver- 
sntione (seu, Qua etate sint. promovendij. — X. De 


B tam per impositionem manus sacertlotís ndn 'liécipihnt). 


— XV.'Ut sisper firturüntiain. vel jonilferts, vel diga- 
mus, dK( vidua maritus clerici facti fuerim*, non pro- 
moreüntur (Vis. coll. De ponitehtibus, vel bigamis, 
seu viduarum sháritis, ut non yermittanfur dd ordinem 
clericatus admitti). 

Sinicius ^ ἨΠέΕΚΙΟ Tarraconensi episcopo “. 

4. Siricius ordinationem sudm, 'ut oportuit, signi- 
ficat. Ejus cura et quod ei ἃ Petro. subsidism. Directa 
ad decessorein nostrum samctte recordationis Dama- 
$um fraternitatis tux refatío ne jam 7) sede ipsius 
constitutum, quia sic Dominus ordinavit, invenit. 
Quam cum in conventu fratrum sóllicitius Tekeremus 
τάν inveni::us, 40:0 repreherístóne et correctione 
sint digna, quanta optáremus ἴδυ νη tognoscere. 


grandevis (Hisp. coll. De his qui grandevi ad sacrülu (| Et. quia necesse nos erat, in cjus Inbüres. curasque 


militium convertuntur). — X1. Quod clericus qui sé- 
cundam uxorem duxerit, deponütur (Hisp. coll. De 
clericis qui ad secundas nuptias transeunt, ut. depo- 
ponantur). — X11. Que feminte cum clericis habitare 
debeant, — XIII. De monacliorum promotione (flisp. 


col. propositione ad clerum). — XIV. Quod paenitens 
non fiat clericus (Hisp. coll. De clericis ut. pyoniten- 


.*^ Exstatin omnibus antiquis candnum collectioni- 
bus. Eanj lnpocentius 1 epist. 6, ad. Exsuperium, 
num. 2, Agathense concilium can. 9, Joaunes Il pa- 
pa epist. ad Ciesariüiín, Crescónius in BreViario ca- 
nonico , alique. recentiores canonum — collectores 
laudant. Ejusdem mepiionem facit et Isidorus MHis- 


succedere, cui per Dei gratiam $üceetsinrlis in hono- 
rerh ; facio, wt. oporicbht, pHimffus mete prrovectio- 
nis indicio, 5 sthgula, prout Dotriitras àspirare dig- 
natus est, cofhsultationi τα responsum cónwpetens 
non megamus : quia 4 officii hostri con-ideratione, 
non est nobis dissimulare, not est tacere libertas 
quibu$ major cunc!is Christiante religionis zelus 


etc., sub titulis xvi. llic nempe tituli decimi sexti 
nomine donatur mandatum, quo llimerius, «qua a 
càpitula xv respunsa sunt, episcopis caters πο 
facere jubetür. Ex epistolis decretalibas, quibus 
Romani praesules ad diversarum ecclesiarum con-ul- 
tationes. respondent, licet. ἴθ priina. sit, «quie ad 


pal.de Sciip.eccl. c. 5. A Dionysio Exiguo in quiade- D nos pervenerit, non est tamen prima, quse ea de 


cim divisaest capitula, titulis totidem ei prafiis: qui 
uidem iu plerisque ejus exemplaribus et simul in 
Ironie epistolae, el seorsim) siuguli gingulis cavitulig 
promittuntur, Titulos. illos ita servamus, μὲ ubi 
perspicuitàs nonnihil desiderat, hoc "supplentes ün- 
cinis iuclusérimuüS. Non alia ejüs est divisio in 60 
canonum codice, quem Quesnellus. vulzavit, υἱ el 
ra vio ejus Indice, manilestum es, nbi, iuscribitgr, 
pistola Siricii pape ad [limerium episcopum Taárra- 
Conensery auper Xv. cupitulls. reipondentis, quamvis in 
ipsius epistola fronte pr&uotetur, Epistola. Siricii, 


causa scripta sit. Neque enim HieronymuS ín epi- 
$10la ad Azeruchiam se in responsionibus ad Orientis 
Üccideutisque. cousultationes Damgsum, juvare, wisi 
hoc auia recepium fuisse usu, commemorasset, — 

b Merlin., Cumerio. Unus s., lHiemerio. Alter, 
Hiero. Gerand., Eumerio. lu vetusto Corb. vücis £i- 
merio littera m linea transversa cst. 

c Dionysius hic addidit salutem : quod verbum re- 
tiüerüt qui secuti sunt illius collectiouem. 

41 vulgatis, Merlino exéeptó, Tiie 'bYzeponitar 
Uro, quod abest a mss. 


1155 


quin immo hzc portat in nobis beatus apostolus Pe- 
trus, qui nos in omnibus, ut confidimus, adminis- 
wrationis sux protegit et tuetur hzredes. 

Car. 1. — 9. Liberii decreta. Horeticos in Eccle- 
siam recipiendi modus. Prima itaque pagine tus 
fronte signasii, baptizatos ab impiis Arianis plàrimos 
ad fidem tatholicam lestinare, οἱ quosdam de fra- 
tribus nostris eosdem denuo baptizare δ velle : quod 
non licet, cum hoc fieri et Apostolus vetet(Ephes. ww, 
5), et canones contradicant, οἱ post cassatum Ariimni- 
nense concilium, missa ad provincius a venerandae 
memori: prz:edecessore meo Liberio generalia decreta 
prohibeant, quos nos cum Novatianis aliisque hzre- 
(icis, Sicut est in synodo constilutum, per invoca- 
tionem solam septiformis Spiritus, episcopalis Ὁ ma- 
nus impositione, Catholicorum conventui sociatus , 


? [n uno ms. desideratur velle. In. Regie autem 
exslat, vel quod non liceat velle, cum hoc. 

5 Nic:eno in concilio, quod hic simplici synodi vo- 
eabulo fàudatur , exstat ὥστε χειροθετουμένους, pro 
quo velus interpres , quem Isidorus Mere. seqemtur, 
legisse videtur ὥστε χειροτονουμένους ; id quippe latine 
convertit, xt ordinentur. Sed cum Dionysio Exiguo , 
ut impositionem manus accipicutes, pr.vTereiudum esse 
ex lus Siricii verbis liquet. Eaindem interpretationem 
firmat et Innocentius I epist. 16, n. 10, ubi Nicceuuin 
canonem laudat ac totum refert. Ipso etiam Nieceno 
concilio antiquior fuit mos liyvreticos in nominc 'Tri- 
nitatis baptizatos perimpositionem manus recipieudi, 
ut supra pag. 227 et seqq. videre licet in Dissertatione 
de sententia Stephani 1 circa receptionem laretico- 
rum. lbi nominatim pag. 244 et 242 horum Siricii 
verborum cum veterum scriptis , οἱ cum antiqua be- 
nedictione super eos qui ab hxresi veniunt dicenda, 
consensionem demonsira vimus. Simul ctiam indica- 
vinius quoduam inter hanc manus. impositionem et 
sacramentum Confirmationis sit discrimen, non infi- 
ciwntes simjlibus loqueudi modis induci potuisse 
nonnullos, ut impositionem manus hszreticis redeuu- 
tibus przscriptam sacramentum Confirmationis esse 
intelligerent. Et ita quidem intellexisse videtur Isido- 
rus Mercator in iis sententiis, quss velut ex synoda- 
libus gestis S. Silvestri pape excerptas vulgavit , ubi 
sic loquitur: Constituit (Silvester) ut presbyterum 
Arianum resipiscentem non susciperet ; nisi episcopus 
ejusdem loci eum reconciliaret, et :acrosancto clirismate 
per episcopalis munus impositionem saucti Spiritus gra- 
tia, que ab liereticis dari non potest, confirmaret. 

c Hadrizmi vetus collectio. Sequitur de diversis 
bapticandorum , prout. Isidorus vero Merc. Sequitur 
de diversis baptizundorum | temporibus , prout : quod 
poaremum in edit. Rom. et concil. predlaium est. 

inceriorem lectionem revocamus ex Dionysii aliis- 
que melioris note mss. 

4 Unus tus. episcopi, loco Chri-ti. Deinde Appari- 
tionis vocabulo id festum notatur, quod. etiamnum 
cum Gracis Epiphaniam, appellamus. 

.. * Dion. fladr. ac vetustiores inss.. cum Pentecoste 
(aut Pentecosten) suo. Duos illos dies ἃ primis Eccle- 
Six saeculis baptisino solemniter couferenio conse- 
eraios fuisse Tertullisnus hib. de Bapt. cap. 19 di- 
serie tesiatur his verbis: Diem baptismo solemuiorem 
Pascha prestat... Exinde Pentecoste ordinandis lava- 
cris latissimum spatium est. Qui mos ut ill.esug ser- 
varetur , cuui 8uimmi pozilices Siricius, Leo, Gela- 
Siu-, etc. tun concilia quam plurima operam dede- 
Tunt ; neque (amen prohibere valuerunt , quomiuus 
identidem violaretur, ac bap.ismus per diversas re- 
giones pr:;ecipuis in festivitatibus soleniDiter. Con- 
ferretur. De Natali Domiui luculeutum est Gregorii 


EPISTOLAE ET DECRÉTA. 
incumbit. Pórlamus onera omnium qui gravàntur : A quod etiam totus Oriens Occidensque custodit : a 


1194 


quo iramite vós quoque posthac minime convenit 
deviare, si non vultis a nostro collegio synodali sen- 
tentia separari. . 

Car. 1I.—93. Baptismi percipiendi tempora ae ritus. 
Quibusnam. baptismus statim. conferendus. Sequitur 
* deinde baptizandorum , prout uniculque libitnm 
fuerit , improbabilis et emendanda cohfüsio , quie a 
nostris consacerdotibus, quod commoti dicimus (De 
Consecr. dist. ἃ, e. 13) , non ratione auctoritatis 
alicujus, séd 5018 temeritate przesumituf, ut passim 
ac libere Natalitiis ἃ Christi, seu Apparitionis, neenon 
el Apostolorum seu Martyrum festivitatibus Innuine- 
r3, ut asseris, plebes baptismi mysterium conse- 
quantur; cum hoc sibi privilegiin et apud nos , et 


B apud omnes ecclesias , dominteum specialiter ὁ cum 


C 


D pania , 


Pentecoste sua Pascha defendat; quibus solis per 


testimonium lib. vii , epist. 50. Ind. 1 ad Eulogium 
scribentis : In solemnitate autem Dominice nativitatis 
que hac Y Indictione facta est, plus quam míllia An- 
gli ab eodem wuntioti mmt. frere wosire et coepistopo 
(Augusiino) baptizati. Eodem die Cledoveum solem- 
"iler regeneratum esse memorat Avitus Viennensis 
episcopus in epistola ad ipsummet regem. lumque 
imorem in Galliis usu receptuin esse lique! ex Grego- 
rio Turon. lib. de Gloria confess. c. 69 et 76, uecuon 
lib. viu, llist. Franc. c. 9. Idem et de natali S. 
Joannis Baptist: die censendum csse persuadet hic 
postremus Gregorii Turonensis locus. Piura. sunt 
antiquorum pro Eyiphaniorum die testimonia. Hoc 
preseriim die Siculi baptizati amabant: quod Leo 
epist. 18, n. 2 et9 , improbat. Gregorius y-senus 
ca ipsa die Orationem ad baptizandos habuit. Morem 
eumdem astruunt Gregorius Naz. Or. 40, Joannes 
Moschus in Prato spirit. c. 214, et Ratherius Veron. 
Serm. 1 de Quadrag. Immo Gregorius Naz. in pre- c 
dicta Oratione 40 , v: pti-mum quovis die suscipien- 
dum, nec differendum esse pluribus coutendit rcfel- 
lique nominatim eos , qui hoc obtendunt: Luminum 
(hoc est Epiphanie) diem exspecto , Puschatis festum 
pluris [acio, Pentecosten exspectabo : cum. Christo bap- 
tizari (in die Epijhaniz) prestat, cum Christo in die 
resurrectionis ad vitam redire , Spiritus adveutum ho- 
norure. Sozomenus vero lib. n, c. 96 , uhi Jei osoly- 
mitani templi sub Constantino Maguo factam dedica- 
lionem enarravit , proxime adjungit ; Ex eo tempore 
solemnem quotannis festivitatem admodnm splendide 
Jerosolymilana celebrat ecclesia ; adeo. ut apuismi 
quoque sacramenta eo die celebrentur. Ex quo inferre 
licet , etiam in anniversario Dedicationis , immo in 
quovis solemnissimo die baptismum fuisse tradiium; 
ita ut liec baptismi traditio ad. solemnitatem perti- 
neret. Deuique quibu-que Martyrum fesiis diebus 
baptismum a multis expetitum esse , testis esi post 
Siricium Leo iu epistola 156, ad episcopos per Cam- 
Sainnium οἱ Picenum consuiutos. Queritur 
quoque concilium Matisconense ui ;, anno 555 habi- 
tuin , can. ὁ : Christianos non observantes legitimum 
diem bíptismi , peue per singulos dies ac natales Mar- 
tyrum filios suos bup:izare , ita ut vix duo vel tres re- 
periantur in sancto Pascha, qui per aquam et Spiritum 
regeuerentur. Notandum tamen est, quod Siricius 
hoc privilegium Pasci:e. et Penteco-tes diebus non 
simpliciter , se specialiter vindicet. Cwierum, inquit 
Tertullianus lib. de Baptismo cz19, omnis hora. omne 
tempus habile baptismo : δὶ de solemuitate interest , de 
raiiu nilul intérest. Sic οἱ Augustinus Serm. 2910, v. 
, docet baptisimum.aceipere omui die licere. Tum 
addens., majorem meltitudinem in die Pasch: ad 
baptismum confluere, nun eberiori.gratia, sed majori 
solemnitate invitatam , aliis etiam diebus re iss. 


1155 


SANCTI SIRICII PAPAE 


11356 


annum diebus, ad fidem confluentibus generalia bap- A dotes , qui nolunt ab apostolicze petrze, super quam 


tisinatis tradi convenit sacramenta , liis dumtaxat 
electis , qui ante quadraginta vel eo amplius dies 
nomen dederint, et exorcismis , quotidianisque ora- 
tionibus atque jejuniis fuerint expiati ; quatenus 
Apostolica illa impleatur przceptio (1 Cor. v,7), 
ut expurgato fermento veteri , nova incipiat esse 
consparsio. Sicut ^ sacram ergo paschalem reveren- 
tiam in nullo dicimus esse minuendam ; ita infanti- 
bus qui necdum loqui poterupt per etatem , vel his 
quibus in qualibet necessitate opus fuerit sacri unda 
baptismatis , omni volumus celeritate succurri ; ne 
ad nostrarum perniciem tendat animarum, si negato 
desiderantibus fonte salutari, exiens unusquisque de 
s:xculo et regnum perdat et vitam. Quicumque etiam 


Christus universalem construxit Ecclesiam,soliditate 
divelli (Matth. xvi, 18). 

Car. 11.—4. Apostate a corpore Christi abscidendi, 
sed panitentibus non neganda in fiue vit& venia. Ad- 
jectum est etiam , quosdam Christianos ad aposta- 
siam , quod dici nefas est, transeuntes, et idolorum 
cultu ac sacrificiorum contaminatione profanatos. 
Quos a Christi corpore et sanguine, * quo dudum 
redempti fuerant renascendo, jubemus abscidi. Et si 
resipiscentes forte aliquando fuerint ad lamenta con- 
versi , his, quam diu vivunt, agenda poenitentia est, 
et in ultimo fine suo reconciliationis gratia tribuen- 
da: quia, docente Domino, nolumus mortem pecca- 
toris 4, tantum ut convertatur , et vivat (Ezech. 


discrimen nauíragii, hostilitalis incursum, obsidionis B xvin, 25). 


ambiguum , vel cujuslibet corporalis ἢ zgritudinis 
desperationem inciderint , et sibi unico credulitatis 
auxilio poposcerint subveniri , eodem quo poscunt 
momento temporis , expetita: regenerationis premia 
consequantur. Hactenus erratum in hac parte suffi- 
ciat : nunc prefatam regulam omnes teneant sacer- 


percipi solere innuit. Quamvis autem baptismi, quo- 
vis die percipiatur , zequalis per se sil gratia , ea 
tamen mysteria , que Paschz et Pentecostes diebus 
celebrantur, ipsam baptismigratiam expressiusadum- 
braut, et quedam per se sunt documenta eorum , 
qu: aut aguntur in baptizatis, aut ab iis agenda sunt. 
Unde vel ii ritus, quibus celebrari consueverunt dux 
illze festivitates, cum ad instruendam vel firmandam 
fidem , tum ad informandos mores non parum con- 
ducunt. Pr:eterea primis ecclesiarum patribus per- 
suasum erat , quanti interesset ne quis ad baptismi 
gratiam sine idonea przparatione accederet, ideoque 
nonnisi post eos dies, qui aniinis ad illam studiosius 
przparandis przstituti sunt, ul proxime Siricius 
conceptis verbis docet. Subinde Gregorius [ cum 
plurimos Judaeos ad Christianam fidem conflucre au- 
direl , eo usus est temperamento, ut eos extra festi- 
vitatem Paschalem, iudicta prius quadraginta dierum 
nitentia , baptizari permitteret. Sic porro de jis 
ndict. 1 , mense Maio , ad Fantinum defensorem 
scripsit : Quibus tamen si longum vel triste videtur so- 
lemnitatem sustinere Paschalem,et eos nunc ad baptisma 
[estinare cognoscis ; ne, quod absit, longa dilatio eorum 
retro possit animos revocare, cum fratre nostro episcopo 
loci ipsius loquere, ut poenitentia et abstinentia quadra - 
inta diebus indicta, aut die dominico,aut si celeberrima 
festivitas fortassis occurrerit, eos omnipotentis Dei mise- 
ricordia protegente baptizet. 


Cap. IV.—5. Nemini licet alterius sponsam uxorem 
ducere. De conjugali autem * velatione requisisti , si 
desponsatam alii puellam , alter in matrimonium 
possit accipere (27, q. 2. c. 50). Hoc ne fiat , modis 
omnibus inhibemus: quia illa benedictio, quam nup- 
tur: sacerdos imponit, apud fideles cujusdam sacri- 


sionem ab Ecclesia intellexisse commode putaretur: 
at cum addat, et sanguine quo redempti fuerant, non 
putandus est loqui nist de Eucharistia,in qua quidem, 
quod notandum , sanguinem quo redempti sumus , et 
cujus fructum renascendo percipimus , nobis porrigi 
non dubitat. Quibus vero deinde in vite exitu recon- 
ciliutionis gratiam largitur, his verbis id, quod prius 
negaverat, adeoque Eucharistiz perceptionem, con- 
cedere merito censeatur. 

d [ta mss. nisi quod in tribus, lantum ul revertatur. 
At edit. Rom. et concil., sed ut convertatur. 

e Merlin. ei Crab. , vetatione. Posteriores edit. 
concil. cum Rom. violatione: renitentibus mss. in 
quorum duobus mox nuptae, loco nupture, et in uno 
nupturis... violentur. Quid desponsatam Siricius vocet, 
non satis apertum est. Apud Gratianum 91,.2,c. 
12, glossa in simile decretum, quod Gregorio tribui- 
tur , desponsatam eo ab uxore distinguit, quod de- 
sponsata dicaturqus non sit carnaliter cognita, uxor 
vero qua sit cognita. Αἱ eam etiam, qua non sit 
carnaliter cognita , uxoris nomine interdum donari 
llieronymus sub initium libri adversus Jovinianum 

robat. Nostro quidem more Tertullianus lib. de Ve- 
andis virginibus c. 11 desponsatam eam intelligens, 
qua sponsalibus initiata nondum nuptiarum solem- 
niis viro obstricta sit , in ipsis sponsalium solemniis 
velum tradi docet , ubi primum ait, Et desponsata 
quidem habent exemplum Rebecce , qu& cum. ad spon- 


^ Quesn. cum tribus mss. Colb. et uno Pith. omit- p) sum. ignotum ignota duceretur; moxque subdit , Si 


tit sacram. IN 

b Apud Merlin. ut in mss., egritudinem desperatio- 
nis. Clarius dictum esset, Quamlibet egritudinem 
corporalem, que desperetur. À multis quidem summis 
pontificibus , conciliis , episcopis ac regibus nostris 
ad finem usque s:eculi x1 cautum est , ne baptismus 
extra Paschzxe ac Pentecostes dies conferretur : sed 
nullum eorum decretum fuit , in quo liujusmodi ex- 
ceptio non admitteretur. 

* Quatuor mss. , quod dudum , non inusitato lapsu 
librariorum,maxime eorum qui verba ex ore dictantis 
excipiunt, quibus in simili verborum concursu litte- 
ram addere familiare est. Αἱ longe plures ac potiores 
cum editis , quo dudum. llinc corrigendi sunt tuni 
Hispan collectionis auctor, tui Isidorus Merc. qui 
capituli hujus summam sic przter mentem Siricii 
reddunt: De apostatis αὖ Ecclesia abscidendis. Si 
euim Siricius tantum a Christi corpore dixisset, absci- 


autem ad desponsationem velantur. Verum hic Siricio 
de conjugali velatione , cui e sacerdotalis benedictio 
fuit adjuucta, sermo est. Infra autem epist. 5, n. 5, 
sacerdotes nuptiis interesse ac velamen nubentibus 
tradere testatur : cum , inquit Ambrosius epist. 49, 
ad Vigilium , n. 17, ipsum conjugium velamine sacer- 
dotali εἰ benedictione. sanctificari oporteat. Quocirca 
nihil vetat quominus desponsatam hic intelligamus 
velamine sacerdotali et benedictione sanctificatam ; 
atque id Siricii, et benedictio, quam wuPTURJE sacerdos 
imponit , eo intellectu interpretemur dictum , quo 
illud Amhrosii in Exhortatione virginitatis cap. 6, n. 
1: Nubes itaquesunt, et graves nubes qwe nupserint.... 
Denique operiuntur ut nubes , cum acceperint NUPTURE 
velamina. Obvius tamen verboruin Siricii sensus pos- 
tulat, ut ea potius de prima desponsationis fide, qua 
etiam virginem conjugem vocari patres ex Evangelio 
probant, interpretemur. 


, 415] 


EPISTOLA ET DECRETA. 


1158 


legii instar est, si ulla transgressione violetur. A — Car. VII. — 8. Clericorum incontinentia. Venia- 


Cap. V.—6. Ponitentium leges. De his vero non 
incongrue dilectio tua apostolicam sedem credidit 
consulendam (33, q. 2, c. 12; ivo p. 15, c. 17), qui 
acta poenitentia, tamquam canes ac sues ad * vomitus 
pristinos et volutabra redeuntes, et militi: cingu- 
lum, et ludicras voluptates , et nova conjugia , et 
inhibitos denuo appetivere concubitus, quorum pro- 
fessam incontinentiam generati post absolutionem 
filii prodiderunt. De quibus, quia jam suffugium non 
liabent peenitendi, id duximus decernendum, ut sola 
intra ecclesiam fidelibus oratione jungantur , sacra 
mysteriorum celebritati , quamvis non mereantur , 
intersint; a Dominic;: autem mensa convivio segre- 
gentur ; ut hac saltem * districtione correpti , et ipsi 
in se sua errata castigent , ct aliis exemplum tri- 
buant, quatenus ab obsceenis cupiditatibus retraban- 
tur. Quos tamen , quoniam carnali fragilitate cecide- 
runt, viatico munere , cum ad Dominum coperiut 
proficisci, per communionis gratiam volumus suble- 
vari. Quam formam et circa mulieres , qu:e se post 
poenitentiam talibus pollutionibus devinxerunt ser- 
vandam esse censemus (Zacharias papa epist. "1 , c. 
90). 

Cap. VI. — 7. Qui plectendi monachi aut moniales 
castitatis. propositum temerantes. * Preterea mona- 
chorum quosdam atque monacharum , abjecto pro- 
posito sanctitatis , in tantam protestaris demersos 
esse lasciviam, ut prius clanculo, velut sub mona- 
steriorum przetextu, illicita ac sacrilega se contagione 
miscuerint : postea vero in abruptum conscientie 
desperatione perducti, de illicitis complexibus libere 
filios procreaverint ; quod et publica leges , et ec- 
clesiastica jura condemnant. llas ergo impudicas 
detestabilesque personas a monasteriorum ccetu ec- 
clesiarumque conventibus eliminandas esse manda- 
mus : quatenus relruse in suis ergastulis, tantum 
facinus continua lamentatione deflentes , purificato- 
rio possint peenitudinis igne decoquere , ut eis vel 
ad mortem saltem, solius misericordia intuitu, per 
comniunionis gratiam possit indulgentia subvenire. 


^ Solus Quesn., ad vomitum et volutabra. Tum hoc 
Joco, tum Nicx»ni concilii canone 12 probare conatur 


mus nunc ad sacratissimos ordines clericorum, quos 
in venerandz religionis injuriam ita per vestras pro- 
vincias calcatos 4 atque confusos , charitate tua in- 
sinuante, reperimus , ut Jeremiz nobis voce dicen- 
dum sit : Quis dabit capiti meo aquam , aut oculis 
meis (fontem lacrymarum ? et flebo populum hifnc die 
ae nocte (Jerem. ix, 1). Si ergo beatus Propheta ad 
lugenda populi peccata non sibi ait lacrymas posse 
sufficere ; quanto nos possumus dolore percelli , 
cum eorum, qui in nostro sunt corpore, compellimur 
facinora deplorare ! precipue quibus secundum hea- 
tum Paulum, instantia quotidiana et sollicitudo om. 
nium ecclesiarum indesinenter incumbit. Quis enim 
infirmatur , et non infirmor ? Quis scandalizatur , et 


B ego non uror (Il Cor. xi, 29) ? Plurimos enim (Dist. 


82, c. 5; [vo p. 6, c. 50) sacerdotes Christi atque 
levitas, post longa consecrationis 80: tempora, tam 
de conjugibus propriis , quam etiam de turpi coitu 
sobolem didicimus procreasse , et crimen suum liac 
€ preescriptione defendere, quia in veteri Testamento 
sacerdotibus ac ministris generandi focultas legitur 
attribinta. 

. 9. Veteris Testamenti auctoritas frustra pratendi- 
tur. Dicat mihi nunc , quisquis ille est sectator libi- 
dinum , preceptorque vitiorum : Si zstimat, quia 
in lege Moysi passim sacris ordinibus a Domino la- 
xata sunt frena luxuriz, cur eos, quibus commit:e- 
bantur sancta sanctorum pr:emonet dicens : Sancti 
estote , quia et ego sanclus sum Dominus Deus vester 
( Levit. xx , 7) ? cur etiam procul a suis domibus , 
anno vicis sux, in templo habitare jussi sunt sacer- 
dotes? hac videlicet ratione, ne vel cum uxoribus 
possent carnale exercere commercium, ut conscien- 
tie integritate fulgentes, acceptabile Deo munus of- 
ferrent. Quibus expleto deservitionis suz tempore, 
uxorius usus solius successionis causa fuerat rela- 
xatus ; quia non ex alia , nisi ex tribu Levi , quis- 
quam ad Dei ministerium fuerat pr:ceptus ad- 
mitti. 

10. Sacerdotes et diaconi insolubili continentie lege 


Preterea et ex Leone epist. 2, ad Rusticum, inquis, 
10 , 44 , 12 et 15 , colligere est, poenitentiam semel 


clarissimus vir Claud. Fleury ad annum 826 , pag. p professis easdem sive in pomnitentia sive post ραπὶ- 


355 , militiam aliave, quz hic recensentur , in ipso 
tintum poenitentiz curriculo prohiberi. Et illius qui- 
dem opinioni favet non modo Nicenus canon 12 ci- 
tatus , sed et Turonensis 1 concilii canon 8, ad nor- 
mam horum Siricii verborum compositus. Eidem 
suffragantur et Venetici canon 3 et Aurelianensis 1, 
canon 14, necnon Dionysius Exiguus et Isidorus Mer- 
ealor in summa , qua capitulum hoc explicant. Siri- 
cium tamen aliter intellexit, qui hoc idem capitulum 
jn vetusto codice Colbertino 5568 sic summatim red- 
didit: Qui PosT ACTAM POENITENTIAM (lanquam canes 
ad suum vomitum redeunt. Et id quidem sonaut ipsa 
Siricii verba. llli enim sermo est et de viris, qui acta 
penitentia functi , non qui agentes penitentiam di- 
cuntur , quorum incontinentiam probat ex filiis non 
in ipso peenitentize cursu, sed post absolutionem gene- 
ratis quique jam non habent suffugium panitendi ; ac 
de mulieribus , qua se post. peuitentiam , non inter 
paniteudüm , similibus pollu&onibuse devinterint. 


lentiam leges circa militiam, conjugia, etc. fuisse 
proscriptas. 

b Vetustior codex Corb., distinctione. 

c Capitulo huic in laudato codice Colb. 3568 , cui 
et Pith. concinit, lisc praeponitur summa : Si mona- 
chi vel monache nupserint. Alius Colb. prz se fert : 
De lapsu monachorum vel monacharum. 

4 In duobus mss., Colb. calcatos canones ; qu: le- 
ctio ut admitteretur, prius a quibus , non quos , sub- 
stituendum fuisset. 

* Antiquiores mss. , perscriptione. Quos hic Siri- 
cius arguit, notare videtur et Ambrosius lib. 1 de 
Offic. c. 50, n. 258, ubi ait : Quod co non praterii, 
quia in plerisque abditioribus locis cum ministerium 
(hoc est diaconatum) gererent, vel etiam sacerdotium, 
filios susceperunt : et id tamquam usu veteri defendunt, 
quando per intervalla dierum sacrificium defercbatur: 
Quos qua rationc confutet videsis. 


1139 


SANCTI SIBICH PAPA 


1140 


constringuntur. Unde et Dominus Jesus cum nos suo A — 11. Lapsis gg ignorantia servatur honor, secus aliis. 


illustrasset adyentu, in Evangelio protestatur , quia 
Legem venerit implere , non solvere. Et ideo ^ Ec- 
clesix , cujus sponsus est , formam castilatis voluil 
splendore radigre ( Matth. v, 27 ) , ut in die judicii, 
cum rursus advenerit, si»e macula et ruga eam pos- 
Sit , sicut per Apostolum $uum instituit, reperire 
( Ephes. v, 27). Quarum sanctionum omnes sacer- 
dotes atque levite insolubili lege coastringimur , ut 
a die ordinationis nostr, sobrietati ac. pudicitie et 
corda nostra mancipemus et ^ corpora, duminodo 
per omnia Deo nostro in his , 4 quotidie offeri- 
mus, sacrificiis placeamus. Qui autem in carne sunt, 
dicente eleclionis vase, Deo placere non possunt. V os 
autem jgan non estis in carne, sed in. spiritu, δὶ tamen 
spiritus Dei habitat in vobis (Rom. viu, 8, 9). Et ubi 
poterit , nisi in corporibus , sicut legimus , sanctis , 
Dei spiritus habitare? 


ἃ Edit. Rom. et concil. , Ecclesiam cujus. sponsus 
esl speciosus forma : castigantur ex Quesn. et mss. 

b Antiquior e mss. Corh., corpora, wt Domino Deo 
nostro in his. Primam continenti:e legem ac. neces- 
Sitatem, qua episcopi, presbyteri et diaconi in Occi- 
dente constricti sint, ab. hac Siricii. constitutione , 
el ab Africapi cuncilji, quod illam mox excepit, de - 
creto initium sumpsisse Petrus de Marca. lib. 1 de 
Concord. sacerd. et inp. e. 8, n. ὁ, existiinat. Non 
inficiatur £3inen tres illos gradus longe antea univer- 
salis Ecclesie consuetudine ad eam temperantiam astri- 
ctos fuisse. Atque hujus consuetidinis testes profert 
Eusebium fib. 1 Dem. evang. c. €9 , EÉpiphanium hir. 
B9, n. 4, Aubrosium lib. 1 Offic. e. nlt., flierony- 
mum lib. 1 coptra. Jovinianum et alibi. Hinc quod 
Africani ann» 390 in concilio Carthazineusi Il, c. 2, 
aiunt : Cum in preterito corcilio de continentiee et ea- 
siilatis me.leramine tractaretur ,, gradus. isti tres con. 
scriptigne quadqui egstitqtis per coysecratjones annezi 
sunt.... ut quod Apostoli docuerunt , et. ipsa servavit 
antiquitas, nos quoque custodiamus , sic intelligit, ut 
coutiaentiam et pudicitiam, quam episcopis Àposto- 
lug praegcribit, iuterpe-4atione sua ex Jsy et consue- 
tudine petita, ad eam continenti:e speciem quam ipsi 
a clericis majoribus exigunt, won ineleganter tra- 
hant. ipse vero legem iuter et consuetudinem dis- 
crimen illud statuit, quod cqiuetudo violgla pudore 
contemptores plectit, lex vero contumaces gradibus suis 
mullat, A/igre tamen cuique persuaseriL, consuetu- 
dinem hnjusmodi , nisi vel sancita lege. vel aposto- 
lica traditione firmatam, ita valere potuisse, ut nul- 
Iun in Occidente $uppetat exempli episcoporum, 
presbyterorum aut disconorum, quibus ab ea récedere 
impune licuerit. Tun flue quxstionum ex utroque Te- 
sta:nento mixtim, qux? apud Augustinum append. 1 
partis tomi IIl vulgat:e sunt, queque Hilario diacono 
Luciferi schismati addicto a muitis tribuuntur, pag. 
443, objicit sibi questionum illarum auctor : Si licet 
et bonum est nubere, cur sacerdotibus non licet uxores 
habere ; id est ut ordinatis jamnon liceat convenire? ac 
respon.let, Quis nesciat unumquodque suam legem ha- 
bere ? ^dditque mox : £i non solum huic (sacerdoti) 
concubitus non licet, verum etiam ministro ejus, id est 
diacono. Quod de imer: consuetudinis lege dictum 
non esse Javinianus firmat. [ste enim continenti:e 
ho.tis, apud Iieronymumlib. 1 contra ipsum , fateri 
cogitur, non posse esse episcopum , qui in episcopatu 
fifios faciat ; alioquin si deprehensus fuerit, non quasi 
eir tenebitur, sed quasi adulter damnabitur : cum viri 
elari-simi sententia is non ut adulter damnandus, 
sed pudore tautum fuisset suffunudendus, sí contra 
80lam consuetudinem peccasset. At huuc Jovinianus 

damnaudum, et ita damnandum fatetur, wt episcopus 


E; quia aliquanti (Dist. 82, c. 4 ; 1vo, p. 6, c. 50), de 
quibus loquimur, ut tua sanctitas retulit, iguora- 
tione Japsos esse se deflent : bis hae condilione mi- 
sericordiam dicimus non negandam, ut sine ullo ho- 
noris augmento, in hoc quo detecij sunt , quam diu 
vixerint,* officio perseverent, si tamen postliac con- 
tinentes se studuerint exhibere. li vero , qui illiciti 
privilegii excusatione nituntur, ut sibj agserant ve- 
teri hoc lege concessum ; noverint se 2b omni ec» 
clesiustico lionore, quo indigne usi &un!, 3postolicze 
sedis auctoritate dejectos, nec umquam posse vene- 
randa atirectare niysteria; quibus se ipsi, dum ob- 
sceenis cupiditatibus inhiant , privaverunt. Et quia 
exempla przsentia cavere nos premonent in futa- 


B rum : quilibet episcopus, presbyter, atque diaconus, 


quod non optamus, deinceps fuerit talis inventus , 


jain nunc sibi omnem per nos indulgentiz aditum 


esse jam non posset. Nec duhitandum videtur, quin 
ibi ad id, quod jn. Ecclesia etiain ante Siricii teimn- 
pora aetitabatur, respexerit. ldem dicendum et de 
eo, quod Augustinus lib. r de Adulter. conjngiis c. 
ult. observat, clericis sepe numero ad accipiendum 
clericalem honorem improvisa yi coaciis , simul itp- 
positam vel invitis fuisse continenti legem ac ne- 
cessitatem. Ipse Siricius eos, qui se ignoratione lap- 
£&0s deflebant, noa tanium pudore, sed ctiam pena 
plectit, cum iis llo hauoris auqienfo in:erdicit. [m- 
mo nec suo se jure uti, sed severiore paena cog 
multare sihi licuisse sign'ficat, cum non quod jus 
exigit, sed quod misericordia et indulgentia suadet, 
advereus eos deceraere se declaraj. Quacirca et ad- 
versus eos, qui se sacerdotum ac leyjtaryunm veteris 
legis exemplo fultos pr.etexentes , parere detrecta- 
bant, jam jure su» utens gradibus illos privat. t'itro 
igitur fassus, ue Siricium quidem ulium nosse vel 
decessorum suorum vel conciliprum decretum, quo 
continentia pr:edietis gradibus prociperetur , nob 
immerito existimem, eum non meram consuetndi- 
nem, sed legem ἃ Deo saucitam , et ab Apostolo 
yadiiam, vindicare voluisse. liauc quippe legem re- 
petit, tum ab ipso veteri Testamento, quo M sacer. 
dotibus przcipitur, Sancti. estote, etc., et in quo illi 
anno vicis su:e procul a domibus suis , adeoque ab 
uxoribus, habitare jubebantur, ita yt sg/jus succesgio- 
mis causa uxorius usus posthac eis (uerit. relaxatus ; 
tum a voluntate Domini, qui Legem etiatn hac in re 
venit implere ac perficere, ium demum ab instita- 
tione Apostoli, qui hanc Domini voluntatem decla- 
ravit. Quibus expositis ubi subdit, Quarum sanctio- 
num omnes sacerdotes ac. levite insolubili lege. con- 
stringimur, non novam legem a se condi, sed a Deo 
ac Damino latam et ab Apostolo institutam vindi- 
cari indicat. Inde etiam legis hujus nece:sitatem 
cowmeudat, quod novi feederis Sacerdotes sacri- 
ficia quotidie Deo offerant, adeoque continentiam 
quotidie servare divina-lege jubeantur. Demum in 
epistola 5, ad Afros mi-sa, hanc eamdem legem 
aliasque renovaturus, litteras tales dare se pr:efa- 
tur, non que nova precepta aliqua imperent, sed qui- 
bus ea que per. ignaviam desidiamque aliquorum. ne- 
glecia sunt , observari cupiat , que tamen apostolica 
el patrum constitutione sunt. constituta. 1-tud. porro 
Siricii de predictorum ordinum contiuentja decre- 
tuin couirinat Toletanum I concilium cap. 4. 

c Duo mss., opere : inconcinne. Qux hic a fiiricio 
constituantur, lanocentiusl epist. 6, ad Exsuperium, 
et Agathense concilium can. 9, sequenda esse prz- 
cipiunt. lislem consentanea sunt, qua concilium 
Tauriuense can. 8, Arausicanum 1 can. 26, et Turo- 
nense I can. ὦ, jubeut. ] 


144 


RR EEEMEEEEEEEEE 
EPISTOLAE £T, DECRETA. 


1143 
ΕΣῚ 


intelligat obseratum : quia ferro gecesse est excidan- A dotem quam diaconum fieri debere mandavit. Qux 
H . 575 t 192 244 ^65 01 O0 cC,f* 98 4MANSI ει, , 


tur vulnera , qui fomentorum non senserint medi- 
cinam. 

Cap. VIII. — 12. Digamus sacerdos aut. diaconus 
non ordinetur. Didicimus etiam, * licenter ac libere 
inexplorate vitze homines, quibus etiam fuerint nu- 
inerosa conjugia , ad przfatas dignitates, prout cui- 
que libuerit, aspirare. Qvod nou tantum illis qui 5 
ad lixc immoderata ambitione perveniunt, quantum 
metropolit3nis specialiter pontificibus imputamus , 
qui dum c inhibitis ausibus connivent , Dei nostri , 
quantum in se est, praecepta contemnunt, Et ut ta- 
ceimus quod altius suspicamur, ubi, illud est, quod 
Deus noster data per Moysen lege constituit, dicens, 
Sacerdotes mei semel nubant (Levit. xx1, 15, 14) ? et 
alio loco : Sacerdos uxorem virginem accipiat , non 
viduam, non repudiatam, non meretricem (Ezech. XLlV, 
22) ? Quod secutus Apostolus ex persecutore prz- 
dicator, wzius uxoris virum (1 Tim. m, 2) tam sacer- 


δ [n uno ms. Colb., libenter. Hetinendum cum 
aliis, licenter, id est impune ac repugnante nemine. 
In veterrimo Corb. ista huic capitulo pra mittitur 
summa : Peri; litare ( pro. periclitari ) ewm wie ropoli- 
lanum, a quo aliquis indigne (uerit ogdinatus. 

b Lahb., qui hec immoderata ambitione pervertunt : 
renitentibus aliis libris. 

e Apud Que:n., illicitis. 1n. vetustiore ms. Corb. 
dum inhibitos motus non cohibent. 

4 |dem ims. istam pr:e se fert capituli liujus Sum. 
mam : Clerici quantis. temporibus esse. debeant, ut ἐᾷ 
episcopatum perveniant. 1o Pith. et Colb. hc eidem 


omnia ita a vestrarum regionum despiciuntur epi- 
scopis, quasi in contrariuni magis fuerint congti, afa. 
Et quia noy est nobis de hujusmodi usurpationibus 
negligendum, ne nos indignantis Domini vox justa 
corripiat, qua dicit: Videbas furem , et currebas cun. 
eo, et ponebas tuam cum adulteris portjonem ( Puilm. 
ILIX , 18) : quid ab universis posthac. ecclesiis 'ge- 
quendum sit, quid vitandum, generali prónuntiatione 
decernimus. | om 

Car. IX. — 15. Ordinandorum ctas. à Quicumque 
itaque se Ecclesi: vovi! obsequiis a sua infantia, ante 


f Pervetustus codex Corb. cum uno Colber!ino et 
altero Laudunen$i, quinque annis acolythus et subdia- 
conus esse debebit. Tum solus Corb. Postque tricesimo 
anno ad diaconi gradum. Ad hi:ec Siricii verbi, etsi 
non 8418. intellecta, expressus videtür IHibernensis 
canon Spieilegii, to. IX, pg. £, ull ita legitur: Qui 
vero accessu. adolescetig αὐ tfigesimium cetatis fl 
annum probabiliter vixerit, uria tántum uxore conféri- 
lus, quirigue annis subdiaconus, et quinque anriis dii- 
cónus , quadragesimo anno presbyter , uinghagesiirio 
episcorus slt. In quo dbservaiidum 'e$t lane'&vnd 

um a Siricii menté dupliciter aberrare* primo dum 


pr:efigitur : Per quod (lege quot ) gradus acolgthus, C; triplicem distinguit ordinandorüm classení , atqne 


subdiaconus, diaconus, presbyter vel episcopus fiat. 

€ Editi, qui ab accessu. Praz»positio ap expuucla esl 
auctoritate undecim potiorum mss. Ite adolescepti:e 
a2Ccessus vigesimo elatis anuo computabatur, ut «olli- 
gere est lum ex his Zosimi epist. ὃ, ad Hesychium, 
€. ὅ: δὲ ab infantia ecclesiasticis ministeriis nomen 
dederit, inler lectores usque ad vigesimum. qualis an- 
num continuata observatione perduret, yum cx illo lli- 
ber.ensi canone. lib. 1, c. ἢ Spicil. , t IX :? Puer 
vero ab in[antia ecclesiasticis ministeriis deditus, usqué 
ad vigesimum «elatis suce annum, lector sive. exorcista 
stel. Vetuit quidem Just nianus imp., Novella 125, ne 
lectores ante annum duc devigesimum ordinarentue : 
sed antca in Ecclesia eum Orientali tum Qecidentali 
mos obtinuerat, ut pueris hoc otficium impertiretur. 
De Orientali eut. plura. proferri. possent. exempla, 
istud sufficiat. Euthymii , quem Otreiug Melitinensis 
episcopus $usceplum puerum baptizavit , e! totondit, 


commisseque sibi ecclesiw lectorem [ecit, ut in Euthy- D 


mii ipsius vita narrat Cyrillus Analectórum Grec. , 
t. I. De Occidentali autem , praeter. Siricium, Zosi- 
mum, Hiberuensesque canones, liujus rei testis est 
Paulinus Nolanus, qui de S. Felice cant, 4 puero 
iustituit servire Deo... et primis lector servivit in annis; 
te-tis Augus inus, ut in epistola 1 ad. Coelestinum, 
n. 3, visuti sumus ; (stis Eunodins in vita S. Epi- 
planii, pag. 560, ubi hunc aunorum ferme octo lecto- 
ris o[ficium suscepisse radi; te-tis denique, ut alios 
sileam, Vietor V.teusis, lib. 1, c. 9, ubi cum Cartlia- 
ginensem: clerum exsilio damnatum quing« ntorum 
humerum superasse memoret, addit : /nter quos 
quam plurimi erant lectores infantli. Quocirca in his 
concilii Toletani ἢ, esp. 1: De his. quos voluntas pa- 
rentum a primis infautie annis clericatus officio man- 
cipyrit, statuimug observandum , ut mox cum detounsi 
vel ministerio electorum traditi [werint, ingens suspicio 
est loco. proximi verbi elcctorun, restituendum esse 
lectorum. 


unam iustiluit de puero'ab infüntia ecclesiasticis oYff 
ciis dedito, alleraín de unius nzoris viro Jvene, tertiath 
de grand«evo laico ; deindé dum de primo statuit, 14 
sit ostiarius οἱ subdiaconus quatuor annis, diaconif$ 
quingue, presbyter trigesimo, episcopus vel'trigesimo, 
vel quadragesimo vel quinquagesimo; ac de secundo 
decernit, nt sil subdiavouus anno 20, diaconus Z5; 
preshyter 40, episcopus 50. Planum enim est Siri- 
cium hic duas tantum agnoscere ordinandorum clas- 
ses, unam scilicet eorum, qui ab infantia lectores 
fuerant instituti, quique ubi ad pubertatis annos 
pervenerant, ut concilium Cartlisginense ur, can. 19, 
przecipit, vel uxore» accipere, vel continentiam pro- 
fiteri cogebantur, alteram grandzevorum. Et. enm 
quidem, qui Ecclésia: obsequiis a puero fuerit màn- 
cipatus, accessu adolescenti aco]ytlii et subdiaconi 
munis ad annum trice-imum obire vull, ac ipso an- 
no diaconi, anuo 55 presbyteri (Justiniani No- 
vella 193, c. 15. hac in re ipsi consentiente), anno 
45 episcopi gradum adipisci permitiit, Constituunt 
tamen plerique canones antiqui, ut diaconi anno 
etalis eux vigesimo quinto, et preghyteri trigesimo 
ordinari valeant. Cujus rei fidem faciunt Neoczsa- 
riensis synodus can. 2, et Quinisexia can. £4, ncc- 
non concilium Cartbaginense in can. 4, Agaihense 
can. 16 et 17, Toletanum τι can. 4, Toletanum iv 
can. 20, Arelatense 1v can. 4, quibus et Hieronymus 
epist. advers. errores Joanuis Jeros. suffragatur. 
Cur autein sacerdotem ante trigesimum annum or- 
divari nolint, hanc vulgo dant rationem, quia nimi- 
rum Christus ea dale. predicare orsus. est. Yerum 
Caesarius Arelatensis, elsi mox laudato Ágathensi 
concilio przfuerit, hoc t2nien, ut habet ipsius vila, 
lib. 1, c. 28, jamjam moriturus. d xisse legitur, μὲ 
numquam in ecclesia sua diaconum ordinavet (leg. 
ordinarit) ante trigesimum ctatis ejus aunum. Ex quo 
colligere est, eum et his Siricii decretis norem ges- 
8isse, et quantum in 86 erat, geri voluisse. Ex dictis 


1145 


SANCTI SINICII PAPAE. 


4144 


dum, si se ipse primitus continentia prxeunte di- A c. 5; Ivo p. 6, c. 55) aut. viduam, aut. certe secun- 


gnum probarit, accedat. Ubi si ultra quinque annos 
Jaudabiliter ministrarit , congrue presbyterium con- 
sequatur. Exinde, post decennium, episcopalem ca- 
thedram poterit adipisci, si tamen per hzc tempora 
integritas vitze ac fidei ejus fuerit approbata. — 
Ca». X. — 14. Qui vero jam :etate grand:zevus, me- 
lioris propositi ^ conversione provocatus, ex laico 
ad sacram militiam pervenire festinat , desiderii sui 
fructum non aliter obtinebit, nisi eo quo baptizatur 
tempore, statim lectorum aut exorcistarum numero 
societur, si tamen eum unam habuisse vel habere, 
et hanc virginem accepisse, constet uxorem. Qui 
dum initiatus fuerit, expleto biennio, per quinquen- 
nium aliud acolythus et subdiaconus fiat, et sic ad 


dam conjugem duxerit, omni ecclesiasticze dignitatis 
privilegio mox nudetur, laica tantum sibi commu- 
nione concessa ; quam ita demum poterit possidere, 
$i nihil postea, propter quod hanc perdat, admittat. 

Cap. XII. — 16. Feminas vero ( Dist. 81, c. 51; 
]1vo p. 6, c. 52 et 487 ) non alias esse patimur in do- 
mibus clericorum, nisi eas tantum, quas propter so- 
las necessitudinum causas habitare cum iisdem syn - 
odus Niczna permisit (Can. 3. Vide concil. Carthagin. 
Ii, c. 17). 

Car. XIII. — 17. Monachos quoque (16, q. 4, c. 
99; 1vo p. 6, c. 55) quos tamen morum gravitas et 
vit:e ac fidei institutio sancta commendat, clericorum 


. officiis aggregari et optamus et volumus; ita ut qui 


diaconium, si per hec tempora dignus judicatus fue- p intra tricesimum :etatis antium * sunt, in minoribus 


rit, provebatur. Exinde jam accessu temporum, pres- 

byterium vel episcopatum, si eum] cleri ac plebis 
- bedecumarit electio, non immerito sortietur. 

Cap. ΧΙ. — 15. Quisquis sane clericus (Dist. 84, 


etiam id intelligitur, quod in vita Bonifacii Mogun- 
tini apud Surium 5 die Junii legimus, cum videlicet 
eum Villibrordus episcopum creare vellet, hoc onus 
ab illo propterea detrectatum, quoniam quinquagesimi 
anni juxia canonice rectitudinis normam necdum plene 
reciperet &tatem. Licet enim Lud. Thomassinus1 p. 
eccl. discipl. lib. 11, c. 68, n. 1, non satis perspi- 
cere se dicat, qux» illa sit canonica norma, qua ea 
setas desideraretur; eain tamen desiderant non tan- 
tum apostolice — Constitutiones, lib. m, c. 4, 
sed et, ut supra vidimus, Hibernensis synodi statuta, 
que tum Bonifacium pr: oculis habuisse probabile 
est. 


ἃ Edit. Rom. et concil. cum mss. coll. Hadr. con- 
versatione. Przeferimus cum caeteris libris, conver- 
sione, hoc est, prioris propositi in aliud melius 
commutatione. Hoc pacto olim in monasteriis nostris 
eos, qui provecta jam ztate szxculo nuntium remit- 
tentes monasticam vitam  arripiebant, conversos 
appellare mos erat, eoque nomine distinguebantur 
ab aliis, qui a puerili xtate oblati monasteriis fue- 
rant. Rursum ad hoc Siricii decretum sese accommo- 
dare videtur Hibernensis synodus Spicil. , to. IX, 
p. 4, ubi statuit : Si vero grandis etatis sit laicus, et 
necesse sit ut episcopus fiat, biennio sit lector , quinque 
subdiaconus, quinque diaconus, post duodecim annos 
(scil. ab eo tempore quo converti coepit) presbyter 
sive episcopus subrogetur. 


b [ta codex Pith. cum vetere Colbertino litteris 
Langobardicis exarato, in quo przeterea eadem vox, 
edecumarit, veluti singularis, ad oram libri annota- 
tur. His suffragatur et Corbeiensis szxculo vt scriptus, 
in quo tribus prioribus litteris deletis restat, cui- 
maneret, haud dubie pro edecumaverit. Colbertinum 
codicis a Quesn. vulgati exemplum liabet sequatur, 
Regium exemplar merz collectionis Dionysiauz pr:e 
se fert existerit, unde in unum Colb. fluxisse videtur 
[werit, premisso antea in eum, pro eum. In exemplis 
collectionis Hadriani substitutum est evocarit : quod 
et deinceps retentum. Verbum edecumaverit, quod 
perinde sonat atque e decem (hoc numero vice: om- 
nium posito) unum meritis precellentem censuerit, et 
Siricii consilio aptissimum est, et ab omui suppositze 
lectionis suspicione alienum. In Glossario Graco- 
Latino, quod Labbeus edidit, legere est, ἀποδεκατῶ:; 
Edecumatus , ἀδέχατος,, ἀδωροδόκητος : quod Ducan- 
gtus in Glossario Latino interpretatur, sincerus, insi: 
gnis, preclarus, precellens, ut est judex qui muneribus 


per gradus singulos, crescente tempore, promoveau- 
tur ordinibus : et sic ad diaconatus vel presbyterii 
insignia, maturx statis consecratione, perveniant. 
Nec ὁ saltu ad episcopatus culmen ascendait, pisi 


non corrumpitur. ldem Ducaugius ibidem monet, apud 
Festum Pauli diaconi, pro edecimata electa, resti- 
tendum esse edecumata electa, sicut apud Papiam 
edecumatus electus, pro edicumatus ejectus, et apud 
Valerannum in epistola praefixa libro S. Anselmi 
Cantuar. arch. de Sacramentorum diversitate edecu- 
matos pro edocumatos. Hinc et nos apud Aurelium 
Symmachum, qui Siricio zxequalis erat, lib. 3, epist. 


49 et 51, ubi viros decumate virtutis legimus, przefe- 


rendum censemus edecumate, quomodo in veteri co- 
dice Benigniano haberi ad marginem epistolse 51 
annotatur. Quid vero Symmachus, in epistola 49, 
ad Eutropium sibi velit bis verbis, [n gravido non 
habeo quod amicitie mec viros edecumate virtutis ad- 
junyis, planius eloquitur in epistola 51, ad eumdem, 
quam sic exorditur : Ago quidem studio meo (f. two) 
uberes gratias, quod mihi familiaritatem probatissimi 
cujusque concilias. Unde apertum est, id ipsi esse 
edecumatum, quod  probatissimum, maxime eum in 
eadem epistola 54 inferius Eutropium roget, uw! unum 
aut alterum eque decumate (verius in ms. Benign. 
edecumate) honestatis sibi inveniat. Hunc igitur Si- 
ricius eligendum esse docet, qui c:zeteris przcellit, 
lioc est ut cum synodo Romana epist. 10, n. 18, lo- 
quitur, dignissimum, adeoque prziisse intelligitur 
tum Leoni epist. 19, cap. 6, ubi is papa optimum 
promovendum esse constituit, tum Tridentinz sy. 
nodo sess. 94, c. 18, cujus decreto is przecipitur eli- 


D gendus, qui dignior inter probatos αὖ examinatoribus 


uerit. Quocirca verbum edecumare, confundendum 
non est cum decumare seu  decimare, quo decimus 
quisque, prout contigerit, usurpari intelligitur. 


€ |sidorus, et ex eo edit. Rom. et concil., Sunt 
digni, addito de suo digni, quod rectius abest ab 
anterioribus collectionibus. Hinc confirmatur, quod 
nuni. 5 statutum est, ut nimirum diaconatus nulli 
prius conferatur, quam ad trigesimum «etatis suz 
annum pervenisset. ΠΣ quippe id est intra, quod in- 
fra. Neque obscure subdiaconatus inter minores 
ordines illic censetur. 


4 Unus ms. Colb. ac German. , nec statiia ad ; Reg. 
cum duobus aliis Colb. , nec saltim ad. Alter regius 
cuin aliquot exemplis Hadr. , nec saltus ad. llinc bid. 
et ex eo Merlin. et Crab. nec per saltus ad. Ediii alii, 
cuin duobus mss. , nec statim saltu. Veterrimus codex 
Corb. , Coislin., Laudun., ac plures alii, nee δαί 
ad : qu.e lectio, ut. simplicior, ac ceterorum | mss; 
lectionibus affluior, prefertur; 


1143 


EPISTOLAE ET DECRETA. 


1146 


in his eadem, quie singulis dignitatibus superius A ab apostolica sede promendam esse sententiam e. 


prefiximus, tempora fuerint custodita. 

Ca». XIV. — 18. Clerico nulli conceditur peniten- 
tiam agere. ^ lllud rquoque nos par fuit providere, 
ut sicut poenitentiam agere cuiquam non conceditur 
clericorum, ita et post poenitudinem ae reconciliatio- 
nem nulli umquam laico liceat honorem clericatus 
adipisci : quia quamvis sint omnium peccatorum 
contagione mundati, nulla tamen debent gerendorum 
Sacramentorum instrumenta suscipere, qui dudum 
fuerint vasa vitiorum. 

Cap. XV.— 19. Et quia his omnibus, qux in re- 
prehensionem veniunt, sola excusatio ignorationis 
obtenditur, cui nos interim, solius pietatis intuitu, 
necesse est clementer ignoscere : quicumque peni- 
tens (Dist. 50, c. 56), quicumque bigamus, quicum- 
que vidux maritus, ad sacram militiam indebite et 
incompetenter irrepsit, bac sibi conditione a nobis 
veniam intelligat relaxatam, ut in magno debeat 
computare beneficio, si adempta sibi omni spe 
b provectionis, inhoc in quo invenietur ordine, perpe- 
tua stabilitate permaneat : scituri posthac omnium 
provinciarum summi antistites, quod si ultra ad sa- 
cros ordines quemquam de talibus crediderint as- 
sumendum, et de suo, et de eorum statu quos contra 
canones et interdicta nostra provexerint, congruam 


* Capituli hujus summa in uno ms. Colb. et altero 
Pith. ita enuntiatur : Qui dudum fuerant vasa vitiorum, 
honorem clericatus non adipiscantur. Quosnam cleri- 
cos Siricius a penitentia publica eximat, jure hic 
qu:xratur. Carthaginensis quidem v concilii canone 
41 : Confirmatum est, ut si quando presbyteri vel dia- 
coni in aliqua graviori culpa convicti fuerint, qua eos a 
ministerio necesse (uerit removeri, nox eis manus tam- 
quam panitentibus vel fidelibus laicis imponatur. Quibus 
concinens Leo epist. 9 ad Rusticum, n. 5, scribit : 
Alienum est a consuetudine ecclesiastica, ut qui in pres- 
byterali honore, aul in diaconii gradu fuerint conse- 
crati, ii pro crim.ne aliquo suo per manus impositionem 
remedium accipiant penitendi : quod. sine dubio ex 
apostolica traditione descendit. llnic porro sententie 
accedere videtur Siricius, de iis clericis loqui se no- 
lans, ad quos pertinet gerendorum sacramentorum 
instrumenta suscipere. Quippe, ut concilium Caortha- 
ginense i, c. 2, docet, sacramenta contrectant episcopi, 
presbyteri, diaconi. Notandum tamen est Siricio ser- 
monem esse non modo de clericis, qui sacramenta 
conirectant, sed et de iis qui gerendorum sacramento- 
rum insirumenta suscipiunt. Neque minus generalis 
est ea illius sententia, qua. eniciumque. clericorum 
penitentiam concedi negat, quam qua laicum quem- 
cumque post poenitudinem a quocumque clericatus 
gradu arceri tradit. Atqui, Innocentio epist. 40 teste 
et interprete, canones apud Niceam constituti poni- 
tentes etiam. αὖ infimis officiis clericorum excludunt. 
Eosdem excíudit et concilium Carthaginense 1v, c. 
68, nominatimque in ecclesia Romana id lege atque 


20. Ut Himerius hec statuta ecclesiis aliis nota fa- 
ciat, Explicuimus, ut arbitror, frater charissime, 
universa qu:e digesta sunt in querelam : et ad sin- 
gulas causas, de quibus per filium nostrum Bassia- 
num presbyterum ad Romanam Ecclesiam, utpote ad 
caput tui corporis, retulisti, sufficientia quantum 
opinor responsa reddidimus. Nunc fraternitatis tux 
animum ad servandos canones et tenenda decretalia 
constituta magis ac magis incitamus, ut lizc quz ad 
tua rescripsimus consulta, in omnium coepiscopo- 
rum nostrorum perferri facias notionem, et non so- 
lum eorum qui in tua sunt dicecesi constituti : sed 
etiam ad universos Carthaginenses ac Bzeticos, Lu- 
sitanos atque 4 Gallicios, vel eos, qui vicinis tibi 
collimitant hinc inde provinciis, hec, qu:& a nobis 
sunt salubri ordinatione disposita, sub litterarum 
tuarum prosecutione mittautur. Et quamquam sta- 


- tuta sedis apostolice vel canonum venerabilia defi- 


nita, nulli sacerdotum Domini ignorare sit liberum : 
utilius tamen, et pro antiquitate sacerdotii tui, di- 
lectioni tu:* esse admoduin poterit gloriosum, si ea, 
qua ad te speciali nomine generaliter scripta sunt, 
per unaninitatis tuze sollicitudinem, in universorum 
fratrum nostrorum notitiam perferantur : quatenus et 
qua a nobis non inconsulte, sed provide sub nimia 


tius serm. in ordinatione sua, Innocentius papa 1, 
Leo aliique promiscue quoslibet episcopos summos 
sacerdotes vocent, in unos lamen metropolitanos 
convenit esse summos antistites provinciarum. Forte 
mirabitur nonnemo, cur Siricius tum hic tum supra 
n. 12, ob memorata utrohique vitia metropolitanos 
plectendos censeat. Erant quidem illi culp:e obnoxii, 
δὶ quid in ordinationibus episcoporum prater ca- 
nones committeretur ; quia nulla earum citia illorum 
consensum flebat : at in ordinibus aliis, quos iis in- 
consultis episcopi conferebant, soli videntur pu- 
niendi episcopi, ut et re ipsa eos unos concilium 
Carthaginense iv, c. 68, plectit. Quia tanien metro- 
politanorum erat, curare ac pro:picere, ut in pro- 
vinciis suis canones servarentur, eaque de causa 
bis quotannis concilia celebrare jubebantur, non 
iniqua videri debet disciplinze hujus erga illos seve- 
ritas. 

€ [n pervetusto exemplari Corbeiensi. apposita bie 
notula, eademque, uti fleri solet quando aliquid sup- 
pletur omissum, ad oram libri repetita, litteris Me- 
rovingicis novum adjicitur capitulum, seu decretum 
hactenus ineditum. ldem in ipso epistola contextu, 
ante proximum verbum Ezplicuimus, exhibet Col- 
bertinus codex 1868 interpolatum. lloc ipsum eadein 
ratione interpolatum Siricii nomine citatur in vetere 
canonum collectione ante annos 800 exarata, quam 
Germanensis bibliotheca nostra asservat. Preterea 
et alia vetus collectio eidem bibliothec:: nuper dono 
data hoc paucioribus contractum pariter nomine 
Siricii laudat. Decretum istud, quod ignoravit Dio- 


usu receptum Innocentius epist. 16, n. 8 et 11, asse- D nysius, ac forte ad aliud Siricii scriptum pertinet, 
sub triplici illa forma ad epistole calcem, appendicis 


rit, quod et firmatur Gelasii epistola 14, c. 2. Ex 
quo sequitur, ut Siricii sententia quicumque clerici 
8 ponitlentia publica eximendi sint. Verum ab hac 
sententia discessit Felix 1l, epist. 15, n. 6, qui poe- 
nitentix: public: clericos inferiores conceptis verbis 
subjicit. 

b [ta mss. antiquiores. Alii vero libri, promotionis. 
Vide concilium Carthaginense 1v, c. 68 ei 69. Mox 
provinciarum. summi antistites ii nuncupantur; qui 
aupra n. 42, metropolitani. Nempe qtnmvi* Gauden- 


in morem, subjiciemus. 

4 [ta Quesn. cum veterrimo ms. Corb. In Remensi 
legere est Gallos. ln cxteris vero libris, Gallicos. 
Lab. ad marginem ascripsit, Gallicanos n Gallicianos. 
Rursum in epistola 17 Leonis, ad Turibium, n. 23, 
offensuri sumus Lwusitanos, Gallicos; quo postremo 
nomine Gall:eci:e episcopi haud dubie designantur. 
Ex vocabulo Gallecos factum esse putamus Gallecoà 
26 bubinde mutato e in i obtinuisse Gallicos. 


[1 


1191 SANCTI, SIRJOII PARE 4148 
caeli et deliberatione sunt salubriter comsiiluta, A scopus : ita ut ia ea, que ab anteriore. episcopo 


intemerata permaneant, et omuibus iu poslerun 
excusationibus aditus, qui jam nulli apud no patere 
poterit, obstruatur. Data 4. tertio Idus Februarias, 
Arcadio et Bauione consulibus. 


APPENDIX. 


Ex pervetusto codice Corbeiensi. 


Et quia quotiens de religione agitur, episcopos 
convenit judicare; si quando inter duas ecclesias 
fuerit ortà contentio, usque ad synodum vel ante 
metropolim causa ecclesiastica deducatur. Nihil 
liceat ante. principem ulia ratione suspendi : sed 
quod agitur inter epi-copos, episcoporum sententia 
terminetur. Si quaudo evenerit, ut in ecclesia inve- 
niatur simplex. successor episcopus, ila ut e, quie 
ab anteriore episcopa canquisita και vel conlata, 
per teporem simpljc.titis auferantur, et perdat ec- 
clesia per simplicitatein pontificis, quod inquisierat 
p^r prüudeotiim decessoris; cum inter ecclesiam et 
ecclesiam hliujusimodi fuerit orta contentio, quanoque 
prudentior successerit, suggerendi illi aditus non 
negelur : quis, juxta Statuta canonum, ecclesia ec- 
cle-ie prejudicium nullo tempore facit; nec. pa- 
test cliaritas dividi, quae et unita est, et toto urbe dif- 
usa. 


Idem capitulum interpolatum, quale exstat tuu in 
ms. 424 Germanensi cap. 91, tum in Colber- 
tino 4868, Siricio axcriptum. 


Si quando inter duas ecclesias fuerit oria. eon- 
lentio, usque ad synodum vel ante metropolim 
causa ecclesiasties dedicatur. Nulli liceat ante prin- 
cipem ulla ratione »uspendi : sed quod agitur inter 
episcopos, episcoporum senteutia teripinetyr [5 Ut 
veneratio sacerdotibus debetur iunoxiis, ia et poeuq 
moderata in juielis atque dejectis. Quemadgiodum 
eni.» Deo servientes et divini sacerdotii integritate 
lucenties non. solum vitam suam. proprinm) pr.estant 
ornamentum, sed eiiam subjecue plebi atque obe- 
dieuii exemplum ; ita ii, quorum indiguiura sunt suh 
integritatis professione peceala, si exclusi degrada- 
tique ab episcop:s comprobentur], nullatenus. ab 
aliis episcopis recipiantur. Si qnando sic evenerit, 
ul in ecclesia invenialur. sinplex successor epi- 


* 9 Febr. anni 885. Tres probe notzà mss., ἢ 
Idus. Mox editi. virís clarissimis consulibus. Abest 
viris clarisimis ab antiquioribus wss. neque ista dug 
verha legit Dionysius Exiguus, uti fidem facit *since- 
rum ejus exemplar in regia. bibliotheca asservatum. 
Posunodum in collectione ab Hiadriana ad Carolum 
M. missa temere adjecium est tv. cc. ante conss., 
quod et in a'ias exinde translatum est. Ex oimuibus 
autem collectionum speciebus nulla est, quis notam 
illan cousularem noa exhibeat. Quocirca  Tilla- 
montio levis ac sublesta terito visa est conjectura 
Papebrorcii, qui bac nota 10»tus. non sati& puram ac 
Sinceram esse suspiextur reliquam. epistolam. Pr.e- 
cipua quidem ratio, qua ille movebatur, remotis vo- 
cibus viris clarissimis, sublata est. Sed et si adliuc 
movetur, quod Arcidio appellato, epitlielon augusti 
sileatur, quiescet. dubio procul, cum in Prosperi 
M ircellini chronicis eundem aanum pariter Arcadio 
et Bau one consulibus, siue augusti adjuucto, consi- 
guari observarit, Neque. hine moveri magis debuit 
vir eruditus, quod Siricii decessoribus iousitaluun 
hactenus. fuerit. litteras suas. cousulari noI3 cossi- 
guare; maxime cum bunc usum postea lunocen- 
tio c.rierisque successoribus ejus familiare fuisse 
cornstet. 

b Quz uncinis inelusa simt ad legem pertineut Ár- 
cadii a Jac. Sirmondi append. Cod Theod. p. 3, 
vulgatam, ejusque exordium counticiunt. 

"μὰς domini Petiti Rupelleusis ecclesise eleemo- 


ecelesix conquesi(a suut vel conlata, per téporem 
simplicis auferantur, ef perdat ecclesia. per. simpli- 
citatem pontíflleis, quod acquisierat per prudentiam 
decessoris ; cum iuter ecclesiam et ecclesiam hvjus- 
modi fueril orta contentio, quandoque prudeuüor 
Successerit, sunggerendi illi aditus non negetur : 
quia, juxia statuta eanonum, ccclesia ecclesie prz- 
judicium. nulio tempore facit ; uec potest chiagitas di- 
vidi, quie uui!a est, et toto orbe diffusa. 

ldem paucis ac summatim expressun) prout in. alia 

vetusta canonum * colleciione citatur. 


IN EPISTOLA SIRICI PAPAE. 


Si per simplicem episcopum res ecclesixe amissze 
fuerint, successori ejus suggerendi aditus non ne- 
getur, et, juxia sententiam ἐδ θα, ecclesiz pra- 
judicium uullo tempore (iat : quia una est in toto 


orbe diffusa. 
EPISTOLA 1l. 
VALENTINIANI IMPERATORIS AD PINIANUM, 
Qua Siricii Romani antistitis electionem approbat. 
(H:ec epistola jam a nobis allata est in Monum. Vett. ad 
Arianorum doctrinam pertinenlibus, sup. col. $93). 
EPISTOLA ΠΙ. 
MAXIMI IMPERATORIS AD SIRICIUM PAPAM. 
Mazimnus catholice fidei curam pollicetur. Spondet et 
Agricii, quem. Siricius ad presbylerii gradum inde- 
bite provectum | scripserat, causam in synodo eza- 
minandanm esse. Suum denuo profitetur pro catho- 
lica fide studii, ac mittit gesta quibus recens. pro- 
dita sunt Manichegorum seu Priscillianistarum sce- 


bra. 


(Hsec epistola quoque collocata esta nobis in Monum. V et. 
ad Arian., supra col. 389.) 


EPISTOLA 1V 4. 
SIRICI! PAPAE AD ANYSIUM THESSALONICENSEM 
EPISCOPUM. 


Ut uullua. ín Illyrico episcopum sine Anysii consensu 
erdiuet. 
Dilectissimo fratri Axv-10. Sunicius. 


Etiam dudum, frater charissime, per Candidianum 


synarii testamento Germaneugi bibliothece non ita 
pridem relicta est. 

d E variis epistolis, qui olim in concilio Romano 
suh Bonifacio l1 recitate, tandem. Lucze Holstenii 
opera publicatg sunt, πῃ est. Ad ene alteramve, 
quain Siricius ante scripserat, seu 3d utramque re- 
spiciunt tum. lunocentius I, epist. 1, ubi Siricinm et 
Auastasiym Áuysio tantum detulisse memorat, μέ ei 
omnia, qug. in illis parlibus garerentur, traderent co- 
qnoscenda, tym etiam Leo epist. 3, n. 2. Ansstasio 
Illyrici ecclesias vice sua committens ad beatee recor- 
duliouis Siricii exemplum, qui, inquit, ganctte memo: 
τ ÁAnysio pra'decessori (uo bene de apostolica sede 
lunc merito, eL rebus post sequentibus approbato cerita 
tum. primum ratione. commisit, eic. Quamvis autem 
tempus quo. scripta. sit, definire certo nequeamus, 
prope tamen constat priys eam fuisse missam, quani 
de Bonosi causa quidquam Ronnie auditum esset : 
alioquia de illa Sirjcius noy jaceret. Nec. imunerito 
ad aunum 283. retulerimus Jitteras jlas, quibus Si- 
ricius Anysio, qux. in iliyriei ecclesiis gererentur, 
eognogeenda commiserat. lig vero bas secundas mi- 
sit, cuan. utrum accepte essenl primd, necdum re- 
δρίγο potuisset. Ex quo ennsequens est, ut iste se- 
cundz saltem ad annum 386. pertineant ; ac dudum 
illud, quod inter uirasque interjectum Siricius notat, 
pon annorum, Seg megugiui aliquot intervallum de. 
Bignet; quia cupienti aliquid videlur lopguln quod 
preter exspectationem differtur. ^ 


1149 


episcopum, qui nos pracessit ad Dominum, 
modi litteras dederamus, ut nulla licentia esset sine 
consensu tuo in Illyrico episcopos ordinare * pr:esu- 
mere : quie utrum ad te pervenerint, scire non po- 
tui. Multa enün ges!a sunt illic per contentionem ab 
episcopis in ordinationibus faciendis, quod τ me- 
liys charitas novit. Et ideo sollicite agere te oportet, 
ne, ut factum est, certatim in una eeclesia dum or- 
dinare pr:sumunt indignos, veluti tres 5 episcopos 
fecisse videantur. Ad omnem enim hujusmodi auda- 
tigm comprimendam vigilare debel instantia tua, 
Spiritu in te sancto fervente : ut vel ipse, si poles, 
vel quos judic»veris episcopos idoneos cum litteris 
dirigas dato consensu, qui possit in ejus locum qui 
defuuctus vel depositus fuerit, catholicum episco- 


EPISTULA ET DECRETA. 
hvjus- A adeo integram, et in qu.m mious grassate sinj ma- 


1150 


Bus non dicam impostorum, sed. imperitorum libra- 
riorum,» adenque « puram esse ab iis maculis qui- 
us illam aspergere conatus est Quesnellus.» Tum 

is addit, etiam si quadam in ea. Ferrandi collec- 
lone menda, quxdam obscura certo. probarentur, 
minime inde consequi, uL quoties occurrit epistolae 
Siricii mentio, illiuc protivus expupgeuda esset ; 
alioqui de auctoritate omnium ferme veterum Scrip- 
torum acum iri, δὲ semel liceutia ista. invalescat. 
Subiude veco Quesnelluu indiligenti:ze in eo maxime 
arguit, quod sub finem cap. 1, de Chiffletio ait, « Co- 
dicem l'receuseui commemorat, qui Zelleusem syn- 
pduwm appellat eamdem, «uam alii Teleusem : sed 
unicus est adversus inuumeros » Non. enim praeler 
Trecense, innumera sunt Breviatiouis Ferrandi exem- 
plaria, sed unicum Corbeiense. Hujus autem codicis 
glas, siquidem mille ac centum annos superat, edi- 
to Ferraudi operi non inediocrem pra'siat auctorita- 
tem. Cum. igiiur, Quesne'lo ipso cap. 2, n. 1, fa- 


pum, et vita et moribus probatum , secundum Nicz- B qeuie, « de Telensis seu Zellensis concilii epistolze- 


ni synodi statuta, vel ecclesiz: Reman: * clericum 
de elero meritum ordinare. 


MONITUM IN EPISTOLAM SEQUENTEM. 


|. Epistola sequens. Siricio ab aliis adjudicata, ab 
nliis abjudicuta, quibusdam dubia. — Longum esset 
varias eruditoru;m de ligc epistola sententias, et ar- 
«ugenta quibus suam quisque tuetur, referre. Sed 
et de bis prorsus tacere mihi nou licet. Blondellug 
in Pseudo-Isidoro pag. 590, quxdam de. illins ve- 
ritate dubitandi semina primus, quod sciam, jecij. 
Fateiur quidem Ferrandum diaconum in Breviatione 
cinounu art. 6, 130, 158 et 174 epistol:; lujug me- 
miínisse, emque, utpote qui ad annum Domini 311 
vixerit, idoneum esse ad conciliandam illi auctorj- 
Litein : duo tamen adversus eam opponit, primum, 
quod nulla ejus. exstet. in veteri Roman: ecclesie 
codice memoria ; alterum, quod 1ota. propemoduin 
ad verbum. descripta sij in eyisiola Innocentii ad 
Vietricium : tunc hiec lectorum judicio peryittit, Pa- 
p brocius consulavem notam addilitiam ceuset. Pas- 
caasius Quesnellus dissertatioue 13, in Leonis opera 
Mnribus contendit, e) hauc epistolam, οἱ σου οἰ μὴ 
Africanum) in. quo dicitur lecta , merum 6. 588 jipos- 
loris figmentum, Scripti uiriusque veriiat.m Ema- 
nucl a Seliels;raje eccles. Alric. dis:ert. 5, cap. 19, 
deleudit. Sebastianys le Nain Tillein. tom. X, p. 795, 
nbi ea quie ipsum moveant proposuit, pro insita sibi 
uiodesiia, eruditorum judicio cuncta. permittit, ma- 
jeus Baluzii exemplo in suspenso ca relinquere, 
quam quidquam temere delipire. Postinodum tamcu 
Steph. Balüzius, ad calcem editionis lib. de Concord. 
s.cerd. ei imp, anno 1704. recus:e , pag. 1559, ad- 
jecta siuguiaci adversus Quesnelium dissertatione de 
concilio 'Teleptensi, se bag iu re minime dubium 
aul ipcerium ostendit, sci epistol nostri veritatem 
acriter tuejur. 

Il. Asseritur Ferrgndi auctoritate.— In hac disser- 
tatione. primum eanjeeturis, quibus Quesnellus Fer- 
Fandi opusculum interpolaijonis suspectum — haberi 
vult, confuiatis, affirmare non dubitat, « vix ullau 
esse veterum Scriptorum lucubrationem adeo »anam, 


ἃ. ldem Thesslonicensis aniistiiis privilegium ifa 
confirman, Colestinus I epist. 2, et Xystus IIl epist. 
8, ut Xystes meltropolitanis, eo consulto, provinciae 
$u:e episcopos ordinandi jus servet. De. hoc. aytem 
jure infra derogat Siricius, cum Anysio injuugil, ut 
Cpisiopus vel ipse, vel per quos velil autisti(es or- 

inel. 

b Ad id quod anno 362 iu Antiochenq Ecelesia 
facium est, videlur Siricius alludgre. tym enjm ily 
guo 1:10 essepr episcopi, Euzqiug scilicel ac Mele- 
Jius, tertius ἃ Lucifero Calariiano imprudenter. in- 
euiuutus est Paulinus. Subindeetiam Meletio ac Pau- 


gue gi aunexa sinceritate secure pronuntiari posset, 
8i de ipsius Breviationis ineegritale constaret ; » et 
concilium illud et epistolam in eo lectam Sincera 
esge merita pronuntiat Baluzius, ubi Ferrandi Bre- 
viationem ah omui depravationis suspicione vindi- 
cavit. 

li]. Teleptensi in concilio fuisse recitatam. — Alte- 
rum Quesyelli adversus epietoke hujus veritatem 
argumentum reprtitur ex concilii, cui illa annexa 
est, nomine. « Gunstat enim , » inquit cap. 9, c tbi- 
que Teleuse vcribi, nec librariorum errore ita scrip- 
Lum. Liquet porro unicam esse Tclensem civitatem, 
qus iu procousulari jacet. provincia : Donatiauum 
3utem, Teleptensem in Bizacena episcopum, syuo- 
dum in proconsulari li3buisse, somntum est imposto- 
ris, cui nec disciplinz ecclesiastica: nee. Africana- 
run regionum notitia: satis adfuit, uL &cite fraudem 
leteret. à Hie mirari satis nequimus quautuin cuique 


Q iniponat praecoucepte vis opinionis. Ut enim mitia- 


mus veterem codicem Vaticanum, in quo praedictum 
ceneilium TAelesceuse, duos Regios, qu: rum in uno 
T.leneuse, iu albero Telineuse nuucupatur; in ipso 
1huano, nune Colberino uot. θοῷ quem Quesnellus 
penes se habuit, quem ,ue passini iu. suo Codice 
laudat, legere est iu geuerali indice cap. 62: « Co;sti- 
luta. Thelepten-is eoncilii, id est in. Africa, juxta 
decreialem Buricii papie ; ? ac deinde in ipsius fronte 
concilii, « lacipit concilium Telepten-e super Tracta- 
toria raucti Cyricii pap:e urbis Ronie per Africam... 
congregato concilio in. ecelesia Apostolorum plebis 
Teleptensis. « Virum oculauuim quo pacto fugere pa- 
tuit trina illa Teleptensis vacibuli repetitio? an. ista 
loca coosulere cinisit? Si. autem vel codicem, «qui 
penes ipsum erat, legere neglexit; quie (ides habenda 
yroounjiapti, € Constat ubique "lelense scribi, nee 
librariorum errore ita ecriptum? » Priterea in altero 
ms. Colheriiup not. $568 duplex habetur ejusdem 
concilii exempluu : et in primo quidem Telense, in 
altero autem. Telenense nuncupatur, addito ad. cal- 
cem, Ezrpliciust cagoues. Theleuses. Donatianus vero 
in primo exe.upla Teleptinensis, et iu altero Telensis 
civitati episcopus appellatur. Cui. igitur. Donatia- 
nuu) Telepinensis seu Teleptensis ecclesiz episco- 


liuo ab Appollinavianis adjectus est Vitalis. Hujus 
autem ecclesie ideo probabiliter ponit. exemplum, 
quia cun Meletia Flavianus et Evagrius Paulino uon 
ita pridem &ubrogali fuissent, recrudueran! dissidia, 
ct, ul Ambrosius epist. 86, n. 1, loquitur, gravis toto 
orbe sigbat discordia. 

€ |sta exceptio regulam firmat generalem , qux 
episcopum & clero proprizm ecclesie, cui ordinan- 
fug est, assumenda esse. pricipit ; simul et Ha- 
inane gcelesig ju lllyrici provincias quoddam spe- 
ciale jus designat. 


1151 


SANCTI SIRICII PAPJE 


1152 


um, ac Bizacens provincie primatem anno 417A VI. Siricium verbis monendi et rogandi ad ea que 


uisse in confesso sit, quod et illius subscriptio in 
concilio Milevitano 1I ann. 416 habito probat, ac 
nihilominus Telensis civitatis episcopus manifesto 
librariorum lapsu scribatur; cur non item librario- 
rum lapsu factum credamus, ut concilium, quod 
nonnullis in mss. Teleptense legimus, iu aliis Telense 
scriberetur? Idem vero concilium a Ferrando Zel- 
lense, quia re ipsa Zell» habitum sit, ab aliis autem 
Teleptense, quia ad Teleptensem dioecesim Zella 
pertineat, nuncupatum Baluzius opinatur « eo modo, 
quo Loaisa concilium Tarraconense vocavit illud, 
quod temporibus Sisebuti regis habitum fuit apud 
Egaram in provincia Tarraconensi ; Sirmondus vero 
Magalonense illud, quod couvenit apud Juncarias in 
territorio Magalonensi. » 

IV. Alterius epistole [nnocentii cum ea consensionem 
nihil ejus veritati officere. — ltem objecium aliud, ex 
summa epistole Siricii cum altera Innocentii ad 
Victricium consensione petitum, hac diluit Hincmari 
Remensis to. ἢ}, p. 461, observatione : « Hic est enim 
mos apostolice sedis pontificibus, ut verba deces- 
sorum suorum quasi propria in suis ponant epistolis.» 
Quam quidem observationem llinemarus Laudu- 
nensis ibid., pag. 624 et 651, verissimam esse con- 
firmat. Quamquam non aliunde forsitan nitatur h:ec 
illorum observatio, nisi quod in epistolis ab Isidoro 
confictis eadem frequenter repetita deprehendan- 
tur. Saltem illud certum, quod adjungit Baluzius, 
ipsum Innocentium in epistola ad Exsuperium cap. 1 
propria verba epistole sux ad Victricium cap. 9 
exscribere. Ex quo minus mirum videri debet, si 
et decessoris scripta, quxe cum illius sede quodam 
modo propria ipsi evaserant, pariter exscribat. 
Imino mihi utramque epistolam conferenti persua- 
sum est , Innocentii epistolam ex epistola Siricii , 
non lianc ex illa expressam esse. ldemque iis per- 
suasum iri confido, «qui quas in epistola Siricii 
explicatione egeant, inj Innocentii epistola ut plu- 
rimum Suppleri animadverterint; adeo ut Siri- 
cius verborum suorum auctor, Innocentius Siricii 
interpres plane appareat, Veri enim simile non est 
euim qui ex Innocentii verbis epistolam componere, 
et Siricio alfingere voluisset , quzdam illius verba , 
quie ad perspicuitatem sententiz? videntur necessa- 
ria, fuisse omissurum. Ex his autem locis nonuulla 
nunc essent indicanda, nisi hoc notis commodius 
servaretur. Ad [unocentium quod attinet, plures a 
Siricio jam przscriptas regulas epistolae su:e iusc- 
rendo convenienter Victricio satisfecit, nihil ab 
ipso novum postulanti, sed regularum librum , quo 
« qualis servetur in urbis Rom: ecclesiis disci- 
pliua » edoceretur, expetenti. 

V. Rejicitur que fingitur ejus supponende causa. — 
Neque hic locus ullus est viri clarissimi suspicioni, 
qua censet aliquem Romane amplitudinis auctoriia- 
tisque prapostere studiosum, cum videret Roina- 
norum pontificum Zosimi, Bonifacii et Coelestini 


precepta. essent persuadenda non absurde usum ez, 
— At, inquit laudatus vir cap. 5, n. 7), « mani- 
festam faciunt impostoris malitiam vel inscitiam 
verba hzc capitis 9, « Suademus ut sacerdotes et le- 
vit:e cum uxoribus suis non coeant ; » necnon isi, 
« Hortor, moneo, rogo, etc. » ln his tamen verbis 
nil simile nobis apparere ultro fatemur. Neque enim 
sic ca dici, ut obteudit vir eruditus, intelligimus, 
« quasi lege continentize non tenerentur sacerdotes 
et levite ; » sed ut ad eam legem servandam qu 
tenebantur, liortando, monende, rogando, sua- 
dendo inducerentur. An ad ea tantum, quae ex animi 
libera voluntate pcadent, ac nulla praecepti neces- 
silate exiguntur, est hortandi, monendi, rogandi et 
suadendi locus? Ipse Siricius, ab ipso epistolz sue 
proce:mio ea ad qux subinde hortatur, non mera 
consilia esse indicat, sed precepta, et ea quidem, 
quibus eo magis quisque teneatur, quod »om moe, 
sed vetera constituta sint. Quocirca iisdem expositis 
subjicit : « Si quis sane inflatus mente carnis 582 
ab hac canonis ratione voluerit evagari, sciat sca 
nostra communione seclesum, et gehennz penas 
habiturum. » Nemo certe ullum, ob consilia ne- 
glecta, aut a communione sua secludendum esse, 
aut gehenux ponis obnoxium fore censuerit. Ad 
hec, uti jam Baluzius observavit, Innocentius epist. 3, 
ad Exsuperium, n. 2; Siricii de continentiz lege 
verba l»udaus, ea « beate recordationis viri Siricii 
monita, » non pr:ecepta, nuncupat. Ipse quoque Siri- 
cius in epistola 4, n. 5, id, quod velut « contra apo- 
Stolica praecepta, » factum vehementer improbat, 
ne deinceps fiat, verbo admonendi prohibet in hunc 
modum, « Quod ne fiat ultra admoneo. » Et epist. 10, 
n. 6:« flominibus coinquinatis et infidelibus... 
niysterium Dei credere non oportere, veneratioue 
religionis ipsa suadente, monéo. » 

Vil. Afrorum erga sedem apostolicam obsereantia. 
— Jam pr:emiserat Quesnellus cap. 5, n. 3 : « Cer- 
lum est per eam aetatem, Africanos suarum eccle- 
siarum administrationem ex propriarum synodorum 
canonibus gessisse, nec leges ecclesiastic;e disci- 
ΡΠ ΠΣ a transmarinis regionibus sibi imponi passos 
esse. » Verum id, quod pro certo ponit, cum iis 
qu:e sub Siricii successoribus Anastasio, [nnocentio 
et Bonifacio gesta sunt, componere prorsus non va- 
leat, si linc Siricii litteras, quod Africano in concilio 
dicantur lectae, rejiciendze sint. Nunc enim Altricani, 
ut et Baluzius annotavit (Cod. can. Eccl. Afr. c. 56), 
litteras scribendas et legatum mittendum decernunt 
ad Anastasium apostolicz sedis episcopum οἱ Vene- 
rium sacerdotem Mediolanensem, eos oraturum; ut 
decretum temperent, quod tum. observari Africana- 
rum Ecclesiarum status non permittebat. Modo 
Anastasii ejusdem litteris in concilio suo recitatis, 
gratias agunt Deo, « quod illi optimo ac sancto aw 
tistiti suo lam piam curam pro membris Christi, 
quamvis in diversitate terrarum, sed in una com- 


male cessisse operam, quam pro jure appellationum p page coustitutis, inspirare dignatus est (lbid. c. 65.)» 


ad Apostolicam sedein in Africanas provincias inve- 
hendo posuerant, in animum induxisse suum, ut 
has Siriciolitteras supponeret, celebremque fingeret 
Africe synodum eas recipientem, quo infausti exitus 
memoria oblitteraretur. Sane hujusmodi suspi- 
ciones ea levautur atque removentur facilitate, qua 
et injiciuntur. Immo ab hujus generis figinentis tum 
quisque Romani nominis studiosus delterreri debuis- 
set, cum recens probasset Afrorum in iis excu- 
tiendis, 41:8 sibi conciliorum nomine obtrudebantur, 
diligentiam. Quis eiiam tam hebes erat, ut rei tot 
gestis consignat:y, atque ipsius Africanz ecclesia 
canonum Codici insert:e meinoriam oblitterari posse 
Speraret? Sed et si cui tantum fuisset Romanz am- 
plitudinis studium, ut hujus rei gratia nec falsa 
scripta comminisci vereretur, is dubio procul sedis 
illius jus apertioribus ac megniflcentioribus verbis ; 
qttam quibus Siricins num. 9 utitur, explicuisset. 


psi etiam ad. eumdem papam mittunt. rursum f- 
teras, quibus qua de Donatistis recipiendis decreve- 
rint, reverenter exponunt. Subinde ct Bnnocentii 
litteris, quibus cavebatur « ut episcopi ad transms- 
riua pergere facile non deberent (δά. c. 94), » sili 
pariter przlectis, hoc ipsum sententiis suis conár- 
marunt. Demum edito Scripturarum canone sanciun!, 
«uL hoc etiain fratri et consacerdoti nostro Boni- 
facio vel aliis earum partiuin episcopis ro conár- 
mando isto canone innoteseat (lbid. c. 94). » (mme 
ipsummet Siricium ac Simplicianum de infantibe 
apud Donatistas baptizatis, an ex eis sacri alisris 
ministros promovere liceat, consulendos duxerest 
(Ibid. c. 41). Cum igitur erga sedem  apostolicsm 
sic alTecti esseut Afri, cos anna. 448 utiles ac 5:58 
statutis refertas Siricii litteras in concilio suo rec 
tari pr:cepisse quis stupeat ἃ Sed nequo: leges BP 
teris His proprie limponebántur, utpote quibus wl 


1155 


EPISTOLAE ET DECRETA. 


1154 


nova edebantur pr:icepta, sed. vetera. firmabantur. À ad marginem annotatis, omnium oculis subjicere - 


VIII. Epistolam sequentem ad talos et propter talos 
scriptam esse. — Pari facilitate diluuntur extera, qux 
adversus epistole sequentis veritatein objiciuntur. 
Hujus rei causa observasse maxime juverit, epistolam 
illam non propter Afros, sed propter eos qui ad Ro- 
manum concilium vocati venire non potuerant fuisse 
scriptam, ac posumodum missam esse ad Afros eo fere 
modo, quo Damasi epistolam 3 propter episcopos 
Illyrici scriptam, subinde ad orientales missam, ip- 
sisque inscriptam vidimus. Quemadmodum autem in 
epistol:& hujus exemplo, quod Orientalibus traditum 
est, retenta sunt qu solis Illyrici episcopis dici con- 
veniebat, cujusmodi est illud num. 2: « Unde ad- 
vertit sinceritas vestra.... hac fide nobiscum Orien- 
tales, qui se catholicos recognoscunt, Occidentalesque 
gloriari » : ita nec in exemplo Siricii, quod Italis 
scriptum, sed Afris transmissum, οἱ ab eis in con- 
cilio suo recitatum est, mutata sunt quas de solis Italis 
dicta fuerant. linc illud, « propter eos maxime, qui 
in przsenti, aut. valetudine aut fessze zetatis causa, 
adesse minime potuerant, » quod Quesnellus de 
Afris interpretans omnino absurdum judicat, ltalis, 
de quibus unis dicitur, aptissime congruere depre- 
henditur. Ex eadein observatione pendet primi ca- 
pituli seu decreti intelligentia, circa quam memora- 
tus vir frustra laboravit. Istud sane si observasset, 
procul abfuisset ut cap. 4 diceret, « primum νοθείας 
argumentum ex hujus primi decreti insulsitate re- 
peti, » utpote « quod quovis modo legeris, nec ad 
usum loquendi, nec ad grammatice leges, nec ad 
Africanam disciplinam et consuetudinem possis ac- 
commodare; » sed lioc. ultro fassus esset adeo apte 
ad consuetudinem ac disciplinam Africanam accoimn- 
modari, ut vel hinc de totius epistolae atque Tele- 
ptensis concilii veritate dubitare jam desineret. 

IX. Tantum ad nos pervenit beneficio exempli quod 
Afris transmissum est. — Observandum est deinde, 
non aliunde ad nos epistolam istam, nisi gestoruin 


opere pretium duxi. Sic porro in praedicto codice 
habetur : 

X. « Incipit concilium Teleptense super Tractoria 
(Corb. ms. Telesim per tractatus) sancti Ciryci papae 
urbis Rom: per Africam. Post consulatum glorio- 
sissimi Honorii ΧΙ et Constantii lI, v1 kalendas Mar- 
tias congregato concilio [in ecclesia Apostolorum] 
plebis Teleptensis (Taem ms. concilio plebis Telen- 
Sis, omissis intermediis), beatus pater prima sedis 
episcopus Donatianus civitatis Teleptensis cum rese- 
disset, consedentibus secum Januario, Felice, Se- 
cundo , Cyrio, Secundiano, Geta (Idem ms. Zeta), 
Eunomio, Maximiano, Donato, Cresconio, Jocundo, 
Soprato (Alter Colb. Sopatre). Restituto, Juliano, 
Maximino, Romano, Teriolo, Nilico, Maximo, Dona- 
tiano, Basilio, Papiniano, Januario, Porfyrio, item 
Porfyrio, Donato, Juliano, Tuto, Foriunio (Duo mss. 
Fortino, Quantiano), Quintiano, Capione et caeteris 
episcopis; necnon etiam Vincentio, Fortunatiano le- 
gatis provinciz Proconsularis ad Bizacenum conci- 
lium directis, et reliqua » (quz scilicet in synodo 
gesta fuerant, et quz consulto przttermittit antiqua- 
rius, ut ad Syricii litteras veniat), « Vincentius et 
Fortunatianus dixerunt: Etiam cum Thusdrum (Corb. 
ms. Thosdrum, alter,Colb. Thiodrum) fuissemus, sic- 
ut mecum recolit memoriíalis auditio vestra, et cpi- 
stolas sanct: memorix Syricii sedis apostolicze epi- 
scopi dederamus recitandas, ex quibus cum unam 
relegcret sanctimonium fratris nostri episcopi Lato- 
nii, utrasque nos nunc referre suggestio indicat : 
has recitari donate. Episcopi dixerunt : Itecitentur 
epistole venerabilis memoriz sancti (Duo mss. san- 
cte) Syricii, ut noverimus quid earum textus conti- 
neat. Cumque traderentur,SPrivatus notarius dixit : 
Exemplar tractatorie (Quidam mss. Exemplum trac- 
tori , seu tracturiz) episcopi urbis Rom:e. Dilectis- 
simis fratribus, etc.» Hic forte quod diciturconsilium 
Teleptz « in Ecclesia Apostolorum » celebratum, si 


Teleptensis synodi beneficio pervenisse. Eam qualis C quis fictum esse suspicetur ad imitationem verborum 


in hoc concilio recitata est, exhibent diversa, exque 
perantiqua conciliorum ac pontiliciarum epistolarum 
collectiones, quarum quatuor in bibliotheca Colber- 
tina, duz in Regia, una in nostra Germanensi , et 
alix alibi asservantur. Sed nec ab eo abest codice, 
quem Codicis canonum ecclesie Romane nomiue 
Quesnellus donavit. In eo quidem postremum obtinet 
locum; unde ille postmodum eam additam con- 
jectat. Sed si semel admittatur illa ratio, pariter ad- 
diti censendi erunt Constantinopolitani, Laodiceni, 
Antiochenique canones, qui proxime antecedunt ; 
idemque de Damasi ad Pauliuum epistola, qux in 
eo codice dumtaxat cap. 55, post epistolas Simplicii, 
Felicis, Gelasii, etc., collocatur, judicium erit. Ex 
gestis autein Teleptensis concilii qui primum hanc 
Lranscripsit epistolam, id unum curavit, ut unde 
illam acceperit , nou lateret. Neque.vitio ei verten- 
dum, quod csetera praetermiserit ejusdem concilii 
esta : sicut nec nos culpaverit quisquam, quod 

omanorum pontificum epistolas diversis in conci- 
liis recitatas, relictis synodalibus gestis, hic exhi- 
beamus. Quemadmodum enim instituti nostri non 
est, ila nec fuit eorum qui antiquos canones el apo- 
stolicz? sedis decreta collegerunt, collectioni suz 
gesta synodalia adjungere. Unde ex eo, quod e syn- 
odis illis tantum epistolam exscripserint ibi reci- 
latam, consequens non est ut nihil aliud in iis 
gestum fuerit; neque illud Quesnello colligendum 
fuit, « quod nullum majoris momenti negotium in 
illa synodo (Teleptensi) tractandum erat, quam 
lectio epistolz vel epistolarum Siricii. » Ipsa pr;e- 
fatio, quz antiquis in libris huic Siricii epistol:e 
pranittitur, iudicat hujus papz litteras nonnisi ex 
occasione, et postquam absoluta essent negotia, 
propter quie convenerat synodus, concilio ipso ap- 
probante fuissc recitatas. Eam hic Colbertino ex 
codice descripta, aliorum exemplarium varietatibus 


Siricii, « qui ad reliquias B. Petri » convenisse se 
praefatur; eo iniquior videbitur illa suspicio, quod in 
quavis orbis parte dicatas Apostolis Ecclesias haberi 
insolens non est. 

Xl. Teleptense concilium. suppositionis suspectum 
immerito dici. — His probe consideratis, judicet quis- 
que meris$ne conjecturis ut supposititium rejicere 
liceat coucilium Africanum in pervetustis exempla- 
ribus, ac nominatim Corbeieusi, quod medio sxculo vt 
recentius non esL, asservatum, et Ferrandi diaconi 
Afri, qui eodem szxculo vi ineunte florebat, auctori- 
tate fultum ; concilium, inquam, in quo notantur dies 
et consules quibus habitum est, locus in quo celebra- 
tum, episcopus qui ei przfuit, et cxeteri episcopi qui 
eidem interfuerunt : tametsi tot in notis nihil de- 
prehendatur, quod non consentiat aut repugnet his- 
torice veritati. Certe Donatianum anno 411 Te- 
leptensis Ecclesix;episcopum exstitisse ex Collatione 
Carthaginensi habemus. Éumdem saltem ab anno 416 
Βιζδοθη provincie primatem fuisse testis est illius 
concilio Milevitano 1 subnexa subscriptio, idque di- 
serie lirmat canonum Eccles. Afric. Codex c. 127. 
Eum quoque ad annum 418, quo Teleptense conci- 
lium consignatur, superstitem fuisse fidem facit go- 
neralis Afric:e synodus, prout apud Lab. to. il, 
pag. 1578, legitur, kalendis Maiis ejusdem anni 448 
hahita. Nec repugnat, provincialem synodum ali- 
quanto ante generalem vel propriorum negotiorum 
causa , vel ut res ad generalem deferendas przeparet, 
celebrari. Praeterea Vincentium. et Fortunatjanum, 
qui Teleptz interloquuntur ut Proconsularis provin- 
cie legati, alias etiam eodem munere functos esse 
tum ex Milevitano u concilio c. 97, tum ex Codice 
can. Afric. Eccl. cap. 97 et 197 discimus. 

XII. Tractorie nomine quid intelligatur. — Tractu- 
rie seu tractorie , vel iractatorig vocabulum, quo do- 
natur ἰθὺ epistola, et iu quo exprimendo eadem. 


1155 


apud Áueustinum est veterum codicum varietas, ad À 
ecclesias'icum u-um a jure civili translatum fuit. In 
C^dice Theod. lib. vin, specialis est titulus 6, de 
traciórils et stativis, dbi tractoria id e$t quod épistola, 
qua castrensibu$ munlis 4bsoluti dómum diniittebán- 
lür, ut etiam liquet ex lib. vii, tit. 48, leg, 13. Alias 
diploma sonat, quo public:e vel anton:e vél evectió- 
nis accipiendze δὶ potestis. Eo Áfri ad. ecelésiasticas 
litterás enuntiandas uti solent, ffac voce apud Ai- 
gustioum epist. 45, , n. 8 et 9, indicálur epistálà, 
qna episcopi ad synáduni vócabantdr : at Sérm. 9 in 

sal. 96, n. 19 et 20, epistola synoldicà Máximiani- 
Starüin per univer-àm Africam mi«sa tum ab ipso 
Augastino tum 4 Msximianistis Tractatoria seu Tra- 
ctoria nuncupatur. Eadem voce Aügu-tinus epist. 45, 
n. 8. litteras. intelligit per tótnm orbem terraruqüi 
missas super eoruui nomi ie qui vel Tuerint convicti 
vel de objectis criminibus respondere pertinaciter 
holuerint. Eodem intellectu. Marius Mercator in 
Commonit. Tractoriam appellat Zusimi epistolam de 
Pelagii et Coelestii damnatióne omnibus ecclesiis 
inscriptam. 


b 
EPISTOLA V. 
B. SIRICÜ! PAPA AD EPISCOPOS AFRICA. 
Siricius cum synodo ubi edisseruit quanta cpisenpis ctt- 
ra esse debeat de Ecclesie munditie, pracepta vetera 
a nonnullis jam neglecta restaurare , studens, statuit 
qualiter ordinandi episcopi, ne clericus vidua ducát 
uxorem, n»c ad clerum admittatur qui viduam duxe- 
ri , aut qui post remissionem peccatorum cingulum 
militie secularis habuerit ; ne ex aliena ecclesia cle- 
ricum auis ordinet. 1temde abjectis noti suscipiendis. 

De recipiendis Novatianis et. Montensibus, qui ad 

Ecclesiam redeunt. De continentia sacerdotum | ac 

levitarum. Ut judicium misericordie non desit. 
Dileciissimis fratribus et coepiscopis per Africam , C 

SiRICIUS 5. 

1. Cum in unum plurimi fratres convenissefnus ad 
saucti apostoli Petri reliquias, per quem et àposto- 
Jatus et episcopatus in Christo cepit exordium, 5 fla- 
cuitque propter emergentes plurimas causas, qua 


a Tres mss. Colb. cum Foss»t. et Corb. necnon 
Merlinus voci. Siricius proxime subjiciunt, Diversa 
quamvis cum in unum. Alte hic retinendum. id, quod 
prainonuimus, hane nimirum epistolam primum Ro- 
mau;e syuodi episcopis *criptam, ac postmodum per 
diversas provincias, uominatiuque ad Afros, priuma- 
va inscriptione immutata. et ad ipsos Afros accommo- 
da!a, fnissam, tantum e Teleptensi« coicilii gestis , 
quibus inserta erat, ad nos pervenisse. ——— 

b Solus Quesn. placuit, sublata conjunctione que. 
Hujusmodi pleonasuius presertim. Gregorio familia- 
Ti»imus est, apud quem secundum. in$$. exposita 
qu:estioue, ideoque, pro simplice ideo, subjici solet, 
Uuus is. Colb., placeretque. Caxeteri, ut apud Merlin., 
placueritque. Totum hoc exordium quamvis Quesnel- 
lo Dissert. 45, c. 5, u. 5, fortuitam synodum sonet, 
coucilio tamen prius ihdicto apte congruere Baluzius 
recte probat. 

c Desideratur apud Quesu., conscientia nostra, ἴῃ 
ms. Corb. exstat quidem conscientia, sed deest nostra. 
Mox editi, Merlino excepto, lac de re, ubi allis in 
lihris, Qua de re, fíoc est, Quare, Quamobrem. Eo- 
dem intellectu. in. epistola sequenti u. 9 vi-uri $n- 
mus , Qua dere videt, eVin epistola 7, n. $ : Qua de 
re necessarium [uit. Qüod observans, ut trium illa- 
rum epistolarum unum auctorem esse vel iude €on- 
firmetur. 

4. Particulum pre 


b 


δὲς Quesnellus przponit. Incom- 


SANCTI SiRICII PAPE 


1118 


in aliquantis non erant cause, sed crimina, de exte. 
ro sollicitudo esset tiniceique ih Ecclesia euram in- 
jusmew hàberé; sleüt apostohus. fedicat Paols 
(Eph. v, 21), tsleríi Deo Ecclesiam exbibehdam, nes 
habentem maculam aut rugam, ne per alienjus mer- 
bid:e ovis afflantam, * eonscientia nnstra veuntminit 
etderetur. Quà fe ve, melfori coiisilio id sedit. Pre 
pler eos maxime, qui in przsenti , ἃ valetudine cor- 
pori$ auL feskee zetati$ es0sa, adesse mimime peter 
runt, quó * pérpelus istiusmodi forfna se?retur, 
literas tales dare placuit, non quz ttova prasecepa 
aliquá imperent , f sed quibus ea, quae per ignaviam 
désidiamque aliqhorum neéleeta suht, óbstrvári es- 
piamus, quie tamén apostolica δ et patrum constita- 
τοι sunt. constituta, sicut scriptem est : State, et 
tenete traditiones Yrósfras sive er verbi n, sire ger eji- 
stolam (Il Tíress. ἡ, 13). Tilud ccrte. véstrarn debet 
mentem , dilectissiwi fratres, vehementius exeutere, 
ut ab omni labe seculi fstim; imshnrnes ad Bi eot- 
'spectum $ecurique tenisinas. Non. entin elfinas im- 
munes, ? quia prxsumus plebibus; cum scriptum 
sit, Cui multum creditum fuerit, p'us ab eedem regni- 
rettir (Luc. xft, 45). Ergo Wuohthi. ron "pro nobis 
làntuin, sed pro pópulo credito cogimur prasstare ra- 
lionem, populum disciplina deiftca 1 homilem eredi- 
re debemus. Exstiterunt enim. nottiffli, qui ΞΔ ΝΗ 
Ti^jorum 1 non feneutes, Castit.tem Ecclesi prz- 
sumptione sua violarunt, voluntatem populi scquen- 
tes , Deique jud.cium nbn timentes. 

2. Ergo ne pari moré ilentió cünniVcfe atque 
adhibere consensum talibus videsmur, unde gehes- 
nz poenas possimus incurrere, dicente Pomite, 
Furem videbus , "δἰ eurrebas dut 00, εἰ cuth πῆι 
portionem tuam ponebas (Psal. xv , 8) : "hsec sunt, 
qua& deinceps * intuitu divinijudieti omnes cotholices 
episcopos expedit costódire. 


modum vero, quod *ex hóc 4ócó vetu ΙΝ 4qih- 
positionis argumentum objieit., eram prr 
ubi h:ec de episcopts Roman syrtado subjectis dicta 
intelligantur. 

e u^ Merlin. cut mss. Ae véro es 
cum liom., perpettto. Apad'Quétn. isfud quo perifetis 
istiusmodi [orma déreetur b cutn tc quete verbe 
placuit nnititur.—— 

f fu mss. ut apttd Mérfih., dd éh.. Apad Qeeih., 
'sed quia eu. 

5 Quesn., apostolica püllrum'fanctióne. At'Yifes. , nye- 
stolicae -( vel apostolici) 'patruin. constifiridhie. lect- 
pi. leetioui Suffrag:tür illud Ctirthogititnsis flcon- 
cilii can. 2: νι quod Apostoli décuerurit ,'erBysa verteti 
antiquitas, ns quoque euttodiamis. 

b fua tres potiores nfss. ac Merlfls. Jri'duo-cun 


Crab., qui prariumus. Cxteri Tiri , tfi dt Ἡ νὰ 

i Vox fiumilem apud Quesn. "dés ERN. Mr. 
pr»feri disciplinam deificam (editi alti. ΤΗ͂Σ adden e 
humilem. n ms. :Fossat."et ὑπὸ €ofb, Telifeesi ὑπ |. 
plina Dei humilem. aliéro Cólb., Hisciptiién dif- i 
cam humiliter. Allós ddós Colb. eum Gürbeteusredm-— 
seut'entes sequimur. | 

j Edit. Rom. et concil., tidfofutm | contem : 
refragautibus alifs fifiris. 

k Fossat. ms;, deintéps éatfofféós, *ohtiis dler- 
mediis verbis.'Ibi autém voce 'óninés, ii lo (eM tiguntur 
episcopi quibas 'primun epistola inscripta dei. 


ΣΟΥ] 


lice, hoc ἃ est primatis, nemo audeht órdfi^re. 1η- 
Yegroià eth judiciuih e:t', quod. plariioram sen- 
fentia 5 confirmàtur. 

H. Ne unus episcópüs c efiscopum  ordiware 


ἃ [n uno ms. corrupte, /ec est. prima testatio. In 
aliis duobus, hoc est primates. Quesu. «uppres«ó Ac 
est, retinuit primates. Rectius in. veternmo Cor- 
beiensj et aliis inss. ut in edit. Roin, et egre. Adr cst 
primatis. Mea uempe sententia. primum Romano jn 
concilío episcoporum Italorum caüsa $criptum erat, 
Ut extrü consciéhtiam sedis apostolice remo litideat Ur- 
dinare, suhandita voce episcopum. Αἰ υδἱ ad Afros 
perlata est bac epistola, ill: decretum idem ad usum 
ecclesi: su: accominodautes, verbis apostolice sedis 
interpretationem adjecerunt, Aoc est primatis. Neque 
hác in re utlo modo recesserunt ἃ δ γι οὗ mente. Du- 
bium enim non est, quin si is papà propter Afros 
hauc epistolàm proxime scripsisset; 1pse hóc decre- 
tum aliter concínnas-et in huuc mudutn, Primum ut 
extra conscientiam primutis nemo audeat ordin(jre; quo- 
medo postea idoneus Siricii interpres Innocentius m 
epistola 2 ad Viciricium Kotomagensem sic iltud ad 
Gallicanam disciplinam aptatum temperaVit : Prithum 
ut extra conscientiam metropolitani episcopi παέ 8 at- 
deat ordinare. Et id quidem Romani pontificis jus , 
quo in ltalia seu in ecclesii» ipsias synodó subjecrts 
episcopos ordinari citra ipsius conscientiam uon Τῇ- 
ceret , notari ac. firmari videtur Nic:eni. concilii ca- 
none 6 , ubi synodus. Alesandrinó prdsali de more 
tribui vult per Zgvptum, Libyam atque Pentapoliín 
jus ei simile, quo Romanus antistes in suburbicariqs, 
ut loquitur ftufinus , ecclesias poticbatur. Proprium 
autem Afric: morem cirea. episcoporum ordiunatio- 
nem Afri in concilio C«rthaginensi explicant atque 
can. 12. stabiliunt. Cam enim Numidius episcopus 
dixisset, Aliqui episcopi tisurpatione quadam existi- 
mant, contempto primate cujuslibet provincie suc, ad 
desiderium populi episcopum ordinare; ab uiiwversis di- 
cium est: Placel omnibus , ut inconsulío primate. cá- 
juslibet. provincie tam — facile nemo 'prasiimat, licet 
cum multis episcopis, in quocumque loco, sine ejus, ut 
dictum est, precepto episcopum ordinare. Si autem he- 
cessitas [ueriu, tres. episcopi, in quocumque loco sint , 
cum primatus precepto. ordinare. del eant. episcopum, 
Vide et Codicein eccl. Afric. cap. 15. Huic discipline 
Augustiuus , cum in Füs-alensi castello episcopum 
ordiuafidum constituisset, norem gessit, ut ih ejus 
epistola 1ad Ceelestinum papamnum. 5 visuri sumus. 
Ad alias proviucias quod attinet, $us obtinebat com- 
mune, quod Nicena syuodus can. 6 sie explicat ; 
Generaliter clarum est, quod si quis prater sententiam 
metropolitani factus fuerit episcopus, hunc magna δῇ - 
nodus defintvit episcopum esse non oportere. Quocirca 
Siricius, qui episcopis synodo su:e subjectis scripsit, 
Ut extra. conscientiam sedis. apostolice riemo audeat 


FEBSTOLUE ET BECRET:. 
I. Primum , 6t éxtra ccótiséfehtiam sedis &postó- Ἃ Dresumat  própter rroganum y — ne 


1188 


fartivum 
beneficium pr:stitum videatur. [166 enim in syn- 
odo Nicema (Chun. 4} cónstitutum est et defini- 
tum. 

1M. Jtem, si quis post remissionem 4 peccatorum, 


Zellensi ex epistola pape Siricii. Ita ille epistola Si- 
ricti TLellensive cóncilto nifiil aliud constitni &eritit ac 
dócet, quam quod ih. pranotatis conciliis docetur ; 
adeo ut cirea episcoporum ordinatioues quod sibi jus 
vindicat Siricius iu ecclesiis eorum ad quos episto- 
lam iftam 'primarió destinávit, lioc. Εἰ rrai dos vel 
priáti ih Alvricr, Vel metropolitano in. aliis provia- 
ciis tribui non ambigat. llinc igitur non νοθείας sed 
“νασιότητος Uum, epistolae hujus, tuin "eptengis Ci.- 
cilii cerrum hàbetur arguntentim. Nulfis énfM visi 
Afris venisset in mentem, verbis apostolice sedis ex- 


. Mlicationem ioc. est. primatis àdjicere.. Neque. njinus 
B certo inde conficitur, epistolam banc non ex alicia 


[ttnoceutii, sed Innocentii epistolam ex ista Siricii 
fuisse 'expressam. Persyiceuis quippe Iunoceutii ver- 
tiis obscura et ad scopum, cujus, Quesnellus suspi- 
cionem injicit, minus idonea, subdolus artifex ne- 
quaquam substituisset. . 2. 

b [ta ms. Corb. cum duobus Colb. ut et 2pud In- 
nocentiuim. Alii vero duo, consequatur. Solus Quesn. 
consecratur. Editores alii, cousequitur. 

€ Vox episcopum a yervetusio ms. Corb. abest non 
soluit hic, sed et in epistola 9 Innoceniii ad Viciri- 
cium. Hic Siricii verlia Ferr.ndus diac. in Breviar. 
T7. 6 mutavit atque iuterpolavit ipn bunc modum; Ut 
unus episcopus episcopum non ordinet excepta ecclesia 
Romana. Qu: exceptio qua. ratione intelbgi possit, 
Baluzias in laudata Dissertatione pag. 1252 explicat. 
Cxterum in Chalcedonensi concilio act. 41, pg. GU, 
legitur Bussíauus ab uno Olynwio Theodosiopolis 
pr:esule episcopus Epbesiorun institutus, et exinde 
tamen tütn Procli tum aliorum episcoporum comnmu- 
viorre donatas. Verum ipse Olympius sese vim pa:- 
sum obtendens, objecisse tum testatur, (Quoniam 
exira rationem canonum est, solum episcopum disponere 
ecclesiam, et maxime tanta metropolis. luno give haec 
ille vere, sive tueudaciter dixeril, proprie Bassian 
non ordinavit, sed jam antea a Memnone Evozoru 
episcopum ordinatum, ut in eodem concilio pag.,088 
exponiiuur, tantum ?n'Ephesipa sede inthronizavit. luc 
spectat quod Tlhieodoretus lib. v list, eccl. c. 99, 
Evagrium contra ecclesiasticus regulas ordinatum asse- 
rit, quia solus Paulinus eum elegerat, cum absque tri- 
bus episcopis ordinationem qujusquam [ieri canones ve- 
tent. Undeelt qui in synodo Reginisbürg. consederunt 
episcopi, consulto prius Leone ΕΠ}, chorepiscopos non 
esse opiscopas hac inaxime ratione defliierunt, quia 
nec ad quamdam civitálís. episcopalem. sedem titulati 
erant, nec cünonice a iribus episcopis ordinati ; quod 
et in Capitulari Aquisgranensi anii 805,.c. 4 et 6, 


.Oyi981 et 5852, repetitur. Levius est quod Quesnellus 


ordinare, si propter Afros primario decretum hoe Ὦ cap. 5,et 6 ex verbis propter arrogantiam , adversus 


edidisset, scripsisset dubio procul, at diximus, Ut 
extra conscientiam primatis nemo audeat ordinare ; si 
ropter Gallos aut Hispanos, stylum perinde, atque 
unocentius postea , mutasset, ac. dixisset, Ut extra 
conscientiam metropolitani episcopi nullus audeut or- 
dinare. Nou enit nova precepta. imperare, sed ve- 
tera constituta restaurare se. velle Ὁ initio profite- 
tur. Et quidein triplex imos praidietus ad eumdem 
redit, Nau et Romanus antistes in suburbicariis cc- 
clesiis, et firimas in unaquaque Africze provincia id 
erant , quod ju aliis orbis Christiaói regionibus we- 
tropolitànus.lHzc certe mens fuit Ferrandi diaconi in 
Breviario n. &, ubi habet: Ut episcopus α (ribus ordi- 
netur, consentientibus aliis per scripta.cum comfiriuatione 
metropolitani vel primatis, Concilio Niceno tit, ἃ, item 
lit. 6, couci.io Aniioclieno tit, 18, concilio Laodicensi 
tit. 12, concilio Carthaginensi sub. antistite. Genethlio 
tit. 10, concilio universali Carthaginensi tit. 48, concilio 


epistolz bujus veritateu infert :iQuasi, inquit, /icue- 
rit, modo citra arrogantiam fierel. Hoc eni: argumen- 
landi genere nihil magis conficitur quam eo, quo 
noonullr, ipsa Siricii a'tate, ex verbis Matth. 1, 95: 
Et sion cognoscebat eam doncc peperit filium süyim pri- 
mogenilum, Mariam ἃ Joseplio post partum Cluisii 
cognitam volebant. Sed liujus decreti coufiriuandi ea 
Siricio maxima ratio fuit, quia a Niczena synodo san- 
citum erat. . " 

4 Quz videlicet 'per baptismum percipitur. Quo- 
cirea Ferrandus diac. in Brevüiir. n. 5 lioc decretum 
velut ex concilio Zellensi laudans, illud planius ita 
veddeudum judicavit: Ut qui post baptismum &emculari 
militie nonien dederit, ab ordinatignae arceatur. Similj- 
ler et concilium Toletanum anno 400 habitum. can, 8 
ganxit : δὶ quis post baptismum militatecit, et chl«ny - 
dem sumpserit,.aut cingulum, eiamsi graviora non ad- 
merit, si ad clerum üdmists (wit, diaconi ἌΔᾺ, SERA - 


1159 


SANCTI SIRICII PAPJE 


cingulum militize szecularis babuerit, ad clerum ad- A per manus impositionem suscipiantur, * praeter 608 


mitti non debet. 
IV. Ut mulierem, ἃ id est, viduam clericus non 


ducat uxorem. 
V. Ut is, qui laicus viduam duxerit, non admitta- 


tur ad clerum. 
VI. Ut de aliena Ecclesia ordinare clericum nullus 


usurpet (Nicen. concil. c. 7, Antioch. c. 22, Sardic. 


c. 18 et 19). 
VII. Ut abjectum clericum alia Ecclesia non ad- 
mittat ( Nicen. concil. c. 5, Antioch. c. 6, Sardic. 


c. 16). 
VIII. Ut venientes a Novatianis vel ^ Montensibus, 


piat. dignitatem. E 
Gallos missis, quos Sirmondus et alii Innocentio , 
nos ipsi Siricio adjudicandos putamus , can. 4 ratio 
ista suggeritur : De eo, qui militaverit jam fidelis mi- 
litim seculari, notitia est quod utatur publica libertate; 
quis enim potest illu» custodire, quis negare vel apec- 
taculis interfuisse, vel pecunie utilitate impulsum , a 
violentia εἰ injustitia immunem esse. non potuisse? 
Quam ob causam Siricius in epistola 1, ad Hime- 
rium, n. 15 et 44, nullum ad clerum admittit, nisi qui 
vel ab infantia, vel in graudiori zetate, eo ipso tem- 
pore quo baptismum suscepit, sacra militi:e in lec- 
torum aut exorcistarum numero nomen dederit. Adeo 
irreprehensum voluere patres nostri , quisquis Dei 
obsequio consecraretur. 
^ Quesn. suppressit id est. Decretum hoc et Fer- 
randus num. 5 sic laudat, Ut mulierem clericus non 
ducat uxorem , illudque totidem verbis Innocentius 
epistola suz ad Victricium iuseruit. Unde suspicio 
est, verba ista , id est viduam, ex marginali nota in 
textuin irrepsisse. Ambigua quidem est mulieris vox, 
et interdum de femina viri ignara intelligitur; Ire- 
quentius tamen maritatam sonat. Hinc Hieronymus 
epist. 85, ad Oceanum, pluribus ea de re prolatis 
Scripture testimoniis subjicit : Mulierem, id est 
yuvaixa, juxta greci sermonis ambiguitatem, in his om- 
nibus testimoniis intellige : moxque notat unius uxoris 
virum ita uniüs mülieris virum posse intelligi , ut ad 
coitum magis re(eratur, quam ad dotales tabulas. Ita et 
Ambrosius licet lib. de Instit. virg. c. 5, n. ὅθ, mu- 
lieris nomen non corrupiele , sed sexus vocabulum 
esse propugnet, aliud tamen vulgo sonare non negat. 
Et ad hunc quidem vulgi usum ipse cum aliis epi- 
scopis infra epist. 8, ad Siricium, n. 3, sermonem 
accommodat, ubi legere est: Per mulierem cura suc- 
cessit , per virginem salus evenit. Eodem sensu et ad 
Vercellenses epist. 69, n. 35, ita scribit : Per virum 
autem et mulierem caro ejecta de paradiso, per virgi- 
nem juncta est Deo. ] 
b Fossat. ms., Montanis. Epiphanius Ancorati 
capite 15 observat Novananos Roma Montenses 
(μοντησίους) vocari, nulla alia, ut videtur, nisi hujus 
epistolz et alterius Innocentii auctoritate , cum me- 
morata utrobique Montensium οἱ Novatianorum no- 
mina synonyma exisümasset. Baronius ad annum 254, 
n. 38, primum nominis Montensium ortum inde re- 
petit, quod Felicissimus schismaticus suos in monti- 
bus colligere coepisset: eamque opinionem nisi putat 
Cypriani epistola 58, ubi is przsul Felicissimum 
comminatum narrat fore ut secum tn monte non com- 
municarent , qui nobis (hoc est Cypriano) obtemperare 
voluissent. Αἱ sive Cyprianus sive schismatiscus Fe- 
licissimus de monte ibi loquuntur, qui non Home, 
sed Carthagine situs erat. Donatisias vero Homz 
hoc nomine nuncupari consuevisse locuples testis est 
Augustinus lib. de hares. c. 69, ubi de illis ait : I/li 
heretici in urbe Roma Monutenses vocantur ; est epist. 
alias 105, num. 1935, n. 2: Ex. Africa ordinatum mi- 
seruni, qui paucis prasidens A[ris in urbe Roma Mon- 


Discipline hujus in canonibus ad B tensium seu Culzupitanorum vocabulum pr 


C 


D 


quos rebaptizant. 

9. Praterea quod dignum et pudicum et honestum 
est suademus 4, ut sacerdotes et levitz:e cum uxoribus 
suis non coeant ( neas Paris. lib. cont. Grec. c. 109): 
quia * in ministerio, ministerii quotidianis necessi- 
tatibus, occupantur. Ad Corinthios namque sic Pau- 
lus scribit, dicens : Abstinete ! vos, ut vacetis orationi 
(| Cor. vri, 5). Si ergo laicis abstinentia imperatur, 
ut possint deprecantes audiri : quanto magis sacer- 
dos utique omni momento paratus esse debet, mun- 
ditize puritate securus, ne aut sacrificium δ offerat, 
aut baptizare cogatur? Qui si contaminatus fuerit 


avit. Sic 
nimirum eos Hieronymus in Chronico ad annum 360 
appellatos tradit ab Ecclesia, quam Romz primam 
in monte habere coeperunt : non in ipso quidem mon- 
lis vertjce, sed in ejus sinu, ut Optatus lib. it expli- 
cat his verbis : Locum wbi colligerent (Romz ) mon 
habebant. Sic speluncam quamdam foris a civitate gra- 
dibus sepserunt, ubi ipso lempore conventiculum habere 
potuissent , unde Montenses appellati sunt. Quocirca 
tlonorius imp. Cod. Th. lib. xvi, tit. 5, leg. 42, istud 
edicit : Omnia, qu& in Donatistas, qui et Montenses 
vocantur, etc. 

€ Quesn., eo quod rebaptisant. Nostri quoque mss. 
ex eo quod rebaptizant, nisi quod in uno exstat rebapti- 
zenl, et in altero rebaptizentur. Vera hujus loci lectio 
et intelligentia ex Innvcentii epistola 2, n. 44, repe- 
tenda est. Ex utraque discimus non Montenses seu 
Donatistas tantum, sed et Novatianos rebaptizare ad 
se venientes consuevisse. Hoc ipsum confirmant tum 
apud Ainbrosium auctor comment. in 1 Cor. 1, 14, 
tum Cyprianus sub initium epistola 73, ad Jubaia- 
num, citatus ab Augustino lib. i11 de Baptismo con- 
tra Donat. c. 10. Eos autem qui rebaptizati fuerant, 
Innocentius loco citato nonnisi sub longa penitentia 
satisjactione adinitlit, adeoque a clero arcet. Neque 
etiam permittit Carthbaginense V concilium can. dM, 
ut umquam ad clericatus gradum promoveantur. ldem 
sanciunt el Leo epist. 16, ad Januarium, et Felix Εἴ 
epist. 14, c. 5, n. 8. 

d Duo mss., suademus sacerdotes et levitas. Alii 
duo, suademus quid sacerdotes et levita. 

* [ta unus ms. Colb. faventibus cxteris. Nam ve- 
ius Corb. exhibet, in ministerium ministerii in quoti- 
dianis. Duo alii cum Fossat. quos et Merlinus sequi- 
tur, in ministerio ministri quotidianis. Quesn. su 

ressa ministri voce retinuit in ministerio quotidianis. 
rab. ejusdem: vocis loco preter veterum codicum 
fidem substituit divino, ac legit, in ministerio divino quo- 
tlidianis : αι lectio exinde in edit. Rom. et concil. 
obtinuit. Non displiceret, quia hi ministri ministerii 
quotidianis. Sunplicior ac planior est hz»ec Innocenui 
epist. 2, n. 12, quia ministerii quotidiani necesasitaii- 
bus occupantur. Inter illas autein. necessitates, quae 
continenti: legem memoratis gradibus imponunt , 
hanc Siricius epist. 10 recenset, μέ Deo nostro in his 
que QooripiE offerimus (et quibus ministrant diaconi 
sacrificiis placeamus. De eadem re Carthaginense 
concilium can. 2 sic loquitur : Condecet sacrosanctos 
antistites εἰ Dei sacerdotes , necnon et levitas , sel qui 
sacramentis divinis inserviunt , continentes esse in om- 
nibus : quo possint simpliciter quod a. Deo postulant 
impetrare. Ubi obiter observare est , sacerdotum Dei 
vocabulo, quo vulgo ob antiquis episcopi designan- 
tur, presbyteros ab hoc concilio enuntiari. 

! Abest vos ab omnibus mss. sed in epistola 2 In- 
nocentii exstat. 

8 Quesnellus, qui offerre hic legit, dissert. 45, 
c. 5, n. 9, leviuscule sugillat huuc locum , quasi eo 
dicatur sacerdos omni momento cogi posse ad offe- 


4101 


EPISTOLAE ET DECRETA. 


4162 


carnali concupiscentia, quid * faciat? Excusabit? Quo A nobis, neque per inanem gloriam vindicantes, nec 


pudore, qua mente usurpabit? Qua conscientia, quo 
merito hic exaudiri se credit, cum dictum sit : Om- 
nia munda mundis , coinquinatis autem εἰ infidelibus 
nihil mundum (Tit. 1, 45)? Qua de re hortor, moneo, 
rogo, tollatur hoc opprobrium, quod potest jure 
etiam gentilitas accusare. Forte 5 hoc creditur ; quia 
scriptum est, I/nius uxoris virum (I Tim. m, 2). Non 
€ permanentem in concupiscentia generandi dixit, 
sed propter continentiam futuram. Neque enim inte- 
gros non admisit, qui ait : Vellem autem omnes ho- 
mines sic esse, sicuti et ego (1 Cor. vn, 7). Et apertius 
declarat dicens : Qui autem in carne sunt, Deo pla- 
cere non possunt. Vos autem jam non estis in carne, 
sed in spiritu (Rom. vin, 8). ) 


4. Hzc itaque, fratres, si plena vigilantia fuerint B 


ab omnibus observata, cessabit ambitio, dissensio 
conquiescet, huereses et schismata non emergent, 
locum non accipiet diabolus s:eviendi, manebit una- 
nimitas, iniquitas superata calcabitur, charitas spiri- 
tali fervore flagrabit, pax przdicata labiis cum vo- 
luntate concordabit: pax utique Dei nostri, quam 
Salvator ipse jam proximus passioni servandam esse 
precepit (Joan. xiv, 27), et hzreditario nobis jure 
reliquit, dicens : Pacem meam do vobis, pacem meam 
relinquo vobis (Philip. n, 9 et 5$) : et dictum Apo- 
stoli (1 Thess. ri, 4) , ut unanimes, unum sentientes, 
permaneamus in Christo, nihil per contentionem 


hominibus, sed Deo nostro salvatori placeamus. His 
preceptis omnibus si fideliter voluerimus obedire, 
(Philip. ww, 7) custodiet Dominus corpora nostra et 
animas nostras in diem, qua redditurus est unicui- 
que secundum opera sua (Rom. 11, 5). Si quis sane 
inflatus mente carnis sux, ab hac ὁ canonis ratione 
voluerit evagari , sciat se a nostra communione se- 
clusum, et gehennze paenas habiturum. 

5. Prsterca misericordia cum judicio esse debet. 
Talihus enim oportet labentibus manum porrigere , 
ὁ qui sic currentem non pertrahant in ruinam. Data 
Rom: f in concilio episcoporum 80 sub die 8 idus 
Januarias post consulatum Arcadii augusti et Bau- 
tonis v. c. cons. 


MONITUM IN EPISTOLAM SEQUENTEM. 


]. Quibus primario scripta sit. — Epistolam illam 
non modo collectionis Isidori, sed et alterius anti- 
uioris, quam Hispauam vocamus, codices exhibent. 
Ouod num. 2 legimus, « Etiam de longinquo ve- 
niant orditandi, ut digni possint et plebis et nostro 
judicio comprobari, » indicio est, eam ad illos 
episcopos scriptam esse, quibus ordinare « extra 
conscientiam sedis apostolice » mon licebat, hoc 
est ad eos, quibus superior epistola 5 primario 
scripta est. Neque tamen ideirco falsa, etsi non pri- 
maria est qux nunc obtinet, illius inscriptio. Eo 
enim jure « orthodoxis per diversas provincias, » 
quo proxima « fratribus et coepiscopis per Africam » 
inscribi potuit. Nempe Siricius omnium ecclesiarum 
curam ad se pertinere pro certo habens, decessores 


rendum : cum nativus ejus intellectus sit, sacerdotem C canoni exitium afferant. 


ad offerendum aut baptizandum omni moniento pa- 
ratum esse debere. Qua in sententia nihil absurdi, 
aut falsi, si nullum sit momentum, in quo ad bapti- 
zandum cogi possit. ' 

^ Unus e mss., quid faciat excusare? Non displice- 
yet, quid valeat (supplendo eum) excusare? Alter, 
quid faciet? quid excusabit? Alius, qualiter se excusabit? 

b Vocula hoc, in vulgatis omissa , revocatur om- 
nium mss. auctoritate : quasi diceretur, Forte hoc, 
quod illicitum przedicamus, creditur licere. lstud 
etiam lunocentius ita epist. 2, n. 12, expressit : Sed 
forte licere hoc credit , quia scriptum est. Quo in loco 
alüsque similibus liquet, Innocentium Siricii inter- 
pretem egisse, et quod ille strictim atque obscurius 
scripserat, paulo explicatius atque nitidius enuntiare 
$tuduisse; adeoque verum Siricium Innocentio, non 
hunc Pseudo-Siricio przivisse. Glossema autem sa- 
pit, quod apud Quesn. hic legimus : Forte creditur 
posse presbyterum , vel potius debere uxorem habere , 
quia scriptum est. Nil eerte in nostris mss. aut 
etiam in exemplaribus ejus codicis quem ille vulga- 
vit, quidquam simile reperimus. 

€ Edit. Rom. et concil. przxeter Merlin. permanenti. 
Rectius alii libri, permanentem , videlicet dixit vel 
intellexit (108 loquendi ratione Ambrosius epist. 65, 
ad Vercell., n. 62, ait, Habentem enim dixit filios , 
non (acientem); sed propter continentiam [utrurum , 
qua ei nou licet conjugium iterare , qui sacerdotium 
quzrit ; aut si iteravit, banc dignitatem sperare. Mox 
Jaudatam Ambrosii epistolam videsis. 

d Queso., canonum. At cxteri omnes libri, cano- 
sis, vel mendose canones. 

€ 'nus e mss. Colb. cum Quesn., qua.., pertrahat. 
Verius alii libri, qui... pertrahant. Cum misericor- 
dia, qua labentihus porrigitur manus, conjuugen- 
dum esse admonemur judicium, quo caveatur ne ii 
quibus porrigitur manus, currentem secundum ca- 
monis rationem secum pertrabant in ruinam, et ipsi 


PATBOL. XIII. 


f Quesnello dissert. 15, c. 5, n. 10, id objicienii, 
Non memini me umquam legere epistolam antiqui. ali- 
cujus pontificis Romani, quam Rome datam, vel. in 
concilio episcoporum, in fine notaret, Siephanus Ba- 
luzius pag. 1554, exempla in memoriam revocat 
tun. epistole Hormisde ad Anastasium. imp. per 
Theopompum et Severianuni misse, tum epistol: 
Joaunis lf, ad Justinianum augustum, tum aliarum 
duarum Gregorii Magni, quze Roni dat» ad calcem 
notantur. Preterea quomodo hzc epistola Itaiis pri- 
mum scripta, et Afris postmodum missa Rome data 
in concilio 80 episcoporum ad calcem notatur, ita et. 
aliam huic similem Damasi epistolam 5, quze [lly- 
rici episcopis primario scripia, etiam Orientalibus 
deinde missa est, przenotari legimus Exemplum ayn- 
odi habite Rome episcoporum 93. ld vero quod 
una prz se fert in fronte, alteram ad calcem exhi- 
bere quid repugnat? maxime cum quz ad auctorita- 
tem conciliandam in fronte przfigitur nota, eamdem 
pari ratione ad calcem rejecta conciliet. Papebrocius 
autem in Propilzo, pag. 60 d, novos consules saepius 
ante anni exordium publicari solitos, adeoque nec 
Siricio Januarii 6 die igneto: fuisse pro certo po- 
nens, chronicas illas notas rejicere non dubitat ut 
adulterinas. Sed hunc Tillemontius to. X, pag. 791, 
refutat, et Ausonii, Saturnini, etc. exemplis ostendit, 
tunc circa anni dumtaxat exitum delectos fuisse con- 
sules, eosque Roni Januarii 6 die ignorari facile 
potuisse. Quod si aliis annis contigit, nominatim 
anno 386, quo Honorius quatuor mensium iufans et 
Evodius Maximo iyrauno addictus consules creati 
sunt, concedendum est minime acceleratam esse 
eorum promulgationem. Visuri sumus et infra In- 
nocentii epistolas 29 et 51, tametsi 97 die Januarii 
anni 417 conscriptas, post consulatum Theodosii wi 
et A unii Quarti consignari, Quod indicio est, Innocen- 
tium tunc temporis novos consules llonorium et 
Constantium ignorasse. — 

δι 


1163 


provincias generalia decreta missa » esse ipse epist. 
4, n. 2, memorat, ubi alicujus Ecclesi: causa de- 
derat responsa, quz ad aliarum utilitatem eonferre 
posse arbitrabatur, liec ad illarum motitiam per- 
ferri curabat. llujus rei testis est ipsius epistola 1, 
in qua que ad llimerium rescripsit, « in omnium 
eoepiseoporum perferri notionem » jubet. Quocirca 
neminem o(fendere debel, quod inscriptio pra se 
ferat « pape » nomen. Hoc enim nou ab ipso Siri- 
cio, sed ab eo qui ad diversas provincias epistolam 
ejus transmissam fuisse annotavit, inditum credere 
est. 

11. Epistole hujus cum superiorc comsensio. Ea 
ipsa videri potest φι T husdri et Telepte recitala est. 
— Optandum foret, ut ex prototypo, quod ltalie 
episcopis inscriptum erat, non ex ectypo quod alia- 
rum provinciarum episcopis subiude (radiluma est, 
eam descriptam liaberemus. Verum etiamsi super- 
sunt loci, 'qui accuratiori aliquo exemplari, ex quo 
castigari 
est cur dubius censeri debeat Siricii fetus. Summa 
quippe est ejus cum epistola superiore consensio. 
]dem est utriusque scopus, nimirum ul qua apo- 
s&olica patrum constitutione, przsertim de ordina- 
tienibus, sancita sunt, observentur. In utraque non 
sententie. solum, sed et locutiones e:dem occur- 
runt, puta qua. de re pro quare, ecelesiastici canonis 
dispositio, cingulus militie secularis. Ut in utriusque 
exordio diviui judicii metus ac tradiiionum servan- 
, darum studium, ita in utriusque fine christian: cha- 
ritatis et concordie commendatio eadem ratione 
ineulcantur. Forte etiam BHiterze, quie nuu. ὅ ante 
neulto (ratrum consensu cucurri»se dicuntur, non alix 
sunL ab epistola superiori, quam ampla ex synodo, 
Nic:norum  camonum vindice, conscriptam esse 
coustat. Quod si ita est. nihil prope ambigendum 
videlur, quin epistola, de qua disserimus, ea ipsa 
sit, quam in Thusdritano primum concilio, ac deinde 
in Teleptensi recitatam fuisse ΟΣ ipsius Telepteneis 
coneilii prooemio audivimus. 

Il. Quo temporescripta sit. — Ad tempus quod at- 
tinet, istud Swricii. de ambitiosis nonnullis, « qui, 
inquit, frequenter ingeruntur auribus weis ut epi- 
scopi esse possint, » et quorum causa « aliquoties 
ceriatum est, » ipsum tunc temporis in cpiscopa- 
libus oneribus sustinendis non uovitium exstilisg&g 
iudiest. Verum si epistola, quam Siricius iniiio 
num. 3, « ante cucurrisse » memorat, superior in- 
telligeuda est, cum eam simpliciter ante cucurrisse 
dicat, nee addat dudum aut aliam particulam que 
longius intervallum denotet, hiec superiore censeri 
potest non multo recentior. lude fieri facile potuit, 
ut du» ill: epistole, tamquam ad eosdem atti- 
nentes et. proximis in conciliis edite, simul in Afri 
cam mitterentur, ibique primum Tàusdri, tum Te- 
lepue legerentur. Neque conjecturz huic repugnat 
diversa litterarum illaruui inscriptio. : cum nun ex 
eodem fonte, sed ex Africani couciili gestis sola su- 
perior, hxc autem aliunde ad nos pervenerit. 


8 [aid. Rejecisis. in!ra epistola 10, n. 2, ei suffra- 
gante. 

b Majoris perspicuitatis ergo hie supple, contra ea. 

c [n iassS., constituere. 

4 ]ta iss. At editi, non transibis. 

e Editi. post Crab., obsereari. Rectius Merlin. et 
mss. observare, hoc. est, quantam sacerdotuui solli- 
citudo vigil2ntiam debe: adhibere. 

f Noviein. ms., apostolice ordine, tum eum eateris, 
fructus, nisi quod. in. Navar. secundis curis funcius, 
et in Boihomagensi nunc PP. Capucinorum, olim S, 
Sergii Andegav. secundis item curis, fultus. In vul- 
gatis prxelatum. est functus: sed. magis placet fultus, 
aque huie correetioni favet illud Leonis epist. 1, 
c. 9, ubi decessorum suorum firmat decreta, quibua 
salubrüer conetituwm est, ne primum aul secundum, 


C 


SANCTI SIRICII PAP.E 


suos ac nominatim Liberium imitatus, a quo « ad A 


416) 
EPISTOLA V1, 


SIBICHI PAP & AD DIVERSOS EPISCOPOS. 


Ι. Ut indignus nullus efficiatur episcopus. — WM. Ut 
ignotis sacerdotium non detur. — lll. Ut neophyti 
vel laici sacerdotes non fiant. 


Siricius papa orthodoxis pee diversas provincias. 


Cap. ). — ἢ. Siricio ecclesiarum omnium cura. 
€ogitantibus nobis metum divini judicii, fratres clia- 
rissimi, et post hanc vitam unumquemque prout 
gesscrit recepturum, quid veniat in querelam taceie 
non licuit, sed nobis loqui necessitas imperavit, di- 
cente prophetia, Exaíta ut tuba vocem tuam (Esa. 
να, 1). Et cui omnium ecclesiarum cura est, si 
dissimulem, audiam Dumino dicente : 8 Atejicitis 


ssenl, indigere videantur, nihil tamen B mandatum Dei, ut. traditiones vestras statuatis (Marc. 


vit, 9). Quid enim aliud est, rejicere mandatum Dei, 
quam priv:;to judicio et humavo consilio novis rebus 
constituendis liberius delectari? 

4. Majorum statuta non patitur violuri. Magna cura 
adhibenda in clericorum ordinationibus, Perlatum 
itaque est ad conscientiam apostolicz sedis, contra 
ecclesiastieum canonem przsumi, ct 5 qua ita suut 
ἃ majoribus ordinata, ut ne vel levi susurro debeant 
violari, preprias quasdam novas observationes in- 
ducere, et prxetermisso fundamento, supra arenam 
velle ^ construere, dicente Domino : 4 Non trans- 
feres terminos, quos constituerunt. patres tui (Prov. 
xxu, 28). Quod et Sanctus quoque Apostolus novi ct 
veteris Testamenti predicator monet, in quo locutus 
est C'ristus : State, iuquit, et tenete. traditiones ves- 
tras, quas didicistis sive per verbum, sive yer episio- 
lam (1 Thess. 1, 14). Qua de re videt vestra simce - 
ritas, in sacris ministeriis aut in ordinationibus ves- 
tris quantum sacerdolum miagua cura et diligens 
sollicitudo debeat * observare. Benique ad Timo- 
theum loquitur : Manus cito nemini imposueris, neque 
communicaveris peccatis alienis (1 Tum. v, 22). Quod 
propterea memoratur, ui examine habite, et probi- 
iate morum et ecclesi»stico labore sit commenda- 
tior, qui vocatur in medium ut summum sacerdotium 
possit accipere, probatus judieio, non favore; sus- 
ceptus verit:te, nom gratia ; f apostolico ordine ful- 
(us, non przcipili voluntate. 

9. Ambitiosis non cedit Siricius. De quo, elarissimi 
8 mihi, ante vestram sinceritatem huju: modi litter 
aul tertium in Ecclesia gradum quisquam laicorum qui- 
buslibet suffragiis FULTUS ascendal priusquam ud — hes 
meritum per legitima augmienla perveniat. Neque cnim 
temere Leonem ibi ad hunc presertim Siricii loeum 
respicere opinemur. Apesiolicus autem ordo voca 
tur apostolica ordinatio, eaque in primis, qua Paulus 
neophytum ordinari vetuit. [tem summi sacerdeti 
nomine episcopalis intelligHur gradus. Quo sensa 
S. Gaudentius Brix. in Sermene de erdiuatione sus 
eos, a quibus fuerat electus, summos sacerdotes ag» 

llat. 

€ Duas illas voces , charissimi mihi, media virguld 
separant hactenus cditi, sed eas et copul.ri po 
suadet similis locutio opistolze 7, n. S, ubi lecturi sw 
mus dileciisaimi wühi; eL ut reipsa copalemus pase 
(ulat geriqá. Qralunis , Qua Siricius $e antea liteseb 


"108 


EPISTOLAE ET DECRETA. 


1166 


cucurrerunt multo íratrum et éonsacerdutum con- A tur, inde insuper ad perfidiam cito corruunt; quia 


sensu, ut hac vestra subscriptione flrmata ecclesias- 
tici canonis dispositio qux apud Nic:eam tractata est, 
confirmata suo merito fundatissima permaneret : ut 
tales videlicet ad ecclesiasticum ordinem permitte- 
rentur accedere, quales apestoliea. auctoritas jubet, 
hon quales dico, vel eos qui cingulo militize. s:xecu- 
faris astricti olim gloriati sunt. Qui po-tea quam 
pompa s:eculari exsultaverunt, aut negotiis reipu- 
blicre optaverunt militare, aut curam mundi trac- 
tare, adhibita sibi quorumdam manu, et proximo- 
rum favore stipati, hi frequenter ingeruntur auribus 
meis, ut episcopi csse possint, qui per traditionem 
et Evangelicam disciplinam esse nar, possunt. Quan- 
tis hoc afiquoties certatum est viribus? Sed nibil 


fidem veram in ecclesiasticis toto orbe péregrini dis- 
cere non asseruntur. 

Car. Ill. — 5. Ne legis loco ducatur quod semel ac 
secundo necessitas extorsit. Certe etiam illud non fuit 
prietermittendum, ut quod semel aut secundo neces- 
sitas hxrelicorum intulit contra apostolica praecepta 
velut lege licituro * ecepisse przsumi, neophytum 
(1 Tím. i1, 6) vel laieum, qui nullo ecclesiastico 
functus fuerit officio, inconsiderate vel presby- 
terum. vel diaconum ordinare : quasi meliores Apo- 
stolis sint, qnorum audeant mutare praeceptum. Εἰ! 
qui non didicit, jam docere compellitur. Ita nullus 
reperitur idoneus clericorum? Nee inter diaconos, 
nec inter alios clerices invenitur, qui sacerdotio di- 


(ale potuit * elici, qux ratio non compellit. Etiam de B gnus hábeatur; sed ad condemnationem δ Ecclesise 


lenginquo » veniant ordinandi, ut digni possint et 
plebis et nostro judicio comprobari. 

CaP. Il.— 4. Monachi vagi ab episcopis, ut sumptibus 
parcant , ordinantur. Quantum | illicitum sit. illud c, 
sstimari non potest, ut transeuntes (sive simulent, 
sive sint monachi , quod se appellant), quorum nec 
vitam possumus scire nec laptismum, quorum fidem 
Wreognitam habemus nec. probatam, rolint sumpti- 
bus :zdjuvare , sed statim aut diaconos facere, aut 
presbyteros ordinare festincnt , aut, quod est gra- 
vius, episcopos constituere non formident. Charius 
apud illos dari sumptum ἃ est transeunti, quain sa- 
cerdotium. Non retenti, inde in superbiam exaltan- 


non quidem accepisse, sed multorum fratrum con- C 


sensu dedisse signifieat. Quoeirca dubium fere non 
est, quin proxime restituendum sit, ante ad vestram 
sanctitatem , ac. librariis facili Japsu propositio. ad 
exciderit. De his autem litteris id quod subjicitur, 
apprime eongruit epistole superiori, u!pote qua 


multorum episeoporum, scil. 80, consen»u de re- . 


gulis in ordinatione clericorum servandis est con- 
scripta, cujus decreta Nieznis consentanea sunt, οἱ 
δὲ qua nominatim a clero arcetur, qui cingulum mi- 
liti. secularis habuerit. Neque etiam ad eos, qui va- 
letudine corporis aut fessa etate pra pediti adesse noun 
potuerant, alia de causa videtur missa, nisi ut syt- 
odicam constitutionem subscriptione sua ratam fa- 
eeren! , et ab omnibus perpetua. istiusmodi forma 
servaretur. 

^ Merlin. ac mss., eligi. lTunc locum ita interpre- 
txmur : Nihil eorum , qux» ratio admittere non com- 
pellit, elici ex me potuit. Clarius hic, quam in 
epistola superiori , Siricius explicat , nomine eorum 
qui militie secularis cingulum habuerint , non tantum 
eos a se inteHigi , qui in castris stipendia meruerunt, 
$ed et eos qui reipublieze negotiis obstricli sunt. 

b [Joc est, ni fallor, e Sicilia, Sardinia, aliisque 
regionibus αι δὰ Romani pontiflcis dicecesim seu. 
synodum pertineut, quasque suburlicarias vocant. 
Si cui vero veniret in mentem , Siricium hoc sibi 
veluisse, ut quotquot ordinandi esseut episcopi , 
endecuimmque Komam venirent, ipsismet confuta- 
retur Siricii verbis. In hac quippe epistola fundatis- 
simam permanere jubet ecele:iaetici canonis con- 
stitutionem quie apud Niexam tractata est. Ex. Ni- 
exni autein concilii. dispositione ac praescripto can. 
4 et 6, episcopos ordinandi potestas per unamquam- 
que provinciam ad metropolitanum pertinet. Simile 
itaque est hoc. decretum superioris epistole capi- 
tulo 1. 

c Supple, quod a nonnullis conunittitur. 


laicus postulatur? Quod we fiat ultra, admoneo. 
Praedieo, ut unam &dem habentes, unum ciiam in 
traditione sentire debeamus, probanies nos unani- 
mes atque concordes, pacifici in. Christo οἱ in ob- 
servationibus apostelicis habere charitatem. Medio 
Haque Patre, et unigenite Filio ejus, et Spirita 
sancto , et unius divinitatis Trinitate, convenio, ut 
in his fides catholica et disciplina nostra permar.eat. 
Nec quisquam putet, tamquam ordinationes terrenas 
fieri, cum coleste sit sacerdotium, ut fidelibus 
gloria maneat ^ dignitatis cjusdem , et ante tribunal 
Christi ex hinc non habeat quod: accuset. 


4 Verbum est , quod ἃ Crab. expuuetum fuerat, 
et ex Merl. ac mss. revocatur, non ad sumptwn , sed 
ad charius referendum est in bune modum : Charius 
est apud illos dari sumptum transeunti , etc., id est , 
vilius z:stimant sacerdotium, qu: sumptum pere- 
He Deinde editi, quam sacerdotium non retento. 

nde in superbiam exaltatur : refragantibus mss. Is- 
tud ita intelligere est : Monachi illi nom retenti , quo 
eorum fides ac mores probentur; «ed statim eum sa- 
cerdotali gradu dimissi, inde in superbiam exaltantur. 

ὁ |n vulgatis desideratur cepisse : quod ex mss. 
collectionis Hisp. supplemus. Mallemus cepisset , ac 
totum hune locum i!a legi : non [uit pretermittendum, 
id quod semel et sccundo necessitas harreiicorum intulit, 
velut lege licitum esse jam cappiseet , contra apostolica 
precepta a nonnullis prasumi, neophytun | scilicet 
vel. Quod hic de ueophyti seu laici ordinatione , 
qnam hi:ereticorum necessitas intulit, dicitur, in 

ubrosii maxime ordinationem cadere videtur; pru- 
densque cavet Siricius, ne lioc allerove simili exem- 
plo quis abutatur ad legis in Ecclesia receptas abro- 
gationem. 

f [stud argumentum fusius tractat Celestinus I 
epist. 4, n. 4. Videndus etiam ea de re Zosimus 
ep'st. 9, n. 2, nec non Felix lI epist. ad Cusarium 
Arelat.. Quocirca. Gregorius | praceptum , euilibet 
visitatori. datum ut episcoporum electioni presi, 
claudere solet his verbis : Provisurus ante omnia , ne 
ad hoc cujuslibet conversationis seu meriti. laicce per- 
sona aspirare praesumant , el tu periculum ordinationis 
tug , quod absit , incurras. Electores autem- sie allo- 
qui cousuevit: omnes quos ex vobis de leica persona 
aspirasse constiterit, ab o(ficio eL commtnioue alienos 
faciendos procul dubio noveritis. 

€ lloc est, in eorum qui Eeclssiz obsequio suut 
maucipati, uno verbo ecclesiasticorum, imjuriam at- 
que contumeliam. 

à [n uno ms. Colb., di.iuitatis. 


1107 


MONITUM IN EPISTOLAM SEQUENTEM. 


|. Epistolam hanc recognovimus ad vetera exem- 
plaria diversarum collectionum, Codicis videlicet a 
Quesnello. vulgoti, collec'ionis alterius non. minus 
antiqu:e in Colbertina bibliotheca asservate, nec- 
nou Hispanz et Isidorian:z. In. nullo autein titulum 
offendimus, quem ei Quesnellus indidit in hunc 
modum : Siricii pape ad omnes episcopos ltalie super 
damnationem Joviniani et reliquorum hareticorum vir- 
ginitati derogantium. Isidorus Hispalensis episcopus 
lib. de Serip!. eecl. c. 5, mentionem ejus faciens, 
ad diversos episcopos missam tradit; eique concinunt 
omnes nostri mss. in quibus per diversos episcopos 
missa prenotatur. Titulus, quem exhibemus, ex 
mss. collectionis Hispana descriptus fuit, Eumdem 
servavit Isidorus Mercator; sed ei de suo addidit 
salutationem hujusmodi, Siricius papa orthodoxis 
episcopis per diversas provincias salutem. Salutaüiouis 
hujus loco apud Crab. ac deinceps in aliis editioni- 


bus substitutum legimus, Siricius ecclesie Mediola- B 


nensi. Verum nova illa inscriptio nulla, opinor, alia 
ratione nititur, nisi quod epistolam hanc Mediola- 
num missam esse, ad eamque Auibrosium cum s0- 
ciis rescripsisse constat. Mabillonius autem itin. 
]tal. pag. 69. uhi epistolam hanc in Romano Valli- 
συ] απ bibliothec:e codice non episcopo Mediola- 
nensi, sed universis episcopis inscribi monet, hoc 
tantum notare voluit, eam non ecclesie Mediolanensi, 
uL in editis circumfertur, sed diversis episcopis in- 
scribi. Neque enim is codex a no-tris dissidet , qui 
diversos episcopos, non universos, maguo consensu 
exhibent. Iis, qui bibliothecam peregrinam obiter 
lustrant, ac deinde domum reversi quz in ea depre- 
henderint observatu digna memoriter notant, con- 
donaudi sunt hujusmodi lapsus. Epistolam istam 
indicare videntur Hieronymus et Augustinus : lliero- 
nyimus quidem, cum initio libri adversus Vigilan- 
tium docet, Jovinianum « Romans ecclesi: aiucto- 
ritate » fuisse damnatum ; atque in exordio lib. m 
adversus Pelag. repetit, Joviniani placita « olim C 
Rome, ac dudum in Africa condemnata » esse: 
Augustinus vero lib.'i Retr, c. 12, ubi cum Jovi- 
niani hieresim in urbe Roma multum valuisse pre- 
misisset , subjecit : « Huic monstro sancta Ecclesia, 
quie ibi est, filelissime ac fortissime restitit. » 
' Meo quippe Siricius epistolam istam scripsisse se 
testificatur, ut ea, que Roma in Joviniani condem- 
natione gesta eraut, ab episcopis uon ignorarentur. 
]I. Tempus, quo scripta est, ex sequenti expis- 
cari licet. Iu hac enin Joviniauum ac socios Roma 
pulsos, Mediolanum ad Theodosium imperatorem 
confugisse non obscure innuitur. Atqui Theodosius, 
cum Maximum debellasset, quod anno 388 alii Au- 
gusto mense , alii Septembri contigisse volunt, Me- 
diolanum primum accessisse dicitur : eumque inde 
anno 389 idibus Juniis Romam venisse, et cum ibi 


* Crab., indicia intimarent. Merlin., indicia juva- 
rentur. Quesn., juvaretur indicio. Editi alii, juvare- 
mur indicio. Αἱ mss. nmaguo consensu juvarentur 
( scil. gaudia ) indicio. 

b [ta potiores mss. cum Quesn. Alii vero coll. 
Hisp. et Isid., si quictos nos ab incursatione sua. va- 
care hostis antiquus. sineret αὐ initio mendaz : qua 
lectio quamvis peregrin:e manus operam suboleat , 
a Merlino tamen et Crab. prxlata est, addito rela- 
tivo qui po-t verbum sineret. In edit. Rom. cxstat, 
Numquam patitur nos quietos. In aliis edit. quia non 
palitur nos quietos , omisso At vero. 

€ Quesn. torquetur. Editi alii, punitur : castigan- 
tur ex potioribus mss. 

4 Edit. Hom. post Crab. eadem dicit : refraganti- 
bus mss. Ambrosius epist, 65, n. 7 de Sarmtione 
e! Birbatione, qui Joviniau sectabantur errores, 
sc lot eos esse vauiloqnos, qui dicant nullum 6886 
abuuinentia meritum , nullam frugalitatis , nullam vir- 


SANCTI SIRICII PAPJ£ 


Α triumphum egisset, kalendis Septembris'Mediolanum 


rediisse historica monimenta fidem faciunt. Ex quo 
consequeus est, ut hxc epistela, si ante Theodosii 
triumphum collocetur, anuo 388 lalente non sit 
anterior; si post differtur, anni 589 exitum haud 
multo intervallo antecedere censenda sit. 


EPISTOLA VII, 
SIRICI! PAPE AD DIVERSOS EPISCOPOS MISSA ADVERSUS 


JOVINIANUM H/ERETICUM EJUSQUE S0CIOS AB ECCLE:LE 

UNITATE REMOVYENDOS. 

Joviniani ac sociorum perversam doctrinam publice pro- 
dit, ejusque praecipuos auctores nominatim damnatos 
denuntiat. 
Joviniani que doctrina diabolo auctore. — 1. Opta- 

rem semper , fratres charissimi , dilectionis et pacis 

vestri sinceritati gaudia nuntiare, ita ut vicissim 
discurrentibus litteris, sospitatis vestrz: * juvarentur 
indicio. ^ At vero quia non patitur nos quiete ab in- 
cursione sua vacare hostis antiquus ab initio men- 
dax, inimicus veritatis, :emulus hominis , quem ut 
deciperet, se ante decepit ; pudicitie adversarius, 
luxurix magister, crudelitatibus pascitur; abstinen- 
tia ^ puniendus, odit jejunia , ministris suis przedi- 
cantibus 4 dum dicit esse superflua, spem non ha- 
bens de íuturis, Apostoli sententia repercussus, 
dicentis: Manducemus et bibamus; cras enim morie- 

mur (I Cor. xv, 32). 

2. Quam perniciosa dwn latebat. — O infelix au- 
dacia ! o desperatz mentis astutia! Jam | incognitus 
sermo hzreticorum intra Ecclesiam cancri more 
serpebat : ut occupans pectus, totum hominem prz- 
cipitaret in mortem. Et nisi Dominus Sabaoth Ia- 
queum, quem * paraverat, dirupisset, scena tanti mali 
et hypocrisis publicata multorum simplicium corda 
wraxerat in ruinam : quia facile ad deteriorem partem 
mens humana transducitur, f volens per spatiosa 
volitare, quain arctz vi iter cum labore transire. 

9. Qui detecta et damnata. Nuptiis intersunt sacer- 
dotes. — (Qua de re necessarium satis fuit, dilectis- 
simi mihi, qux» hic gesta sunt, ad vestram con- 
scientiam cognoscenda mandare : ne 5 ignorantia 
cujuspiam sacerdotis, pessimorum hominum Ec- 
clesiam irrumpentium, sub religioso nomine, con- 
tagio violaret : sicut scriptum est Domiuo dicente : 
Multi venient ad vos in vestimentis ovium, intus autem 


D ginitatis gratiam , pari omnes aestimari pretio ; delirare 


eos qui jejuniis castigant carnem suam. 

* Crab. ac deinde edit. Rom. et concil. pararerant ; 
et mox, trazisset : praeter fidem mss. 

f Edit. Rom., malens. Alize concil. secundum mss. 
coll. Hisp. et Isid., volens magis. In siucerioribus li- 
bris reticetur magis, quod antiquis insolens non est. 
Deinde edit. Rom. , per spatiosa ambulare. Merlin. 
alique concil. cum mss. coll. Hisp. et Isid., per spa- 
tiosam viam ambulare. Tum unus e mss. Colb., quem 
arcte vite iter. 

5 Apud Quesn., ignorantiam : mendose. Curat Siri- 
cius ea, 45 Romi adversus npvos h:ereticos gesta 
sunt, episcopis noia fleri : ne si quis illa ignoraret , 
contigione pessimorum hominum Ecclesia violare- 
wir: et id quidem sub religioso nomine, quia etiam 
tum Jovinianus, ut Hieronywus contra ipsum scribit, 
monachum esse se jactitabat. 


“ὦ 9. .ὦὕ»- 


1109 


EPISTOLAE ET DECRETA. 


1110 


sunt lupi rapaces ; a fructibus eorum cognoscetis. eos A borum fructibus prodiderunt. Namque cum alii hae- 


(Matth. vii, 45 et 16). ^ Hi sunt videlicet, qui sub- 
tiliter Christianos sese jsctant: ut sub velamento 


pii nominis gradientes, domum orationis ingressi , : 


sermonem serpentinx disputationis effundant ; ut 
sagittent in. obscuro rectos corde (Psal. x, 5), 5 atque 
a veritate catholica avertendo, ad sux doctrinzx ra- 
biem di»bolico more transducant, atque ovium * sim- 
plicitatem defraudent. Et quidem multarum hzre- 
sum malignitatem 4 ab apostolis nunc usque didici- 
mus, et experti probavimus : sed numquam tales 
canes Ecclesie mysterium latratibus fatigaverunt, 
quales * nunc subito hostes fidei erumpentes , doc- 
wina perfidizx pullulata, cujus sint discipuli, ver- 


^ [n ms. Pith. et uno Colb., Hi sunt videlicet quasi 
utilitute Christ. In altero Colb., Hi sunt videlicet, qui 
quasi quadam utilitate Christ. ; quod corrigens Quesn. 
substituit, Hi suni videlicet, qui sub. vestium vilitate. 
Et liec quidem correctio nostris, qui Ambrosii edi- 
tionem adornarunt, aliquando placuit. Sed przter- 
quam quod nulla saltem aperta mss. auctoritate ful- 
citur, ei manifeste repugnat quod Hieronymus lib. 1 
contra Jovinianum post med. tradit, nempe hzereti- 
cum illum, cum monaclium esse se jactitel, post sor- 
didam tunicam, et nudos pcdes, et cibarium panem, εἰ 
aqua potum, ad candidam vestem, el nitidam cutem, 
ad mulsum et elaboratas carnes se contulisse. Uude et 
lib. 1, cirea. med., sic eumdem alloquitur : Ante 
nudo eras pede, modo non solum calceato, sed el or- 
nato; tunc pexa tunica el nigra subucula vestiebaris, 
nunc lineis εἰ sericis vestibus, οἱ Atrebutum ac Laodi- 
cem indumentis ornatus incedis, Et sub finem, Quos- 
cumque, iuquit, forinosos, quoscumque calamistratos, 
quos crine composito, quos rubentibus buccis videro, de 
(uo armento sunt. Àn Jovinianus subinde quidem 
primam vestem mutasse, sed eamdem pervers:e prz- 
dictionis initio retinuisse dicendus est ? Cogitari 
Istud posset, nisi affectatis illis vestium sordibus ad- 
vers»retur tum doctrina, tum mollities vitze, quam 
Siricius arguit. Quare vulgata lectio, quam non 
solum lsidori , sed et Hispanw collectiunis mss. 
confirmant , conjecturz haud satis firm:e jure an- 
tefertur. 

b Edit. concil. post Rom. et Baron., atque veritatem 
catholicam pereertendo, nisi quod apud Lab. exstat 
vertendo : Merlin., Crab., Quesn. ac nostris mss. re- 
nitentibus. Exinde Crab., ad sue doctrine scabiem 
substituit. 

* Duo mss., simplicitate. 

4 [ta antiquiores mss. cum edit. Quesn. et Ambros. 
Czteri vero libri , ab apostolicis temporibus. 

* Apud Baron. ot in edit. Rom., quales isti nune 
subito erumpentes, doctrina perfidie polluti, hostes fi- 
dei, qui cujus sint. Nostra lectio est. czeteroruimn li- 
brorum, nisi quod in uno Colb. polluta, et in aliis 
tribus pollutorum exstet, pro pullulaia. 

f [n inss. coll. Hisp. et Isid. ut apud Crab. desi- 
deratur interpretautes. Idem. verbum, necnon ista, 
et spiritu diabolico, iu edit. Rom. et apud Baron. de- 
sunt. Ex aliis libris revocantur. Proxime antea novi 
ac veteris Testamenti continentiam non absurde intel- 
lig» mus pro eo dici, quod novo et veteri Testamento 
continetur ac docetur. (Quo intellectu continentie no- 
men ab Hieronymo epist. 614, ad Pamma: b., usur- 
patinm legimus, ubi Joannem Jerosolym. hinc insi- 
mulatunm refert, quod sic paradisum allegorizet, ut 
historie auferat veritatem... totamque paradisi cowTI- 
NENTIAM (ropologica interpretatione subvertat. Prava 
autem interpretatio illa, quam Siricius notat, in hoc 
maxime perspicitur. argumento , quo Jovinianus, 
teste Augustino Lb. n Retr. c.. 12, sacras virgines 
urgebat, ifícens ; Tu ergo melior es quam Sara, melior 


retici singula sibi genera. quzstionum male intelli- 
gendo proposuerint convellere atque concerpere de 
divinis institutionibus ; isti non habeutes vestem 
nuptialem (Matth. xxi, 12), sauciantes Catholicos, 
novi ac veteris Testamenti, ut dixi, continentiam 
pervertentes, et spiritu diabolico f interpretantes, 
illecebroso atque ficto sermone aliquantos € Christia- 
nos ceperunt jam vastare, atque su: dementiz so- 
ciare, ^ intra se continentes nequitia sum virus. 
i Verum electi blasphemias suas conscriptione te- 
meraria publice prodiderunt, et desperate mentis 
furore conciti , passim J in favorem gentilium pu- 
blicarunt. * Sed a fidelissimis Christianis, viris ge- 


B quam Susanna, quam Anna: et ceteras. commemo- 


rando testimonio sancig. Scripture commendatissiinas 
feminas, quibus se ill& meliores vel etiam pares cogitare 
non possent. 

& Loco vocis Cliristianos, apud Quesn. legimus Ro- 
manos : refragautibus aliis libris. Quamquam id, 
quod Roms nominatim contigit, a Siricio hie com- 
memorari suadet illud Augustini lib. n Retr. c. 19: 
Joviniani heresis, sacrurum virginum meritum quando 
pudicitie conjugali, tautum valuit in urbe Toma, wt 
nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum pudicitia 
suspicio nulla precesserat, dejecisse in nuptias dicere- 
tur... Hoc modo etiam virorum sanctorum sanctum ce- 
libatum , commemoratione patrum et. comparatione 
[rangcbat. 

h Apud Quesn. et ex eo in nova Ambrosii editione, 
non intra se, adjecta particula negante, an. cuim ali- 
qua scripti codicis aucturitate, non apparet. Cxtero- 
rum librorum lectioni suffragatur istud Augustini 
lib. n Rer. c. 12: Remanserant. autem. iste disputa- 
lioues in quorumdam sermonibus ac susurris , quas pa- 
lam suadere nullus audebat. Eamdem et orationis 86- 
ries exigit. 

i Apud Merlin. et Crab. , ut in. mss. coll. Hisp. 
et Isid., velut electi. Apud Lab. ex margine Crab. et 
in quibusdam Ambros. edit. , Verum electi. Auti- 
quiores mss. duo Colb. et unus Pith., Verum illecti. 
Nihil prope ambigimus , quin restituendum sit, Ve- 
rum detecti : adeo ut qui nequiti:e sua virus intra se 
continebant, ubi primum illud latere jam no^ posse 
deprehenderunt, blasphemias quas clam imussitando 
suggerebant, publica scriptione defendere jam cce- 
perint. Noluimus tamen lectionem nulla certa. auc- 
toritate fuliam obtrudere. ]nterpolationis ac falsita- 
tis suspecta videtur hac Quesnelli, Verum electi 
eorum: quasi Joviniano ac sociis, perinde atque 
Manicha'is, sui fuissent electi; quod nullus meino- 
rie mandavit. Non levior est interpolatio , qux in 
edit. Rom. ita habetur : virus, preferentes se tam- 


D quam electi, blasphemias tamen suas conscriptione te- 


meraria publicarunt. 

1 Plerique ac veiustiores mss. cum Merl. , in fu- 
rore. Duo alii, furore sine in. Quesn. furorem. Magis 
placet cum edit. Roin. , Crab. et Ambros. , in favo- 
rem: quia et vox furore proxime antecedit , et re- 
ipsa Gentilium morihus Joviniani doctrina plurinum 
favet. Exinde sola editio Rom. se prodiderunt , pro 
publicarunt. 

k Apud Quesn., Eorum autem. insania a fidelissi- 
mis... subito per scripturam honorificam videtur esse 
delata : lectio interp»lata ,. nec ad. Siricii mentem 
exacia. In uno quidem ms. Colb. ut et in Rem. et 
Pith. habetur scriptura honorifica , et apud Merlin. 
honorificata : sed cum esteris libris priefereudum 
scriptura horrifica, ea ipsa videlicet, quae paulo an- 
tea conscriptio temeraria vocaba'ur. Nune vero. dici-. 
tur horrifica, Ium propter blasphemias quibus con^ 
&persa erat, tum etiam Ob barbariem sili. Ut ep 


1171 


SANCTI SIRICH PAPAE 


3172 


nere optimis, religiotie praeclaris, ad mean humili- A centem , Leopardum et Alexandrum, 481 religio- 


tatem subito scriptura horrifiea videtur esse delata : 
ui sacerdotali judicio detecta divin:ze legi contraria , 
spiritali sententia deleretur. Nos sane * nuptiarum 
vota non aspernantes accipimus, quibus Ὁ velamine 
intersumus : sed virgines, quas nuptie creant, Deo 
devotas majore honoriflcentia muneramus. Facto 
igitur presbyterio, constitit doctrin:s mostre, id 
est * Cliristianz legi, esse contrariam. 

4. Heresis nove incentores damnantur. Unde Apo- 
stoli secuti preceptum (Gal. 1, 9), 4 quia aliter quam 
quod accepimus aununtiabant, omnium nostrum tam 
presbyterorum et diaconorum, quam etiam totius 
cleri, 9 anam scitote fuisse sententiam, ut Jovinia- 
nus, 1 Auxentius, Genialis, Germinator, Felix, 5 Plo- 
tinus, Martianus, Januarius et Ingeniosus, qui Β 
incentores novze l:eresis et blasphemiz inventi sunt, 
divina sententia et nostro judicio in perpetuum dam- 
pati extra Ecclesiam remanerent. Quod custoditu- 
ram sanctitatem vestram non ambigens, hzc scripta 
direxi per fratres et ! compresbyteros meos Cres- 


Hieronymus lib. 1 contra Jovinianum animadvertit, 
lh:eretici hujus scriptorum tanta barbaries est , οἱ tan- 
lis vitiis spurcissimus sermo con(usus, ul nec quid lo- 
qualur, inquil, nec quibus argumentis. velit. probare 
quod loquitur, potuerim intelligere. Neque magis pro- 
bandum quod apud Baron. ut in. edit. Roin. obii- 
net, scriptura horrifica videntur esse delati, ut... de- 
tecti... deleantur. E fidelissimis illis Christianis , 
qui horrific:m Joviniani seripturam Siricio detule- 
runl, pr:eipuus. fuit. Pammachius , quem idcirco 


sum ofücium lidei possint spirita adimplere ferventi. 
EPISTOLA VIH i, 

SEU RESCRIPTUM AMBROSII, ALIORUNQUE EPISCOPORUM A9 
SIRICIUM PAPAM DE CAUSA SUPRADICTA. 
Joviniani ac sociorum errores recensent ας refeliumt. 
Primo quod meritorum gradus tollant et virginitati 
equent conjugium : (um quod Marie in partu virgi- 
nitatem negent ; deinde, quod jejuniis adversentur. 
Postremo, ubi notarunt eorum de Christi nativitate 
sententiam. Manichais suffragari , Sírteti judicre de 

eorum damnatione subscribunt, — 


Hauc epistolam Ambrosii vide sd opera ejesdem 
atris, tom. nostrz? Patrol, XVI, col. 1125.) 


MONITUM IN EPISTOLAM SEQUENTEM. 
l. Quid querendum. — Circa hanc epistolam non 


B una exsistit. quzsiio. Nam et de auctore ejus inter 


eruditos non convenit. Neque major e»t illorum de 
Bonoso, cujus occasione scrip!a est, consensio. Quis 
euim illius error, seu crimen, qux sedes, an etiam 
ipse fuerit qui ab antiquis Bonosiaeorum dux dictos 
est, ambigunt. Ad hiec. illustranda primum tempus 
quo ipsa scripta est epistola nosse juverit. 


men!a produnt. | 

d Quesn. cum duobus mss. , eos quid aliud : ac 
deinde nullius, quod sciam, exemplaris auctoritate, 
post verbuni apnuntiabant. subjicit, ezcommunicati- 
mus. Omnium ergo nostrum. 

* [ta duo antiquiores mss. Colb. et Pith. cum Quesn. 
At Crab. et Merlin. ex mss. coll. llisp. et Isid., vnam 
actam constat esse senlentiam. Edit. Rom., tna late 
[ sententia. Lab. , una suscitata (uit — sententia. 

inc manifestum est ceeium illum, qui ἃ diguiori 


Hieronymus epist. 50 sic alloquitur : Te post Domi- ( gradu. presbylerium. appellabatur, non presbyteris 


num faciente , ille damnatus est , quod. ausus sil per- 
petue virginitati matrimonium comparare. 

ἃ Lab., nuptias non aspernanter. 

b fia uiss. At edit. Rom. et. Baron. , velamini in- 
ter[uim"s, sed virginum nuptius Deo devotas.... hono- 
vamus. Merlin. et Crab. , velamine interfuimus: tum 
solus Merlin. sed virgines Deo devotas, etc., omissis 
verbis, qus nuptig creant. Exinde apud Lab. vene- 
ramur, pro muneramus : quo aptius enuntiatur imer- 
ces, qui virgiuitati ut majoris meriti , ita et major 
debetur. Minime autem admittenda est conjectura , 
qua pro velamine, Crab. vero animo m.llet. Ut eniin 
Ambrosius epist. 19 , ad Vigilium , n. 17 , scribit, 
ipsum conjugium velamine sacerdo!ali οἱ benedictione 
sanctificari oportet. Hac ratione Joviniano , nuptias 
ab iis, qui illas continentiz:: postponebant , sperni 
preedicanti, recte Siricius occurrit. 

* Rem. ins., Christi legi. Tum vetus Colb. , quos- 
dam esse contrarios. Edit. Rom. et concil, cum mnon- 
nullis mss. , esse contraria. Verius antiquus codex 
Pith. nécunou Navar. et Capuc. , esse. contrariam , 
scripturam scilicet quam Pammaehius ac socii li- 
bello oblato damnari petierant, si modo divine legi 
contraria deprehendere. Cui petitioni Siriciws ac- 
commodáns judicium , primo scripturam delatam 
Christiung legi contrariam declarat, ac deinde ut ta- 
lem proscribit et damnat. Quocirca glossema sapit 
quód apud Quesn. legimus , esse contrariam eorum 
sententiam, uec alibi illud offendi. Istud vero, Facto 
igitur presbyterio, hoc esse quod , congregato igitur 
cleri couventu, jam in epistolam 11 Liberii, qui ea- 
dem presbyterii voce et eodem intellectu. utitur, 
observavimus. Romanis autem pontiticibus quam fa- 
miliare fuerit cum hoc coetu, in quem etiam pere- 
qrinos episcopos admilli mos erat, ecclesisstica 
negotia communicare, vetera qui» supersuut moni- 


solis, sed etiam diaconis ac reliquis clericis interdum 
constitisse. 

t ]n mss. ut apud Isidorum Hispal. lib. de Scrip. 
eccl. c. 5, et Merlin. Ausentius. 

& Sic mss. magno consensu cum edit. Rom. et 
Quesn. At Rem. et Ambros. Prontinus. Baron. Poa- 
tinus, et ad marg. Frontinus. 

h Veteres coll. llisp. codices Laudun. et Noviom. 
necuon plerique coll. Isid. cum Merl. et Οἵα}. ac- 
centores. lem. actores. Antiquiores Colb. duo et 
Pith. cum Quesn. auctores. 

i Apud Barou., ut in edit. Rom., presbyteros. 
Leclionem compresbyteros, qua cxterorum codicum 
est, firmat antiquus usus. Immo et diaconis loquens 
Augustinus , eos etiam condiaconos vocabat. [ia im 
epistola ejus 149, ad Paulinum, n. 1, legere esi, de 
perventione (am — prospera fratris εἰ compresbgteri 
nostri Quinti ; et mox, occasione filii εἰ condiacomi 
nostri Rufini. Et ad calcem ejusdem epistolze, Coa- 
diaconus autem nosler Peregrinus... nondum remea- 
vit... Compresbyterum Paulinum... salutamus. Episto- 
las autem 191, compresbytero Sixto , et 1923, condia- 
cono Celestino ; 222 ei 9224, condiaconoó Quodvaltdeo 
inscribi legimus. lta et a concilio Carthagineusi ini- 
tio epistole ad junocentium I Orosius compresbyter 
appellatur. Leopardum tituli Pastoris, cx quo et Si- 
ricius in Petri sedem assumptus Tuerat. presbyterum 
exstitisse, ac nomen iilius etiamnum iu tabula mar- 
morea àsservari Baronius monet. 

| In editione Romana e vulgatis Ambrosii codici- 
bus repetita fuerat. In veteribus ejus codicis, quem 
Quesuellus vu'gavit, exemplaribus cap. 51. ac nou- 
nullis aliis asservatur. Proxima Siricii epistolze nog 
longe post, cum Meliolani ageret Theodosias impe- 
rator, adeoque anuo 388 aut $89, ut Monito ia 
epistolam superiorem probavimus, rescripta est, 


1118 


EPISTOL« ET DECRETA. 


14174 


ll. Quo tempore sit scripta. — Temporis, quo A xerit de suo, sed e veteris alicujus exemplaris fide 


scripta est, ipsa non obscuram prz se fert notam. In 
ea quippe Capuanum concilium ut proxime habitum 
memoratur. Átqui hanc synodum post Theodosii in 
urbem Constantinopolim. reditum, hoc est. post vi 
kalendas Decembris anui 5914, et aute. Valentiniani 
necem, id est ante idus Maias anni 592 celebratam 
esse, in novissima Ambrosii editione, »bi epistolse 
56 ordo asseritur, probatum est. Ex quo sequitur, 
uL. et lac epistola anno 592. aite. meusem. Maium 
scripta merito censeatur : ni3xime cum ca quie in 
Italia Valentiniani interitum consecutze suut turba, 
ut serius differatur non sinunt. 

lll. Falso tribuitur Damaso. — llinc defendi ne- 
quit sententia. Nicolai Cusani lib. i1 de Concordia 
cath. e. 18, Jac. Almaiui lib. de Auctorit. Eeclesis, 
C»jetani lib. de Coimparat. auctorit. pap:ze et coucil., 
ac loberti Coci lib. in, c. 14, qui epistolam hauc 
D maso ascribuut. I& enim papa jam ab anno 3584 
vivere desierat, adeo ut successor ejus Sirieius anno 
989 iueunte ad Himerii consulta responderit. Neque 
vero ullius codicis epistolam istam Damaso tribuen- 
is auctorilate in eaim abierunt. opinionem, sed or- 
dine decepti quo inter Ambrosianas epistolas collo- 
catam cernebant. Quam enim epistolae Awibrosii 
nunc 17, in. qua Damasi ut adhuc super:titis fit 
mcntío, proxime anteponi. animadvertebant, hanc 
ad Damasi successorem periinere ne suspicati sunt 
quidem. Quau!o ipsis probabilior visa esset liec sen- 
lentia, si apud Marium Mercatorem edit. Baluz. pag. 
165, Bouosum « ἃ Damaso. przdamuatum »  legis- 
sent! Verum nec ille alio intellectu Bonosum a Da- 
ia-0 przedamnatum dixit, quam quo Socinum dicere 
nobis licet a Nicazno. concilio et ab ipso Damaso 
pr:damnatum. Respicit qnippe M. Mercator ad lidei 
confessionem, quam Damasus ad Paulinum misit, 
nominatimque ad illud : « Anathematizanus | Photi- 
num, qui llebionis hxvesim. instaurans. Dominum 
Je-um Christum tantum ex Maria confitetur. » Nam et 


ipse Bonosus eumdem errorem instaurare vulgabatur. € 


IV. Neque est. Ambrosii. — Epistolam eamdem 
Ambrosio attribuuni non. modo antiqua ejus editio- 
nes, veram etiam Colbertinus, Carolifocensis aliique 
nonnulli codices scripti. Sed nec illius esse Baro- 
nius ad aunum 389 hinc probat, quod in. ea num. 2 
Bonosus t frátrem nostrum. Ambresium » consu- 
luisse uarratur. Observarunt quidem [fratres nostri, 
qui Ambrosii adoruarunt editionem, hic ah. eo non 
proprio, sed alicujus synodi, cui prafuisset, nomine 
dici potuisse ; simulque monuerunt maximam opellse 
hujus eum indubitatis Ambro-ji scriptis, puta lib. 
de Instit. virg. c. 5. et eyist. 65, ad Vercell., n. 109, 
esse aflinitatem. Sed si lac in epistola Ambrosius 
synodi nomine loquitur, synodi etiam hujus nomine, 
non ÁAmhro.fi debuit inscribi , adecque inscriptionis 
codicum illorum, quim falsam esse liquet, sublesta 
est àuctoritas.. Quapropter memorati fratres. illam 
eisi iuter Awmbrosianas epistolas, auepigraphen ta- 
meu et altero charactere ediderunt. 

V. Siricio recte est restituta. — Jusiellus notis in 
canonem 48 C^. eccl. Afr. illam Siricio adjudicau- 
diin censet, eique sulfragantur viri superius num. 
9 ineinorati Cusanus, etc., quatenus eamdem Ro- 
mani alicujus pontificis esse pro certo habent. Si 
enim illam Sirició temporibus scriptam esse prie- 
monstratum eis fuisset, statim iu eamdem opinia- 
nem concedere non dubitassent. Huic papx tandem 
a Luca Holstenio in. collectiose Rom. bipart. resti- 
tuta. est : eamque restitutionem probat ἃς laudat 
Launoius to. f, epist. 4d Samboeovium, ubi et multa 
de hac epistola. edisserit. Suum. quoque locum ei 
Lableus inter epistolas Siricii exinde reddidit. Hol- 
stenius quidem, ante fato funcius quam opus ipsius 
e prelo exiret, quo in codice epistolam istam sawiori 
cuu titulo nacius esset aui otare non. valuit : sed 
nullus est ambigendi locus, quim titulum illum, 
quen àptissimura csse neino inflciatur, non eonlin- 


expresserit. Nihil enim erat causae cur inier epistolas 
Romanorum pontificum, quas vel novas vel meliores 
primum edidit, banc de integro vulgaret, nisi ipei 
novus titulus, veteris alicujus codicis auctoritate 
fultus, lianc veluti melierem ot quodam modo no- 
vat jure ceuserj persuasissct. Neganda amen non 
est ejus cum laudatis Ambro-ii scriptis, praesertim a 
nun. 9 consensio. Sed fieri potuit, ut vel Ambrosius 
Siricio hac in re operam suam commodarit, vel Si- 
ricius Ambrosii argumentis, adversus delatum Bo- 
nosi errorem Capuana in synodo aut alibi prola- 
tis, sibi utenduin duxerit. 

Vl. De Bonoso diverse opiniones. — Bonosus ille 
cui prxfuerit. Ecclesie, Baronius ad annum 3289, 
Petavius to. IV Eccles. Dogm. lib. xiv, aliique sibi 
ignotum esse contiteniir. Sirmondus uotis in Avi - 
tum Naissitanz in Dacia sedis eum antistitem exsti- 
tisse conjectat. Conjectura illius haud dubie nititur 
Innocentii ad Marcianum Naissitanum episcopum 
epistola 16 , propter quam et Holstenius in annot. 
geogr. de patriarch. Rom. pag. 129 et 495, opinionem 
eamdem tuetur. Αἱ Joan. Garnerius suis in Marium 
Mercatorem commentariis , ipsius Mercatoris aucto- 
ritate nixus , Bonosum Sardicensi metropoli praepo- 
situm fuisse affirmat. Ilinc Tillemoniius to. X, pag. 
195, Bonosum aut in Macedonia aut in finitima pro- 
vincia episcopum fuisse ultro fassus, quzrendum 
proponit, num distinguendi siut bouosi duo, Naissi- 
lanus un'$, de quo Siricius et Innocentius loquan- 
tur, alter Sardicensis, quem Marius Mercator aliique 
scriptores Bonosiacorum ducem faciunt. Ipse quidem 
pro sua modestia testatur, sese hauc distinclioncm 
asserere primum unen audere, neque tamen silet 
nihil advertere se quod ei repugnet. 

VII. An Bonosi duo distinguendi. Eidem distinc- 
tioni rursum favet, ubi observat Siricium atque In- 
nocentium de Bonoso aliquo loqui, quem canonicis 
criminibus potius, quam ulla hxresi insimulatum 
innuant; nomiunatimque Iunocentium a clericis ab 
illo ordinatis nullam lidei professionem exegisse. 
Sed hzc viro diligenti» laude praestanti excidisse 
miramur. Nam et Siricius Bonosum, de «quo ipsi 
sermo est, « de Mari: filiis jure reprehensum » do- 
cet, uotatque eum hoc astruentem, « nihil aliud 
nisi perfidiam Judzeorum astruere, qui dicunt eum 
(Christum) nou potuisse nasci ex virgine ; » et In- 
nocentius epist. 16, ad Marcian., de clericis a Bo- 
noso ordinatis constitutum scribit, ut si « damnato 
ejus errore, vellent Ecclesi:e copulari , libenter reci- 
pereutur, ne forte qui essent digui reeuperand:e 


salutis, in. eodem errore deperirent. » Cum igitur 


Bonosum, de quo Siricius atque Innocentius loquuu- 
tur. erroris labe contaminatum fuisse constet: re- 
διαὶ quaerendum, an error, de quo eum Siricius 
accusatum. notat, alius. fuerit ab eo, quem alil Do- 
nosiacorum duci attribuunt. Àt vero in. hioc consen- 
tiunt. ceteri, quod. Bonosiacorum dux llebiouis , 
Pauli Samosateni ac Photini haresim instaurarit. 
H:ec quippe de illo sunt Marii Mercatoris vérba « 
« llebionem philosophum secutus Marcellus Golata 
est, Photinus quoque, et ultimis temporibus Bono- 
sus qui a Damaso urbis Roma episcopo przedamna- 
tus est. » Eam ob causam a Gelasio papa epist. 55, 
n. 4, Photinas et Bonosus, qui simili errore defe- 
cerunt, condemnantur. Tta et Arelatensis u. concilii 
Patres can. 16, de Photiniacis et Paulianistis prz- 
locuti, « Bonosiacos (velut) ex eodem, errore ve- 
nientes » censere se can. 17 declarant. Non alia de 
lis sententia fuit Genpadii, qui lib. de Viris illustr. 
c. 1& librum memorat. Audeutii maxime intentum 
« cootea Photinianos, qui nunc Bonosiaci vocantur. » 
Siinilia.de iis et lib. de Dogm. Eccl. c. 22, 31. 52, 
habet. Bonosiacos quoque Gregorius Magnus lib, M, 
epist. 67, ad Quiricum, inter eos recenset, qui a Tri- 
nitatis flde. aberrant ; quatenus videlicet, ut Avitus 
Viennensis episcopus epist. 9, pag. 29, apertius ex- 


1155 


qua episcopi ad synádum vócabantür : at Sérm. 2 in 


Commonit. Tractoridm appellat Zosimi epistolam de 
Pelagii et Coelesiii damnatione omnibus ecclesiis 
inscríptam. 


EPISTOLA V. 
B. SIRICI! PAPA AD EPISCOPOS AFRICAE. 
Siricius cum sgnodo ubi edisseruit quanta cpischpis ctt- 
ra esse debeat de Ecclesie munilitie, precepta vetera 
a nonnullis jam neglecta restaurare studens, statuil 
qualiter ordinandi episcopi, ne clericus viduam ducát 
uxorem, πος ad clerum admitfatur qui viduam duxe- 
ril, aut qui post remissionem peccatorum cingulum 
militie secularis habuerit ; ne ez aliena ecclesia cle- 
ricum quis ordinet. 1tem de abjectis not wuscipiendis. 
De recipiendis Novatianis εἰ Monteusibus, qui οὐ 
Ecclesiam redeunt. De continentia sacerdotum. ac 
levitariim. Ut judicium misericordie non desit. 


Dilecüssimis fratribus et coepiscopis per Africam , C 


SiRICIUS ὃ. 

1. Cum in unum pluritii fratres convenissetus ad 
sancti apostoli Petri reliquias, per quem οἱ aposto- 
]atus et episcopatus in Cliristo coepit exordium, 5 pla- 
cuitque propter emergentes plurimas causas, qua 


a Tres mss. Colb. cum Fussat. et Corb. necnon 
Merliuus voci. Siricius proxime subjiciunt, Diversa 
quamvis cum in unum. Alte hic retinendam id, quod 
prannonuimus, hanc nimirum ep:stolam primum Ro- 
man:e syuodi episcopis *criptam, ac postmodum per 
diversas provincias, uominatiuque ad. Afros, primdz- 
va inscriptione mutata. et ad ipsos Afros accommo- 
data, missam, tantum e Teleptensi« concilii gestis, 
quibus inserta erat, ad nos pervenisse. —— 

b Solus Quesn. placuit , sublata conjunctione qtue. 
Hujusmodi pleonasmus przsertim. Gregorio familia- 
rissinmus est, apud quem secundum in$$5. exposita 
qu:estione, ideoque, pro sitplice ideo, subjici solet. 
Vuus ins. Colb. , placeretque. Caeteri, ut apud Merlin., 
placueritque. Totum tioc exordium quamvis Quesnel- 
lo Dissert. 45, c. 5, n. 5, fortuitam synodum sonet, 
concilio tamen priu» indicto apte congruere Baluzius 
recte probat. 

c Desideratur apud Quesu., conscientia nostra, ἴῃ 
ms. Corb. exstat quidem conscientia, sed deest nostra. 
Mox euiti, Merlino excepto, /iac de re, uhi aliis. in 
libris, Qua de re, fíoc est, Quare, Quamobrem. Eo- 
dem intellectui in. epistola sequenti n. Ὁ visuri $n- 
mus , Qua dere videt , etin epistola 7, n. 5 : Qua de 
re necessarium [uit. Qnod obServatmite, ut trium illa- 
rum épi-tolarum unum auctorem esse vel inde €on- 
firmetur. 

d.Particulum pre hic Quesnellus praponit. Incom- 


&ANCTI SiRIClI PAPAE 


LAE 


ro sollicitudo esset Uinicuique in Ecclesia euram πε 
jusmudi habere; sieüt apostolus. δά ει Paola 
(Eph. v, 21), iler Deó Ecclesiam exhibehdam, ne 
habentem maculam aut rugam, ne per alienjns mer- 
bid:e ovis afflatam , * eonscientin nostra veorntimmima 
«Idérethr. Quà 6 ve, mellori cotisilio fd sedit. Pr 
pler eos maxime, qui in przsenti, 4 valetudine cor- 
pori$ aut fésho xtati$ eansa, adesse mimime peter 
rünt; quó * péfpelua lstiekmodi VWerfna sébveni, 
litteras tales dare placuit, non quae riova praecepa 
aliquá imperent, f sed quibes ea, quse per ignavia 
désidiainque aliqhorum neéleeta suht, 6bstrvári ei- 
piamus, qu;e tamén apostolica € οἱ Datrum constits- 
tione sunt. constituta, sicut scriptmm est : State, εἰ 


p enete traditiones vróstras sivé wer verbwern, she per ei- 


stolam (Vl Tfress. n, 14). Illud certe. Véstrara debe 
mentem , dilectissimi fratres, vehementius excutere, 
ut ab omni fJabe seculi {πὶ immmnes ad Bi eot- 
'spectum securíque teniáttias. Not. eiim eliinus lin- 
munes, ? quia prxsumus plebibus; cum scriptom 
sit , Cui multum creditum fuerit, p'us ab eodem repnr- 
Yettir (Luc. hi, 45). Ergo Wuohihi ion Pro nobis 
lantum, sed pro populo credito cogimur prastare re- 
tionem, populum disciplina deifica i homilem ero&- 
το debemus. Exstiterum enim notti, qui stata 
miáforum non (eneiutes, vastititem Ecclesia prz- 
sumptione sua violarunt, voluntatem qopuli scquen- 
tes , Deique jad;cium nbn timentes. 

2. Ergo ne pari more vWfentfó cüüniVcre alque 
adliibere conseusum talibus videamur, unde gehes- 
nz poenas possimus incurrere, dicente Ponmite, 
Furem videbus , 'et currebas cuth 66, 'et-eufh uduftijü 
portionem tuam ponebas (Psal. xus, A8) : heec sunt, 
4188 deinceps * intuitu divinijudieti omnes entholices 
episcopos expedit costódire. 


modum vero, quod 'ex hoc 1ócó vetut cértifin 3if- 
positionis argumentum objicit, evanesen , 
ubi h:ec de episcoprs Romanze syftodo sobjéctis dieta 

e lta Merlin. euth. mts, 'Alize vero editlafies oricil. 


intelligautur. 
cum lItom., perpetio. Apad Quern. ἵξέυδ quo peret 
istiusmodi [orma séreetitr kA 'cotn sequefie verbo 
placuit canititur.—— 

[En 155. ut πὰ Mérfin., delen. Amd Qoen., 
'sed quia et. 

8 Quesn., apostolica pülrum'Fanctiórie. AtYifeS. , epe- 
stolicae ( vel apostolfeiz) wpuatriin. Cóhstititióe. Iiece- 
pir lectioui Su “ἀν iltud Curthsgifitnsis fl'con- 
cilii can. 2:wut quod Apostoli déeuerurit,'erbyisa serterit 
antiquitas, nos quoque custodiamüs. 

b fu tres jotiores mfss. ac Serif. Semdiocum 


Crab., qui preinus. ChA4eri tiliri, ἡ δέ presos 

i Vox fiumilem apud Quesn. désire . Biérlin. 
prxferi disciplinam deificam (editi alii ΤΕ 3ddant e 
humilem. In ms. :Fossat.^et utio €£ulb, Telitife ext dici 
plina Dei humilem. Tn aliéto Cólb., HisciptiWidm doij- 
cam humiliter. Allós ddós Colb. eufnGurbjetfévisrcs- 
sentientes sequimur. 

) Edit, Rom. et concil., mdfofim. εὐ ΚΘ : 
réfragantibus alifs fitiris. 

k Fossst. π|ρ., deincéps. catftoffcos, 'ontiSsis "liter 
mediis verbis.:Ibi autém voce "oninés, ti fo Celtiguntur 
episcopi quibüs'prifun epistola inscripta ei. 


Lr) 


EPISTOLE Et BECRETA. 


1198 


J. Primum , €t éxtra consefehtisin 5edis 'hpostó- Ἃ Drzsumat propter Arropantism , ne — fartivum 


lic», hoc * est primatis, nemo audeht órdfii^re. 1n- 
Yégruià eftrh judicium e-t, quod plurifioraüfn sen- 
fentía 5 contirmàtur. 

H. Ne ünus episcópub c ejiscopum ordinare 


). "e t. TN “ εν ; 

ἃ [n uno ms. corrupte, Ac est. prima, testatio, ln 
aliis duobus, hoc 'est primates. Queso. &uppres:ó hóc 
est, retinuit primates. Hectius in. veterrrimo  Cor- 
beiensi et aliis inss. ut in edit. Rom, et'eonc. hr est 
primatis. Mea nempe sententia. primum, Romano jin 
concilío episcoporum ltàlorum càüsa $criplum eral, 
Ut extra consciéhtialn edis 'apostolicee ttemb 'llideat or- 
dinare, subandita vocc episcoputs. Αἰ ubi ad Afros 
perlata est hxc epistola, illi decretum idem ad usum 
ecclesi? sux accoiimodántes, verbis apostolice sedis 
interpretationem adjecerunt, /Itoc est primatis. Neque 
μὰς in re ὉΠῸ modo recesserunt ἃ Stricfi ente. Du- 
fium enim non est, quin si is papà propter Afros 
hauc epistolàm yroxime scripsisset, )pse hóc decre- 
tum aliter concínnas-et in huuc modutir, Primum ut 
extra consclentiam primatis nemo audeat ordin(jre; quo- 
inodo postea idoneus Siricii interpres Innocentius in 
epistola 2 ad Viciricium Kotomagensem sic ilfud ad 
Gallicanam disciplinam aptatum temperaVit ; Prithiem 
ut extra conscientiam metropolitdhi episcopi sit:lts ati- 
deat ordinare. Et id quidem Romani pontificis jus , 
quo in ftalia seu in ecclesris Ipsius synodó subfjecits 
episcopos ordinari citra ipsius couscientiam uon Ti- 
ceret, nolari ac. firmari videtur Nic:ni concflii ca- 
none 6 , ubi synodus. Alexandritió prdsali de. inore 
tribui vult per Agyptunr, Libyam atque Pentapotitu 
jus ei simile, quo Romaóus antistes in suburbicarids, 
ut loquitur Rufinas , ecclesias poricbatur. Proprium 
autem Africe morem circa episcoporum ordiuatio- 
nem Afri in concilio Carthagitiensi. explicant atque 
can. 12. stabiliunt. Cam erii Numidius: episcopas 
dixisset, Aliqui episcopi tsurpatione quadam 'existi- 
munt, contempto primale cujuslibet provincie sut, ad 
desiderium populi episcopum ordinare; ab universis di- 
ctum est : Placet omuibus , ut inconsullo primate. cá- 
juslibet. provincie tam. facile nemo praesumat, licet 
cum multis episcopis, in quocuntque loco, sine ejus, ut 
dicium est, precepto episcopum ordinare. Si autem ne- 
cessita [uerit, tres. episcopi, in quocumque loco sint , 
cum primatis precepto. ordinare. deléant. episcopum. 
Vide et Codicein eccl. Afric. cap. 13. Iluie discipline 
Augustinus , cum iu Füs-alensi castello episcopum 
ordiaafidum constituisset, morem gessit , ut ih ejus 
epistola 1 ad Ceelestinum papamnufn. 5 visuri sumus. 
Ad alias provincias quod attiret, $us obtinébat coin- 
mune, quod Nicena syaodus can. 6 sic explicat ; 
Generaliter clarum est, quod si quis preter sententiam 
metropolitani factus fuerit episcopus, hunc magna sg - 
nodus definivit episcopum esse non oportere. Quocirca 
Siricius, qui episcopis synodo su:e subjectis scripsit, 
Ut extra conscientiam sedis aposiofice ríemo audeat 


beneficium pr:estitum. videatur. toc enim in syn- 
odo Nicenà (€ün. 4} cónstitutum est. et defini- 
tum. 

14. Jtem, si quis post remissionem 4 peccàtorum, 


Zellensi ex epistola pape Siricii. lta. ille epistola Si- 
rich Zellensive vóncitlo nihil àlíud constitai $entit ac 
dócet, quam quod ih prznotatis conciliis docetur; 
adeo ut circa episcoporum ordinationes quod sihi jus 
vindicat Siricius in ecclesiis eorum ad suos ejisto- 
lam iftam primarió destiaávit, lide Ferrai dus vel 
primáti ih Afriex, Vel metropolitano in. aliis proviu- 
ciis tribui non ambigat. llinc igitur non νοθείας scd 
“γῃσιότητος Uum, epistolae hujus, tum Tele euis cos 
ns cerni hibetur argumenti. ΝῊ eni uisi 
Afris veuisset in mentem, verbis apostolice sedis ex- 


. plicationem toc est. primatis àdjicere, Neque njinus 
B certo inde conficitur, epistotam hanc non ex .alicta 


dtfniodeutit, scd Innocentii epistilam ex ista Siricii 
fuisse expressam. Persyieuis quippe Innoceutii ver- 
615 obscur& et ad scojmum; cujus, Quesnellus suspi- 
cionem injicit, minus idonea, subdolus artifex ne- 
quaquam substituisset. . a" 

b ]ta ms. Corb. cum duobus Colb. ut οἱ apud In- 
nocentium. Alii vero duo, consequatur. Soltis Quesn. 
consecratur. Editores alii, consequitur. . 

€ Vox episcopum a yiervetusto ms. Corb. abest non 
solui) hic, sed et in cpisiola 9 Innocentii ad Victri- 
cium. Hic Siricii verlia Ferr.ndus diac. in Breviar. 
T. 6 Ámutavit atque internpolovit in hunc modum; Ut 
unus episcopus episcopum non ordinet excepta ecclesia 
Romana. Qux: exceptio qua. ratione intelligi possit, 
Baluzias in laudata Dissertatione pag. 1252 explica. 
Caeterum In Clialcedonensi concilio act. 11, p»;g. 605, 
legitur Bussianus ab uno Olymwio Theodosiopulis 
przsule episcopus Epbesiorum institutus, el exinde 
tamen £üm Procli tuu aliorum episcoporum commu. 
niore dunatas. Verum pse Olympius sese vim pa:- 
sum obteudens, objecisse tum testatur, ()uonium 
exira tationem canonum est, solum episcopum disponere 
ecclesiam, et xime [πῆ ὦ metropolis. humo give hiec 
ille vere, sive mendacitér dixeril, proprie Dassiani 
non ordinavit, sed jam antea a Memnone Evozoru 
episcopuin ordinatum, ut in eodem concilio pag.,088 
exporiiur, tantum in'Ephesipa sede intlironizatit. liuc 
&pectat quod Theodoretus lib. v liist, eccl. c. 29, 
Evagrium contra ecclesiasticus regulas ordiuatum asse- 
vit, quia solus Paulihus eum elegerat, cup absque tri- 
bus episcopis ordinationem qujusquam fieri canones ve- 
tent. Ündeet qui in synodo Reginisbürg. consederunt 
episcopi, consulto prius Leone Jll, chorepi-copos non 
esse episcopos hac inaxime ratione definicrunt, quia 
mec ad quamdam civitálís episcopalem. sedes titulati 
erant, nec cánonice a (ribus episcopis ordinati ; «quod 
etin Capitulari Aquisgranensi anii 805,.c. ὁ et 6, 


, 1581] et 582, repetitur. Levius est quod Quesnellus 


ordinare, si propter Afros primàrio decretum hoc Ὦ cap. 5,et 6 ex verbis propter arrogantiam , adversus 


edidisset; scripsisset dubio procal, at diximus, Ut 
extra conscientiam primatis nemo aident ordinare ; si 

ropter Gallos aut tlispanos, stylum perinde, atque 
nuocentius postea, mutasset, ac dixisset, Ut extra 
conscientiam metropolitani episcopi. fiullus audeut or- 
dinare. Npu enim nova praecepta. imperare, sed ve- 
tera constituta restaurare se velle ab initio protite- 
tur. Et quidein triplex inos praedictis. ad eumdem 
redit. Nam et Romanus antisies in. suburbicariis ec- 
clesiis, et firimas in unaquaque Afric provincia id 
erant , quud ia atiis orbis Christiahi regionibus ine- 
tropolitánus.llzc certe mens fuit Ferraudi diaconi in 
Breviario n. &, uli habet: Ut episcopus a. (ribus ordi- 
netur, consentientibus aliis per scripta.cum con[irluatione 
metropolitani vel primatis. Concilio Niceno tit, ἃ, item 
lit. 6. conci.io Antioclieno tit. 48, concilio Laodicensi 
tit. 12, concilio Carthaginensi sub. antistite. Genethlio 
tit. 10, concilio tiniversali Curthaginensi tit. 48, concilio 


epistole hujus veritatem infert Quasi, inquit, fícue- 
rit, modo citra arrogantiam fieret. Hoc enim argumen- 
tandi genere nihil magis coutlcitur quam eo, quo 
nounutli, ipsa Siricii a'tate, ex verbis, Matth. 2, 25: 
Et uon cognoscebat eam donec peperit filium süym pri- 
mogenitum, Mariam 8 Joseplio post partum Cloisii 
cognitam volebant. Sed bujus decreti confirmandi ea 
Siriciu maxima ratio fuit, quia a Niczena synodo san- 
citum erat. JT 

4 Quz videlicet per baptismum percipitur. Quo- 
cirea Ferrandus diac. jn Breviir. n. 5 hoc decreium 
velut ex concilio Zellensi laudans, illud plauius ita 
reddendum judicavit: Ut qui posi baptismum &mculari 
militie nouiqn deilerit, ab ordinaiigna arceatur. Similj- 
ter et concilium Toletanum anno 400 habitum. can, ὃ 
sanxit : Si quis posi baptismlm militaterit, et chluny - 
dem sunpterit, uut cingulum, eiidmsi graviora non ad- 
miierit, δὲ ad clerum admisdis (wit, diaconti non acci- 


1179 SANCTI ΒΙΒΙΟΙ PAPAE ᾿ 8180 
wanifestum est! decreta sen responsa esse sedis A calcem scriptorum hajus ponti&eis, donee certius 


spostoliez, qux prius ἃ Gallis episcopis con-ulta 
πον ; eoque pactoad nostrum institutum pertinere. 
Deinde nec illud íncertum. Romanum illum penti- 
ficem , ἃ quo prodierunt , Leone esse antiquiorem. 
Tunc enim, ut ex numero 5 liquet, conditi suut hi 
camomes , edm. Romana Ecclesia solos e clericis 
episcopos, presbyteros atque di&conos continentis 
lege constringeret. Atqui Leonis temporibus, Leone 
ipso teste epi*t. 14, ad Anastasium, n. 7, « ne sub- 
diac^nis quidem connubium carnale conceditur. » 
Inu diete papa. loco citato sic loquitur , ut coní- 
nentiz? sabdiaconorum legem non ipse primus ferre, 
sed ab aliis latam et usu jam. receptam firmare in- 
t^fligatur, Et quiderh in Codice cau. Eecl. Afri. c. 4, 
Faustinus Potentinze Ecclesiz episcopus, ac primum 
Bouif cii f deindeque Coelestini legatus , Alricane 
in coucilio dixisse memoratur: « Placet ut episco- 
pus, preshyter et diaconus, vel qui sacramenta 
contrectant, padicitie custodes ab uxoribus se abs- 
Uneant, » Quibus verbis si adjungamus ista ejusdem 
C*dicis cap. 25: « Placuit quod et. in. diversis con- 
cilii» firmatum est, ut subdiaconi, qui sacra mysteria 
contrectant, et. diaconi et preshyteri, sed et epi- 
scopi, secundum priora statuta, ab uxoribus se cone 
lineaut ; » etiam subdiaconos continentis lege obli- 
ga:dos esse Faustinus ex Romana Ecclesie pra- 
scripto ac more censuisse videbitur. Dissimulandum 
tamen non est, in eanone 3 Carthaginensis v conei- 
lii, unde  prexima verba in Codicem pradictum 
trauslata sunt, nullam subdiaconorum fieri mentio- 
neui, sed siinpliciter haberi: « Placuit episcopos el 
presbyteros et diaconos, secundum propria (att 
priora) statuta etiam ab uxoribus se continere. » 
Ut ut est, saltem indubitatum manet, Leonis :evo 
Iminime concessum esse subdiaconis careale conju- 
gium. Ipsis etiam Gallis eai legem, qua presbyte- 
ris, diaconis ac subdiaconis uxores ducendi licen- 
tía negatur, s;eculo v ac. deinceps probatam alque 
usw recepiam fuisse, (ideni faciunt concilium Vene- 
Licum auno 465 habitum can. n , Agatheuse can. 59, 
Aurelianeuse i can, 2, Aurelianense v can. 4, Tu- 
ronense m can. 10, et Autisiodoreuse can. 20. 

Ml. Canones illos vel Innocentio vel Siricio ascribi 
posse. — jam vero sisubnexos canones ad ea sum- 
morum — pontificum, «qui Leonem praecesserunt , 
Scripta seu deereta exigamus ; eos in nullos magis, 
quam aut in Iunocentiuu, aut etiam in Siricium con- 
venire deprehendeaius. Certe eL in. lis canonibus 
n. 5, et in Innocentii epistola 2, n. 12, cadem de 
lege continentiz sacerdotibus atque diaconis pra- 
scripta traduntur. ldem etiam de virginibus velatis 
ἈΠῚ no | velati: que a proposito exciderint, et in his 
canonibus n. 3 οἱ ὁ, et in mox dieta. epistola n. 15 
et 16 pr:cipitur. ltem quomodo herem canonum 
aucler sacerdotio indignos judicat, vel « qui nilita- 
verit jam (ilelis militie seculari, » vel « qui jus 588- 
culi exercuerunt; » ita lunocentius epist. 5, n. 8 et 
10, ad cfericatus honorem admittendos negat, « qui 
post acceptam baptismi gratiam in forensi exercita- 
lione versati sunt, » aut v qui post baptismum tmili- 
taverit, » Rursum et quod in eadem epistola n. 6 
adversus uonnullos edieitur, qui episcoros alienis in 
Ecclesiis ordinandi potestatem üsurpaverant , eum 
Wis que. infra n. 48 reprehenduntar 3pprime con- 
sentit. Αἱ h:ec argumenta Infocentio non ita pecu- 
liaria sunt, ut et in Siricium uon minus apte con- 
veniant. Si quid etiam. ex loco , quem bi cánones in 
archetypo obtinent , conficere licet; cum Telense 
seu Telepteuse concilium, hoc est. epi-tolam Siricii 
eo in concilio leetam proxime excipiant , ΒΟΉ 
inde momenti accedit, quo eos el Siricio vel luno- 
centio ascribamus. 

IV. Siricio tribuendos esse. — Utri vero eorum at- 
tribuendi essent, primum eruditorum judicio per- 
mi«eramus , immo quia Sirmondi Labbeique  sen- 
leniía in gratiam Inuocentii praluserat, eos ad 


quid affulgeret, non prznotato cjus nomine , reji- 
ciendos duxeramus. Verum ubi ad singulorufm exa- 
Ὧι venimus, tam multa reperimus quie. Siricio 
apecialiter congraant, ut illi hos negari non posse 
prorsus nobis persuasum fuerit. Primo quidem bis 
canonibus traditionum commendatio, quemadmo- 
dum in epistola 6 Siricii , pramittitur , et. adversus 
eos, qui novas inducunt observationes , idem Met- 
tisei v. 9, locus utrobique adhibetur. Deinde ut in 
epistola v, n. t, rursum Siricius traditiones com- 
Teudane, se won nova prieceptà imponere, sed due 
apostolica et patrum constitutione. sunt constituta. fir- 
mare profitetur ; ita illic singulis propositionibus noa 
constitutiones novi? , sed antiqua (raditiones. red- 
denda. dicuntur, Tertio locutiones in his canonibus 
identidem deprehenduntar Siricio peculiares , wt 
qua de re pro quare; charissimi cum adjuncto. mili 
pro simplici voce charissimi ; remissio peccatorum 
pro baptismo. Prieterea Siricius ad servandas tradi- 
tiones monendo et rogaudo potius qnam prxcipiendo 
inducere solet. « Quod ne (iat ultra, » inquit epist. 
6, n. 5, « admoneo. » Et epist. 5, n. 3: « Coinqui- 
iatis autem et infidelibus nihil mundum. Qua de re 
liortor, moneo , rogo. tollatur hoc opprobrinm. » 
lluic autem iori concinit quod in his cauonibas n. 6 
audimus: « Quamobrem, mihi charissimi , hujua- 
modi hominibus coinquinatis et infidelibus invste- 
rium Dei credere non oportere, veneratione religio- 
nis ipsa suadente , moneo. » Quis etiam in his cano- 
nibus n. 9. i-tà edicit : « Catholicorum episcoporum 
unam confessionem esse debere apostolica disciplina 
composait (fort. commonuit). Si ergo una fides est, 
manere delet et una. traditio, si una traditio est , 
una debet disciplina per omnes ecclesias custodiri ? » 
Noane ipse videtur esse Siricius , qui eadem pres- 
sins epist. 6, n. 5, perstringit in hunc modum: 
v Priedico ut unam fidem habentes , unam etiam fg 
Lraditione sentire debeamus? » Longius esset om- 
nia, iu quibus hi canones atque aliz Siricii epistole 
couBentiunt, hic subjicere. Pauca ista przinonstrasse 
satis erit , quo quisque facilius ad deprehendenda 
Celera anüivum adveriat, Qui: autem hi. canones 
exhibent Siricio Inuocentioque vel in verbis vel in 
Seutentiis communia, illa eo potiori jure ad Siricium 
referuntar , quud is Innucentium rxcessit, atque 
lune papam ab illo constat mnlta esse mstustem. 

V. An his canonibus definiatur questio;quam Innocen- 
tius ait nondum a majoribus definitam. — Movere illud 
po:est, quomodo Innocentio epist. 6, c. ὅ, qwasstione 
fWoposita super his, qui post baptismum admimistrave- 
runt, et aut tormenta sola exercuerunt, aut etia capi- 
lalem. protulere sententiam , respondere licuerit, De 
fis nihil legimus ἀ majoribus definitum, si Siricio hós 
ettribuamus canones, iu quibus simills quiestio n. 15 
delinita videatur. Si tamen. propius res dispiciatur, 
in utraque quistione non levis est dissimilitudo. 
Nan de iis qui adminisiraverunt, in epistola quidein 
Innocentii utrum ad. communionem , in. his autem 
canonibus an etiam ad episcopalem dignitatem ad- 
mittendi sint, rogatur. [n iisdem etiam ios nounisi 
$4cia. poenitentia. aliaribus sociandos docemur, nou 
ideo nomiuatim quia judiriale munus exercueriut, 
sed quia ludi$ ac spectaculis swperstitiosis interfue- 
rint aut etiam prarfuerint, Sed et ex diversa respou- 
dendi ratione utriusque scripti non unum. auctorem 
esse facile arguitur. Nam Innocentius definire nibil 
audet : in his auteni canonibus nil relinquitur. inde- 
finitum. 

Vl. Qua. cautione castigati sint. — Quare licet in.- 
perita scribentis manus. conscriptionis liujus faciem 
non parum feedaverit, non ita deformavit tamen, ut 
aguosci penitus non. valest.. Castigatiores. codiees, 
quibus emacularetur , Sirmondus desideravit ; sed 
horum ope destitutus abstinere nequiit inanus, wuo- 
tuínus nonnulla de suo sanere niteretur. Verum non 
in omnibus felix fuit conatus illius. Quapropter ad 


1181 


EPISTOLAE KT DECRETA. 


1189 


archietypi fidem redire coacti, quae potior lectio visa A pr-e-tatur; οἱ quod erat obscurum, manifestum ig 


sit, suis 1.) loeis indicare satis habuimus. Neque tan- 
tum menda offendimus non panca , sed et quedam 
loco mota suspicamur, 193xime vero id quod n. 14, 
de eo, qui avunculi sui uxorem duzerit, quzritur. 

Vll. Notanda est rerum in Arelatensi 1I. synodo 
tràetatarum cum decretis in hae epistola expositis 
consensio. Canon illius 6 est de eo qui sine conscien- 
lia metropolitani constitutus fuerit episcopus ; 7, ἀν iis 
qui se abscidunt ; 8, de co qui excommunicatum alte- 
rius sive clericum sive secularem recipere post. inter- 
dictum presumunt ; 52, de puellis que se vovere Dee, 
δὶ ad terrenas nuptias sponte. iransierunt. 


EPISTOLA X s, 
SEU GANONES $YNODI ROMANORUM 4D GALLOS 
EPISCOPOS. 

l. De virgine qui jam in Christo velata est , simili- 
ter et quie nondum velata est. — Il. De eo quod 
sacerdotes bonorum operum plebibus forma fiaet, 
el de castitate et continentia. sacerdotum, et eo 
qui sacule militaverit. — lll. De consuetudine 
Ecclesie Romane in clerum ; et de eo quod ca- 
tholicorum episcoporum una confessio el una 
disciplina esse debet. —1V. De sacramento bap- 
üsmatis, et oleo exorcisato, et eo qui sororem 
uxoris ewe duxerit uxorem. — V. De iis qui sz- 
culi adepti sunt potestatem. De eo qui avuneuli 
sui duxerit uxorem. De ordinaticne clericorum. 
Et de clericis alienis. — VI. Similiter de episcopo 
transgrediente proprios terminos. De laicis ex- 
coniunicatis, et ab alio episcopo clericis factis. 
|. Veritatis scientiam querendum ; precibus ad eam 

perveniri. Dominus inter caetera salutaria mandata, 

quibus discipulos sues apeéstolos ad spem vít& her- 
titur. c£ commonet, siéüt et nos evangelica verba 
docuerunt, hoe etiam mandat, wt solliciti ad veriia- 
tis scientiam pervenire laboremus. Et priuio eognos- 
c.mus, incógmita non inani profectu, sed labore et 

*ollicitudine, et quae nota necdum suní, precibus 

investigauda. Noliora, Ρ que vero difficilia sunt , 

in-tauter qu;ierenda praecepit : qux» clausa sunt, fidei 

virtute pulsando, precibus petere sibi debere rese- 
rari. Sic enim scriptum est : Petite, et dabitur vobis ; 
quarite, el invenietis ; pulsate, et aperietur vobis (Matt. 
vui, 7). Nemo certe qui noi petit accipit, et qui noh 
quarit invenit; et qui non pulsaverit, eidem poterit 
speriri. Qua de re quoniam quod ex fide petitur, 


sensum dum investigatur acquiritur (f. aperitur); e 
quod erat clausum nobis, frequentius pulsando, id 
est rogando, revelatur *. Omnis euim qui petit, acce- 
pit, et qui quarit invenit, el pulsanti aperietur (Ibid.) : 
unde eadem repetere mihi quidem non est molestum, 
vobis cnim necessarium est. 

2. Traditionum mutatione in heresim incurri. Que- 
stionibus propositis redduniur traditiones. Scimus, 
frawres charissimi, multos episcopos pet diversas 
ecclesias ad famam pessimam nominis sui humana 
praesumptione patrum traditionem mutare prope- 
rasse, aique per hanc causam in heresis tenebras 
cecidisse, dum gloriam hominum delectantur potius, 
quam Dei pr:emia habere, perquirere. Nunc igitur, 


D quia non. explorandi causa, sed fidei confirmanda 


gratia, sanctitudo vestra ex sedis apostolica aucto- 
ritate sciscitari dignala est seu legis scientiam seu 
traditiones, volens a nobis manifestari liberius quaa- 
stlionum propositarum exposilienem, quam sincere 
quieritis et desideranter : 4 audite, quantum reple- 
bit divina dignatio, licet mediocri sermone, valido 
tamen sensu eloquar obtinenda, ad emendandas 
omnes quippe diversitates, quas (f. quibus) discor- 
dare arrogantia sola prasumpsit, Scriptura divina 
dicente : Rejecistis mandatum Dei , ut traditiones ve- 
stras slatuatis (Matth. v, 9). Si ergo integra cupitis 
fide veras observationes agnoscere, dignamini quee 
dico libenter advertere. Primo in loco pudoris mihi 
οἱ pudicitiie causa proponitur. Deinde congesta 


C quam multe questiones edentur. Singulis itaque pro- 


positionibus suo ordine reddend: sunt traditio- 
es. 

Cae. 41. — 3. De virginevelata que propositum mu- 
tarit, quid judicetwm. Qusritur de vírginibus velatis 
et inutato proposito, quid exinde judicatum sit. 

Si virgo velata jam Christo, qua integritatem pn- 
blreo testimonio professa, a sacerdote prece fusa 
benedictionis velamen Accepit, sive incertum com- 
miserit * furtim, seu volens crimen protegere, adul- 
tero mariti nomen imposuit, tollens membra Christ, 
faciens membrá "meretricis (| Cor. v, 15); ut que 
«pousa Christi fuerat, conjux hominis diceretur : 
in hujusmodi muliere quot suut causz , tot reatus ; 


* In Fossatensi exemplari, przmisso Telensi seu D gatur hic locus : Que ttem notiofa quidem, sed di[- 


Teleptensi concilio , subjicitur : Expliciunt canones 
concilii Telensis. Incipiunt capitula synodi Romauo- 
rum. Epistola synodi. Tum subnexis sex sequentibus 
titulis, quibus nec plures in antiquis collectionibus 
agnosci Sirmondus monet, quamvis ipse totam epi- 
Blolàm i: capitula. xvi distinguendam duxerit, sub- 
sequitur : Incipiunt canones Romanorum. Dominus 
inter cetera, eic. Kos unos, quos veteres libri exhi- 
bent, titulos in fronte reprz:sentamus, Ideo autem 
canones T'omanorum , quia Romano in concilio con- 
diti sunt, nuncupari arbitramur. 

b Tta Foss. seu Colb. mss. At Siru., qua vero dif- 
ficiliora suni, prius omisso notiora : qui» quidem vox 
etiamsi superfluere videretur : verba tàmen ih ar- 
cherypis expréssa supprimere tobis non licere, nisl 
ubi mauifestà est earumdem votum repetitio, existi- 
uauus, Verum supervacauea non erit, si ita Intelli- 


ficilia sunt. 

€ Sirm. et Lab., recelatür : inde eudem... vobis au- 
tem necessarium, Restauratur híc locus ex archetypi 
fide. 

d [ta mss. Collj. At editi, ei desideranter audire 
quantum supplebit. 

* Apud Sirm., commiserit seu furtum , ubi Labbeus 
furtum expuugendum sibi vider] noiat. 1n archetypo 
exslat commiserit [urtum, sine particula seu. Legeu- 
dum esse furiim coustat ex his lunocenutii. epist. Z, 
n. 45 : Que Christo spiritaliter nupserunt, et velari a 
sacerdote meruerunt , si postea vel publice nupserint, 
vel se clanculo corruperint : ul hic dicatur. furit, 
quod illic, ut et in ipsius Siricli epistolà 1, num. 7, 
clanculo. ]licita 112 puellarum Deo sacratarum [{8- 
dera eiiam incestü sacrilejaque Gelasius papa epist. 
41, c. 20, appellat. ' 


4485 


SANCTI SIRICII PAP/£ 


1184 


integritatis propositum mutatum, velamen amissum, A fuisset immunis a culpa. Utrisque ergo expedit sub 


fides prima depravata, atque in irritum devocata. 
Quali hic et quanta satisfactione opus est! quam 
magna penitentia ejus quz interitum carnis ἃ in- 
currit! Non est parva culpa reliquisse Deum , et 
ivisse post hominem. Unde annis quam plurimis 
deflendum ei est, quo dignz fructu peenitentiz facto 
possit aliquando ad veniam pervenire, si tamen 
poenitens 5 peenitenda faciat. 

4. Quid de puella nondum velata , qua a proposito 
item exciderit. ltem puella qux nondum velata est, 
sed proposuerat sic manere, licet non sit in Christo ἡ 
velata, tamen quia proposuit, et in conjugio velata 
.non est, furtivie nuptiae appellantur, ex eo quod 
-matrimonii celestis * preceptum non servaverit, 


eadem temporis constitutione a communione sus- 
peudi, dignam agere poenitentiam, fletu, humilitate, 
jejunio, misericordia redimere crimen admissum. 
Cap. lI. — δ. Episcopos, presbyteros. ac diaconos 
continenti lege obstringi. Et jam quidem frequenter 
δ de talibus sermo noster per plures manavit eccle- 
sias, maxime de sacerdotibus, quorum meritum exi- 
git, ut bonorum operum suorum sint plebibus forma. 
Sed quautum intelligo, cum Scriptura dicat : Le- 
quere ad aures audientium, Β instruendo aures infan- 
demus. Dum sxpe eadem repetunt,qu:xe neglectui ha- 
bentur a singulis, vere hoc illud est quod dictum est 
i ad adulterum sexum :Semper discentes, et numquam 
ad scientiam veritatis pervenientes (I Tim. 11, 7). 


amore properante ad libidinis c:ecitatem. Et 4 his B Quando enim non servatur quod admoneiur utiliter, 


poenitentix agendz tempus constituendum est : quo- 
niam seu rapta, seu volens , ad virum ire perverso 
ordine consensit, nec propinquorum, nec sacerdo- 
tum testimonio conrogato tales ad velamen solemni- 
tatis ordinem casto pudore tenuerunt; sed contra 
veteris Testamenti preceptum fecerunt. * Quos 
lex lapidari praecepit (Deut, xxn, 24), et nunc ces- 
sante illa vindicta, spiritaliter feriuntur : ut Eccle- 
siam tamquam mortui introire non possint. llabent 
tamen poenitenti& agendze locum, cito non habent 
veniam; quoniam si secundum legem proclamasset 
puella, et diu contestata f se contiuuisset , utique 


^ Hoc est, qux peccatis carnis interiit. 

b Hic addendum esse non Labbeus notat. Illic ta- 
men eL panitenda intelligere licet, qu:e poenitenti 
agenda przscribuntur, hoc est opera quibus crimini 
satisfaciat, illudque expiet , uno verbo dignos poeni- 
 tentixe fructus. 

€ In ms. Colb., coelitus preceptio non servaverit 
more properante libidinis cecitatem. Mallemus, matri- 
monii celestis propositum (seu sponsionem) non serva- 
verit. Ejusmodi puellam pariter Innocentius epist. 
2, n. 16, ponitentiz agend:z obnoxiam dicit : quia 
sponsio ejus a Deo tenebatur , ei cum Deo pactam 
fidem violavit. 

4 Orationis series postulat, et huie. Sed hic ideu- 
idem mutatur sermo, ut quod generatim de puellis 
pr:emissum fuerat , inox de una singulariter effera- 
tur. Puella autem, qux etiainsi rapta et vim passa, 
ire ad virum consensit, rea et peeuitenti:e obnoxia 
.pronuntiatur duplici de causa : primo quia consue- 


tum ordinem ad solemne velamen recipiendum non p 


tenuit; deinde quia coutra legis preceptum, sibi vim 
facienti non reclamavit. Primam rationem illustrat 
illud concilii Milevitani n, can. 26 : Quicumque epi- 
scoporum, necessitate periclitantis pudicitiee virginalis , 
cum petitor potens vel raptor. aliquis formidatur... aut 
. exigentibus parentibus , aut his ad quorum curam per- 
tiuet (scilicet episcopis), velaveril virginem infra au- 
nos :etatis a coucilio Carthagiueusi 1t, can. 4, pr:e- 
scriptos, eiuonobsit concilii liujus decretum. Alteram 
vero firmat non. modo veteris legis przxceptum. sed 
etiam constitutio Constantini imp. Cod. Th. lib. ix, 
tit. 24, leg. 1, sancientis : Si voluntatis asseusio de- 
legitur in virgine, eadem, qua raptor, severitate plecta- 
lur. 

* Sirm. et Lab., quas. In archetypo quod. Series 
orationis postulat quos : referturque istud cum ad 
pue am , tuin ad eum qui illi copulatus est, de qui- 

us Deuteron. xit , 28, priecipitur.: Lapidibus ob. 
ftietitur. mella quia non clamavit ?Wm esset in rivitht?, 


apostolica mandata quasi ignota contemnuntur : ju- 
dicium tamen de his quae. commiserunt non potest 
j immutari. Id de sacerdotibus. Primo in loco sta- 
tutum est de episcopis, presbyteris, et diaconibus, 
quos sacrificiis divinis necesse est interesse, per 
quorum manus et gratia baptismatis traditur,et cor. 
pus Christi conficitur ; quos non solum nos, sed et 
Scriptura divina compellit esse castissimos, et patres 
quoque jusserunt continentiam corporalem servare 
debere; qua de re non przetereamus, sed dicamus et 
causam. Quo enim pudore * vidux aut virgini ausus 
cst episcopus vel presbyter integritatem vel conti- 


C vir quia humiliavit uxorem proximi sui. Constitutionis 


Constantini ea de re verba proxime relata nou re- 
peto. Puellis, quie proposito relicto ad nuptias 
transierint, qu:8 poenas decernant Gallicani canones, 
repete ex concilio Valentino ann. $74, can. 2, Tu- 
ronensi 1, c. 6, Aurelianensi v, can. 19, Matisconensi 
1, can. 19. Notandum puellas illas, quarum furtive 
arguuntur nuptie, hic velut vero matrimonio ob- 
strictas Deo reprzsentari , ideoque et post. fractam 
lidem adulteras, et adulterarum poena plectendas 
censeri. Quocirea. dubinm nemini videri debet, quin 
Romana ista synodus nihilo magis ratum  habcri 
voluerit novum earum conjugium, quam mulieris, 
qu: vivente viro alteri nuberet. 

f in. ms., sicontinuisset ; hoc est, ni fallor, si con- 
tinentiam servasset. 

& Codex Colb., de his talis sermo. llic supplenda 
videtur quiestio de clericis incontinentibus sedi 2po- 
stolic:e aute proposita : ut quomodo initio capitis 1 
praeponitur, queritur de virginibus velatis, etc., ita et 
liuic anteponendum sit, queritur de sacerdotibus, 
presbyteris εἰ diaconis qui continentiam non servant, 
etc. De his autem Siricii sermo per plures eccle- 
sias manavit, ipso etiam Innocentio teste epist. 
VI , ἢ. 4. 

h Idem codex, instruendi. 

i [u archetypoColb. cum legatur, adulterum sexum, 
edidit Sirm., adulter sexus. Satius visum est, retenta 
archetypi lectione, adjicere przpositionem ad, quie 
propter similem syllabam sequentein librario, ut sze- 
pius solet, exciderit. 

j Colb. ms. , immutanudo ea de sacerdotibus. lilud 
de sacerdotibus e margine in textum videtur irre- 

sisse. | 

k [stud quo pudore jam antea in epistola 5 Siricii 
c. 9 legimus. Simili argumento Ambrosius epist. 63, 
ad Vercell., n. 64, eum merito a clero arceri docet, 

ui secunda coujugia sortitus Sit: Quomodo εν κέ, 
hift . potest. cÓnfolarl vidftam, honhrake, cühortimi 


4185 


EPISTOLA ET DÉCRETA. 


nentiam predicare, vel suadere castum cubile ser- A ab escis quoque se purgari volunt : et me interrogas, 


vare, si ipse szeculo magis institit fllios generare, 
quam Deo ? Adam, qui preceptum non servavit, eje- 
ctus foras paradisum, caruit regno (Gen. ui, 25) ; et 
praevaricatorem putas posse ad regna coelestia per- 
venire ? Ob quam rem Paulus dicit : Vos jam non 
estis in carne, sed. in spiritu (Rom. vim, 9) ; et item : 
Et qui habent uxores, ita sint quasi non habeant (Ϊ Cor. 
vit, 29) ? An qui populum (Supple sic) hortatur, et 
levitis et sacerdotibus blandieus, licentiam prsberet 
opus exhibere carnale, idem ipse dicens : Et carnis 
curam ne feceritis in concupiscentiis (Rom. xin, 44) ; 
et alibi : Vellem autem omnes sic esse sicut me ipsum 
(1 Cor. vut, 7) ? Qui militat Christo, qui in sede resi- 
del magistri, qui militize disciplinam non potest cu- 
Stodire? 

6. idolorum cultores demoniis litaturi , continen- 
tiam sibi imperabant. De his itaque tribus gradibus, 
quos legimus in Scripuris, a ministris Dei mundi- 
tia prxcepta est observari, quibusnecessitas semper 
in promptu est. Aut enim baptisma tradendum est, 
aut offerenda sunt sacrificia (Vide Siric. epist. 4, c. 
7, et Innoc. ep. 6, n. 2). Numquid immundus au- 
$us erit contaminare quod sanctum est, quando quz 
sancia Sunt, sanctis sancta sunt ? Denique | illi, qui 
in templo sacrificia offerebant, ut mundi essent, toto 
anno ^ in templo, solo observationis merito, perma- 
. nebant, domus suas penitus nescientes. Certe idolo- 
latrz, ut. impielates exerceant, et. daemonibus im- 
molent, imperant sibi continentiam muliebrem, et 


ad custodiendam viduitatem, servandam maritis fidem, 
quam ipse priori conjugio non reservaverit : quia ni- 
mirum debet. pre ponderare vita sacerdotis, sicut prat- 
ponderat gratia. 

8 Siricium epist. 4, n. 9, jam audivimus eadem de 
causa sic disserentem : Cur etiam procul a suis domi- 
bus, anno vicis sum. in templo habitare jussi sunt sa- 
cerdotes ἢ llac videlicet ratione, ue vel cum uxoribus 
possent carnale exercere commercium, ut conscieutie 
integritate fulgentes, acceptabile Deo munus offerrent. 
Ex eo etiam, quod de sacerdotum gentilium conti- 
neutia subjicitur, illustratur quod idem papa epist. 
5, n.5, adversus incon'inentes Christi ministros elo- 
quitur, atque ait : Tollutur hoc opprobrium, quod po- 
lest jure etiam gentilitas accusare. Et id quidem, quod 
nunc apertius explicat, confirmatur tum his Clemen- 
tis Alexandr. lib. ni Strom. pag. 446 : Qui colunt 
idola, a cibis et venere abstinent..... Magis quoque 
curg est, qui angelos colunt et demones, simul a vino 
et animalis et rebus abstinere venereis ; tum istis Por- 
phyrii hib. 1v de Abstin. : Tempus vero, quod requi- 
ritur ad per(ectionem sacrorum rituum, aliquot die- 
rum complectitur numerum, aliud quidem. dworum et 

uadraginta, aliud hoc constituto termino brevius vel 
ongius : inter quos septem numquam pratermittuntur 
dies, quin omnino sit eis (/Egyptiis sacerdotibus) ab 
animalis abstinendum, item ab omniolere et legumine ; 
sed omnium mazime a consuetudine feminem veneris. 
Vide Juhan. imp. Or. 5, pag. 395. Sed vel hinc 
nemo non animadvertit, quanta sit cpistolx 1 
Siricii, necnon quintze et horum canonum con- 
sensio. 

bApud Sir., generationi. Retinemus cum archetypo, 
generatione, vocabulumque creature in dandi casu 
intelligimus. 

c ]ta archetypum, nisi quod in eo bis exstat di- 
gcine cum publicanorum, Locum hunc Sirm. ita edi- 


si sacerdos Dei veri, spiritalia oblaturus sacrificia, 
purgatus perpetuo débeat esse, an totus in carne 
carnis curam debeat facere ? Si commixtio pollutio 
est, utique sacerdos stare debet ad officium cceleste 
preparatus, qui pro alienis peccatis est postulatu- 
rus ; ne ipse inveniatur indignus. Nam si ad laicos 
dicitur : Abstiuete vos ad. tempus, ut vacetis. orationi 
(| Cor. vn, 5), et illi creaturx utique* generatione 
deserviunt ; sacerdotes tale possunt hahere nomen, 
meritum habere non possunt. Quod si ita est, et 
permanet praesumptio, oportet € jam episcoporum 
vel presbyterorum aut diaconorum disci ne cum pu« 
blicanorum vita sociari. Quamobrem, mihi 4 cbaris- 
simi, bujusmodi hominibus coirquinatis et infideli- 


B bus, in quibus sanctitudo corporis per illuviem et 


incontinentiam videtur esse polluta, mvsterium Dei 
credere non oportere,veneratione religionis ipsa sua- 
dente, moneo. los enim et ratio justa secernit. Au- 
diant certe : Quoniam caro οἱ sanguis regnum Dei 
non possidebunt, neque corruptio incorruptelam (1 Cor. 
xv, 50). Et audet presbyter aut diaconus anima- 
lium more subjacere * contendere ? 

7. Eum qui fidelis militat. seculo , ab injustitia non 
esse immunem. Item de eo, qui militaverit jam fide- 
lis militi: saeculari, notitia est quod utatur publica 
libertate. Quis enim potest illum custodire? quis ne- 
gare vel spectaculis interfuisse, vel pecunia utili- 
tate impulsum a violentia οἱ injustitia immunem esse 
! non potuisse ? 


C dit, jam episcopis vel presbyteris aut diaconis dici, ne 


cum publicanorum vila socientur. Magis ad synodi men- 
tem eum ita castigatum exhibere licuisset, jam epi- 
scoporum , presbyterorum aut. diaconorum discrimen 
cum publicanorum vita sociari. Hoc est, si episcopis, 
presbyteris aut diaconis incontinentia permittitur, 
oportet illosiu eodem vivendi genere cum publicanis 
sociari. lufra autem, n. 8, publicanus sumitur ut 
solutus a lege, et ei opponitur qui observat le- 


em. 

4 Pro verbo charissimi, in archetypo exstat nota cc. 
quam Sirmondus contra interpretatus, totum hunc 
locum mutare atque interpolare coactus est in hunc 
modum : Nihil contra hujusmodi homines coinquina- 
tos et infileles, in quibus sauctitudo corporis per illu- 
viem el incontinentiam videtur esse polluta, negotiwm 
est, lalibus(qux tria verba de suo addidit), myste- 
rium Dei credi non oportere. In nostra autem lectione 
cuin ad archetypi fidem prorsus exacta sit, nihil de- 
sideraudum restat. Nec temere hic a nobis lectum 
esse mihi charissimi, suadet illud epistolzx 6 Siricii 
n. 5: De quo, charissimi mihi, ante, etc. Atque hujus 
generis locutionem Siricii propriam esse confirmat 
similis ejusdem epist. 7, n. ὅ : Qua de re necessa- 
rium salis (uit, dilectissimi mihi, qua hic gesta sunt. 
Porro sicut simplex c recte interpretari licet charis- 
sime, iia duplex cc. pro voce. charissimi positum in- 
telligere est. Notariis enim id usu venit, ut littera, 
qu:e simplex vocem singulari numero significat, ge- 
minata eamdem vocem plurali numero esiguet. lta 
in consularibus notis simplex v pro viro, duplex 
pro viris scribi solet. 

* Supple, corruptioni, scilicet carnis. Sirmondos 
pro contendere, substituit contentioni : preter arche- 
typ: fidem ac sensum orationis. 

f Particulaum negantem , qui in ms. deerat, 
Sirm. supplevit. Vide Innocentii epistolam 9, n. 11. 


418 SANCTI SIRICH PAP.£ 4188 
Ca». Π|.---ὃ. Qui baptizatus in fornicationem lapsus A stolica disciptina composuit (forte commonuit). Si 


8it ad clerum non admittendum esse, Romana Eccle- 
Sia lioc specialiter custodit ; ut. si (forte, et si) quis 
parvulus baptizatus integrititem eorporis servave- 
rit, admitti potest ad elerum : vel si quis major fue- 
rit baptizatus, et manserit pudicus, unius uxoris vir, 
potest clerieus &eri, si nullis aliis criminum vinculis 
aligetur. Cseterum qui corroperit carnalibus vitiis 
aqua sacramenta, post fornicationem etiamsi duct 
Uxorem, quomodo poterit ad dimittenda peccata mi- 
Bisterio agsistere, qui prioris vitse repetierit cxecita- 
tem ? Quomodo illud intelligitur : Neque. fornicarit, 
ueque idelolatre ei eseteri vales, regnum. Dei poseide- 
bunt (M Cor. vi, 9), si. nibil inter bonum et malum, 
inter justum et impium, inter luxuriosum et pudi- 
eum, ipler observaRtem legem et pubheanum " in- 
tersit ? Fient tales ministri vel sacerdotes, non Cliri- 
8li, sed polius antichristi. Et ubi est illud , quod 
Sancius apostolus Paulus, qut formam tulit episcopi, 
qualis esset ordinandus, ante praecepit dicens : ]rre- 
prehensibilem, sobrium eb pudtcum, etc. (I Tim. 1,2). 
Quomodo hic irreprehensibilis est, qui baptismi sa- 
crameintum non potuit eustodire ? O nova presum- 
ptio! Huic sacerdotium creditum, eui poenitentia sola 
debetur, ut sordidata longa satisfactione venix be- 
Defleia possit abluere. 

, 9. Ut una. fides el una. traditio sit. Calholicerum 
episcoporum unam confessionem esse debere apo- 


ἃ Etiam verbum intersit in is. desideratur. Si 
expendantur tum ratio, cur in proximo capitulo? ar- 
ceatur a clero qui s;eulo. militaverit, tum quod iu 
isto exigitur ab iis, qui aut imajores 3ut parvuli ba- 

iziüb sun(, ut ad clerum promoveri valeaut ; et 

;UC cune iis qux. Siricius epist. 2, n. £2 et 15, edis- 
serit. conferantur : inde magis ac magis patebit ho- 
rum eanonum cum doctrina Siricii consensio, et 
quam sollicita semper fuerit Ecelesia de miuisiro- 
rum suorum iutegriiale, manifestum fiet. 

b Sirm, genitris mea. Lectionem | archetypi revo- 
camus, cui non. modo suffragatur Vulgata. nostea, 
sed et Cyprianus sub initium libri de unitate Eccle- 
Si, ubi quomodo Ecclesia quaque nna est, qua in mul- 
tiludinem latius incremento [ecunditatis extenditur, cle- 
ganter explicat. 

€ Lab. post Sirm. et ins. Colb., repromissionem. 
Praeferimus cum autiquacollectione Andegavensi re- 
missionem, Hic autem vea intelligitur peccatorum  re- 
missio, qux per baptismum confertur. Quo. seusu 
mox dicitur presbytero extra Paecha et Pentecosten 
licere. dare indulgentiam peccatorwm. 

d Colb. ms., nomen, emendatur ex antiqua col- 
lectione Andegav. qui et antea epiecopi, locoillius, 
majoris perspicuitatis ergo praefert. Baptizandi jus 
ad episcopum proprie pertinere veterum doctrina 
est. llinc lgnatius. ad Smyrnenses. seribit: Non esse 
licitum, siue episcepe neque baptisare. Tertullianus 
lib. de Bapusuo 6. £7: Dundi quidem (baptismi) Aa- 
bat jus. summus sacerdos, qui. est episcopus : deinde 
presbyleri et diaconi, non tamen sine episcopi auctori- 
tae. Mieronymus dial. adversus Lucif.. : Unde venit 
ul sine episcopi jussiome neque presbyter neque. diaco- 
nus jus habeant b iptizandi. Quociroa- ubi episcopum 
abesse contingebat, baptisma. Faechae et. Ponteco- 
5168 diebus solemniter conferri conssetum emitte- 
batur, ut noster Edmundus Marteue tom. P de Antiq. 
Eccl. rit. pag. 14 et seq, pluribus probat. Gum igi- 
(ur proxiuodicuntun presbyter et diaconus in fontem 


ergo una fides est, manere debet et una traditio. 
St una traditio est, una debet disciplina per om- 
nes ecclesias custodiri. Diversis in regionibus qui- 
dem Ecclesie sunt condite : sed per omnem 
mundum unitate fldei catholice una est. appellata. 
Nam et sic legimus : Una est colmnba mea, una est 
perfecta mea, una est Ὁ genitrici sug (Canr. 1, 8). Non 
ergo nunc de baptismi ratione, sed de tradentium 
persona rescribo. 

Cap. IV. — 10. Extra Pascha presbyteris Licet ba- 
ptisimum conferre. Diaconis non concessa eadem licen- 
tia.Pasch:e tempore presbyter et diaconus per pa- 
reecias dare ^ remissionem peccatorum, et ministe- 
rihm implere consueverunt, etiam prz:zsente episcopo 

B in fontem quoque ipsi descendunt; illi in officio 
sunt, sed illius ? nomint facti summa conceditur. 
Reliquis vero temporibus, ubi xwgritudinis necessitas 
consequi ununiquemque compellit, specialiter prcs- 
bytero licentia est per salutaris aqu:e gratiam dare 
iadulgentiam peccatorum, quoniam et munus ipsi 
licet cauea mundationis offerre, diaconts vero nulla 
Hcentia invenitur esse coneessa : sed quod semel 
forte contigit. usurpare, per necessitatem dicuntur 
excusari, nee postea in securitate ὁ eomunissuri. 

41. Olei exorcisati num iterari doheat ἱποποίίο. De 
oleo sane exorcisato * capiendesne brevis numerus 
dierum, multus in hoe proficit. sermo. Pide enim 


C descendere etiam presente episcopo, swbaudtendum 
est et jubente : sicut. cum concilium Ilispalense 1], 
anne 619 celebratum, c. 47 decernit, neque. coram 
episcopo licere presbyteris in. baptisterium introire, mec 
praesente antistita. infantem tingere, subinteMigendum 
nisi ipse jubeat. Eo pacto componuntee atque- cenei- 
liantur illa decreta in speociem pugnantia, et antique 
disciplinz:e probantur consentanea, Et merito qui 
hic episcopi nomini-summa conceditur facsi, qmod ejes 
jussu presbyter ac diaconus tamquom ipsias mim- 
stri agunt. 

e Ra corrigendum diximus, eum prius legereter 
commissum. Hic specialis vindicatur presbyterorma 
potestas, ubi vel :»grotios vel etiam infantes bapti- 
zari quzedam ratio: postulat , reprimiturque imso- 
lentia diaconorum, qui parem sibi potestziem arro- 
giban!. Eis tamen non negatur, ubi nece:sitas nrget, 
biprismi eonferemdi. facultas. Tum cnim. Mec, in- 
quit Tertullianas de Bapt. e. $7.: Etiam laicis jus 

ἢ ἐδί..... Proinde et baptismus, eque Dei census, eb 
omnibus eszerceri potest. Nec negari potest in Ppso m- 
scentis Ecclesie ortu. sacramentum hoc. 2 Philippo 
diacono fuisse collatmm. Sed cavetur, rie quod. ne- 
ceseitate postilan!e diaconis licet, ipsi. specieli jure 
sibi licere acbitrontur. 

f |n exemplori. Golly., eupiendusre. Totum: honc 
loeuu ad' mentem synodi nostre resarefre sie lice- 
ret : Capiendo (ceu suscipiendo), nec brevis numerus 
dierum, nec multus proficit, sed sermo, quo seilicet 
istud oleum benedicitur. Ut enim Cyriffus Jeros. ca- 
tech. 2 nystag. explicat : Exorcisatum Moo oleum, 
per invocationem Dei ei orationem, tantane virtutem 
consequitur, ui non modo urendo peccatorirtm. vestigia 
expurget, verum. etiam omnes invisibiles mali spiretets 
potestates in fugam agat. Qui autem eleo exorcisato 
perfusi füaerant, eodem Cyrillo ibid: teste, deduce- 
bantur ad sanctum. divini baptismi lacactim : atque 
Iunc unusquisque interrogabatur, an crederet in nominc 
Patris. e. Filii ot Spiritus sancti, idque: cunfessi ger 


1188 


EPISTOLAS EY DECRETA. 


1190 


quis sua plena purgatur. Si enim ehrisma infusum A omnes capiunt verbum Dei, sod quibus 4 datur (Matth. 


capiti gratiam suam toto (pzo toti) cerpori impertit, 
nihilominus el tertio scrutinio scrutatua $i oleo 
fuerit ^ eontactus, non sxpe, sed semel, viriute sua 
Deus operatur in tempore. 

13. Sororem uxoris sum non licere ducere uxorem. 
De eo, qui sororem uxoris su:e duxerit uxorem, in 
lege veteris Testamenti scriptum esi, ad suscitan- 
dua semen defuucti fratris oportere ducere uxo- 
rem, ita tamen, si liberos ex » eadem minime re- 
liquisset ( Deut. xxv, 5). lode est enim quod 
Joannes Baptista contradixit Herodi, quoniam mog 
licebat ei accipere uxorem, quia de fratre reliquerat 
filios (Matth. xiv, 4). Tamen propter virilem gene- 
rationem Legisconstitutio toperabat hoe &eri a viro: 
de femiuis nusquam est lectum, sed forte presum- 
ptum. Nam Lex dicit : Maledicius qui cum waorés suc 
sorore dorwierit (Levit. xvii, 18). Numquid qui duae 
habuit uxores Jacob uuo in tempore sorores causa 
mysterii, οἱ coucubinas, et omnes qui nali sunt, pa- 
triarchz sunt. appellati, nunc jam * Christianus ha- 
bere non permittitur ?Numquid qui uxorcs et cog- 
cubinas habuerunt? Sed nunc boc non patitur (ieri 
Testamentum, ubi amplius de integritate tractatur, 
et castitas Christo docente laudatur, cum dicit : Non 
mergebantur. Unde banc exorcissti olei unetienem 
ad postremi scrutiuii ritus pertinere, ipsoque die, 
quo baptisma, oollatam esse intelligitur. Cum autem 


hujus ritus idem ordo in hoc decreto notetur, ac nc- 
minatim tertio scrutinio baptiagandum oleo exorcisato 


perfundi doceatur ; sequitur ut. olim in Ecclesia Ro- (C 


mana non, ut vulgo putant, septem serutinia, sed 
tria dumtaxat fiereut, atque horum postremum nou 
feria quarta, qu:r baptismum antecederet, sed ipso 
die, quo baptismus, celebraretur. 

4. [n ins. Colb. , contractus ; quod. reete a Sirm. 
emendatum. llic duo docemur : primum wnam sufft- 
cere unctionem ; alterum, nec opus esse, nec Rom:e 
aut in Galliis usu receptum fuisse, ut ea totum eorpus 
perfundatur. Eo. pacto. refutautur, qui hujusmodi 
unctionem in unoquoque scrutinio ilerandam puta- 
bant, simulque nou necessarius ostenditur Grieco- 
rum ritus, de quo Cyrillus Jeros. catecb.2 sic ad 
Neophytos loquitur : Jam exuti , exorcisato oleo a 
summis capillis ad infimos usque peruncti estis, et par- 
ticipes effecti (ructferg illius olem Jesu Christi. Et 
Chrysostomus in Coloss. οι 6: Ungimwr sicut 
athleta stadium ingressus... non sicuj olim sacerdotes 
solo capite, totus autem ungitur. Gallos autem Roma- 
nis moreui gessisse, atque olei exercisali: inunctio- 
nem repeli noluisse liquet ex eo quod anuo M1 in 
concilio Arausicano 1 can. 2. constituerunt : Nullwm 
ministrorum , qui baptiaandi secepi offioiwm, sine 
chrismale usquam debere progredi, οἱ wimnirum si cue 
jusquam baptizandi noceseitas incumberet, inunctia- 
nis ritus nequaquam praeteriretur. Unde et. ibidem 
volunt, ut de eo qui in baptisma? quacumque necessi- 
late faciente non. chrismatus. fuerit, im confirmaiione 
sacerdos couumnoneatur. Ad rei nostram propius facit 
quod. ibidem sanciunt, 4nter nos placuit semel chris- 
mari. Cujus rei banc rationem: suhjiciumt : Nae in- 
ter quoslibet (tud convenit, quod) chrismatis ipsius 
nonnisi una benedictio es& : Non u! prajudicans quid- 
quam, sed. uL non mecessaria habeatur repetita. chris- 
matio. Quibus verbis uncüonem iterari e nolle pro- 
{ποτὶ nos quia nogeat repetita, sed quia ininiime 
necesaria sit. Priiam. hujus eaeonis perten repo- 
tut et in Arc'ateusi ii synodo ean. 27. Nec movere 
dehei quod Galli loco niox. «ituto. de chrismate, bie 


xvit, 11). 

Cap. V.—13. Kos qui jus seculi exercuerunt ad. «t- 
laris ministerium admittendos non esse. Simoniaca la- 
bes et gratia. popularis im. electionibus cavende. Eos 
prieterea, qui ss:eeularem adepti potestatem, 6. jus 
szeuli exercuerunt , immunes a peccato esse non 
poese manifestum est. Dum enim et gladius exseri- 
tur, aut judicirm eonfertur injnstum, aut. torn enta 
exercentur pro necessitate causarum, aut parandis 
exhibent voluptatibus curam, aut przparatis inter- 
Sunt, in his se, quibus renuntiaverunt, denuo :0o- 
eiantes, diseiptinam observationis traditam mutavc- 
rmt. Multum sibi praestant, si non. episcopatum af- 
feeient ; sed propter hzecombpia agentes poeniten- 
&am, eerto. tempore impleto, mereantur altaribus 
soeiari. Nieenum coneitium (Leg. in Niceno conci- 
lio), divino spiritu annwente, dum fldei confe.sio 
fuisset jure firmata, etiam apostolicas traditiones 
episcopi im uaum eongregati ad emuium notitiam 
pervenire voluerunt, definientes (can. 1) inter caetera, 
neque abscisum clericum feri, quoniam abecisws et 
mollis non iniroibunt in sanetearium Pei (Dent. 
xxiu, f). Deinde (Vide Nic. can, 29 et 9, necnon. Si- 
ric. epist. V, n. 2 eL 5). post baptismi gratiam, post 


autem ftemana synodus de oleo loquatur. Nam oleum 
exorcisatum etiamc/irisma a Romanis vocitatum liquet 
ex his Innocentii epist. 2, n.6, ubi primum ait :Pres- 
byteris. chrismate buptizatos, ungere licet, ac. posune- 
dum subdit, non tamen frontem ex eodem oleo signare. 

b [ta ins. Colh. At Sirin. ex eodem : cui favere non 
diffiteor quod proxime subjicitur, quia de fratre reli- 
querat filios. 

v Sirm. christianis, et superius, numquid duas, ct 
inferius, numquid uxores, omisso utrobique qui pr:e- 
ter archetypi. fidem. Si autem pro. illis qui substi- 
tuatur quia, integra fiet oratio in huuc. iodum ; 
Nwunquid, quia duas habuit uxores Jacob... et concu- 
binas, et (ex eo) omnes qui nati. aunt, patriarche sunt 
appellati ; nunc jam. chrishanns habere. non perwiüti- 
tur ? Numquid quia eu) uxores et concubinus hobue- 
runi, sed mmc, etc. Sed si latent ipsa verba, argu- 
menti sensus οἱ Siricii sententia. non latet, quedam 
seilieet antiquis concessa esse, que christianis probi- 
bentur. 

4 ]u ms., dicitur. Quzestioni huic, de eo qui soro- 
rem tuzoris sue duxerit, adjungenda vidctur altera, 
item de eo qui avunculi suá uxorcm duxerit, cum εὐ» 
nexa responsione, qux labentur initio num. 14. [15:6 
quippe loco mota esse inde manifestum est, quod se- 
cunda pars ejusdem numeri 14, non cuum proxime 
antecedentibus , sed cum postremis nunoeri 15 ver- 
bis cohzereat. 

ὁ μὰ archetypum. €olb. At Sigm., Aujua. seculi 
exercmerunt. negolia. De iis maxime sermo hic esi, 
qui juri dicendo addicti sunt, qui nimirum, uL ct Ig- 
nocentius epist. 6, n. 6, loquitur : Poat baptisuium, 
adiministraverunt, et. aut. tormenta, sola. exercmerunt, 
aut etiam capitalem sententiam proluleriit,quosve qui 
buslibet publicis functionibus occupatos ide epist. ὦ, 
n. H, dicit. 15 autem papa quamvis hujusmodi vi- 
rosa peccato immunes 6856 posse epis. 6, uon ue- 
get, ab eo tamen difficillime liberari epist, 9: decet : 
Constat enim, inquit ibi, cos iu ipsis muniis eliq vo^ 
Iuptates exlibere quas a diabolo inseias esse non. da- 
bium est, ei. ludorum vel munerum ayparatbus cs 
preesse , aut. iuteresse. Quocirca canoncs.— isti. QuAM 
epistola. 6 Innorcntit , ubi judices illi, excusaniu, 
non magis pugnant, quam cum ejusdem epistola 2. 


4191 


SANCTI SIRICII PAPAE 


4192 


indulgentiam peccatorum, cum quis seculi militia Α fuerit : si vero correxerit, aboleatur quod prassum- 


fuerit ^ gloriatus, vel illum qui purpura et fascibus 
fuerit delectatus, ad sacerdotium aliqua irruptione 
minime admitti jusserunt. Meritis enim et observa- 
tionibus legis ad istiusmodi dignitatis culmen acce- 
dunt, non Simonis pecunia, vel gratia quis poterit 
pervenire, aut favore populari. Non enim quid popu- 
lus velit,sed quid evangelica disciplina, perquiritur. 
Plebs tunc habet testimonium, quoties Ὁ ad digniali- 
cujus meritum, 'reprehendens auram favoris, im- 
pertit. 

14. Avunculi sui. uxorem ducere non licere. Mtem 
de eo qui avunculi sui. uxorem duxerit. Avunculi 
filiam ducere non licet : quoniam similis causa ge- 
nerando per gradus patris extranei separatur atque 


ptum est , ut possit reconciliatus nostrum habere 
consortium. 

45. Ne laici ad episcopatum provehantur. De ordi- 
nationibus maxime observandum est, ut semper cle- 
rici * flant episcopi. Sic enim scriptum est : Et hi 
primo probentur , et sic ministrent. (Y Tim. m,-10). 
Qui non probatur tempore przcedenti in minori of- 
ficio ministrasse, quomodo przponitur clero ? Non 
est auditum, necdum tyronem militum imperium 
suscepisse. Is ergo debet fleri, quem zetas, tempus, 
meritum commendat, et vita. Aut quare Apostolus 
neophytum prohibet (Jbid. 6), et cito manus alicui 
imponi non permittit (I Tim. v, 22)? 

16. Ne migretur de ecclesia ad ecclesiam. — ltem 


purgatur : retro autem redire fas non est. Nam qui B de his qui de ecclesia ad ecclesiam transeunt jussi 


torum patris vel matris violare presumpserit, non 
hoc conjugium, sed fornicatio nominatur. 

Quisque tamen contra canones apostolicos facere 
usurpaverit, privandus est sacerdotio, si pertinax 


ἃ Quzedam est non modo sententiarum, sed et ver- 
borum consensio in his Siricii epist. 6, n. ὅ : Qui 
cingulo militie secularis astricti olim gloriati sunt, qui 
postea quam pompa seculari exsultaverunt (his se, ut 
mox dicebatur, quibus denuo renuntiaverunt. socian- 
tes) aut negotiis reipublice optaverunt militare, aut cu- 
ram mundi tractare, adhibita sibi quorumdam manu, 
et proximorum favore stipati, hi (requenter ingeruntur 
auribus meis, ut episcopi esse possint. Hic quaerere est, 
ubi Niezni Patres. liujusmiodi viros ad. sacerdotium 
aliqua irruptione minime admitti jusserint. ld quidem, 
quod Niczno canone 2 adversus neopliytos przci- 
pitur, adversus illos etiam videri potest dictum. Sed 
si illic aliqua irruptio id est quod prepropera festi- 
natio, non dubitabimus hic recenseri Sardicensem 
canonem 15 quem et iu Morbacensis monasterii ve- 
tere codice Nicenum inscriptum observavimus. Iu 
hoc quippe canone, qui Grecis decimus est, legi- 
mus : Si forte aut. dives, aut scholasticus de (oro, aut 
ez administratione episcopus fuerit postulatus, ut non 
prius ordinetur nisi... per longum tempus examinata 
sit vita, et merita fuerint comprobata. Simoniacx labis 
corruptionem pariter notat idem Sardicense conci- 
lium can. 2, ubi ait: Cum manifestum sit potuisse 
paucos premio et mercede corrumpi..... ut clama- 
rent in Ecclesia , οἱ ipsum petere viderentur epi- 
$copum. 

b Restituendum videtur quoties id ad digni alicujus 
meritum, repellens auram favoris, impertit, Quisque 
(ceu Quisquis) tamen contra canones apostolicos [acere 
usurpaverit, rejectis intermediis, uti pradiximus, 
post quaestionem n. 12 propositain. Hoc loco ita re- 
stituto, valde nutat Hincmari lib. Lv Capitum, cap. 
24, p. 415, argumentum , quo Chalcedonenses ca- 
nones, trigesimo octavo excepto, a Gregorio Magno 
receptos inde probari putat, quod is papa homil. 17 
in Evang. n. 15 asserat : Sacri. canones Simoniacam 
heresim damnant, et eos sacerdotio privari praecipiunt, 
qui de largiendis ordinibus pretium quarunt. Quod 
enim ibi archiepiscopus idem subjicit: Nulla quippe 
synodus ex hac re decrevit judicium prater Chalcedo- 
nense concilium, ex hoc loco refellitur. Apostolorum 
quoque canone 30, qui Graecis 28 est, Simoniacz ha- 
reseus rei sacerdotio privantur. 

Non hunc tamer canonem, sed eam potius regu- 
lam ac formam, quam apostolus Petrus Simonis ne- 
quitiam acriter increpando Ecclesie sequendam 
praescripsit, canonum apostolicorum nomine hic indi- 
cari existimarim. Superius opostolicas traditiones 
puncupari audivimus Nicznos canones, quia aposto- 


sunt haberi, quasi relicta uxore ad alienam acces- 
serint ; quod impunitum esse non possit. Talem epi- 
scopum , invasorem pudoris alieni, episcopatu pri- 
vari ἃ jusserunt. 


licis'scriptis vel exemplis nitantur. Ipsi Nicznipatres 
can. 2, quo quz: in. ordinandis recens ad fidem con- 
versis per necessitatem aut. alias urgentibus hominibus 
adversus. ecclesiasticam regulam facta. sunt, deinceps 
fieri vetant, decreti sui. hanc rationem subjiciunt : 
M antfesta est enim apostolica scriptara, qua dicit, Non 
neophytum. lidein patres can. 9 et 10, ut similia loca 
mittam, alieujus criminis convictos a clero remo- 
vent : quia tales regula non. admittit : ideo vero tales 
ἃ regula seu regula ccclesiastica non admitti docent, 
quia quod irreprehensibile est (ex przscripto Apostoli 
irreprehensibilem volentis) Ecclesia catholica defendit. 
Eo pacto cum Nicenze, tum huic Romanz synodo 
synonyma sunt regula, ecclesiastica regula, aposto- 
lica scripturá, apostolice traditiones, et apostolici ca- 
nones. 

.* Hoc est ut. episcopi e clericorum numero, ubi 
diu probentur, non e laicorum turba assumantur. 
His consentanea sunt qux Nic:zenum concilium can. 
2, Sardicense can. 13, Siricius tum epist. 4 n. 45 
et 14, tum maxime epist. 6 n. 2 et5, przecipiunt. Am- 
brosius e laico episcopus factus ordinationem suam 
quomodo excuset, vide in epistola ipsius 65, ad Ver- 
cell., n. 65. 

. 3 Et hic indicari videturSardicensis canon 1. Nam 
licet Nic:eno canone 15 caveatur, ne quis episcopus 
de civitate in civitatem transeat, nequaquam tamen 
jubet eadem synodus, ut translatus episcopatu pri- 
vetur , sed ut proprie ecclesie restituatur in qua or- 
dinatus est. AL nec laicam communionem habea! qui 
talis est , canon Sardicensis prxcipit. Ad hunc quo- 


D que canonem pro Niczeno habitum respicere videtur 


Hieronymus epist. 85, ad Oceanum, ubi scribit, 
hoc in. Nicena synodo a patribus esse decretum , me 
de alia ad aliam ecclesiam episcopus transferatur ; ne 
virginalis paupercule societale contempta ditioris adul - 
tere querat amplexus. lbi certe coucinit ille Doctor 
his Osii in mox dicto canone : Cum nullus in hac re 
inventus sit episcopus , qui de majore civitate ad mino- 
rem transiret. ulinus quidem Niczenum canouem 15 
ita Latine convertit : Ne de inferiori civitate ad ma- 
jorem ecclesiam transire quis ambiat , sive episcopus , 
sive etiam alius. Sed ab ipso verba inferiori et majo- 
rem de δυ0 addita, seu potius e Sardicensi canone 4 
repetita esse nemo negaverit. Vide Julii 1 episto- 
lam 1 , num. 5. Porro tzores pontificum dici ecclesias 
usu in Ecclesia semper receptum. Hoc diserte docet 
Hieronymus epistola laudata. Hoc Romana nostra 
synodus confirmat. Eam oh rem Novatianus a Cy- 
priano epist. 2, ad Cornelium, n. 1, et 


4195 


EPISTOLAE ET DECRETA. 


1194 


Cap. Vl. — 17. Ne clerici ab episcopo suo abjecti, A rius possessionis invaserit, reus violenti: judicatur. 


ab aliss recipiantur aut promoveantur. — ltem de cle- 
ricis alienis ex synodo frequenter est pertractatum 
atque firmatum, et ratio justa constringit , clericos 
&bjectos de ecclesia ab episcopo suo, nec laicam 
communionem accipere posse in aliena ecclesia, 
(Supple quod) confirmatum  manifestatumque est , 
quaudo etiam innocens, sine litteris episcopi Sui, 
vel formata, in aliena ecclesia non potest minis- 
trare (Vid. Siric. epist. 5, c. 5 et 6). Si quis autem 
in injuriam sacerdotis hoc facere przsumpserit, et 
condemnatum clericum suscipere vel promovere vo- 
uerit, sciat se communicasse peccatis alienis, et 
incuriisse sententiam Apostoli, qui ait, reos esse 
non solum qui faciunt contra legem, sed etiam qui 


Quid curritur? quid (estinatur, ut regula ecclesias- 
tica conculcetur? Leges humanz tenentur : et di- 
vina precepta contemnuntur. Presens gladius for- 
midatur et temporalis pena : divina vero viudicta, 
que habet flammas gehenn: perpetuas , 4 negligi- 
tur. Videritis quz pra:sumptio fecerit. Ex hoc si 
quis in aliena diocesi ausus fuerit ordinationem 
facere prz:sumere , sciat se de statu suo posse peri - 
clitari , qui alienam ecclesiam invadere przsumpse- 
rit. Non ? est s:eculare aliquid , non sunt mundanz 
promotiones. Audiamus Apostolum dicentem : Manus 
cito nemini imposueris, neque communicaveris pec 

catis alienis : te ipsum castum custodi (1 Tim. v, 92). 
Si legantur scripta, et timor divinus sit in nobis, 


consentiunt. facientibus (Rom. 1, 52). Unde dimitten- B omnia scandala poterunt separari, et unavimitas per 


dum est conscientizx illius, qui de suo clerico judi- 
cavit, seiens quod de judicio ejus Deus sit judicatu- 
rusin posterum, Audi Dominum dicentem , Que 
enim vultis ut (aciant vobis homines , eadem et vos (a- 
cite illis (Matth. vii, 12). Quid in injuriam fratris et 
consacerdotis armaris? Cum enim reus non solum 
suscipitur clericus * abjectus, sed etiam promo- 
vetur, injustus judicatur episcopus. Hoc quisque 
facit, sciat se a Catholicorum societate 5 seclusum, 
et communionem sedis apostolice non babere jain 
posse. 

48. In alieno territorio ordinationes celebrare non 
licere. — Mlud preterea satis grave est, et contra 
episcopalem moderationem sedis apostolica , suos 


fiues excedere , ad alienam tendere regionem , festi- C 


pare, ordinationes celebrare * pracceptis metropo- 
litanum episcopum non permittere in sua diccesi 
una cum vicinis episcopis, sicut. cccxvim episcopi 
confirinarunt, tres vel eo amplius sacerdotes epi- 
scopum ordinare debere, vel subrogare dignissimum 
(Vid. epist. 1 Siric. n. 14). Si quis certe fines alte- 


contrarium caput, et epist. 52, atque alibi, adulter at- 
que extraneus episcopus vocitatur, quia Romanam 
ecclesiam legitimo ejus sponso Cornelio rapere vo- 
lebat. Eadem de causa Chrysostomus apud Innocen- 
tium epist. 4, n. 2, cum Theophilo Alexandrino ex- 
postulat , quod Constantinopolitaua cum ecclesia sic 
ageret, quasi vidua esset nec episcopum haberet. Hinc 
adulteri vocitati sunt episcopi, qui aut in alterius in- 
vaserunt ecclesiam, aut propria relicta aliam occu- 
parunt. Cujus rei exempla legere est in concilio CD. 
sub Mena act. 1, p. 19, et in Vigilii papze epi- 
stola 19, eic. Sed luculentus est δι de re locus 
Alexandrinz synodi anno $40 habitz, jam supra 
pag. 964 not. a relatus. 

& Siri. clericus alienus.... Hoc quicumque. Ex 
archeiypo Colb. resutuimus ,. clericus. abjectus.... 
Hoc quisque, quasi Hoc quisquis. Ut clerici ab epi- 
$copo $uo abjecti ab aliis non recipiantur, consti- 
tuunt concilium Niczenum can. ὃ et Sardiceuse can. 
16. ltem Nieznum concilium can. 17 et Sardicense 
can. 18 et 19, clericum alterius sine episcopi ipsius 
couseusu promoveri »eu vrdinari prohibent, ratamque 
haberi nolunt hujusmoi ordinationem. 

b in vulgatis, exclusum. Restituimus ex. ms., se- 
clusum. Legwnus in superiore Siricii epistola 5, 
n. 4 : Si quis sane. inflatus mente carnis suc, ab hac 
canonis rutione voluerit evagari, sciat se a nosira com- 
munione seclusum. 


.PaTBRoL. XIII. 


omnes fratres placida plenaque cariiate consistere. 

19. Ne laici ab episcopo suo excommunicati , ab 
alio in clerum provchantur. — Praeterea etiam laici 
dicuntur a communione cognita causa seclusi, et ab 
alio episcopo clerici facti : hoc jam super omne 
malum est. Unde aut conventi corrigant qui talia 
ausi sunt facere, ila ut removeantur quibus indigne 
ordo collatus est, aut ad nos nomina eorum defe- 


rantur , ut sciamus a quibus nos abstinere debeamus 
(Concil. Nicen. c. 5). 


40. Sciat ergo vestra sinceritas, quod si hxc 
omnia suo ordiue ut certa sunt f observentur, nec 
Deus offenditur, nec scbisma!ia generantur, nec 
hzreses exsistunt : 861 dicent. Gentes, quoniam 
vere Deus in nobis est Christus Dominus noster qui 
vivit et regnat? »pud Patrem cum Spiritu sancto, 
in zeterna βου] seculorum. Amen. 


Preterea dux sunt Ambrosii episcopi Mediola- 
nensis , scilicet 85 et 86, Siricio inscriptis familiares 
epistolz, ex quibus quanta illi praesuli cum papa 
nostro amicitia intercesseriL, posset comprobari, 8i 


c Pro preceptis, quod arehetypum mendose prz 
se fert, -ubstiiuit Sirm., pre caterís. Pari jure resti- 
tuere liceret praesertim, aut praesumere. "Tum deinde 
legendum videlur, metropolitano episcopo non permit- 
tente. Nisi forte quis malit adniittere pro permittere. 
lu Galliis autem sub initium sa'culi iv. qum fre- 
quens esset ordinationum vitium qued nunc coerce- 
tur, te-tis est Taurinensis svnodus intra annum 398 
el 403, habita, can. 5, ubi quatuor episcopi de usur- 
paiione quadam in ordinatione sacerdotum ad invidiam 
vocantur. Vide concilium Arelatense Il, can. δ, 6 et 
42. 

4 Verbum negligitur, quod in archetypo deest, e 
Sirm. mutuamur. Vel illud, aut non !imetur, seu 
spernitur, aut quid simile librario excidisse planum 
est. 

e His af(ine est quod Siricius epist. 6. sub finem 
scribit: Nec quisquam putet. tamquom ordinationes 
terrenas fieri, cum coeleste sit sacerdotium. 

f ]stis uec absimilia «unt illa Siricii epist. 5, n. 4: 
Hac itaque fratres, sí plena vigilantia fuerint «b omni- 
bus observaia, cessabit ambitio, dissensio cunquiescet, 
haereses et schi mata non emergent. 

8 ]ta ms. Colb. ; At editi, cum Patre et cum. Siri- 
cius epist. b, n. 5, te-tem invocat Trinitatem in 

lunc modum : Medio itague. Patre, et unigenito ejus 
Filio, et Spiritu sancto. 


“΄ 


98 


4498 


eum ad quem scribit, Siricium Romanum, non ali- 
quem aliuni cognominem esse constaret. Quamquam 
cum hunc episcopum fuisse minime obscurum sit, 


ADDENDA. 


1198 


A ex eo quod Aubrosius in priore epistola parentem 


illum 2ppellat, is esse, qui Romanes ecclesie pras- 


erat , haud improbabiliter credatur. 


ADDENDA. 


EPISTOLA SYNODICA 


Παρὰ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει 
συνόδου. 


Constantinopolitani concilii ad papam DAMASUM εἰ 
Occidentales episcopos. 


(Apud Galland. ex TmEoponm. Hist eccl. Tib. v, cap. 9, Interpreie Hexmco VAzaso. 


Siatuta ecclesiarum suarum non sinere, ul longius ab iis absit, eamque ob causam, necnon οϑ presiituti tempo- 
ris angustiam se ad synodum Romanam non venisse. Ut ordinationes praeulum a se factas vel ad missas, etiam 


Occidentales calculo suo comprobent. 


Kvpioie τιμιωτάτοις γαὲ εὐλαδεστάτοις ἀδελφοῖς καὶ B Dominis charissimis ac religiosissimis fratribus οἱ 


συλλειτουργοῖς Δαμάσῳ, ᾿Αμδροσίῳω, Βρίττωνι, Οὐαλε- 
ριάνῳ, ᾿Ασχολέῳ, ᾿Ανεμίῳ,, Βασιλείῳ, xal τοῖς λοιποῖς 
ἁγίοις ἐπισκόποις τοῖς συνεληλυθόσιν ἐν τῇ μεγάλη 
πόλει Ῥώμη, ἡ ἁγία σύνοδος τῶν ὀρθοδόξων ἐπισχόπων 
τῶν συνεληλυθότων ἐν τῇ P μεγάλη πόλει Κωνσταντι- 
νουπόλει, ἐν Κυρίῳ χαίρειν. 


Τὸ μὲν ὡς ἀγνοοῦσαν τὴν ὑμετέραν εὐλάδειαν διδάσχειν, 
xal διηγεῖσθαι τῶν παθῶν τὸ πλῆθος, τῶν ἐπαχθέντων 
ἡμῖν παρὰ τῆς cv Δρειομανῶν δυναστείας, περιττόνΐσως. 
Οὔτε γὰρ οὕτω πάρεργον τὰ καθ᾽ ἡμᾶς κρίνειν τὴν ὑμετέραν 
ἡγούμεθα θεοσέδειαν, ὡς δεῖσθαι τοῦ μαθεῖν ταῦτα, οἷς 
ἐχρὴν συναλγεῖν. Οὔτε τοιοῦτοί τινες οἱ περισχόντες 
ἡμᾶς χειμῶνες, ὡς λανθάνειν ὑπὸ σμιχρότητος, ὅτε 
χρόνος τῶν διωγμῶν νεαρὸς ἕναυλον ἔτι φυλάττων τὴν 
μνήμην οὐ τοῖς πεπονθόσι μόνον, ἀλλὰ xai τοῖς δι᾽ ἀγά- 
πὴν τὰ τῶν πιπονθότων οἰγειουμένοις. Χθὲς γὰρ, ὡς 
εἰπεῖν, ἔτι xol πρώην οἱ μὲν τῶν τὸς ἐξορίας λυθέντες 
δεσμῶν, εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐχχλησίας, διὰ μυρίων ἐπανήχασι 
θλίψεων" τῶν δὲ xal τελειωθέντων ἐν ταῖς ἐξορίαις, 
ἐπανεχομίσθη τὰ λείψανα. Τινὲς δὲ xai μετὰ τὴν τῆς ἐξο- 
ρίας ἐπάνοδον, ἔτι βράσσοντι τῷ τῶν αἱρετικῶν περιπε- 
σόντες θυμῷ, πικχρότερα τῶν ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας, ἐπὶ τῆς 
οἰχείας ὑπέμειναν, λίθοις παρ᾽ αὐτῶν τελειωθέντες χατὰ 
τὸν μαχάριον Στέφανον. ἼΑλλοι διαφόροις χαταξανθέντες 
αἰχίαις, ἔτι τὰ στίγματα τοῦ Χριστοῦ x«i τοὺς μώλωπας 
ἐν τῷ σώματι περιφέρουσι. Χρημάτων δὲ ξημίας xoi 
προτιμήσεις πόλεων, xxl τὰς τῶν χαθ᾽ ἕνα d δημοσιεύσεις 
xal συσχευὰς xal ὕδρεις καὶ δεσμωτήρια, τίς ἄν ἐξαριθ- 


comministris, DAMASO, Aupaosio, DarrTONI, VALE- 
RIANOD, ÁscHOLIO, ÁNEMIO, ^ BasiLio, et reliquis 
sanctis episcopis, qui in magna urbe Romacollecii 
sunt, sancta synodus orthodoxorum — episcoporum 
qui in magna urbe Constantinopoli couvenerunt, ig 
Domino salutem. 


l. Superfluum fortasse fuerit enarrare reverenti:sS 
vesira, ac velut ignoran!ibus referre mehitudinem 
malorum, qui nobis *. al». Ariowaniilarem poientie 
illata sun4. Neque οὗ putamus pietatem vestrage 
tam parvifacere res noctras, ut opus habeatis eg 
discere, quibus condolere vos epurtuit. Nee tempes- 
tates, quibus vexati sumus, ejasmods fuere, ut tere 


C ob tenuitatem yossent. Sed et reeens. perseceiienum 


teinpus vigeutem adbue servat memoriam nOn sole 
apud eos qui passi sunt, verum etiam »ped iles qui 
calamitates aliorum per charitaten Suas esse dueunt, 
Heri enim, ut ita dicamus, ac nudiustertius aiii exe 
silii vincalisliberati, nonsincimumerabilibus :erum- 
nis, ad suas ecclesias redierumt. Aliorum, q«i in 
exsiliis vitam finierunt, reportmiz sumt reliqui: 
Nonnulli etiam post reditum ab exsilio, cum hzreti- 
corum furorem adhue ferventem ostendissent, acer- 
biora domi sustinuerunt, quam qux aped exteros 
passi fuerant, lapidum jactu, beati Stephani (οἷς vis; 
97) ad instar, ab illis obruti. Alii variis cruciatibus 
lacerati, stigmata Christi ac. vibices iu eorporibus 
suis adhuc. circumferunt. Jam vero pecaniarum 


μάσααθαι δύναιτο; Πᾶσαι γὰρ ὄντως ig ἡμᾶς ai θλίψεις [) damna, et * mulctas civitatibus inflictas, et singulos 


* Forte, Bassiano, eo scilicet qui Audensis episco- 
pus in Aquileiensis concilii subscriptionibusapypella- 
tur. Czterorum praeuoniinator um, BirkiQuo excepto, 
sedes ποῖ: sunt. Nempe Danmosus Home, Aubro- 
sius Mediolani, Valeriauus Aquileiw, Xscholius 
Thessalouicz, et Anemius Sirmii episcopi eraut. Cog- 
TANT. 

b Vales. hic et mox, μεγαλοπόλει. Ip. 

e Epiphan.. ab Ariana potentia. Sirm., ab Áriano- 
fum potentia. Vales., ab Arianorum furore et potentia. 
Licere nobis putaviinus Hilarium οἱ Phabadium Ag«n- 


uensem imitari, qui Arianos Grecorum instar Ario- 
monitas Latine appellant. Qua de voce novam videsis 
Hilarit editionem pag. 949, not. d. In ea autem, quz 
deinceps sequuntur, cadit iisc Theodorcti lib. 5. c. 
8, censura, ubi notat Orientales δά Occidentales 
scripsisse litteras, quibus et tempestatem qua: adversus 
ecclesias excitata fuerat significabant, et illorum pre&- 
teritam negligentiam subobscure innuebant. CouTANT. 

4 Sirmond., δημεύσεις. Ip. 

* ha demum Valesius hanclocum latine conver- 
tendum, οἱ grece προστιμήσεις restituébdum essa 


4 


4197 


EPISTOLA CONCILII CONSTANTINOP. AD DAMASUM PAPAM. 


rum proscriptiones, insidias, contumelias et carceres Α ἐπληθύνθησαν ὑπὲρ ἀριθμὸν, ἴσως μὲν ἐπειδὴ δίκας Guap- 


quis possit enumerare ? Re enim vera omnes zerumnz 
adversus nos multiplicat:e sunt super numerum ; seu 
quod peccatorum nostrorum peenas persolvimus, scu 
quod benignus Deus per hanc malorum multitudinem 
exercere nos voluit. Pro hisergo gratias agimus Deo, 
qui tot ac tantis calamitatibus famulos suos erudivit, 
et pro magnitudine miserationum suarum rursus edu- 
xit nos in refrigerium. 

Il. Nobis vero ad reparationem ecclesiarum diu- 
turno otio ac onulto tempore et labore opus esset, 
ut corpus Ecclesi, tamquam ex diuturno morbo, 
sollicita curatione paulatim recreautes, ad pristinam 
pietatis sanitatem revocaremus. Etsi enim persecu- 
tionum violentia penitus liberati videmur, et cccle- 
sias diu ab hxreticis possessas perfecte recuperasse ; 
tamen molesti nobis sunt lupi, qui postquam ab ovi- 
libus sunt depulsi, ovium gregesin salübus diri- 
piuat, contrarios conventus. agerc non trepidant, po- 
pulorum concitant seditiones, et ad  ccclesiarum 
perniciem moliri nihil detrectaut. Proinde, sicut di- 
ximus, diuturno nobis opus esset tempore, quo pos- 
semus huic negotio vacare. 

HI. Sed quoniam fraterna: eiga uos charitatem 
ostendentes, ad synodum quani Dei voluniste Romae 
congregatis, nos quoque velut propria menibra piis- 
simi imperatoris litteris evocastis ; ut qui: tunc soli 
ad perferendas zerumnas damnati sumus, nunc cum 
Imperatores in causa pietatis concordant, vos non 
Sine nobis reguetis, sed et secundum apostclicam 


vocem (Il Cor. 1v, 8), nos vobiscumregnemus : nobis C 


quidem iu votis erat, ut si fieri posset, universi simul, 
relictis ecclesiis, de-ilerio seu potius necessitati «b- 
sequeremur. Quis enim det nobis pennas sicut co- 
lumb:e (Psal. liv. 7) , et volabimus et requiescemus 
apud vos? Sed quoniam ea res prorsus nudaret ec- 
clesias, qu:& nune primum incipiunt renovari, et ple- 
rique id facere nullo modo possent ( conveneramus 
enim Constantinopolim secundum litteras a revereie- 
tia vestra anno superiore, post Aquileiense concilium, 
ad piissimum imperatorem Theodosium missas; ad 
hane $0lam profectionem  Censtantinopolim usque 
ingtrueti, et de hac una synodo eonsemsum episcopo- 
rum, qui in provinciis erant, afferentes ; cum de Ion- 


giori itinere suscipiendo nec suspicati essemus, nee. 
omnino audiissemus quidquam prius, quam Cen- D 


stabtfinopoli couvenissemus; ac. przterca przsiituti 
temporis angustia nec ad longiorieitineris apparatum, 
nee ad omnes communionis nostrze episcopos qui in 
diversis provinciis sunt commonendos, et consensus 
ab iisdein accipiendos sufficeret ) ; qucniam hzc. ac 
multa insuper alia plures venire prohibebant : id quod 
seeundum fuit, tum ad res restituendas tum ad nos- 
trari erga vos charitatem declarandam, leeinus : re- 


censuit, quanvie interpretationern Strmondi, seilicet 
muletas civitatum, primo nonu probasset, maluisset- 
que tum mefnifones civitatum : quia nimirurti qui per- 
seeutionem patitur, vertere solutrr et exteras regiones 
patrie preponere cogitur. Verterst. Christophorso- 


τημάτων * ἐτίναμεν, ἴσως δὲ καὶ τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ 
διὰ τοῦ πλήθους τῶν παθημάτων ἡμᾶς γυμνάζοντος. 
Τούτων μὲν τῷ Θεῷ χάρις, ὃς x«l διὰ τοσούτων θλίψεων 
τοὺς ἑαντοῦ δούλους ἐξεκαίδευσε, καὶ κατὰ τὸ πλῆθος 
τῶν οἰχτιρμῶν αὐτοῦ πάλιν ἐξήγαγεν ὑμᾶς εἰς ἀναψυ- 
χήν. 


Hpiv δὲ μαχρᾶς μὲν ὄδει σχολῆς, καὶ πολλοῦ χρόνον 
xal πόνου πρὸς τὴν τῶν ἐχκλησιῶν ἐπανόρθασιν, ἵν᾽ ὥσπερ 
ἐκ μακρᾶς ἀῤῥωστίας, ταῖς κατὰ μειρὸν ἐπιμελείαις τὸ 
σῶμα τῆς Ἐπκλησίας ἐχνοσηλεύοντες, πρὸς τὴν &pyelay 
τῆς εὐσεδείοις ὑγίειαν ἐπαναγάγουιμεν. Rod γὰρ εἰ τὰ μά" 
λιστα δοκοῦμεν τῆς τῶν διωγμῶν ἀπηλλάχθαι σφοδρύτη- 


B τὸς, καὶ τὰς ἐκκλησίας χρονίως παρὰ τῶν αἱρστοιῶν 


χατασχεθείσας ἀρτίως ἀναπομίζεσθαι, πλὴν ἀλλὰ βαρεῖς 
ἡμῖν λύχοι, x«i μετὰ τὸ τῆς μόνδρας ἐξωθῆναι, κατὰ τὰς 
νάπας τὰ ποίμνια διαρπάζοντες, ἀντισννάξειφ τολμάντερ, 
δύμων χινοῦντες ἐπαναστάσεις, ὀκνεῦντες οὐδὲν εἰς τὴ 
τῶν ἐχχλησιῶν βλάβην. "Mv μὲν ovv, ὅπερ εἰρήχαρον, 
ἀναγκαῖον πλείονοι ἡμᾶς προσασχοχηθῆναι χρόνον. 


Ἐπειδὴ μέντοι τὴν ἀδελφικὴν περὶ ἡμᾶς ἀγάπην ἔπι" 
δειχνύμενοι, σύνοδον bti τῆς Ῥώμης Θιοῦ βουλήσει 
συγχροτοῦντες, καὶ ἡμᾶς ὡς οἰκεῖα μέλη προσοχαλόσαισθῃ 
διὰ τῶν τοῦ θεοφιλεστάτου βασιλέως γραμμάτων, ἵν᾽ 
ἐπειδὴ τότε τὰς θλίψεις μόνοι κατεδεχάσθημενν νῦν ἐν τῇ 
τῶν αὐτοχρατόρων περὶ τὴν εὐσέδειαν συμφωνίκι, μὴ 
χωρὶς ἡμῶν βασιλεύσητε, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ὑμῖν κατὰ τὴν 
ἀποστολικὴν φωνὴν συμθασιλεύσωμεν᾽" εὐχὴ μὲν ἦν 
ἡμῖν, εἰ δυνατὸν, ἅπασιν ἀθρόως καταλιποῦσι τὰς ἐκχλῃᾳ- 
σίας, τῷ πόθῳ $ τῇ χρείᾳ χαρίσασθαι. Τίς γὰρ ἡμῖν 
δώσει πτέρνγας ὡσεὲ περιστερᾶς ; καὶ πετασθησόμεθα, 
χαὶ πρὸς ὑμᾶς καταπαύσομεν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο παντε- 
λῶς ἐγύμνου τὰς ἐκχλησίας, ἄρτι τὰς ἀνανεώσεως ἀρχο- 
μένας, xxi τὸ πρᾶγμα παντάπασιν ἂν τοῖς πολλοῖς ἀδύ» 
vato? (συνδεδραμήχειμεν γὰρ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. 
ix τῶν πέρυσι γραμμάτων, τῶν παρὰ τῆς ὑμετέρας τιμιό- 
τῆτος μετὰ τὴν ἐν Αχυληΐᾳ συνόδον, πρὸς τὸν θεοφι- 
λέστατον βασιλέα Θεοδόσιον ἐπκισταλθέντων, πρὸς μόνην 
ταύτη" τὴν ἀποδημίαν τὴν μέχρι Κωνσταντινουπόλεως 
παρεσχευασμένοι, xai περὶ ταύτης μόνης τῆς συνόδου 
τὴν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις μεινάντων ἐπισχόπων συγκατά- 
θεσιν ἐπαγόμενοι, μείζονος δὲ ἀποδημίας μήτε προσδοκή- 
σαντες χρεΐαν, μήτε προαχούσαντες ὅλως, πρὶν ἐν Κων- 
σταντινονπόλει συνελθεῖν, πρὸς δὲ τούτοις χαὶ τῆς προ- 
θεσμίας διὰ στενότητα, μήτε πρὸς καρασχενὴν μαχρο- 
τέρας ἀποδημίας ἐνδιδούσης καιρὸν, μήτε πάντας τοὺς 
ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κοινωνικοὺς ἐπισχόπονς ὑπομνησθῆναι, 
x«i τὰς παρ᾽ αὐτῶν συγκαταθέσεις λαθεῖν)" ἐπειδὴ 
ταῦτα καὶ πολλὰ πρὸς τούτοις ἕτερα τὴν τῶν πλειόνων 
ἄφιξιν διεκώλυσεν " ὃ δεύτερον ἦν, εἴς τε τῶν πραγμάτων 


ἐπανόρθωσιν, καὲ τὴν τῆς ὑμετέρας περὶ ἡμᾶς ἀγάπης 


nus, amissiones civitatum quas incolebant, Epiphanius 
vero Ronoris adempiiones. Ip. 

8 Sirm., Στίσαμεν. Ip. 

b Sirm , ἐπεὶ δὲ τοῦτο, Ip. 


4199 


ADDENDA. 


' 1200 


ἀπόδειξιν, τοῦτο πεποιήχαμεν" τοὺς αἰδεσιμωτάτους xai À verendissimos et charissimos fratres et comministros 


τιμιωτάτους ἀδελφοὺς xal συλλειτουργοὺς ἡμῶν ἐπισχό- 
πους, Κυριαχὸν, Εὐσέδιον. xal Πρισχιανὸν προθύμως χα- 
μεῖν ἄχρις ὑμῶν δυσωπήσαντες OU ὧν καὶ τὴν ἡμετέραν 
προαίρεσιν εἰρηνικὴν οὖσαν, xal σγοπὸν ἑνώσεως ἔχουσαν 
ἐπιδείχνυμεν, καὶ τὸν ξήλον ἡμῶν τὸν ὑπὲρ τῆς ὑγιοῦς 
πίστεως, φανερὸν ποιοῦμεν. 

Ἡμεῖς γὰρ εἴτε διωγμοὺς, εἴτε θλίψεις, εἴτε βασιλικὰς 
ἀπειλὰς, εἴτε τὰς τῶν ἀρχόντων ὠμότητας, εἴτέ τινα 
πειρασμὸν ἕτερον παρὰ τῶν αἱρετιχῶν ὑπεμείναμεν, 
ὑπὲρ τῆς εὐαγγελικῆς πίστεως τῆς ἐν Νικαίᾳ τῆς Βιθυνίας 
παρὰ τῶν τριαχοσίων δεκαοχτὼ πατέρων κυρωθείσης, 
ὑπέστημεν. Ταύτην γὰρ χαὶ ὑμῖν χαὶ ἡμῖν καὶ πᾶσι τοῖς 
μὴ διαστρέφουσι τὸν λόγον τῆς ἀληθοῦς πίστεως, συνα- 
ρέσχειν δεῖ ἣν μόλις ποτὲ πρεσβυτάτην τε οὗσαν, xal 
ἀχόλουθον τῷ βαπτίσματι, καὶ διδάσχουσαν ἡμᾶς πισ- 
τεύειν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς xal τοῦ υἱοῦ x«i τοῦ 
ἁγίου πνεύματος. Δηλαδὴ θεότητος τε χαὶ δυνάμεως, 
x«l οὐσίας μιᾶς τοῦ πατρὸς xat τοῦ υἱοῦ x«l τοῦ ἁγίου 
πνεύματος πιστενομένης, ὁμοτίμου τε τῆς ἀξίας, καὶ 
συναϊδίου τῆς βασιλείας ἐν τρισὲ τελείαις ὑποστάσεσιν, 
ἤγουν τρισὶ τελείοις προσώποις" ὡς μήτε τὴν Σαθελλίου 
νόσον χώραν λαθεῖν, συγχεομένων τῶν ὑποστάσεων, 
εἴγουν τῶν ἐδιοτήτων ἀναιρουμένων" μήτε μὴν τὴν τῶν 
Ἑὐνομιανῶν, καὶ ᾿Αρειανῶν. x«l Πνευματομάχων βλασ- 
᾿φημίαν ἰσχύειν, τῆς οὐσίας ἢ τῆς φύσεως ἢ τῆς θεότητος 
τεμνομένης, καὶ τῇ ἀχτίστῳ x«l ὁμοουσίῳ καὶ συναϊδίῳ 
τριάδι μεταγενεστέρας τινὸς, ἢ χτιστῆς, ἡ ἑτεροονσίου 
φύσεως ἐπαγομένης. καὶ τὸν τῆς ἐνανθρωπήσεως δὲ τοῦ 
κυρίου λόγον ἀδιάστροφον σώξομεν, οὔτε ἄψυχον, οὔτε 
ἄνουν. ἧ ἀτελῆ τὴν τῆς σαρχὸς οἰκονομίαν παραδεχόμε- 
vot ὅλον δὲ εἰδότες. τέλειον μὲν ὄντα πρὸ αἰώνων Θεοῦ 
λόγον, τέλειον δὲ ἄνθρωπον ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν διὰ 
τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν γενόμενον. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τὴν 
πίστιν, τὴν παρ᾽ ἡμῶν ἀνυποστόλως χηρυττομένην, ὡς ἐν 
χεφαλαίῳ τοιαῦτα᾽ περὲ ὧν καὶ ἐπὶ πλεῖον ψυχαγωγη- 
θῆναι δυνήσεσθε, τῷ τε ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τόμῳ παρὰ τῆς 
ἐκεῖ συνελθούσης συνόδου γεγενημένω κχαταξιώσαντες 


^ Valesius hic addit in Graco. ἀγίων θεοφόρων. sed 
non item in latina interpretatione sanctis. deiferis 
adjecit. Verum istud additamentum neqve apud Ni- 
cephorum exstare fassus , tantum notat solemne esse 
epithetum , quo recentiores Graci designare solent. epi- 
scopos Nicani concilii. Qu.e saue ratio idonea non est, 


C 


nostros Cyriacum, Eusebium et Plriscianum depre- 
cati, ut proficiscendi ad vos laborem libenter suscei- 
perent. Per quos et. voluntatem nostram pacificam 
esse, atque ad unitatem spectare ostendimus; et nos- 
trum pro sana fide zelum manifestum facimus. 


IV. Nos enim, sive persecutiones, sive imperia- 
les minas, sive crudelitatem presidum, sive aliam 


quameumque tentationem ab hzreticis pertulimus, 


pro evangelica fide, quze Nicmz , in Bithynia a tre- 
centis el octodecim patribus * confirinata est, sus- 
tinuimus. flanc enim et vobis, et nobis, et omni- 
bus qui ver: fidei sermonem non pervertunt, pro- 
bari decet (Ὁ quam nos vix tandem retinemus ac 
servamus) : quiypequa antiquissima sit et baptismo 
consentanea, docens nos credere in nomen Patris 
et Filii et Spiritus sancti : unam scilicet deitatem , 
potentiam et substaniiam Patris et Filii et Spiritus 
sancti credentes ; qualem item dignitatem et. coz- 
ternum reguum in tribus perfectis hypostasibus scu 
in tribus perfectis personis. Ita ut nec locum habeat 
Sabellii lues, qua hypostases confundantur, tollan- 
turque proprietates ; nec Eunomianorum et Ariano- 
rum οἱ Pneumatomachorum obtineat blasphemia, 
4υ substantiam seu naturam ac divinitatem discindit, 
et increat:e sive consubstantiali et coxterna — Trini- 
tati posteriorem quamdam creatam seu diversz sub- 
stanti: naturam superiuducit. Incarnstionis queque 
Domini doctrinam incorruptam servamus, neque 
anim:?, neque mentis expertem aut imperfectam 
carnis dispensationem admittentes ; sed totum scien- 
tes, ante «xecula. quidem perfectum Dei Verbum, in 
novissimis autem diebus perfectum hominem pro- 
pter nostram salutem factum esse. Et fidei quidem, 
qui constanter ἃ nobis przdicatur, hzc est veluti 
summa. Qua de re si quid amplius desideratis , 
satis vobis flet , si tomum * Antiochie a synodo 


apprime est assecutus. Observat quippe in canone 5 
concilii Constantinop. τόμον nomine synodicam [a- 
masi epi-tolam, quam superior epistela 3 ex parte 
exhibet, indicari. N«-que vero insolens est, epistolas 
synodicas tomi titulo insiguiri. Apud. Athanasium 
Alexandrinz synodi aun. 362, epistola tomus ad An- 


cur idem epithetum quarti seculi mmonimeuto adji- p tiochenses inscribitur : et epistola Leonis ad Flavia- 


ciatur. Illud certe et olim Epiphanius scholasticus, 
et nostra xiate Sirmondus ignorarunt. CouTANT. 

b Verba uucinis inclusa removit Sirmondus, neque 
gr:ece expressit. Sed Valesius reclamat ea in omni- 
bus exemplaribus suis, ut et in editio: e Basileensi, 
nec nou apud Nicephorum ei πρὶ δ ἴθ} haberi. 
Nicephori tamen interpre» Sirmondo concinit : nec 
concoidare Epiplianius deprehenditur cum Valesio. 
Apud illum habetur, quam scimus antiquissimam. 
Ex quo colligere est eum grzece legisse , ἣν εἴδομεν 
πρεσδυτάτην. Cujusmodi lectio cum concilii scopo 
longe magis coleret, quam Valesiana. Nam isiud 
viz tandem haud obscure adversaiur proxime diciis, 
quibus Orientales Niczenc fidei numquam won. tena- 
ces fuisse se professi sunt. Deinde his V.lesii verbis , 
tenemus ac servamus , nullum in Graco textu respon- 
det. lp. 

* Valesius vocem Graecam τό 
minus apte videiur reddidisse. 


* 


» latina libellum 
uid tamen sonet , 


num, quia fidei summam complectitur, tomus Leo- 
nis in antiquis monimentis vulgo nuncupatur. Quo- 
circa tomi nomen cum Epiphanio et Sirmondo re- 
tinentes, tomum anno 579 in ea celebri synodo 
Autiochena, cujus supra ad calcem epi-tel:e 9 men- 
tio fit, conditum hic memorari cum Valesio intelli- 
gimus, Eidem quoque assentimur, id quod in canone 
5 concilii CP. tomus Occidentalium appellatur, nihil 
aliud esse existimanii, quam scriptum Romanz 
synodi, cujus fragmenta supra epist. 2 hoc. titulo 
donantur : Épistola vel expositio synodi Romana ha- 
bite sub Damaso papa , et transmissa. in Orientem. 
Quare non placet sententia. Zonar: et Balsamonis , 
qui tomum Occidentalium canonem [fidei in Sard:censi 
concilio promulgaium interpretantur ; non Petiti, 
qui var. lect. lib. m, c... 2, vocem. Antiochenorum , 
loco Occidentalium, substiwui vult; non Baroni, qui 
ad ann. 3581 Daniasi epistolam ad Paulinum ibi lau- 
datam censet; non Petri Marca lib. t de Concord. 


1901 


CENSURA DECRETORUM DAMASO 1 PAP/E ASCRIPTORUM. 


1203 


αυ illic celebrata est conditum , necnon eum qui Α ἐντυχεῖν, καὶ τῷ πέρυσιν ἐν Κωνσταντινονπόλει παρὰ 


superiore anno Constantinopoli ab «ecumenica 
synodo editus est, legere dignemini , quibus in tomis 
fidem nostram uberius exposuimus, et in h:ereses 
recens exortas anatlemaiis sententiam. protulimus. 

V. De particulari autem ecclesiarum sdministra- 
tione, antiqua, ul probe nostis, obtinuit sanctio 
et sanctorum patrum Niczz congregatorum regula, 
ut in singulis provinciis Episcopi illius provincie , 
et si illis placuerit, una cum ipsis finitimi, ordina- 
tiones prout utile fuerit faciant. Ex quarum legum 
praescripto tum reliquas ecclesias ἃ nobis adminis- 
trari scitote, tum nobilissimarum ecclesiarum crea- 
tos esse sacerdotes. Unde etiam Con:stantinopoli- 
tans ecclesix:* recens, ut ita dicamus, fundat , 
quam ex hiereticorum blasphemia tamquam ex leo- 
nis faucibus, per misericordiam Dei nuper cripui- 
mus, reverendissimum ac religiosi-simum Nectariuin 
ordinavimus episcopum, in universali concilio, 
comuni omnium consensu, coram religiosissino 
imperatore Theodosio, adstipulante omni clero et 
universa civitate. Antiquissim:ze vero vereque apo- 
stolicze Autiochenz in Syria ecclesie , in qua vene- 
randum Chrisiiiorum nomen primum auditum 
est (Act. xi, 26). reverendissimum et religiosissi- 
mum episcopum Flaviaunuum tum illius provinciae 
tuin Orientalis dioecesis episcopi iu unum congregati 
canonice ordinarunt, tota ecclesia consentiente el 
quasi uno ore virum collaudante. Quam quidem le- 
gitimam ordinationem etiam synodus universa sus- 


τῆς οἰχουμενικῆς ἐχτεθέντι συνόδου ἐν οἷς πλατύτεραην 
τὴν πίστιν ὡμολογήσαμεν, xal τῶν ἔνσγχος καινοτο- 
μηθεισῶν αἱρέσεων ἀναθεματισμὸν ἔγγραφον πεποιήχα- 
μεν. 

Περὶ δὲ τῶν οἰχονομιῶν τῶν χατὰ μέρος ἐν ταῖς ἔχχλη- 
σίαις παλαιός τε, ὡς ἴστε, θεσμὸς κεχράτηχε, xal τῶν 
ἁγίων ἐν Νικαίᾳ πστέρων ὄρος, κατ᾽ ἑχάστην ἐπαρχίαν 
τοὺς τῆς ἐπαρχίας, x«l εἴπερ ἐχεῖνοι βούλοιντο, σὺν 
αὐτοῖς τοὺς ὁμόρους πρὸς τὸ συμφέρον ποιεῖσθαι τὰς 
χειροτονίας " οἷς ἀκολούθως τάς τε λοιπὰς ἐχχλησίας παρ᾽ 
ἡμῖν οἰχονομεῖσθαι γινώσχετε, χαὶ τῶν ἐπισημοτάτων 
ἐκχλησιῶν ἀναδεδεῖχθαι τοὺς ἱερεῖς. Ὅθεν τῆς μὲν ἐν 
Κωνσταντινουπόλει νεοπαγοῦς. ὡς ἂν εἴποι τις, ἐχχλη- 
σίας, ἣν ὥσπερ ἐχ στόματος λέοντος τῆς τῶν αἱρετικῶν 


B βλασφημίας ὑπόγυον ἐξηρπάσαμεν διὰ τῶν οἰχτιρμῶν 


τοῦ Θεοῦ, τὸν αἰδεσιμώτατον χαὶ θεοφιλέστατον Νεχτά- 
ριον ἐπίσχοπον χεχειροτονήχαμεν ἐπὶ τῆς οἰχουμενιχῆς 
συνόδου μετὰ χοινῆς ὁμονοίας, ὑπ᾽ ὄψεσι καὶ τοῦ θεοφι- 
λεστάτου βασιλέως Θεοδοσίου, παντός τε τοῦ χλήρον xal 
πάσης ἐπιψηφιζομένης τῆς πόλεως. Τῆς δὲ πρεσθντάτης 
χαὶ ὄντως ἀποστολικῆς ἐχχλησίας τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τῆς 
Συρίας, ἐν » πρώτη τὸ τίμιον τῶν Χριστιανῶν ἐχρημά- 
τισεν ὄνομα, τὸν αἰδεσιμώτατον καὶ θεοφιλέστατον ἐπί- 
σχοπον Φλαδιανὸν, οὗ τε τῆς ἐπαρχίας xal τῆς ἀνατολι- 
xig διοικήσεως συνδραμόντες κανονιχῶς ἐχειροτόνησαν, 
πάσης συμψήφου τῆς ἐχχλησίας ὥσπερ διὰ μιᾶς φωνῆς 
τὸν ἄνδρα τιμυσάσης. Ἥνπερ ἔνθεσμον χειροτονίαν 
ἐδέξατο xal τὸ τῆς συνόδου χοινόν. Τῆς δέ γε μητρὸς 
ἁπασῶν τῶν ἐχχλησιῶν τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις, τὸν αἰδεσι- 


cepit. Hierosolymitan:z autem ecclesiz, que mater  μώτατον xai θεοφιλέστατον κύριλλον ἐπίσχοπον εἶναι 


estomnium ecclesiarum, reverendissimum ac religio- 
sissimum Cyrillum episcopum indicamus, qui et ca- 
noniee ab episcopis proviucie olim fuit ordinatus, et 
plurima variis in lociscontra Arianos certamina subiit. 

VI. Quibus tamquam legitime ei canonice consti- 
tutis vesyram quoque reverentiam gratulari horta- 
mur, iutercedente spiritali charitate; et Domini ti- 
more omnem quidem humanum affectum compri- 
mente, ecclesiarum autem :edificationem privatae 
erga singulos benevolenti: vel grati: praeponente. 
Hac enim. ratione ubi verbum fidei communi cou- 
sensu stabilitum, et Christiana charitas inter nos 
confirmata fuerit, desinemus id dicere quod ab 
Apostolis condemnatum est: Ego quidem sum Pauli, 
ego vero Apollo, ego autem Cephe (lí Cor. 1, 49 ). 
Sed dum omnes videbimur esse Christi, qui non est 
scissus in nobis, integrum sine ulla scissione. Deo 
juvante, servabimus corpus Ecclesi: , et ad tiibu- 
nal Domini cum fiducia stabimus. 


c. ὁ, n. 5, hunc tomum Occidentalium intelligentis 
nescio quam epistolam Occidentalium , qua docent se 
communionem Ántiochenorum amplecti, quia rectam 


γνωρίξομεν, κανονιχῶς τε παρὰ τῶν τῆς ἐπαρχίας χειρο- 
τονηθέντα, πάλαι, xal πλεῖστα πρὸς τοὺς ᾿Αρειανοὺς ἐν 
διαφόροις τόποις ἀθλήσαντα. 


Οἷς ὡς ἐνθέσμως καὶ χανονικῶς παρ᾽ ἡμῖν κεχρατηχόσι, 
x«l τὴν ὑμετέραν συγχαίρειν παρακαλοῦμεν εὐλάδειαν, 
τῆς πνευματικῆς μεσιτενούσης ἀγάπης, καὶ τοῦ xupur- 
χοῦ qg06ov, πᾶσαν μὲν χαταστέλλοντος ἀνθρωπίνην προσ- 
πάθειαν, τὴν δὲ τῶν ἐχχλησιῶν οἰχοδομὴν προτιμοτέραν 
ποιοῦντος τῆς πρὸς τὸν καθ᾽ ἕνα * συμπαθείας ἢ χάριτος. 
Οὕτω γὰρ τοῦτε τῆς πίστεως συμφωνηθέντος λόγον, xxi 
τῆς Χριστιανιχῆς χυρωθείσης ἐν ἡμῖν ἀγάπης, παυσό- 
μεθα λέγοντες τὸ παρὰ τῶν ἀποστόλων χατεγνωσμένον * 
Ἐγὼ μέν εἰμι Παύλον, ἐγὼ δὲ ᾿Απολλῶ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ. 


D πάντες δὲ Χριστοῦ φανέντες, ὃς ἐν ἡμῖν οὐ μεμέρισται, 


Θεοῦ χαταξιοῦντος, ἄσχιστον τὸ σῶμα τῆς ἐχχλησίας 
τηρήσομεν, καὶ τῷ βήματι τοῦ χυρίον μετὰ παῤῥησίας 
παραστησόμεθα. 


fidem profitentur , etsi Meletii εἰ Paulini schismate 
laborant. CovUTANT. 
* Sirm., συνηθείας. Ip. 


DECRETORUM DAMASO I PAPE ASCRIPTORUM CENSURA, 


4. Que in Romana synodo Damasus constituisse ob- 
tenditur, —- ln. mox dicta Sarazanii collectione p. 91 


exstat : Vita B. Damasi ex cod. ms. archivii canonico- 
rum S. Petri exscripta, in qua de illo praedicatur: 


4905 


ADDENDA. 


1204 


« l. In diebus autem illis, convocatis episcopis de A sufficiat : « In eisdem euim (Orientis) partibus, impe- 


diversis mundi partibus, celebravit concilium, in quo 
condemnavit Macedonium Spiritum sanctum negan- 
tem, et Euiomium et Donatum Arianz blasphemi:e 
sectafores ; condemnavit etiam Apollinarem Laodici:e 
Syrie episcopum, contra quem decrevit, ut « Si quis 
Filium Dei, qui sicut vere Deus, ita vere homo fuit, 
vel huwapitatis aliquid vel deitatis minus diceret ha- 
buisse, alienus ab Ecclesia judicaretur. » Quam sen- 
tentiam confirmari przecepit etiam in sancta secunda 
synodo, quà przcepto et auctoritate ejus apud Con- 
siantinopolim celebrata est. 

c Hl. Precepit prjerea Damasus sacerdotibus, ut 
negarent sanctam communionem et ecclesiarum in- 
gressum omuibus sacrilegis, qui bona ecclesiastica 
invaserunt, et ex eis maxime qui decimas non per- 
solverent, 

« lll. Eos etiam censuit de domo Dei ejiciendos , 
qui fenori et usuris inserviunt, dicens inter rapto- 
rem et usurarium nullam esse distantiam. 

« 1V. Similiter et eos qui in ecclesiis commorantes, 
vaniloquis et otíosis sermonjbus vacant: aiebat 
enim : Si domus orationis est, sicut Dominus ait, 
nulli in ea licet, nisi orare, psallere, peccata confi - 
teri, et veniam implorare. 

« V. Sed et illos anathematizandos censuit, qui di- 
vin: legis immemores, maleficiis et superstitionibus 
atque incantationibus vanis inserviunt..... ldeo, in- 
quit, precipimus, ut quicumque diviuationes, vel au- 
gura , sive sortes quas mentiuntur esse sanctorum , 
observaverit, et magos vel iucantatores audierit , in- 
ter Christianos nullatenus nominetur. 

« VI. Eas queque mulieres ab ecclesiis ejici volu- 
mus, quie demonum illusionibus et phantasmatibus 
seduciae, credunt se nocturno silentio cum Ilerodiade 
et innumera multitudine mulierum equitare, ete., » 
usque, « per devia qu:eque deducit, » ut apud Gra- 
tianum 26, quxst. 5, c. 12, et apud Augustinum lib. 
de Spiritu et auima c. 28, paucis verhis mutatis. 

« VI. Renovatum quoque fuit in eodem concilio, 
quod in Niczno fuerat constitutum, ut si quis die Do- 
minico super horam tertiam ausus fuerit canere Mis 
58}, et aliis diebgs a media quarta hora usque in 
horam nonam, apnathematizetur. 

« Vill. Tunc quoque constituit S. Damasus, ut 
psalmi die noctuque canerentur per omnes ecclesias. 
Qui et hoc przecepi!, ut in fine uniuscyjusque psalmi 
subjungeretur : Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto: 
sicut erat in principio, et nunc, et semper, et ín secula 
seculorum. Ámen. » 

Ea ipsa decreta Baronius ad aupum 384, velut sin- 
cera probat ac laudat. Unde et aeta , ex quibus ex- 
cerp'a sunt, videtur admittere. Sed ea, que in his 


actis decreta illa. vel antecedunt. vel subsequuntur, - 


immo et quee in ipsig eyygtjanpus. depreue, omnem 
' eis fidem abrogant. 

2. Falsorum Damasi gestorum architectus imperitus. 
dMaletium el. Paulinum Rheresiarchas facit. Et ex iis 
quidem, qux subsequuntur, id in. medium prof rre 


raute Valente, dc cujus tyranuide supra dictum est, 
hzresiarchz tres erant, Meletius, Vitalis et Paulinus, 
qui scissam in tres partes Ecclesiam ad se rapere 
festinabant. » Quis bxc audiens, imperiliam ferat 
horum actorum artificis, Paulinum heresiarcham in- 
sulse adeo appellantis; Paulinum, inquam, quem Da- 
masus litteris suis tam modeste, lamque honorifice 
alloquitur (Dam. ep. 5), et de quo concilii Itali: pa- 
tres ad Theodosium imp. anno 334 scribunt (Apud 
Sirm. app. cod. Th. pag. 103) , s Hunc in commu- 
nione nostra mansisse consortia, quz? a majoribus 
inoffense ducta, testantur? » Quis ve) patienter audiat 
Meletium eodem haresiarche nomine infamari, qui 
totius Orientis venerationem sibi conciliavit , qui et 


B magnus et divinus ab orthodoxis scriptoribus appel- 


lari meruit, quem mox citati concilii Italie patres 
fidei concinere se censere testilicantur ? Ne Vitalis qui- 
dem, Valente imperante, haresiarcha: sed tantum 
post imperatoris hujus necem eum Apollinarii bxre- 
siarchxs discipulum esse patefactum est. Ex verbis 
autem flierouymi in superiori epist. 11, n. 2: « In 
tres partes scissa ecclesia ad se rapere me festinat... 
Meletius, Vitalis atque Paulinus tibi hzrere se di- 
cunt, » perperam intellectis hujusmodi figmenta nata 
esse haud obscurum cst. Exinde si eadem acta per- 
sequi placet, baud longius progrediendum erit, ut 
commenta sitnilia deprehendantur. Ip primis aliquot 
offendere est fragmenta superiortgm epistolarum 10 
et 11, Hieronymi ad Damasum , iis depravata iuter. 
polationibus , quas in genuinis exemplaribus frustra 
quxsieris. Tum expositis petitionibus, quas Hierony - 
mus in epistelis illis explicuit, subjicitur, « Beatus 
vero Damasus Lis petitionibus congrue satisfecit, » 
quod sane aliunde non novimus. 

9. Plures ejus fabule circa Ariminense concilium, 
Liberii exsilium, etc. Si vero ad ea , qua memoraus 
decretis premittuntur, regrediamur , neg ibi ininus 
aperte imperita impostoris fallacia se prodit. Nam 
Lucifer, Plancratius et Hilarius, quos a Liberio ad 
Constaitium anno 354 missos, et anuo 355 e concilio 
Mediolanensi relegatos esse constat , post concilium 
Ariminense, quod anno 339 habitum est, ad hunc 
imperatorem legati finguntur, ut eum super nequitiam 
in eodem concilio admissam commonerent. Deinde, 
secundum eadcm acia, Constantius Liberium « extra 
civitatem, quasi in exsilium deportari pr:ecepit: el 
habitavit extra, miliario tertio, in coemiterio quod di- 
citur Noella, via Salaria » et s dum in exsilium duce- 
retur Damasum in urbe vicarium dereliquit. »()uo tem- 
pore « actum est, ut omnes episcopi, quos imperitia 
seu metus in Áriminernsi concilio fecerat deviare, ad 
fidem catholicam ejus ( Damasi) suasionibus remea- 
rent. » Et paucis interpositis subjicitur, « Eodem 
tempore, appropinquante solemnitate Paschali, qua 
in Christo renasci plurimi exoptabant, convocavit 
Liberius omnes catholicos ecclesiastici gradus, se- 
densque in ccemiterio supradicto ( Noella ) sic loqui 
exorsus est, etc. » Qux omnía sincerz rerum veri- 


3905 


-erium Beroam in Thracia, ubi nulla ei clericos 
convocandi potestas erat, relegatum fuisse ex Theo. 
doreto ac Sozomeno compertum est. lbi Liberius ipse 
jam fractus , et ad Arianorum voluntatem inflexus, 
fidem sibi à Demophilo, qui Beroensis episcopus 
erat, expositam suscepisse se testatur. ( Liber. epist. 
8, n. 6). Neque mino: certum est, Liberium ante Ari- 
minense concilium Romane Ecclesi: non modo erep- 
tum, sed et redditum fuisse. Unde llilarius contra 
Constantium proxime post przedictum concilium sceri-4 
bens n. 414, hunc imperatorem sic alloquitur: « Ver- 
tisti deinde usque ad Remam bellum tuum: eripuisti 
illinc episcopum : et, o te miserum, qui nescio utrum 
majore impietate relegaveris, quam remiseris. » Mera 


CENSURA DECRETORUM DAMASO I] PAPAE ASCRIPTORUM. 


1206 
tati quantum repugnent, nemo non videt. Quippe Li- A dicit, « precepi Constantinopoli congregandum eon- 


cilium. » Ex quo confntatur et istud, que saneta se- 
cunda synodus pracepto et auctorilate ejut apud 
Constantinopolim celebrata » obtenditur, confirma- 
turque sententia Ant. Pagii ad annum 981, n. 7, alio- 
rumque, qui hanc synodum a Damaso indietam ne- 
οι. 

1. Decreta pleraque disciplinam sapiunt v ac v1emcule 
usitatam. Cxtera. decreta eam ut plurimum sapiunt 
disciplinam , que in quinto ac posterioribus emculis 
vignit. Nec suspicio deest, ea ex scriptis seu patrum, 
seu conciliorum Gallicanurum fuisse expressa. Et se- 
cundum quidem consenjaneum est Agathensis concilii 
canoni 4, quo constituitur ut qui possessiones Ec- 
clesixw abstulerint, « quo usque reddant, ab ecclesiie 


igitur febula est illa Damasi, dum Liberius exsularet, B excludantur. » Cum eodem aliisque conferendi sunt 


ad eos qui Arimini lapsi fuerant. revocandos collata 
opera. idem de vie»rii munere, quo simul functus 
ponitur, ac cseteris ibi enuntiatis sentiendum. 

4. In decretis muttiplez falsi suspicio. Exstat et in 
czteris gestis, quie ibi narrantur, similium farrago 
ineptiarum. Unde mirari satis nequimus quo pacto 
doctus Annalium parens tantam hujusmodi actis tri- 
buerit auctoritatem, ut Romanam synodum aliunde 
ignotam, et qu:e in ea jactitantur fuisse decreta, pro 
veris susciperet, maxime cum nec in ipsis decretis 
ulla veri eit similitudo. 

5. Donatus. fingitur Arlane  blasphemie sectator. 
Primo quidem quis ille est Donatus Ariana blasphe- 
mia sectator, qui priori in decreto una cum Mace- 


donio, Eunomio et Apollinari condemnatus asseri- C 


tar? Probabile est eum hiec notari, qui nefandi in 
Africa schismatis auctor ac princeps fuit ; eumque 
Arian:x blasphemix seetatorem ideo nuncupari, quía 
Ariani anno 547 Philippopoll. congregati, epistolam 
synodicam B&ardicensis concilii nomine inscriptam ad 
ipsum miserint. Sed ille nec ad Damasi tempora per- 
venit, nec ut Arian:e blaspliemis sectator audiit. 
Tantum rumor percrebuerat, 1 Arianos, cum a com- 
muuione catholica diserepsssent, Donaifstas in Africa 
sibi sociare tentasse, » ut Augustinus ab Alypio ad- 
mor itus epist. olim 465, nunc 44, n. 6, scribit. 

6. Fingitur Damasus. preecepisse ut decreta. ipsius 
synodus ἃ firmaret. [n cassum heec dicitur illius pre- 
cepto congregate. Deinde id qued adjlcitur, « Quam 


qui apud Augustinum in appendice tomi V exetant 
C:esarii Arelatensis Sermones 276 et 277, de red- 
dendis decimis ; 273, de auguriis ; 285 et 886, de vi- 
tandis in ecclesia sermonibus otiosis. In. lioe nomi- 
natim Ciesarius num. 6 sic suos alloquitur nuditores: 
« Venientes ad ecclesiam hoc solum quod fieri expe- 
dit agite, id es!, aut orate, aut psallite, ut et orande 
peccatorum veniam accipere , et psallendo ad spiri- 
talem possitis l:etitiom pervenire. » Cui loeo afíine 
est illud superioris decreti 4: « Si domus orationis 
est, sicut Dominus ait, nulli in ea licet nisi orare, 
psallere, peccata con(teri et veniam implorare. » 
8. Sortes sanctorum. Item decreto sequenti adver- 
$us eos, qui divinationes, auguria et sortes sanetorum 
observant , valde cognatum esi quod Aurelianensis t 
concilii canone 50 pr:ecipitur, « Si quis clericus, mo- 
nachus, secularis divinationem vel auguria credi- 
derit observanda, γα] sortes, quas mentiuntur essa 
sanctorum, quibuseumque putaverint intimandas, 88 
Ecclesie communione pellantur. » Similia saneiunt 
et Veneticum can. 16, Agathense can. 42, et Auti- 
siodorense can. 4. In hoc sortes sanctorum « de li- 
gno aut de pane fieri, » in Venetice οἱ Agathensi 
« quacumque Scripturarum inspectione, * indicatur. 
Quo spectat illud capitulum a Sirmondo to. ll Concil. 
Gall. pag. 157, ad aun. 789, relatum : « Nullus in 
psalterin, vel in Evangelio, vel in aliis rebus sortiri 
presumat, nec divinationes aliquas observare. » Inter 
statuta Donifacii archiepiscopi Moguntini Spicil, to. 


sententiam con(irmari przecepit etiam in sancta se- D IX, pag. 66 , capitulum 35 sic exprimitur. « 8i qui 


cunda synodo, » refellunt hujus secund:e synodi gesta 
et decreta, in quibus nulla Donati, nulla ullius qui 
Damasi vices gerat, aut qui ejus nomine quidquam 
prieipiat, mentio haheiur. Hoc unum de concilio illo 
Dainasus epistolis 8 et 9 Acholio ac sociis pricipit , 
ut operam den! , quemadmodum in eo Constantino- 
poli episcopus inculpatus ordinetur. « Quia, » inquit, 
epist. 8, n. 8, « cognovi dispositum esse Constanti- 
nopoli concilium fleri debere, sinceritas vestra det 
operam, quémadmodum pr:edietze civitatis episcopus 
eligatur, qui nullam habeat reprehen-ionem. » Ubi 
et illad notandum quod ai!, « Cognovi dispositum 
esse Constantinopoli eoncilium fleri debere , » nec 


presbyter aut clericus auguria vel divinationes aut 
somuia, sive sortes seu phylacteria, id est Seripturas 
observaverit, sciat se canonum subjacere vindictis. » 
Ubi notatu dignum, quod sortes et phylacteria. velut 
synonyma habeantur. ls autem mos, quo e Scripte 
rarum inspectione futurorum pr:esagia capiebantur, 
quamvis a sa:culo vi ineunte ae deiuceps toties pro- 
hibitus, diu tamen postea perseveravit, et adhuc sae- 
culo xi ineunte frequens erat. linc proguosticum il- 
iud, cujus Guibertus abbas Novig. lib. n de Vita sua 
et lib. 5, c. 4, necnon Guillelmus Malmesb. lib. 1 de 
Pont. Angl. fol. 121, meminere, quo videlicet, aperto 
codice «Sacro, futuros mores electi sive episcopi sive 


1401 


ADDENDA. 


abbatis conjiciebant. Quem morem antiquissimum A num episcopum in ecclesia suà instituisse, atque 


esse probat noster Edmuudus Martene to. ll de Àn- 
tiq. Eccl. rit. pag. 334. 

9. Mulieres demonum illusionibus seducte . — Quod 
in decreto 6 de mulier'bus damonum illusionibus 
seductis legimus, habemus et in appendice to. VI 
Augustini, lib. de Spiritu et Anima c. 28, ac velut 
ex canone 1 Ancyrani concilii citatur a Burchardo 
lib. x, c. 41; Ivone p. 41, c. 30, et Gratiano 26, 
quiest. 5, c. 12. Cui adjudicandum sit, non facile 
definiatur. Ad przedictum de spiritu et anima librum 
quod attinet, cum is pene merus cento sit ex variis 
excerptis undequaque lectis conflatus, totus ille de 
seductis mulierculis locus aliunde adscitus merito 
censeatur. Sed neque inter Anquirensis seu Áncy- 


hunc unum ab Antiocheua ecclesia ad czeteras perma- 
Ὧ2.86 Socrates lib. vi, c. 8, auctor est. lloc etiam 
Plinius epist. 102, ad Trajanum sese a Christianis 
comperisse scribit, « quod essent soliti 51410 die 
ante lucem convenire, carmenque Christo quasi Deo 
dicere secum invicem. » Neque auctoritati huic de- 
trahit quidquam, quod Tertullianus Apologet. cap. 2, 
istud invicem preiermittit, ac dicere satis babet, 
Plinium ad Trajanum scripsisse, « nihil aliud se de 


Sacramentis eorum (Christianorum) comperisse, 


quam ccetus antelucanos ad canendum Christo et 
Deo. » Ibienimn Tertulliano, Plinii nou tam verba 
quam sententiam refereuti, licita fuit hujusmodi 
prztermis-io. Ex mutua autem verborum Plinii Ter- 


rani concilii canones comparet. Restaret igitur ut B tullianique collatione prope cera videtur Lomberti 


illum prenominati canonum compilatores ex Ro- 
mans synodi gestis in vita Damasi laudatis sump- 
sisse judicarentur, nisi duo obstarent : primum, 
quod a nullo eorum aut Damaso aut ftomanz synodo 
attribuatur; alterum, quod apud illos plenior et inte- 
grior, in vita autem Damasi magis jejunus ac mani- 
feste decurtatus appareat: adeoque illic ex fonte 
purus, bic autem corruptus fluat. Brevius, sed huic 
omnino simile est decretum aliud, quod Burchardus 
Jib. x, c. 29, et Ivo p. 11, c. 54, ex Agathen:i con- 
cilio c. 4 citant, quamvis ab hoc concilio pariter ab- 
sit: « Perquirendum est si aliqua femima sit, qua 
per quxdam maleficia et incantationes mentes homi- 
num se immutare posse dicat, id est, ut de odio in 


amorem, aut de amore in odium convertat, aut bona (1 


hominum aut damnet aut subripiat : et si aliqua est, 
quz se dicat cum demonum turba in similitudinem 
mulierum transformata certis noctibus equitare «u- 
per quasdam bestias , et in eorum consortio annume- 
raiam esse; hxc talis omnimodis scopis correpta, 
ex parochia ejiciatur. » 

40. De Missarum celebrandarum hora. — Decre- 
tum 7 de horis quibns Missas celebrare liceat, non 
minus videtur fictitium, quam Nicenus canon, cujus 
renovatio in eo obtenditur. Inter ea, qu: Isidorus 
Mercator primis pontifieibus affinxit, exstat istud Te- 
lesphori pap: nomine : « Reliquis temporibus (a 
nocte nativitatis Domini) Missarum celebrationes 
ante horam tertiam minime sunt celebrandas ; » 
cujus falsitatem de ipso Telesphoro agentes pag. 59, 
probavimus. 

44. An psalmorum alternis vicibus canendorum Da- 
masus sit auctor. — Decretum 8, quo dicitur S. Da- 
masus constituisse, « ut psalmi die noctuque cane- 
rentur per omnes ecclesias, » atque hoc, ut apud 
Anastasium additur, « presbyteris et episcopis vel 
monasteriis » przcepisse, intelligi dupliciter potest: 
vel nimirum ut simpliciter canerentur, vel ut alter- 
nis vicibus. At vero hunc morem ut per ecclesias 
psalmi simpliciter canerentur, non a Damaso co- 
pisse, sed ab Ecrlesizx initio semper obtinuisse anti- 
quitatis periti sentiunt. Ut etiam hymni nonuulli al- 
ternis choris decantarentur, S. Ignatium Antioche- 


conjectura, qua pro Christo et Deo, apud Tertullia- 
num Christo ut Deo restituendum esse arbitratur. 
Quis enim non aniinadvertat, eum illud Plinii Christo 
quasi Deo exprimere voluisse , adeoque ut pro quasi, 
non et , debussse scribere? Certe in veteribus libris 
et pro ut frequens legitur. Et id quidem hic ob:er- 
vaudum duxi, ut quod superius pag. 59 in eumdem 
Tertulliani locum ex relatione non satis accurata 
obiter annotatum fuerat, inde corrigatur. Verum ut 
ad id, unde digressi fueramus , regre-liatur oratio, 
Plinius ibi, non secus atque Socrates supra, tantum 
hymnos quosdam, nou generatim psalmos in Christia- 
norum coetibus alternaum decantatos memorat. Plc- 
rique vero decretum allatum de psalmorum cantu 
alternis vicibus celebrando interpretantur, nec 
aliunde permoti Damasum usus hujus auctorem fa- 
ciunt. Quod quidem ita persuasum habebat vetus 
scriptor a Mabillonio nostro praef. in n par. s:xc. 1v, 
Act. Bened. n. 210 Laudatus, ut in Chronologia Li- 
rinensi de S. Agricolo, qui ex Lirinensi caenobio ad 
Avenionensis ecclesi cathedram raptus fuerat, eo- 
que cantum alternum inducere voluerat , istud tradi - 
derit his verbis : « Voluit etiam horas canonicas et 
divina officia deinceps in eadem ecclesia eodem 
modo, quo solerent iu monasteriis, alternis videlicet 
cantibus recitari. Nondum enim in illis partibus inva- 
luerat ille mos, quem aliquot ante annos Damas:s 
pontifex maximus invexerat. » 

12. Moris hujus auctor Ambrosius in Occidente. 


D Flavianus et Diodorus in Oriente. — Nihilo tamen 


minus Cardin. Bona de Div. psalmod. c. 46, n. 1, 
erroris eos notat, qui Damasum cantus alterni in Oc- 
cidente auctorem asserunt, cum quotquot in latina 
ecclesia de sacris ritibus scribunt, inductz hujus 
consuetudinis gloriam Ambrosio tribuant, nitanutur- 
que testimonio Augustini, qui lib. x Conf. c. 7 rem 
memorix mandavit in hunc modum : « Non longe ce- 
perat Mediolanensis ecclesia genus hoc consolationis 
et exliortationis celebrare, magno studio fratrum 
concinentium vocibus et cordibus. Nimirum annus 
erat, aut non mu'to amplius, cum Justina Valenti- 
niani regis pueri mater hominem tuum Ambrosium 
persequeretur lhzresis sux causa, qua fuerat $c2 


1209 


CENSURA DECRETORUM DAMASO | PAPJE ASCRIPTORUM. 


1210 


ducta ab Arianis. Excubabat pia plebs in ecclesia , À tandum, hzc, « Nondum enim in illis partibus inva- 


mori parata cum episcopo suo servo tuo.... Tunc 
hymni et psalmi nt canerentur secundum morem 
Orientalium partium, mne populus meroris tzedio 
contabesceret , institutum est, et ex illo in hod'er- 
num retentum, multis jam ac pene omnibus gregi- 
bus tuis e! per czetera orbis imitantibus. » In Oriente 
autem, Tüeodoreto lib. 1 lli«t. eccl. c. 24 teste, 
Flavianus ae Diodorus, .cum adhuc inter laicos ver- 
sarentur, « primi psallentium choros duas in partes 
diviserunt, et Davidicos hymnos alternis canere do- 
cuerunt : quod quidem tunc primum Antiochi:x, fieri 
coptum , inde ad reliquos pervasit, et ad ultimos 
usque terrarum (ines perlatum est. » 

15, Dici nequit eum a Damaso confirmatum esse. — 
Pia ecclesiarum emulatione propagatus fuit. — Sic 
vero laudatus Cardinalis pium hunc morem ab Am- 
brosio primum in Occidentem atfirmat inductum, ut 
postea et a Damaso papa pontificali auctoritate con- 
firmatum existimet, atque hinc historicorum non- 
nullorum, qui Damasum ejus auctorem credunt, er- 
rorem effluxisse opipetur. Verum ncc errore vacat 
bic opinio. Si enim ab co tantum tempore, quo 
Ambrosium Justina persequebatur, quod anno 386 
contigit, caepit hiec consuetudo; quomodo illam po- 
tuit confirmare Damasus, quem anno 384 obiisse ac 
Siricium ab initio saltem anni 385 successorem ba- 
buisse, ipsius Siricii ad [linerium epistola fidem 
facit. Et vero cum Augustinus morem illum brevi per 
totum peue orbem propagatum memoret , hauc 18- 
men Damasi confirmationem prorsus silet. Ac longe 
probabilius est, singulas ecclesias sancta quadam 
siinlatione potius, quam ulla pontificali auctoritate, 
illum arripuisse. Certe in Avenionensi ecclesia cum 
S. Agricolus ejus administrationem suscepit, non- 
dum obtinuerat, ut supra vidimus. Idem dicendum 
ei de Arelatensi , cum ei przfectus est Ciesarius ; 
qui cum tandem impetrasset, ut et illa consuctudo 
admitteretur, gaudium suum continere non valens, 
illud singulari Sermone, qui nuic apud Augustinum 
284 in appendice tomi V exstat, aperuit : « Plures 
enim erant anni , inquit, quod pro lac re xstuabat 
animus meus, et tola cordis intentione desiderabat, 
ul illam psallendi consuetudinem vobis pius Domi- 
nus inspiraret.... Cum enim vos cgo ita psallere de- 
siderarem, quomodo in aliis vicinis civitatibus psal- 
lebatur, taliter praeparavit Deus animum vestrum , 
ut hoc etiam melius, adjuvante Domino, complea- 
tis. » Sane si summi pontificis pr:ecessisset ea de re 
generale preceptum, tam. celebres ecclesie, in Ita- 
liz: confinio posit:e, ei parere tam diu non distulis- 
sent; nec pretermisisset Caesarius apnsiolicze sedis 
In Galliis vices gerens tam gravem commendare 
auctoritatem , ut quod tanto animi zstu exoptabat, 
citius consequeretur. Neque tamen ait, « Cum enim 
vos ego ita. psallere desiderirem, » quomodo sedis 
apostolice pr:x»cepto jubebatur; scd hoc tantum , 
« quomodo in aliis vicinis civitatibus psallebatur. » 
In superiore autem loco ex chronologia Lirineunsi no- 


B 


luerat ille mos, quem aliquot ante annos Damasus 
pontifex maximus invexerat, » minime S. Agricoli 
verba esse, sed chronographi. 

14. An Damasus constituerit, αἱ GLoRIA PATRI, etc., 
psalmis subjungeretur. — An saltem admittenda de- 
creti ultimi postrema pars , qua D.imasus constituisse 
dicitur, ut in fine cujusque psalmi Gloria Patri, etc., 
adjungeretur? Cardinalis Bona de Div. psalm. cap. 46, 
n. 2, fatetur, 1nul.os scriptores alioquin fide dignis- 
simos hanc doxologie in fine psalmorum canenda 
legem ad Damasum referre, eamque ab hoc papa 
Hieronymi persuasu et inductu latam arbitrari. Verum 
lios deceptos esse monet adulterina epistola, quam 
scilicet Hlieronymo Isidorus Mercator supposuit , in 
qua legere est: « Precatur ergo cliens tuus, ut vox 
ista psalleutium in sede tua Romana diu noctuque 
canatur , et in. fine psaluii cujuslibet sive matutinis 
sive vespertinis horis conjungi przcipiat apostolatus 
tui ordo Gloria Patri el Filio et Spiritui sancto; sicut 
erat,etc. » Sane anno 599, ut ex Vaseusis |l concilii, 
quod lioc anno est celebratum , canone 5, colligitur, 
hic usus in Galliis nondum receptus erat, ut doxolo- 
gie Gloria Patri versus Sicut erat. adjungeretur, 
quamvis aliis in regionibus jam obtinuissei. Sic enim 
loquitur concilium : « Quia non s'lum in sede apo- 
stolica , sed etiam per totum Orientem et tflam Afri- 
cam vel Italiam, propter lizre;iicorum astutiam , qui 
Dei Filium non setnper cum Patre fuisse, sed a tem- 
pore coepisse blaspheimant, in omnibus clausulis, post 
Gloria, Sicut. erat in. principio dicitur, etiain et nos 
in universis ecclesiis nostris hoc ita dicendum esse 
decernimus. » lbi quidem post verba in omuibus 
clausulis non exprimitur vox psalmorum, sed 
hanc tamen subaudiri liquet ex his Vigilii pape 
epist. 1, ad Profuturum Bracarensem episcopum , 
nuum. 3 : « lMlud autem novelli esse judicamus 
erroris, quod cum in fine psalmorum ab omni- 
bus Catholicis ex more dicatur Gloria Patri et Filio 
εἰ Spiritui sancto, elc. » Si autem in accessione ver- 
sus Sicut erat Oriente toto posterior fuit Gallia, eum 
cerle in usu caueudi Gloria Patri longe przcessit. 
Cassianus quippe iu libro n de Instit. ccenob. , qui 
ante annum 416 adornatus creditur, cap. 8 scribit: « Il- 
lud etiam, quod in hac provincia (Gallicana) vidimus, 
ut uno cantante in clausula psalmi omnes stantes 
concinant cum clamore Gloria Patri et Filio et Spi- 
ritui sanclo, nusquam per omuem Orientem audivi- 
mus. » Quz cum ita sint, fatendum doxologia Gloria 


Patri cuim accessione versus Sicut erat in fine cujus- 


quc psalmi cauend:e usum antiquum esse , cum ha- 
rescos Árianz? compescend;e gratia excogilatus sit, 
ac paulatim per totam Ecclesiam fuisse receptum : 
sed nihil est cur Damaso tribuatur. 

45. Damasi decretum circa ritum. cantandi in. Urbe 
alleluia. — Prater octo superiora decreta, qu:e Da- 
maso ascribuntur velut in Romana synodo edita, 
aliud ei Gregorius I circa vocabuli Alleluia in Urbe 
eantandi ritum. attribuit. Ex. Sicilia nempe veuiens 


4211 


ADDENDA. 


121? 


)onnemo eom hoc papa expostularat, quod ecclesize A exstitisse ecclesias, in quibus alleluia Paschali tzn- 


Conslantinopolitauz seu Grazcorum consuetudines 
per omnia sequeretur, nominatimque « quia alleluia 
dici ^d Miss»s exira Pentecostes tempora fecisset. » 
Tum pius δὲ modestus pon'ifex etiam injuste expo- 
stulantem non sine idonea satisfactione repulit ; sed, 
Sicut ip:e ense Octobri ladict. 2, ad Josnnaem 
episcopum Syracusanum scribit, « Ego, inquit, re- 
spondi, quia in. nullo eorum (qux repreheudebat) 
aliam ecclesiam secuti sumus; » ac deiude suljicit : 
« Nani ut alleluia hic(veleres mss. Reg. et Colb. non) 
diceretur, de Jerosolymorum ecclesia ex beati Hie- 
ronywi traditione tempore beat:e memori» Damasi 
traditur tractum. Et ideo magis in hac re illam con 
sueludinem ampuravimus. » Quo ia loco quid sibi 
velit Gregorius, excutieudum : ut inde quid decre- 
verit ipse, quidve a Darmnaso decretum dicat, perci- 
piatur. 

16. Verborum Gregorii prima interpretatio exponi- 
tur. — Mum Cardinalis Boua de div. psal. cap. 16 
ita interpretatur, « ut cud tempore tantum Paschali 
alleluia cantaretur, tuuc (Hieronymi hortatu ἃ Da- 
ma5$0) «ancitum sit, ut etiam extra illud frequenta- 
retur. 1» Cardinalis hujus interpretationi etiam Til- 
lemoniius to. VIII, pag. 420, accedit. Ex quo duo illi 
clarissimi viri traditionem a Gregorio commenda- 
tam non *idmodum certam esse observant ; cum, in- 
quiunt, alleluia canendi mos Roms Daunasi xvo tam 
frequens. esset, ut etiam in exsequiis, llieronymo 
teste in epitapbio Fabiole, audiretur. Addit Tille- 


B 


tum tempore cantabatur. Quocirca idem Doctor epist, 
olim 119, nunc 55, cap. 17, scribit: « Ut autem alle- 
luía per illos solos dies quinquaginta in ecclesia 
cantetur, non usquequaque observatur ; nam et aliis 
diebus varie cantatur alibi et alibi. » Porro ex iis ec- 
clesiis, qux alleluia tantum intra tempus Pascbale 
cantabant, unam fui:se Romanam ex Sozomeno 
haud temere colligitur (Soz. (ib. vin, c.19). Erravit 
ille quidem cum scripsit, « Romzx quotannis semel 
canitur alleluia primo die Pasclialis festivitatis, » et 
Nicephoro Callisti verba ejus exscribenti errandi 
auctor fuit (Niceph. lib. xn, c. 54): sed non alia vi- 
detur erroris illius causa, nisi quod cum apud scrip- 
tores latinos Pascha vel de toto tempore Paschali, 
vel de uio resurrectionis Domini die promiscue di- 
catur, alleluia Romz tantum in Pascha cautari au- 
diens, de uno dic interpreiatus est, quod de toto tem- 
pore Paschali sibi dietum fuerat. 

18. Neque minus apté coleret eadem interpretatio 
Gregorii orationi. Premittit quippe secum quemdam 
conquestum esse, « quia alleluia dici ad Missas extra 
Pentecostes tempora fecisset. » Uude consequens 
est, ut antea nounisi intra Pentecostes tempora di- 
ceretur. Tum expostulanti quod Grecorum consue 
tudines in. Romanam ecclesiam invexisset, respon- 
de', « In nullo eorum aliam ecclesiam secuti sumus. » 
Exindeque secundum mss. Regium et Colbertinum 
apposite subjicit : « Nam ut allelnia bic non dicere- 
tur (supple exira. Pentecostes tempora) de Jeroso- 


montius, nec illud cerium, an Hieronymus aute Da- C lymorum ecclesia. ex beati. Hieronymi traditione, 


masi obitum Jerosolymam adierit. Verum. etiamsi 
admitieretur. eorum interpretatio, et. Ilierony:num 
antequam ad Damasum se conferret, Jerosolyniam 
non adiisse concederetur, ex rationibus allatis nihil 
adversus traditionem a. Grezorio meinoratanm confi- 
ceretur. Primo enim ipsi de alleluia tantum intra 
Missas cantando, non de vocabulo eodem extra 
Missas et im exsequiis frequentando sermo est. Dein- 
de post D.inasi obitum, adecque post invectum no- 
vum morem, exsequi:e Fabiol:e contigerunt. Denique 
cum Hieronymum, antequam ltomam contenderet, 
in Syria degisse constet ; eum etiam ibi Jerosolymo- 
rum consuetudines compertas habere potuisse indu. 
bitatum cst. 

17. Altera ei anteferenda. — Scd virorum laudato- 
rum interpretaüoni lsidorus Mercator secutus est 
prorsus oppositam. Non enim ille, nisi ex citatorum 
Gregorii verborum occasione, flieronymum induxit 
ad Damasum ita. scribentem : « [n Ecclesia autem 
(alleluia dicendi usus) a &ancta Resurrectione usque 
ad sanctam Pentecosten finiatur inter. dierum spatia 
quinquaginta. » Ex quo Gregorium sic ab co. intel- 
lectum esse evidens est, ut cum alleluia prius canta- 
retur extra Pentecosten, illud Damasus Hieronymi 
horiatu intra Pentecosten tantum dicendum esse de- 
creverit. Et is qu dem verborum Gregorii intellectus 
cum ipsius orationi, tum historic:w veritati apprime 
congruit, Certum est enim Augustini :vo quasdam 


D 


tempore beat:e memoriz Dama:i pap:e, traditur tra- 
ctum. Et ideo magis in lic re, » qua illud etiam ex- 
tra Pentecostes tempora dici. jussimus, « illam con- 
sueiudinem amputlavimu:, qua hic a Grxcis fuerat 
tradita. » Sane in fiac tota oratioue sic explicata nihil 
est, quod Gregorii scopo non aptissime congroal. 
Contra δἰ eum vulgata lectione, Nam wt. allelwia hit 
diceretur, supple;tur pariter extra Pentecostes. tem- 
pora, non tantum ohscura et omni intellee:u destituta, 
sed etiam absurda evadit ejusdem pontificis oratio. 
49. Quo pacto stare queat a Gregorio prolata tradi- 
tiv. — Mis positis, querendum jam restat, an id 
saltem valeat stare, quod Gregorius velut ab Hiero- 
nyio « ex traditione tractum » scribit. Nonnehujus- 
modi traditioni adversatur, quod idem Doctor initio 
libri coutra. Vigilantiun hujus lxeretiei: dictum im- 
probat, « numquam nisi In l'ascha. alleluia. cantau- 
dum » affirmantis; aut quod iu epitaphio Fabiols, 
totius urbis ad ejus exsequias concursu. memorato 
subjicit, « Sonabant psalmi, et aurata templorum re- 
boans in sublime quatiebot alleluia? » Το etiam 
non longe ante. Gregorii tempora, saltem in ltaliz 
e:clesiis, alleluia extra Pentecosten. cantari ac fre- 
quentari consuevisse argumento est ipsa Grego:iv 
nota atque famillaris Benedictina Regula, eujus ca- 
pite 15 przecipitur : « Ut omnii Dominica extra qua- 
dragesiniam cantica Matutini, Prima, Tertia, Sexta, 
Nonaque cum alleluia dicantur; » czeteris autem die- 


π----- αἰαὶ] .---ππΠοΠοοπ πος 


1315 


CENSURA DECHETORUM DAMASO 1 PAPJE ASCRIPTORUM. 


481} 


bus « à Pentecoste us|ue ad caput quadragesime A persistere. Siquis vero contra hanc regiam nostram, 


omnibus noctibus (alleluia) cum sex posterioribus 
psalmis tantum ad Nocturnos dicatur. » Cum bis ta- 
men cowponi potest memorata traditio, si quod su- 
perius a nobis est observatum, admittatur, eam sci- 
licet de. alleluia ad Missas dicendo intelligendam 
esse : adeo ut quod Regula Benedictina loco citato 
de responsoriis constituit, « Responsoria vero num- 
quam dicantur cum alleluia, nisi a Pascha usque ad 
l'entecosten, » lioc etiam Romz aute Gregorii tem- 
pora in Missis obtineret, ut numquam cum alleluia 
nisi a Pascha usque ad Pentecosten dicerentur. Gre- 
gorius autem consuetudinem, 405 ut ferebat fama, 
Romz a Damaso ceperat, abrogare, atque abroga- 
tam ab hoc papa revocare sibi licere existimavit. 


et contra regulam sanctorum cccxvm patrum , qui 
in Niceno concilio hoc constituerunt, temerarius 
prxsumptor fuerit, et de cxtero oblationes de sacris 
ecclesiis auferre molitus fucrit, *ub anathematis vin- 
culo sit colligatus et condemnatus. Responderunt 
omnes, fiat, fiat. » 

25. Circa lioc decretum observo primum, nibil 
aliud videri nisi commentum ejus, qni epistolam 
composuit apud llicronymum edit. nov. t. V, p. 420, 
ut Hieronymi ad Damasum de oblationibus altaris 
inscriptam, in qua is Doctor sic ad hunc papam 
scribere flugitur : 

« Noverit sancta auctoritas tua, papa venerande, 
quia de quzsiione, quam clientulo tuo groposuisti, 


20. Quinque decreta Damaso attributa. Yn Crabbia- B et congrua responsa per epistolam mandasti, hoc 


na conciliorum editione ac deinde ín cxteris alia 
quinque vulgata suut Damasi nomine decreta e Gra- 
tiani et Ivonis compilationibus collecta, quorum 
primum a Gratiano 2, quzst. 5, cap. 2, ita effertur: 
« Calumniator, si in accusatione defecerit, talionem 
accipiat. » Excerptum est autem ex. Isidoriaua epi- 
stola ad Stephanum episcopum Dama:i nomine con- 
ficia, cap. 7, cujus ipsamet verba ab eodem Gratiano 
iv, quist. 5, c. 4, referuntur. Quod vero ibi przci- 
pitur, consentaneum est Cod. Th. lib. ix, tit. 1, legi 
11, et tit. 10, legi 5. 

2|. Alterum ita. referunt : « Si quis episcopum 
aut presbyterum, aut diaconum falsis criminibus iin- 
petierit vel. aceugaverit, et prob;re non potuerit, 
nec in fine dandam ei communionem censemus. » 
Verum hoc, quod a Gratiano 11, quxst. 5, c. 4, ut Da- 
masi, ab lvone autem part. vi, c. 240, post Burchar- 
dum lib. n, c. 195, ut Carthaginensis concilii can. 5, 
citatur, neutrius est, sed e Liberitaniconcilii can. 75. 

22. Tertium, quod Gratianus x, quzest. 1, cap. 15, 
profert, est hujusmodi : « Hanc consuetudinem, 
qua contra sanctam Eeclesiam catholicam augeri vi- 
detur, omnino interdicimus, ut nullo modo umquam 
ollationes, qux intra sanctam ccclesiam. offeruntur, 
sub dominio laicorum detineantur:sed tantummodo 
sacerdotibus, qui quotidie Domino servire videntur, 
liceat comedere et bibere : quia in veteri Testamento 
( Levit. n et xxiv) probibuit Dominus panes sanctos 
comedere filiis Israel, nisi tantummodo Aaron et 
filiis ejus : qui panes longe erant ab istis panibus, 
qui nune iu sancta Ecclesia offeruntur; quia illi sub 
umbra Legis erant; qui vero nodo, sub gratia sunt 
Spiritus saucti, toti mundo Evangelio coruscante, 
lucidiores es:e videntur. Qua fronte aut qua conscien- 
tia oblationes vultis accipere, qui vix valetis pro 
vobis, nedum pro aliis, Deo preces offerre ἢ Quia p:a- 
vum esl et contra Dominicum przceptum, et. detri- 
mentum anima sux infert, qui illud agere conatur, 
quod ei nulla ratione conceditur. Quia omuibus 
sanctis patribus nostrisque prioribus placuit, hanc 
sanctionem fleri, et nos simiiiter in ilsdem persiste- 
re volunus, ut nullus audeat irritum facere hoc, quod 
coustitutum est, si in perpetua damnatione noluerit 


C 


est de pauibus a fidelibus in altari ob!atis, quis illis 
jure uti debeat. Quantum a przcipuis Ecclesise doc- 
toribus investigare valui, in paucis tibi rescribere 
curavi. Testes autem idonei, quos ad hanc rem cor- 
roborandam concitavi ( Leg. consultavi ), hi sunt : 
Gregorius Nazianzenus mirabilis doctor, Cvrillus, 
Athanasius, Theophilus, Anatolius, Johannes Chry- 
sostomus, Eustachius, Eusebius chronographus et 
noster Hilarius : qui omnes uno ore eodemque con- 
sensu, veluti vera sancti Spiritus organa, anathema- 
tis mucrone censent esse feriendos, qui in usus 
laicorum panes oblationum contulerint : quia omni- 
no sacerdotibus solis debentur, nisi forte religionis 
gratia laici pro benedictione de manu sacerdotis 
accipiant. Non solum autem de panibus in ecclesia 
hoc sanxerunt patres nostri, sed de omnibus qua 
altari. offeruntur, diceites atque. docentes maguium 
nefas esse, et per omnia diabolica temeritate hoc 
fieri ubicumque acciderit; et valde esse intolerabile 
sanetm Ecclesi, ut sine vindicta Sanctorum cano- 
num remaneat. Unde Chrysostomus in commen!a- 
riis super Matthzeum (Matth. xii, 1), ubi discipuli 
spicas vellebant sabbato, et Phariszi reprelende- 
bant, sic nit : Si non licuit David et viris ejus adhuc 
sub umbra legis comedere panes propositionis , 
quando ab Abimelech panes petiit fame stimulante; 
quomodo nunc Evangelio coruscante persuaderi de- 
bet laicis ut oblationem panum Deo oblatorum suis 
usibus rapiant? Dicit namque perinde Apostolus : 


n, Qui altari scrviunt, dealiari participent (x, quast. 1, 


c. 19). » Ergo quia sacerdotes pro omnibus orare 
solent quorum eleemosynas οἱ oblationes accipiunt, 
qua fronte prissumunt laici oblitiones, quas Chri- 
δι ἴλη pro peccatis suis offerunt, vel comedere, vel 
alis concedere, cum ipsi non debeant pro populis 
orare? Ob hoc, papa gloriose, mittere oportet illos 
prosumptores in excommunieationem perj.etuam ; ut 
c:eteri metum haheaut, et amplius li»c in. Eeclesia 
ne fiant. » 

94. Utrumque opus impostoris esse. — Circa quam 
epistolam in Hieronymi novissima editione notatum 
est, ab ejus opifice « nomina congeri auctorum, e 
quibus tamen nihil adducit, quia nibil eorum lege- 


1215 


ADDENDA. 


1216 


rat; Chrysostomi nominotim commentarios citari, A sunt. Cui igitur reddamus decretum contra eos, qui 


cum divus Hieronymus Cbrysostomum prorsus igno- 
rarit. » Ignoravit certe commentarios ejus in Mat- 
thzum, quamdiu Damasus vixit. Anno enim 384 
vivere desiit bic. papa. Chrysostamus autem tantum 
anno $86 presbyter ordinatus concionari coepit. Sed 
et verba velut ex commentariis ejus in Matth. xii, 4, 
hic citata, in illis frustra quasivimus. Praterea 8i 
epistolam istam cum pramisso decreto conferamus, 
unius ejusdemque artificis opus esse depreheudemus, 
modo consiliarii qui consulatur, modo judicis qui sen- 
tentiam dicat, personam ferentis. Et ex eodein qui- 
dem fonte cum Gregorius presbyter nomine Polycarpi 
notus, tum Gratianus utrumque excerpserunt. Im- 
postorem quoque multa alia produnt. Nam cum anno 


oblationes de sacris ecclesiis auferre moliuntur, quod 
nobis ut antiqua cccxvir patrum Nica2enorum regula 
mendacissime jactitatur, nisi notissimo mendacio- 
rum liujusmodi parenti ? 

26. De violatoribus canonum. — ἴῃ editionibus 
conciliorum quartum hoc refertur decretum : « Vio- 
latores canonum voluntarii graviter a sanctis patribus 
judieantur, eta sancto Spiritu. cujus instinctu ac dono 
dictati sunt, damnantur : quoniam blasphemare in 
Spiritum sanctum non iucongrue videntur, eic. » 
Istud tamen ineditum non crat. Α Gratiano enim 95, 
quaest. 1, c. 5, descriptum est ex ea epistola, quain 
Isidorus Mercator Damaso ut ad Aurelium Cartliagi- 
nensem episcopum rescribenti suppositam co!Lectioni 


502 sub Symmacho papa coram concilio lecta esset B su: |orzeposuit, quamque apud Labbeum, tom. Il 


scriptura regis Herulorum, qua regibus in facultates 
ecclesie quoddam jus attribuere tentabat, ut rei 
hactenus iuaudite reclamavit universum concilium, 
3c nominatiu) Eulalius episcopus dixit (Symmach. 
ep. v, n. 11) : « Laivis quamvis religiosis nulla de 
ecclesiasticis facultatibus aliqua disponendi legitur 
umquam attributa facultas. » Quapropter Damasi, 
ac longe magis Nicen:s synodi, temporibus nihil 
opus erat, ut ab ecclesiasticis oblationibus sihi vin- 
dicandis laici coercerentur. lsta prava consuetudo, 
quam in dies augeri et crescere impostor queritur, 
sxculi potius 1x, initia sapit. Quocirca episcopi an- 
no 836 in Aquisgranensi n concilio congregati, id 
quod antea « contra eos, qui nullum esse discrimen 
dicebant, si rebus Deo oblatis in suis necessitatibus 
uterentur, » ad Pippinum regem scripserant, tribus 
libris ad eumdem regem missis Scripturarum, pa- 
trum conciliorumque testimoniis copnfirmarunt. 

95. [sidoro Mercatori haud temere tribui utrumque 
posse. — Uirumnque igitur scriptum apte in illud 
convenit tempus, quo Isidorus impostor vixit. Neu- 
trum quidem exstat in ampla ejus collectione : sed 
nihil vetat. quominus post ejus editionem ingenium 
mendaciis adeo fecundum nonnihil novi pro!ulisse 
censeatur. Sane qui de versu Gloria Patri in (ine 
cujusque psalmi adjuugendo Hieronymi noinine ad 
Da2masum scripsit, « Precatur ergo cliens tuus, » 
eodem nomine eumdem alloqui nuuc videtur in hunc 
modutn, « Quia de quxstione quam proposuisti clien- 


tulo tuo. » Qui utroque in scripto sanctionem recen- D 


tem velut antiquam sanctorum patrum regulam au- 
dire vult, nonue dignoscitur ipse esse, qui placita 
sua tamquam majorum decreta veunditare solet, ac 
vetustiores Romanos pontifices inducere consuevit 
eorum vindices decretorum, qua posteriores dum- 
taxat edixeruut ? JIpsi demum peculiare est commenta 
δι} Niczni consilii fictitia auctoritate commendare. 
Quod ut ei felicius cedat, ab ipso collectionis sux 
procemio id summo studio enititur, ut Niczeni con- 
cilii longe plures canones, quam qui babentur olim 
fuisse persuadeat. Unde et identidem, sed maxime 
in pseudo-Julii epistola, plurima huic concilio adscri- 
bere non timet decreta, qux ab. eo prorsus aliena 


Concil. pag. 865 ct alibi vulgatam videre licet. 

91. De metropolitanis, qui pallium expetere negli- 
gunt. — Postremum ita se habet: « Quoniam quidam 
melropolitanorum fidem suam, secundum priscam 
consuetudinem, sanctz sedi apostolic:e. exponere 
detreciantes, usum pallii neque expetunt, nec perci- 
piunt; ac per hoc episcoporum consecratio vidualis 
ecclesiis non sine periculo protelatur : placuit ut 
quisquis metropolitanus infra tres menses consecra- 
tionis su ad fidem suam exponendam, palliumque 
suscipiendum ad apostolicam sedem non niiserit, 
commissa sibi careat dignitate; sitque licentia me- 
tropolitanis aliis, post secundam et tertiam coummo- 
nitionem, viduatis ecclesiis, cum consilio Romani 


C pontificis, ordinando episcopos subvenire (Aus. vi- 


duatz ecclesie... ordinando episcopum). Si vero 
consecrandi episcopi negligentia provenerit, ut ultra 
tres menses ecclesia viduata consistat ; communione 
privetur quo usque aut loco cedat, aut se consecran- 
dum przbere non differat. Quod si ultra quinque 
menses per suam negligentiam retinuerit. viduatam 
ecclesiam ; neque ibi, neque alibi consecrationis do- 
num percipiat, immo metropolitani sui judicio cedat 
(Ans. recedat). » Et istud quidem Damaso ah Ansel- 
mo lib. v1, c. 80; Burchardo lib. 1, c. 25; Polycarpo 
lib. n, tit. 10, et Panormi: auctore lib. n, c. 11, 
ascribitur. At lvo par. ini, c. 156, ac Gratianus dist. 
100, c. 1, quibus et concinit Innocentius 11, lib. 1 
epist. 117, ad Bituricensem archiepiscopum, cujus 
initium Ne si universi, illud Pelagio attribuunt. Idein 
Innocentius, extra de translat. episc. c. 2, δ 1, rela- 
tus, velut ex Canone postrema ejus verba sic citat : 
« Neque illud, quod in Canone legitur de electo, ut 
8i ultra sex (ποία ibi sex, non quinque legi) menses 
per suam negligentiam retinuerit ecclesiam vidua- 
tam, nec ibi nec alibi donum consecrationis accipiat. 
immo metropolitani sui cedat judicio, etc. » 

28. Verum neque Damaso, neque Pelagio I aut: Il 
congruit, utpote quo asseritur ac vindicatur di:ci- 
plina octavo tantum szculo inducta, uti colligere est 
ex concilio cui Bonifacius episcopus Moguntinus an- 
no 742 prafuit, et de quo epist. 105 ipse scribit : 
« Decrevimus nostro synodali conventu, et confessi 


1911] 


MONIT. IN KALENDARIUM ECCLESIA CARTHAGINENSIS. 


13218 


sumus fidem catholicam et unitatem et subjectionem Α novissimi editores Gratiani, pro eo quod in fronte 


Rom»na ecc!esizx fine tenus servare, sancto Petro et 
vicariis ejus velle subjici, metropolitanos pallia ab 
illa sede quzrere. » Unde planum est metropolita- 
nis, saltem in Gallia, necdum anno 742 ullam impo- 
sitam fuisse legem, qua pallia quxrere ab apostolica 
sede cogerentur. Inmo Francos decreto predicto 
non statim paruisse, ac metropolitanos, an.ab apo- 
stolica sede pallia qu:rerent, etiam postea delibe- 
rasse, cum ex epistola 5 Zaccharix pap:e ad Bonifa- 
cium, tum ex ea quam Bonifacius huic rescripsit, 
comperimus. Si autem medio szculo vin nondum 18 
plane obtinuerat mos, ut ab apostolica sede pallia me- 
tropolitani qu:rerent; quis non hac etiam zetate multo 
recentius censeat decretuin, quod editum esse liquet, 


cum jam longo usu receptum erat, ut metropolitani p 


non solum ab apostolica sede expeterent pallium, 
verum etiam quoad illud percepissent, olficio suo 
fungi el episcopos ordinare non valerent? Monuerunt 


memorati decreti obtinet, Pelagius papa, 1n duobus 
codicibus Vaticanis haberi Joannes VI11 ex conci- 
lio i apud Ravennam. Nec quisquam inficias ierit, 
illud apte in tempora convenire hujus pap, quein 
item Gratianus dist. 100, c. 4, laudat ut Wiliberto 
Agrippinensi episcopo sic scribentem : « Opiatum 
tibi pallium nunc conferre nequivimus, quia fidei 
tux paginam minus quam oporteat continere reperi- 
mus. » Hic in transcursu observo, etiamsi Za»charicxe 
papae »vo id moris nondum obtinuerat, ut omnes 
metropolitani pallium ab apostolic: sede quxrere 
tenerentur, eos tamen quibus tum concedebatur, 
prius apostolice sedi fidem suam exponere consue- 
visse. (Juocirca scribit idem papa epist. 4 ad Bonifa- 
cium : « Qualiter enim mos pallii sit, vel quomodo 
fidem suam exponere debeant hi qui pallio uti conce- 
duntur, eis direximus. » 


DUO CARMINA 
A QUIBUSDAM INSUPER DAMASO PAPJE ASCRIPTA.. 


ETITAPIHUM SISENNII PRESBYTERI. 
(Apud Gruter. pag. 1172, n. 9.) 
Presbyter hic voluit Sisinnus ponere membra, 
Omnibus acceptus populis, dignusque sacerdos ; 

Qui sciret sanctz servare foedera matris : 
Blaudus amore Dei semper qui vivere nosset, 
Contentusque suo nesciret principis aulam. 

AD QUEMDAM FRATREM CORRIPIENDUM ^. 


(E membranis Bibliothecze Passioneis, nunc Angelicze 
Eremit. Augustinensium b.) 


Tityre, tu fido recubans sub tegmine Christi . 


^ [ta inscribitur a librario hoc epistolium. 
" b Cod. ms. membran. szculi x1, fol. 51, sig. num. 
LXXXVII. 


Divinos apices * sacro modularis in ore. 

Non falsas fabulas? studio meditaris inani : 

Illis nam capitur felicis gloria vitz, 

Istis succedent pena sine fine pereunes. 

Unde cave, frater, ne vanis ne te subdere curis, 
Inferni rapiant miserun ne tartara tetri. 

Quin potius sacras animo spirare memento 
Scripturas, dapibus faciant qux» pectora castis, 
Te Domini salvum conservet gratia semper. 


c Psalmos, ut puto, denotat. 
4 Jaud eleganter primam vocis fabulas syllabam 
corripit. 


MONITUM IN SEQUENS KALENDARIUM. 


(Ex Analect, Mobilon. p. 163.) 


, 
i 


Hoc Kalendarium Sanctorum , quos olim Carthaginensis Ecclesia quotannis recolebat, Africanum dicere 
licet, omnium que hactenus typis vulgata sunt, ut quidem puto, antiquissimum et rarissimum. Repertum a 
nobis est felici casu in quodam veterrimo codice celebris monasterii Cluniacensis , continente beati Hiero- 
nymi Commentaiáos in Isaiam , immo in codice, sed codicis ligneo operculo, tineis ac vermibus corroso, 
affixum. Üperz pretium fuit velustissimam el semesam membranam a ligno carrioso divellere. Operculi 
pars antica Kalendarii principium , postica reliquum continebat. Scriptura Romana est, litteris majusculis 
exarata, sxculo septimo non inferior. 

Antiquius est Kalendarium cum ἴῃ eo nulli sancti, nedum Fulgentius Episcopus, reperiantur iis poste- 
riores, qui in Vandalorum persecutione sub llunnerico lege passi sunt. Qui tunc in África annuo cultu 
hónorabantur sancti, plerique erant populares: quidam tamen ex Italica et ex Hispania, przter Ápostolicos 
viros, nullum Deipare festum, de qua nullus apud Augustinum tractatus seu sermo. Ánnus a xui Kal. 
Maii incipit, nempe post Pascha : desinit in χα! Kal. Martii. Nullum festum per totum Martium mensem , id 


1319 


ADDENDA. 


ia30 


est per totam Quadragesimam. Hzc univeraim admonere visum est. Titulus veteris membranzx boc mode 
conceptus e»t. Hic continentur dies natalitiorum martyris, et depositiones episcoporum, quos Ecclesia Cartka- 


genis anniversaria celebrant. 


KALENDARIUM ANTIQUISSIMUM 
ECCLESLE CARTHAGINENSIS. 


—— "JàÀà(f m f rERSENED, 


* Hic continentur. dies natalitiorum martyrum , et de- A 1 Non. Mai. Marini et Jacobi martyris. « 


positiones épiscoporum , quos Ecclesia Carthagenis 
anniversaria celebrant. 

xii Kalend. Maias martyris Mappalici. ^ 

ii Kal. Mai. martyris Pudeutis. b 

τ Kal. Mai. martyris Claud. * 

ni Non. Mai. depositio Grati izpiscopi. 4 


* Sic titulus in codice manus. 
' & xin Kalend. Maias martyris Mappalici. Is ipse 

uem cum Sociis celebrat Lucianus in epistola ad 
Celerinum , quie est epistola 22 apud Cyprtanum : et 
Cyprianus ipse in epistola 25, ad martyres et con- 
fessores, et iu epistola 9, ad elerum Romauum, uhi 
hac inter alia: Voz plena Spiritu sancto de Marty- 
ris ore prorupit, cum Mappalicus beatissimus. inter 
cruciatus suos. proconsuli diceret : Videbis cras ago- 
nem et quod ille cum virtutis ac fidei testimonio dizit ; 
Dominus implevit. Tum suos ad martyrum Mappalici 
exemplo hortatur idem sancussimus antistes, ut 
quos , ait, vinculum confessionis et hospitum carceris 
simul junzit , jungat etiam consummatio virtutis et co- 
rona €clestis. Apud Adonem qui μας verba refert, οἱ 
in veteri Remauo apud Ho weyduim Mariyrulogio, 
atque apud Usuardum et Noikerum, Mappalicus lau- 


B 


datur xy Kal. Maii Waudalberti metricuim consentit. — 


Nudum ejus nomen legiuur. in. Aprilis Bollandiani , 
tomo tertio. 

b ii Kal. Mai. martyris Pudentis. Non quidem ille 
Pudeus se»ator Romanus, cujus in epistola 11 ad Ti- 
motheum Pauius memini, pater. Novati, itemque 
l'raxedis et Pudentiauze virginum, cujus domus in 
Vininali posita, conversa est in ecclesiam, qua 
deinceps Pastoris titulum accepit : sed potius Pudens 
miles optio prepositus carceris, qui nos , ail sancta 
Perpetua in suis ipsius ac sauctie Felicitatis Actis, 
magni (aciebat, coepit. in:elligere magnam virtutem esse 
in nobis, qui multos ad nos ad mittebat, ut et nos et illi 


invicem re[rigeraremus. Aut certe Pudens Alexaadria (ἃ 


martyr, cujus memoria lit ipsa die apud Bollandi 
contnuatores. 

c u Kal. Mai martyris Claud. Incertum quis iste 
Claudius , nisi qui hac die in quibusdam Ilierony- 
miani Martyrologii exemplis inter alios martyres 
Alexandrinos Claudius ceusetur, apud Bollandi 
S0C.0S. 

d qj Non. Mai. depositio Grati episcopi. Carthagi- 
nensis, qui Sardieensi concilio eum aliis Alricanis 
episcopis interfuit, przfuitque synodo Carthagineusi 
prima anno cccxuviu, in. qua Donati conatibus se 
objecit, suscepla iusuper ad Coustantem imperato. 
rem legatione. Nihil de eo hac die spud Bollandi con- 
tinuatores. 

ἐμ Non. Mai. Marini et Jacobi martyris. Marianum 
vocat Baronius ex actis, qus ex Aprili Suriano des- 
eripsit ad aunum 962 a num. 354. Pasei sent iu. Nu- 
midia sancti isti martyres eodem anno, qui ejus per- 
secutionis ultimus ceusetur. Pridie Kalend. Maii in 
Martyrologio ftomano memorantur, atque iti veteri 


Nonas Mai. depositio Genecli Episcopi. ! 

v [dus Mi. sancti Majuli. € 

nt Idus Mai. martyris Seeundiani. " 

i! Idus Mai. sanctx Felicis, Cecili et comitum. ! 
x1 Kal. Junias sauctorum Casti et Emil. ἱ 

x Kal. Jun. sanctorum Lucí et Montani. * 


Rosweydi, et apud Adonem, qui eorum acta peistrin- 
git. Eodem die a Surio illa reterentur, et apud Bol- 
laudianos. 

! Nonas Mai. depositio Genecli ep'scopi. Is baud 
dubie Genelilius, quem beate memorie Carthaginen- 
sen unte. Aureliton. Episcopsm. dicit Augustiuus in 
cpistola ad Eleusium, etc., quie est 44 novze editionis. 
Nihil de eo Bollandiani socii. 

€ v Idus Mai. suncti Majuli. 'eeo Natkerus liac 
die In Africa Majoli, Victorini, Forntnati, et aliorum 
militum. Conseutit vulgatum Hieronywi: mar. yrolo- 
gium apud Acherium nostiuim. ijo. Spicilegii tomo 
quarto, et Maii Bollandiani tomus secundus, pag. 615. 

h un Idus Mai. martyris Secundiani. In vulgato Hie- 
ronywi martyrologio et pad. Notkerum pridie Bii 
meiworatur in Africa natalis sancti Secundsami, (Quarti, 
Victoriani, etc., qux:edam exemplaria apud Bollan- 
dianos habent, Secundiani episcopi et martyris. Fuit 
el alter Secundianus episcupus loci io Thombeis 
dicti, qui in Synodo Cartbaginensi de haereticis re- 
baptizandis a Cypriane habita memoratur. Ejus quo- 
que meminit Augusiinus in lib. vi1 de Baptisiio comra 
Donaiisias, cap. 44. Porro Tliambes inous in extrema 
Numidis parte locatus est, ab aliis TAhabeis dictus, 
unde forsan Tfubena civitas, apud C:vsarem, et que 
apud Ptoleuizeum Tabba nomen sumpsit. 

! y Idus Mai. sauncie Felicis, Cecil ei comitum. ht 
est sancti Felicis, cui Cecilius cum aliis marty: so- 
cius adjungitur in tomo u Maii Bollandiani, sed Nonis 
Maii, pag. 156. 

| Xi Kal. junias sanclorum Casti et Emili. Apposite 
hoc loco Bed:ze, Rabani, et Roikeri Martyrologia : xi 
Kal. Junii in A[rica Casti et milii, qui per ignem pas- 
stonis martyrium. consummaverunt, scribit beatus Cy- 
prianus in libro de Lapsis. Idem habet Usuardus : qui- 
bus consentiunt. Uvandalberti metrici fasti. Augus- 
unus sermonein, inter diversos editum, de die na- 
tali martyrum Casti et /Emilii, recitavit, testante Pos- 
sidio in capite 9. Allus fait Castus diaconus itt aciis 
Cirtensibus interrogatus, apud Bareniwn ad anuam 
οὐδ, num. 26. . 

k x. kal. Jun. sanctorum. Luci et Montani. Lucio 
et Montano Africanis inartyribus adjuncti Flavizers, 
Julianus, Victorius, et alii confessores, Cypriani disei- 
puli quorum epistolam et passionis acta post Surium 
Baronius ad annum 262 publicavit. fljac ipsa die 
mariyrologia Hieronymi et Notkeri. Mohtznus Iau- 
datur in epistolu Celerini ad Lucianum, quee est 31 
spud Crprianun : Lucius in epistolis 68, 69, 78 
ei δυ. 


1941 
vin Kal. Jun. sancti Flaviani et Septimiz. * 
n Kal. Jun. sanctorum Timidensium. 5 

ii Non. Jun. sancti Persevcranti martyris. * 
Nonas Jun. Sancti Systi. d 

μι Idus Jun. sancti GaHoni. 9 


xij Kolend. Julias sancti Gervasi et Protasi uiarty- 
rum. ἴ 


vii Kalend. Jul. sancti Joannis Baptiste. 8 
Sancti . . et Rogati martyris. ^ 


^ viu Kal. Jun. sancti Flaviani εἰ Septimie. Non 
dubium quin iste Flavianus idem ipse sit, qui sanc- 
torum Lucii et Montani socius illustris martyrii , al- 
tero post ipsos die mortem oppetiit. Nullum enim 
alium ejus nomiuis Africanum martyrem invenias ; 
et ex ipsis Lueii et sociorum actis constat, Flaviani 
necem amicorum rogatu biduo. dilatam fuisse, ul 
vel sic invicta martyris patientia [rangerelur, quod 
secus accidit. At uudenam Septitnia martyr? In mar- 
tyrologio llieronymi vi Id. Maii laudatur Romae 
inter alios multos Septimia martyr : sed aliom huc 
quzrimus. 

b jt Kal. Jun. sanctorum Timidensium. Timidensium 
martyrum acia, si exstitere uspiam, exeiderunt. 
Forsan ex eorum numero [fuit praclarus ille Confes- 
sor Faustus a Timida-regia, niemoratus ctiam ab Áa- 

ustino contra Crisconium lib. vu , cap. 22, qui 

austus in Synodo Caribagineusi sub Cypriano ha- 
bita sententiam d:xit in hzreUcorum baptismi fau- 
tores. In procousulari Africze provineia sita fuit Ti- 
mida-regia, cujus episcopus , Benenatus uomine , ab 
Hunnerico Rege in Corsicam insulam est depor- 
tatus. 

c un Non. Jun. sazicti perseveranti martyris. Petse- 
veranti mart yris Terracinze meminit Hieronywianuin 
Mariyrologium Kal. Novembris : alium non invenio. 

d Nou. Jun. sancii δύ δι). Videtur episcopus fuisse : 
at cujus loci, haud liquet; distinguendus utique a 
Xysta Poutilice paulo post subjecto. 

e ui Idus Jun. sancti Galloui. Mieronymo tributum 
martyrolugium Gallonem incerti loci martyrem lau- 
dat xiv Kal. Martii; et Galanum ex Alrica mariy- 
rem xvm Kal. Decembris. 

f xiu. Καί. Julias saucti Gervasi οἱ Proiasi Marty- 
rum. Quorum passio caltasque celebris apud Medio- 
lanum, inde in Álricaim forsan iuvectus per Augusti- 
num, qui inventionis eorum corporum per sanctum 
Ambrosium factas testis fuit, ex lib. 1x Confessionum, 
cap. 7. 
vin Kal. Jul. sancti Joannis Baptiste. Hie sermo- 
nes duo sancti Augustini de ejus nauvitate, preter 
alios aliorum Pairum. 

b... Sancli... et Rogati martyris. Inter Alutinenses 
clarissimos martyres Hogatus nuineratue apud Bare- 
nium ad annum 3Su$. num. 20. 


loco Kalendarium. Forsan legendum, sancti Elafi 
mariyris in Africa , qui iv Kal, Julii notatur in vul- 
gato Hieronymi Martyrologio , cum Sabiano, Felice, 
et iliis. 

j e. Sanclorum..... Apostolorum. Haud dubie 
Petri et Pauli, qui 111 Kal. Julii in einnibus Marty- 
rulogiis locum merentur. Po-sidius in Indiculi capi- 
tibus 9 et 10 memorat Augustini traciatus in eorum 
natai. 

k Jul.... Mancum item hoc in loco Kalendarium: 
religio est divinare. 

| [dus Julias sancti Catulini martyris. Non aliunde 
notior est Catulinus martyr Áfrieanus, quam ex Au- 
guslini sermoue de Diversis, per natalem Gatulini 
perorato. Caium iuter. Africanos martyres adecitum 
lego, errore libraiii, pro. Catulino, cujus mentio ad 
lianc dieur iv imartyrologiis Hieronymi et Usuardi, 


KALENDARIUM ECCLESIE CARTHAGINENSIS. 


19?2 


À Jul. sancti E.... martyris. ! 


... Jul. Sanctorum,.... Apostolorum. ] 

... Jul... k 

dus Julias sancti Catulini martyris. ! 

xv... Kal. Au;ustas sanctorum Scilitanorum. υἱ 
xin Kal. Ag. depositio saneti Aurili episcopi. " 
x1 Kal. Ag. sanctorum Maxulitanorum. 9 

.... Kal. Ag. depositio sancti Capreoli episcopi. r 


m Kal. Ag. sanetarum Tuburbitanarum, et Septi- 
mis. 


Hieronymo, !n Africa, civitate Carthagine, natalis 
sanctorum Catolini diaconi , el reliquorum martyrum , 
qui requiescunt in basilica sancig Faustg. Ado c 
Usuardus, in. basilica Fausti, eV socios enumerat. 
Apud Viciorem Vitensem iterum atque tertio legitur 
basilica Fausti, nempe in libro secundo bis, ei :e- 


B mel in tertio de Persecutione. Fauste, nou raro 


scribebant veteres imperiti pro. Fausti , ut sujra 
sancte Felicis, et similia passim in hoc Kalendario. 

m xv... Kal. Augwtas sanctorum. Scilitanorum. 
Seilitani martyres, vel ut habent editi libri, scylitani. 
ánne Christi ccu vapti, xiv Kal. Augustas, queinad- 
modum act: eorum apud Daroniun:i prxlerunt, inta 
quatriduum sunt. consumpti. Possidius, in Indieuli 
eap. 9, Augustini sermonem Bbabiium notat per ua- 
talem sanctorum martyrtin Scyllitanorum. An is ipse, 
qui in editis sermo sextus de verbis Apostoli dicitur? 
qui in manus codice Romani sanctr Crucis. in J«- 
rusalem monasterii Cisterciensis, fertur habitus. in 
basilica sanctorum. mariyrum  Scilitanorum. Ownino 
duoudeeim recenset cum actis Usuardi martiyrolo- 
gium xvi Kil. Sextiles, quo die apud Carthaginem 
natalis sanctorum. martyrum Scillitanorum, ὁ peruti , 
Nar tuli, Cythimi, Beturii, Felicis, Aquilini, Letuiii, 
Januarite, Generose, Bes:ie, Donato, ei Secunda sub 
Saturnino pre[ecio : qui post primam con[e:siouem in 
carcerem mttsi, el in. ligno confizi, deinde gladio de- 
collati sit. Toridem martyres enumeraut acta , sed 
paulo inin:utatis nominibus, uti et in martyrvulogio 
Bed:e, ubi Seillidani martyres undecim, ei lliero- 
nymi, uhi tantum septemn uimerantur. Duodenam ple- 
bem appellat, Wandalbertus. De his mentio. apud 
Victorem in lib. 1: EL xt de necessariis loquar, busi- 
licam majorem, ubi corpora saxciarum martyrum Per- 
petue, atque Felicitatis sepulla. sunt, Celering, vel 
Scillitanorum, et alias, quas won destruxerunt, sug 
religioni licentia tyrannica mancipaverunt. 

» xil Kel. :$g. depositio sancti Aurili Episcopi. Car- 
Wiaginensis ,. viri celeberrimi , Augustini. 2equalis, 
cujus nomen in martyrologiis non invenio. 

? x1 Kalend. Ag. sanctorum Muzulitanorum. Maxu- 
litana. eivitas African; proconsularis proviuciae, 
martyrum agmen tuli!, quorum acta excidisse dolen- 
dum est. Inter edit:s Augustini sermones habentur 
duo de sanctis mdriyribus Massilitanis, uewpe 42 et A3 


A" Jul. sancti E.... martgris. Mutilum est hoc D de Diversis, quo forte loco Al'axulitanis reponendum. 


Nec abnuunt 1155. codices. Attamen Victor Viei;nen- 
sis in lib. 1 scribit Massilitanum πὸ. Careadius 
Maxulitanus episcopus ab ITunnerico relegatus in Cor- 
sicam , in. Notitia proviuciarum et civitatum À rica 
perhibetur. 

P... Kal. Ag. depositio sancti Capreoli episcoyi. ls 
post Aurelium ,' iutermedio Quodvultdeo, Cartlagi- 
nensis episcopus, scripsit epistolam ad Epliesinos pa- 
tres, editani in conciliis; itemque aliam ad Vitalem 
et €onstantiam seu. Tonantium [Di-p:nos, quam vir 
summus Jacobus Sirmundus ex codice [lerivallen:i 
publicavit. 

4 1. Kal. Ag. sanctarum Tubwrbilanarum, ct Septi- 
mie. Tuburbum aliud. majus, aliud. ininus. Tubur- 
bitane civitatis majoris meninit Vietor Vitensis in 
lib. mi. Tuburbum minus in. Zeugitana, cujus. epi- 
scopus Vietor ia Collatione Carthaginensi, εἰ Maxine 


4225 


Kal. A7. sanctorum Macchabeorum. ^ 

vin Idus Ag. sancti Systi episcopi et martyrisRomo. b 
1v idu: Ag. sancti Laurenti. * 

311 idus Ag. de sanctos Marinus. 

Idus Ag. saucti Hippolyti. * 

... Kal. Sep. sanctorum Massa Candida. f 


ejus adversarius. Tuburbum majus Africze proconsu- 
laris civitas erat, cujus episcopus Benenatus, in No- 
titia Afriese. Locum ubi martyres passi sunt, Notke- 
rus Tuburbo- Lucernariam vocat. Tuburbitanarum 
agmina sanctaruin duo notare solent plerique, cum 
veteres, tum recentiores ; Perpetuam videlicet, Feli- 
citatemque passas Nonis M iriii : ac Max main, Dona- 
tillam et S«cundam Virgines, qux hocce in Kolend. 
Aug. die Tuburbi martyrium consummarunt. Poste- 
riores hoc 60 passas nemo inficiatur : eas vero hic 
desiynari constat. unaninii veterum consensu, qui 
hoc die nomina earum. dyprychis sacris inseruere. 
AÀu etiam Perpetua et Felicitas Tuburbi in Maurita- 
nia , an Carthagine s:nguinem fuderiut dubitationi 
lucus esi. Auctores veteres utroque trabunt. Peeudo- 
Beda, Nmk^rus, Usuardus, et cieteri qui eos secuti 
sunt, Tuburbum habent. Prosper in. Chronico Lab- 
beano, Beda in libro de sex xiatibus, Freculfus, tte- 
giuo et IHlermannus, Rabanus et alii. Carthaginem 
prieferunt. Po-teriorem sententiam — amplexus est 
clarissimzx memori: Henricus Valesius , qui in prz- 
fatione ad earumdem martyrum acta. Luteti:e Pari- 
siorum edita, libratis uirimque momentis, eas Car- 
thagine potius, quam Tuburbi casas gravibus sane 
probat argumentis. [65 ipsa conficeretur ex hujus 
Kalendarii auctoritate, siquidem Martium mensem 

quo pass;ie martyres sunt) uti alios menses com- 
plecteretur. Nullus enim dubitet, qu:neas Nunis Mir- 
tii, quemadino.uimn alia. martyrologia, notaret. Sed 
quoniam tuuc temporis in Africa toto Quadragesi- 
mali tempore festisque Paschalibus nulla martyrum 
celebrabawr memori; inde fit uta xi Kol. Martias 
ad xiii Kal. Maias nullius sancti nomen liic iusertumn, 
nedum Perpetuze et Felicitatis, habeatur: qus an 
ad m Kal. Augu-tas sint dilatv, et cuim. virginibus 
Tuburbitanis natale festum acceperint, aliorum esto 
judicium. Certe sermones beati Augustini de duabus 
ilis martyribus perlegenti palam fit, eas speciali 
fesio cultuque fuisse celebratas. Tuburbitanis mar- 
tyribus Maxim, Donatillae et secundz alios sexde- 
cim adjungit martyrologium Hieronymo subjectum, 
quos iuter numeratur Septimia hic laudata. 

* Kalend. Ag. sanctorum Macchabeorum. Vel liinc 
atet antiquissimuin esse in Ecclesia Maccbabeorum 
estum, cujus rationem reddit sanctus Bernardus in 

epistola 98. Pr:e his antiquiores sunt de ipsis Macha- 
bzis homili:e Patrum, Gregorii Nazianzeni, Joanuis 
Chrysostomi et aliorum subsequentium. 

b viui Idus. Ag. sancti. Systi. episcopi el martyris 
Romae. Ejus memoria prz sanctis Stepbano et Cor- 
nelio inde forsan pretiosa fuerit apud Alricanos, 
quod is controversiam de baptismo hiereticorum 
composuerit. Uude Pontius in Vita sancti Cypriani 
eum bonum et pacificum sacerdotem appellat. 

€ v 1dus Ag. sancti Laurenti. Inclyti martyris Ro- 
m2, quem hac die. laudaut omnes ; et. Augustinus 
inier Patres serinonem habuit per. natalem sancti 
mariyris Laurentii. Possidius in iudiculi cap. 9. 

4 y dus de sanctos Marinus. Quis iste Marinus, 
dubius lizreo. Inter traditores episcopos ab Optato 
memoratos, Marinum ab Aquis Tibilitanis invenio, 
qui an sanctorum numero adscriptus, an (ut ita res 
habeat) hic designatus Sit, divinare non ausim. 
Novi et Marinuin Arelatensem episcopum, qui syno- 
dice ad Silvestrum Pontilicem epistole primus sub- 
scribit iu causa Donatistarum. An liic. eam ob rem 
locum obtiuuit ? 

e Jdus Ag. sancti. Hippolyti. Martyris ltomani per- 


ADDENDA 


j**i 


A -.. Kal. Sept. sancti Quadrati. € 


B 


C 


D 


... Kal. Sept. sancti Timothei. 5 

... Kal. Sept. sancti Genesi mimi. ! 

ιν Kal. Sept. depositio Restituti et Augustini epi- 
scopi. ) 


I1 Kal. Sept. sancti Felicis, Ev: et Regiolze mart. t 


celebris, de quo inter alios Prudentius in hymno 114, 
£pl Στεφάνον. 

Καί. Sept. sanctorum. Masse Candide. Tre- 
centi numerantur Mas-«:e Candidze Africani martyres, 
quorum nobile martyrium describit Pontius in actis 
8aneii. Cypriani, et Prudentius in hyinno 13, Augus- 
tinus in Psalmum xLix et in sermone 112 de Diver- 
sis, quem Possidius in indiculi cap. 9 notavit. Me- 
morantur in. martyrologiis 1x Kil. Septemb., at in 
vulgato llieronymi xv Kalendas easdem. 

& .,.. Kal. Sept. sancti Quadrati. Quadratum ἰη- 
venio Christian religionis vindicem Hadriani Au- 
gusti tempore post Publium Atlienensium  Pontifi- 
cem. Eum iu Africano Kalendario notatum haud 
existimein. Possidius in esp. 9 Augustini sermonem 
indicat. habitum per natalem martyris Quadrati, qui 
sermo necdum inter vulgatos notus, a Beda in «in- 
cera Pauli epistolarum expositione ex variis Ausus- 
lini operibus context» ( qualis a nobis in. biblie(iBeca 
Sithieusi reperta est) fuit. decei ptus. Ejus rei frag- 
meutum a Beda rela um, propediem in nova Augus- 
tiuj editione proferetur in lucem. Sed inde non 
liquet, quis ille Quadra:us fuerit episcopus tam ab 
Augustino, tum 1n. Kalendario nostro. celebratus. 
Quadratum episcopum, qui Collation: Carthaginensi 
interfuit, huc aiducere non licet, quando is Augua- 
tino vivente necdum iuter coelites relatus esse, uedum 
sermoue ab eo celebrari potuerit. In. vulgato saucti 
Ilieronymi martyrologio ad xir Kal. Sept. numeratur 
inter alios natalis sancti Quudrati Episccpi, qui for- 
tasse hoc loco intelligendus. Nec obstare debet, quod 
Quadratus is'ic xin Kal. Sept. menioretur, cum Mas- 
58 Caudidie martyres 1x Kalend. Septembris in Mar- 
Ltyrologiis passiin noiati sint, Neque enim ex Kaleu- 
darii nostr fugientibus numericis litteris «quotus 
dies iis assignatus sit, expiscari potuimus : et Timo- 
Heus, qui xi. Kal. ubique "locatur, hic pesitus est 
post Quadratuim, nedum. post Masse Candid: mar- 
Lyres. 

b... Kal. Sept, sancti Timothei. In martyrologiis 
velustis, eliam in Bed: sincero, laudatur «1 Kal. 
Septemb. Tiuotheus Martyr, qui Antiochia Romam 
profectus Melthiade Ponulice, ibidem capite plexus 
est. 

|... Kal. Sept. sancti Genesi mimi. Roma Genc- 
sius itus, seu mimuemele artis magister, Diocletiano 
Doperatore, in plerisque Martyrologi:ss memoratur 
cum Genesio Arelatensi νη} Kal. Sept. ; at in. marty- 
rologio Hieronymi notatur Genesius Arelatensis die 
sequenti, etiam Prudentio laudatus in hymno 4. 

| w Kal. Sept. depositio Restituti εἰ Augustini 
episcopi. ln martyrologio Romano v Id. Decembris 
meutio fit de sancto ltestituto Corthaginensi episcopo 
et martyre. Sed qui bunc martyrem dicunt, auctorem 
"on habent Augustinum, cujus tractatus iuscribitur 
de depositione Restituti «piscopi, apud Possidium in 
cap. 10, absque nomine martyris, De eo vide Baro- 
nium ad annum $05, num. 75. De alio. Restituto 
presbytero Calamensi mira przdicat. Augustinus in 
lib. xir de Civitate. Dei, cap. 24. Plures item ejus 
nominis Africanos episcopos lego, tum iu epistotis 
concilit Carthaginensis, tum in Notitia provinciarum 
Airica : sed nibil ad hunc locum, cum hic agatur de 
Restituto, qui Augustino preponiiur, atque adeo 
aote eu superior tuit. 

* ni. Kal. Sept. sancti. Felicis, Eve εἰ Regiole 
Mort. Alutineuses illi martvres in Nuinidia fuerunt, 
plurimis aliis conjuncti, quorum acta profert Baro- 


4225 


... Idus Sept. sancti Ampeli. 5 

xvii Kal. Octo. sancti Cypriani episcopi et martyris 
Carthag. 5 

xvi Kal. Oct. sanct Eufimiaz. * 

... Kal. Oct. sancti Januarii martyris. 1 

... Kal. Oct. sancti Sossi, * 

v1 Id. Oct. sancti Quintasi. f 


nius ad annum $05, num. 35, ubi δα errore typo- 

raphico in quibusdam editis pro Eva scribitur. Dies 
jgnotus ex actis : sed constat eum esse post v Kal. 
Aug.. quo die apud Augustinum in Breviculo colla- 
tionis diei trertix», cap. 17, passi dicuntur consulibus 
Diocletiano novies et. Maximiano octies, pridie Idus 
Februarii, tametsi in Martyrologiis memorantur ni 
Jdus; hic m Kalend. Septembris. 

8... Idus Sept. sancii Ampeli. Inter Alutinenses 
quoque martyres Ampelius quartum locum obtinet ; 
qui uescio an idem sit cum Ampelio hic recensito, 
qui martyr neutiquam appellatur. Inter concilii Car- 
thaginensis Patres bis Ampelius nominatur, seu cum 
scribunt illi ad Innocentium Pontificem, seu cum ad 
jllos responsum mittit lunocentius : at. cujus sedis 
episcopatum tenuerit, necdum assequi licuit. 

b xvii. Καί. Octobr. sancti Cypriani episcopi et 
mart. Curihag. Cujus nomen, doctrina, et. sanctitas 
in pretio, et merito quidem, apud omues, sed maiime 
apud Africanos. Duas egregias amplasque sub ejus 
nomine basilicas apud Carthaginem suo tempore 
exstitisse tradit Victor Vitensis in lib. 1: Unam, ubi 
sanguinem fudit : aliam, ubi ejus sepultum est corpus, 
qui locus Mappalia vocitatur. 

c xvI Kal. Octob. sancte Eufimie. Euphemia virgo 
et martyr Chalcedonensis, anno 511 passa xvi Kal. 
Octob. quam pulla veste et pallie, Philosophiam pro- 


firente, indutam Asterius describit. Dies huic loco C 


quadrat. 

d ,... Kal. Oct. sancti Januarii martyris. Januarium 
hic notatuui puto martyreni Africanum, qui annoccci 
una eum Paulo Geroutio et aliis sex martyrii coro- 
nam accepit. Nisi si Januariussit Beneventanus episco- 
pus, sub Maximiano Neapoli iu Campania passus 
xii Kal. Octobris cum Sossio martyre, de quo mox 
Kalendarium. 

€ ,,.. Kal. Oct. sancti Sossi. Anno 305 Sossius , 
Misenatis ecclesize diaconus, una cum Januario Be- 
neventano Pontiifice et aliis tentus, sub Dracontio 
prefecto, post varia tormenta capite plexus est, et in 
veteri Romano Rosuveydi martyrologio ix Kal. Oct. 
meinoratur. An qui in Hieronymiano im Kal. Octob. 
his verbis : Et alibi Januarii, Sossi , etc. 

[γι Idus Oct. sancti Quintasi. 1n eodem Ilieronymi 
martyrologio vi ld. Octob. notatur inter alios Quin- 
tasus lioc modo: In Africa ZEraclii, Dionysii, etc. 
Et alibi Caiti, Quintasi, etc., cujus dies huie loco 
respondere videtur. Epistol:e Patrum Arelatensium 
Silvestro papa datze complures »ubscribunt episcopi, 
quos iuter, non paucos ex Alrica istuc convenisse 
non dubium. llis Quintasius acceusetur, cujus sedes 
nobis incognita. Ad hiec inter Mauritani:e Czsa- 
riensis episcopos, qui cum c:eteris ab [lunnerico 
Carthaginem acciti sunt , Quintasius Mutecitanus lo- 
cum obtinet. 

5 nt 4d. Oct. sancti Luce evangeliste et mart. Duo 
hic cum c:eteris non conveniunt, nempe, dies, et mar- 
tyris nomen : cum Lucas xv Kal. Nov. notari solitus 
Sil, nec martyris nomen passim obtineat. Quam- 
quim id insinuat Gregorii Nazianzeni Oratio 1in 

ulianum, et aperte dicunt Paulinus et Gaudentius. 
Martyrii modum describit Nicephorus in lib. n, cap. 
45, ubi habet , Lucam ex olea arbore fuisse suspet- 
sum, quod aridi ligni, ex quo crux fieret, copia non 
adesset. Locum apud Patras Achaie civitatem desi- 
gnat Gaudentius in sermone 17 seu traclatu de 


PaATROL. XIII. 


KALENDARIUM ECCLESIA CARTHAGINENSIS. 


4420 


Α τε Id. Oet. sancti Luca evangelist: et martyris. 5 


xvi Kal. Nov. sanctorum Volitanorum. b 

... Kal. Nov. sancti Leuci et Victuriai martyr. ! 
... Kal. Nov. sancte Vieturia. ! 

iv Kal. Nov. sancti Feliciani et Vagensium. X 
Kal. Nov. sancti Octavi. ! 

... ld. Nov. sanctorum Capitanorum. Ὁ 


dedicatione basilicze sanctorum Quadraginta Marty. 
rum. 

b xvi Kal. Nov. sanctorum Volitanorum. Volitana, 
vel, ut alii scribunt, Bolitana civitas provinci:» pro- 
consularis, Bonifacium habuit episcopum sub llunne- 
rico rege, a quo is in Corsicam est relegatus. lbi 
Martyrum agmen occubuit, quos Augustinus simpli- 


p citer martyres Bolitanos vocat in titulo. sermonis 15 


de verbis Apostoli, quem ín basilica Gratiani die na- 
tali sanctorum Martyrum Bolitanorum h:buit. 

i... Kal. Nov. sancti Leuci. et Victurini Martyr. 
Lucii, Victorici et aliorum in Africa martyrum gesta 
seu przclaram eorum epistolam refert Baronius ad 
annum 962. Quo fere nullum reperias ejus teinporis 
insignius monumentum. "Victorici duobus in locis 
meminit Cyprianus, nempe in epistolis 54, ad Cor- 
nelium, et 68, ad llispanos, eumque Pamelius a 
Thabraca vocatum observat. lu Martyrologio Hiero- 
nymi xv Kal. Novembris fft memoria in Africa Lucii, 

ictoris, Dasi, Leuci, Victorici, eic. At in mariyro- 
logio Romano vi Kal. Martii. 

j .... Kal. Nov. sancte Victurie. Alutinensibus 
Victoria inartyr adjungitur; sed ejus hie natalem 
scribi non puto. Cur enim ab Eva et Regiola supe- 
rius memoratis divelleretur? In martyrologio IHiero- 
nymi fit mentio inter alios plures de sancta Victuria 
niariyreapud Mauritauiam x v1 Kal. Novenib., et pridie 
easdem Kalendas alterius Victuri:& in Africa. Duas 
item alias Victorias ex Africa legimus in martyro- 
logio Mieronymi 1v Kal. Octobris; duas item xvi 
Kal. Decemb. Mas inter non dubito quin dandus sit 
inclyte illi Vietori:e locus, qua, tesiante Victoris 
Vitensis libro ni, in civitate Culusitaua continuo su- 
spendio cremala est, sed ab angelo curata. ln duobus 
codicibus mss. legitur sermo quidem Augustino ad- 
scriptus in natali sancte Victorie, qui ex duobus aliis 
de sancta Perpetua οἱ Felicitate consarcinatus est. 
Si tamen Augustinum haberet auctorem, non ad 
Victoriam Culusitanam, quz post Augustinum passa 
est, sed ad aliam referendus esset. 

k iv Kal. Nov. sancti Feliciani et Vagensium. Feli- 
cianum Acolythum in Cypriani ad Cornelium epistola 
de Fortunato el Felicissimo memoratum lego : aliuin 
item Maximianz partis episcopum Mustitanum, quem 
sede pelli Titianus Advocatus porrecto libello roga- 
vit. Vagenses martyres nusquam alibi (quod sciam ) 
noti. Notius Bagaitanum seu Vagaitanum Donatista- 
rum Concilium. Fulgeutium Vagadenseim in Numi- 
dia episcopum Notiua Africana commemorat. Civi- 
tas Vaga a Ptolemzo et aliis e regione Cir collo. 
catur. Forte Vagenses seu Bagaienses Catholici a 
Donatistis furore abreptis necati, martyrum loco 
habiti sunt, nam ibi tumultuatos fuisse Donatistas 
eorum acta satis indicant. 

| Kal. Nov. sancti Octavi. An is qui in duplici 
apud Augustinum epistola nominatur inter concilii 
Carthaginensis Patres, qui Innocentio Pap: adver- 
sus Pelagium et Coelestium seripsere, nempe in 
epistolis 175 et 181 novae editionis. 

m... Idus Nov. sanctorum Capitanorum. Qui Ca- 
pitani martyres, qui Capitanorum sit locus, nobis 
non liquet. De loco nihil propius occurrit, quam ci- 
vitas Capsensis seu Cupsitanorum a Plinio, itemquea 
Cyyriano in epistola δ memorata. Capensem, te-1e 
Pamelio, mss. Codices efferunt, vel certe Carpitana 
cujus loci Felix episcopus provincie proconsulacia, 


SS 


1331 

Idus sancti Valentini. ὃ 

,., Kal. Dec. sancti Clementis. b 

... Kal. Dec. sancti Chrysgoni martyris. * 

... Kal. Dec. saneti Andrez apostoli et martyris. 4 

Nonas Dec. sanctorum martyrum Bili , Felicis, Pota- 
mi:x , Crispiuz et comitum. * 

iv Id. Dec. sanct» Eulaliz. f 

ii Id. Dec. sanctorum inartyrum Eronensium. € 

xvi Kal. Jan. sanctorum martyrum Felicis , Clemen- 
tiane, IHonorate et Massariz. " 

X... Kal. Jan. sancti Nemes«siani. ! 

vin Kal. Jan. Domini nostri Jesu Christi , Filii 


ab Hunnerico relegatus est in Corsicam, ut docet 
Notitia provinciarum Africze, Vide Augustinum con- 
tra Donaitistas. Àn quatuor Coronati martyres Romae 
hie intelligendi, de quibus martyrologia v1 Id. No- 
venibris. ÀAu potius /Eraclius, Dionysius, Septinta 
cum aliis passi in Africa ipsamet die ex Martyrologio 

Hieronymi. u 

^ ]dus sancti. Valentini. Celebre eat in conciliis 

Valentini episcopi Arelatensis nomen, quem tamem 
lie notatum esse nequaquam verisimile c8t ; sed po- 
tius Valentinum Castelli-Mediaai antistitem in Mau- 
ritania C:esariensi, quem Notitia provinciarum Afri- 
cie nobis suggerit. 

b .... Kal. Dec. sancti Clementis. Pap» et mar- 
uyris. 

" οὐ. Kal. Dec. sancti Chrysgoni. martyris. Romae 
celeherrimi, qui in variis martyrologiis memoratur 
vit Kal. Decembris. 

ἀν... Kal. Dec. sancti Andree Apostoli et martyris. 

Diem legere nequivimus. Eum facile suppleas ex 
ahis Martyrologiis, qu: diem prid. Kal. Decemb. as- 
siguant. nni 

c Nonas Dec. sanctorum martyrum  Bili, Felicis, 
Potemie, Crisping e! comitum. Membrana Clunia- 
censis diserte habet Bili nomen, cujus loco vetera 
alia monumenta Juli seu Julii praeferunt. Passi. sunt 
priores hi tres martyres Thagurz in. Numidia. Cri- 
spina vero, cujus Augustinus persvpo meminit, The- 
baste in eadem provincia martyrium subiit. lllustris- 
simus Cardinalis Baronius ejus acta quasi deperdita 
conquestus est. Viveret vir &uunmus, haberet unde 
nunc de eorum recuperatione nobiscum gratulare- 
tur. Hzc enim suppeditat perantiquus codex mo- 
nasterii sancti Theoderici prope Remos, qualia hic 
a nobis in lucem eduntur. De Crispina hac die Usuar- 
dus et Ado cum aliis. Maxima, Douatilla, et Secun- 
da, Crispin: socie, in cjus actis laudantur. 

f 1v ] dus Dec. sancte Eulalie. Eodem , quo mox 
laudi martyres, auno cccui Eulalia virgo Emerite 
in Lusitania passa est, quam Prudentius hymno s8a- 
cro celebravit, nempe liyumo 3. 

& m 4d. Dec. sanctorum martyrum Eronensium. Hi 
nobis incogniti. An ex Eroina urbe archiepiscopali 
sub pawiarcha CP. u 

b xvi Kul. Jan. sanctorum martyrum | Felicis, Cle- 
men:iane, Honorate οἱ Massarie, id. est Clementiani, 
Honorati et Massarie. lnter multos in Africa Felices 
martyrio affectos, duo cum S. Cypriano jassi sunt ; 
Felix cum collegis a Valerianv damnatus ad me- 
tali: Felix. episcopus Tibaritanus, quod nollet li- 
bros tradere factus. martyr: altez cognominis, ut 
Felicem et alios septem Numidas martyres omittam. 
Liter eorum omnium collegas Clementianum, Hono- 
raum, Massariamque nusquam lego: ut earum acta 

riisse, easque cum Felice ignoto jam loco vitam 
fudiese facile in animum. inducam. Forsan ex illo- 
ru martyrum sunt numero, quos lac die memorat 

Hieronymi M rtyrologium, In Africa, Victoris , Vic- 
teriani... el aliorum triginta mwovem eiu. 

i x.... Kal. Jan. sancti Nemessiani. Nemesianus 


ju Numidia Tubunarum episcopus,is ipae, ad queu 


ADDENDA. 
A Dei.i 


B 


vir Kal. Jan. sancti Stefani primi martyris. * . 

vi Kal. Jan. saucti Joannis Baptist, et Jacobi 
Apostoli, quem Ilerodes occidit. 1 

v. Καὶ. Jan. sancterum Infantum, quos Herodes oc- 
cidit. m 

Nonas Jan. depositio sancti Deogratias οἱ Eugeni 
episcoporum. ἡ 

vin Id. Jan. sanctum Epefania. ? 

vi Idus. Jan. depositio Quodvultdei episcopi. r 

in Idus Jan. sancti martyris Salvi. a 

xix Kal. Feb. saucti Felicis Nolensis. τ 


Cyprianus tres direxit epistolas : cujus etiam ac Da- 
ἐνὶ, Felicis et Victoris episcoporum, qui cum ipso 
ad metalla damnati eraut, epistola ad Cyprianum. 
Superest, qu:8 inter ipsius Cypriani epistolas ordine 
18 reperitur. Nemesianum persecutioni super(uisse , 
el it pace ecciesiastica obiis-e crediderim, «uo hic 
martyris titulo minime donetur. Tametsi in qui- 
busdam hujus Kalendarii locis etiam desideratur 
martyris nomen in eis quos martyres fuisse aliunde 
constal. ' 

j vt. Kal. Jan. Domini nostri Jesu. Cunuami Fili 
Dci. Nempe Nativitas. 

k vn. Kal. Jan. sancti Stefani primi martyris. Inge 
apparet, jam inde ab antiquis temporibus sanct 
Stephanum hac ipsa die honoratum ab Ecclesia 
fuisse. 

! vi Kal. Jan. sancti Joannis Baptiste , οἱ Jacobi 
Apostoli, quem llerodes occidit. Notandum Baptiste 
nomen : cujus loco Joannem! Evangelistau bac die 
colit Ecclesia prisco more. An hic seribx error? 

Ὧν Kal. Jan. sanctorum. Infantum, quos Herodes 


QC occidit. Ex hoc loco patet antiquitas hujus festi ; sed 


D 


longe antiquior ejus mentio apud Origenem iu liomi- 
lia 2 in Matthi:rum. illustrissimus Cardinalis Baronius 
iu notis ad Miriyrologiuu Romanum varios memo- 
rat Augustini sermones iu festo lunoceutium, ex his 
duos sermones in eorum Octava habitos, cilatque 
Pussidii indiculum. Et quidem Possidius in cap. 10 
recenset. Augustini tractatus dos. de Üctevis iufan- 
tiun. ALeos bahitos fuisse constat in Octava Pasche, 
quie Octava infantium recens in Paschate baptizato- 
rum dicebatur. Ex his wactatibus unus est s^rmio 
pro Dominica in Octava Pasche, qui est sermo 160 
de tempore, in cujus sermonis cap. 2 hxc leguutur : 
Hodie Octave dicuntur infantium, eic. luc siue du- 
bio respexit Possidius. 

^ Nonas Jan. depositio sancii Deogr.itras, εἰ En- 

geni cpiscoporum. Ambo sub Geiserico el Hunnerico 
Carthaginenses episcopi, meritis ac coufessioue ce- 
lebres, de quibus pr:eter alios Vietur Viteusis, nempe 
iu libro 1 de Deogratias , in d&obus aliis de lugenio 
ejus successore. 
— * viui Idus Jan. sauctum. Epefania. Celebre apud 
Afros qui, teste Victore Vitensi ia libro 1, ipso die 
benedicebant fontes μὲ baptizarentur accedentes αὐ β- 
dem. Augustinus habuit de Epiphania tractutus. sep- 
lem, testante Possidii indiculo ia cap. 10. 

" vi Jd. Jan. depositio Quodvultdei episcopi. Non 
dubium quin et ipse Carthaginensis episcopus ex- 
pulsus a Geiserico, apud Victorem Vitensem lauda- 
tus in. libro 1, Deogratias episcopi decessor. Alios 
ejusdem nominis episcopos vide apud Augustinum 
iu epistota ad lonoceuliuim , ei ip Nolitia Previucia- 
rum Africa. 
4 1i 14. Jan. sencti marigris Salvi. Membresitani 
episcopi. Eximia de illo conira Crisconium, itemque 
adversus Parmenianum scribit Augustinus, «qui et 
sermonem liabuit per natalem sancii martyris Salvii, 
ex J'ossidii cap. 5, et traciatuin unure de naieli sancti 
Salvii, ex cap. 10. 

τ xli... Kal. Feb. soncti Felicis Nolensis. Nou. ig 


i329 

xvi Kal. Feb. sanctorum lubrensium, ^ 

Xiv Kol. Feb. sanctorum Tertullensium et Ficariem- 
gium. 5 

xii Kal. Feb. sancti martyris Sivastiani. * 

xii Kal. Feb. sanctze martyris Agnes. 4 

ΧΙ Kal. Feb. sancti martyris Vincenti. € 

viri Kal. Feb. sancti martyris Agelei. f 

Kalend. Feb. sanctorum Luciani et Viucenti mar- 


Africa solum, sed etiam ubique gentium notissimi, 
in cujus natali Augustinus sermonein habuit in Psal- 
mum 1927, uti Adoni visum est. 

Δ xvi Kal. Feb. sanctorum. Rubrensium. Eorum 
gesta me fugiunt. An passi in Rubicariensi Maurita- 
ni* C:esariensis civitate, eujus episcopus Paulinus in 
Notitia provinciarum Afric: recensetur. [0 marty- 
rologio llieronymi memorantur hac die in Africa 
Mica, Victor, Mistrianus, cum aliis. Aliis Macus di- 
citur amid. Bollandum hac die, ubi Rubentius aliis 
sdjungitur ex ms. H:bernico. An Rubrenses inde 
dicii? Ex loco aliquo potius tractum nomen exis- 
timo. Rubrensem lacum in Gallia lego, sed quid ad 
huoc locu ? 

b xiv. Kal. Feb. sonctorum  Tertullensium οἱ Fica- 
riemsium. Hos esse puto, quos Notkerus lac die com- 
memorat. /n Africa Pauli, Quinti et plurimorum mar- 
tyrum. [106 forsan prima classis Tertullensium, tum, 
Carthagine Picarie, Pic εἰ aliorum triginta octo. liec 
altera, forsan ex Ficaria, insula parva Sardini:e ad- 
jacente, an ex Ficensi civitate proviucize Mauritanis 
Sibfensis, cujus Abus episcopus legitur in Notitia 
Afriex. 

e xm Καί. Feb. Sancti Martyris Sivastiani. Vel 
$uo nomine notissimi. Diguus eo nomine fuit Sebas- 
tianus Comes in África tempore persecutionis Van- 
daliez apud Victorem Vitensem in libro primo. 


d xn Kal. Feb. sancte martyris Agnes. Sic flecti C 


solet apud veteres illustris martyris uomen, aliis 
Agne, ut opnd Prudentium in hymno 14. 

ὁ xt Kal. Feb. sancti martyris Vincenti. Hispanici, 
quem nemo non novit. Et hic alter ex Hispania sanc- 
tus cultus estin África post Eulaliam, de qua supra. 
Augustini tractatus duos de natali sancti Vincentii 
iudicat Possidius in cap. 9. 10. 

€ vint Kal. Feb. sancti martyris Agelei. Augustinus 

r natalem. sancti. Agelei sermonem. ad. populum 

abuit, teste Possidio in cap. 9. Cave Ageleum liunc 
esse putes illum Novatianz 566: episcopum apud 
Constantinopolim, quem state. decrepitum anno 
CCCLXXXI!v Occubuisse refert Socrates : quis vero 
noster iste Ageleus fuerit. non iuvenio. 

ὃ Kal. Feb. sanctorum Luciani, et Vincenti martg- 
rum. Non constat an. Lucianus martyr ipse sit, quem 


DE SANCTITATE SIRICH PAPAE DISSERTATIO. 


1920 
Lyr. καὶ 

iv Non. Feb. sanctorum Carteriensium. ^ 

Nonas Feb. sancte martyris Agato. i 

vldus Feb. sanctorum Filicis, Victoris, et Janua- 
rii. ! 

xiv Kalendas Mart. sanctorum martyrum Macrobi , 
et Lucille, Nundinari, Ciciliane, et Peiren- 
sjum. ἃ 


Cyprianus in epistola 23 nonnihil reprehendit, quod 
circa intelligentiam dominice lectionis minus peritus, 
et facilitate sua molestus ipsi esset, nempe lapsis ve- 
niam passim concedendo: an potius Lucianus Cy- 
priani successor, aliusve, qui martyrio coronatus 
cum Vincentio, de quo nihil addiscere potuimus, an 
Vinceutius, qui cum Cypriano scripsit epistolam 68, 


p ad Hispanos. 


h qv. Non, Feb. sanctorum Carteriensium. Cartennze 
Mauritaniz Cosariensis civitas, cujus episcopus 
Lucidus in Notitia Africv. An Carterienses inde 
dicti martyres isti, an a Carteia llispanim Bztiesm 
urbe, apud Ptolemzum, qu» IHolstenio Carthagena, 
an denique a Carteria prope Smyrnam insula, ex 
Plinio? Africanos dicere malim, quos in Africa cele- 
bres exstitisse Possidius docet in Indiculo, ubi ser- 
monem Augustini per natale Cartheriensium habitum 
indicat in cap. 9. Plures hac die Africs inartyres 
laudat martyrologium flieronymo adscriptum. Alla- 
tius in animadversis ad martyrologium Romanum 7, 
ln Africa Victoris, Honorati. ᾿ 

i Nonas. Feb. sancte martyris Αφοίαι. Qus notior 
est, quam ut illustrari hoc loco possit, aut debeat. 

i v Idus Feb. sanctorum Fiicis, Victoris, et Ja- 
nuarii. Vulgatum Hieronymi martyrolegium hos mar. 
tyres cum aliis septem notat in. Idus Fehuarii. Adi 

ollandum ad diem decimum istius meris. 

ἔχιν Kalendas Mart. sanctorum mertyrum Macrobi 
et. Lucille , Nundinari, Cacilianm, et Petrensium. 
Maerobius οἱ Lucilla eum aliis multis recensentur 
hae die in Martyrologio, quod flieronymi appellatur: 
aliorum ibi nomina desiderantur. In. Macrobii Can- 
didi arca sepultus est Cyprianus : an vero Macrobius 
iste martyr fuerit, inquirimus. In actis Ciriensium 
Nundinarius et Lucilla nominautur ; sed absque mar- 
Ltyrii titulo. Petrenses an ex Petra Palwstin» aut 
Arabi», an ex Petris lili: insulis, quie Ptolemzo 
Sirenuss ? Alii melius divinabunt. Hactenus Kalen- 
darium Carthaginense, cujus exemplar primuin qui- 
dem in Cluniacensi Bibliotheca hoc anno inspeximus, 
deinde illud ipsum inde aecepimus  benelicio R. P. 
Joachimi Lestinois, sacri istius loci Prioris hum. nis- 
simi, cui multa alia debemus, sed saltem uinum hoc 
seire interest reipubliez litterari:x. 


DE SANCTITATE SIRICH PAP/E DISSERTATIO. 


Ad Eminentis. et Reverendiss. Cardinalem Hieronymum Casanatam, cumquareretur in Sacrorum Rituum Congre- 
gatione, utrum ejusdem Pontificis missa ct officium concedenda essent Ganonicis Dasilice S. Joh. in Laterano ; 


ubi de litteris Paschalibus S. Theophili Alexandrini. 
Ewminentis. et reverendiss. Domine, 


Cardinalis Baronius, ad an. 397, vitio vertit Siri- D curaverunt, à Christo, primario omnium Pastore, fue- 


cio, quod cum Rufinus Origenis Periarehon Roma 
Latine interpretotus , Origenianos errores plurimis 
jastillasset, nou statim Apostolica sententia. erum- 

nli secie obviain iverit ; addens ob id Siricium ce- 
erius, hac est, anno sequenti 598, die 22 Februarii, 
Deo ultore, e vita sublatum : Pavendis , iuquiens, 
dewonstratum est. exemplis, ut Pontifices. illi, qui 
(u48am fidei paulo segnius tractaverunt ac remissius 


rint quam celeriter ex lac vita subducti. Adducit D. 
llieronymum epist. 16, in epitaphio Marcelle, eam- 
dem commeudans, qu;e unain se Origenianie haeresi 
opposuit, cum bac simplicitati illuderel episcopi, 
neup: Siricii, qui abeunti etiam Rultino communica- 
torias litteras tamquam. (Δι ΟΠ. doctrinz profes- 
sori tradidit, teste eodem llieronymu ia apologia 
contra ufnum. llinc Siricii successorem Anasia- 


4351 


ADDENDA. 


1252 


sium Pontificem laudat, qui anno statim 399, una A scribens judicavit. Ubi enim dixisset, Vitalem :xequi- 


cum Tüeophilo patriarcha Alexandrino, Origenistas 
anathemate in synodo percusserit. Qux quidem 
nihil illius sanctitati obstare posse paucis ostendam. 
Siricii pap:e doctrinam, pietatem, ac pro sibi com- 
missa ecclesia servanda curam, ac diligentiam syn- 
chroni eidem Patres ac successores Ponufices non 
semel commendarunt. Praeter relata in. editis Col- 
lectaneis pro cultu eidem restituendo testimonia, 
audiendus est S. Innoceutius I in epistola ad Any- 
sium Primatem Thessaslonicensem ex. pag. 45 Col- 
lectaneor. Holstenii : Cui , inquit, etiam anteriores 
tales ac tanti viri praedecessores mei episcopi, id est 
sancte memorie Damasus, Siricius, atque supra me- 
moratus vir, uempe Anastasius, ita detulerunt, etc. 
Neque enim fas erat, ut ego contra tantorum bonorum 
virorum judicium venire tentarem, etc. Ita S. Innocen- 
tius Siriciiun cum Damnaso ac Anastasio pari laude 
ac pr:econio conjungit, ut haud licere videatur, Si- 
riciun utroque inferiorem adstruere, unique illi ira- 
tum numen fingere. Sanctus Leo magnus in epistola 
ad Anastasium pag. 145 cit. Collecian. Holstenii, 
deferre se scribit eidem pritnatum super omnes Il- 
lyrici ecclesias, beate recordationis Siricii exemplum 
secuti, etc. Itaque Siricii in Ecclesia regenda cura 
et laudatorem et imitatorem habuit magnum Leo- 
nem. In syuodo Toletana 1, quie habita est anno 
400, paulo post obitum Siricii, laudantur litterze 
sancte memori: Ambrosii , itemque sauctae memo- 
fis Siricius, cujus vigili studio res Catholica in 
Hispauiarum proviuciis sarta tecta servata asseritur. 

Nec Siricii famzx nocet, quod Rufinus ac collegz 
Origeniste ejusdem simphceitati illusisse dicantur, 
quodve communicatorias litteras Rufino Roma di- 
scedenti tradiderit. Nam plerique h:eretici sub ovina 
pelle latentes lupi, non semel initio sanctis Pontifi- 
cibus illuserunt. Praxeas initio S. Aniceto papa 
fucum fecit, teste Tertulliano cap. 1 contra Praxeam. 
Marcellus Aneyrz episcopus, Sabelliana h:eresi in- 


vocis vocibus usum, addit quod : Damasus quoque 
ipse, cum postea rectius edoctus fuisset, simulgue eos 
in pristinis expositionibus perstare audisset , eos ab 
ecclesia proscripsit, fideique libellum cum anathema- 
tismo delevit. Tum etiam quod fraudem eam, in quam 

er simplicitatem inciderat, permoleste ferret, etc. Uti 
Vitalis Apollinarista initio S. Damasi simplicitati il- 
lusit; ita Rufinus Origenista Siricii simplicitati pa- 
riter illusit. 

Reponent Damasum, teste laudato Gregorio, ea 
simplicitate, qua Vitalem crediderat Catholicum, ac 
litteris Apostolicis munitum dimiserat, permoleste 
tulisse; qua de Siricio non leguntur. llic tamen ab 
his qu:ererem, cur Deus ab hieretico deceptum Da- 
masum non statim e vivis sustulit, uti cum Siricio 
facium putant. Julius papa post absolutum Marcel- 
lum Ancyrz episcopum quinquennio superstes vixit, 
cum illum Liberius postea damnaverit. Ex ipsius 
Hieronymi verbis, ex quibus Siricii reprehensio 
concinuatur, ejusdem defensio elicitur. Hzc ille in 
epist. 16 scribit in epitaphium Marcella : Cernentes 
heretici de parva. scintilla magna incendia concitari, 
ac suppositam dudum flammam jam ad culmina per- 
venisse, nec posse latere quod multos deceperat , pe- 
unt et impetrant ecclesiasticas epistolas , wt cemmuni- 
cantes discessisse viderentur. Nec mulium tempus in 
medio, succedit in. Poniificatum vir insignis. Anasia- 
sius. Itaque teste Hieronymo, Rufinus Koma disces- 
8it, veritus non posse latere diutius Origeniani vo- 
luminis errores, ac proinde a Siricio sibi timebat, 
quem si propitium sperassel, poterat tutus czero- 
rum clamores surdis auribus contemnere. Rufinus 
biennio Aquilei: moratus est, S. Chromatii antistitis 
ejus urbis familiaritate usus, quo etiam adhortanie, 
an. 400 Eusebii historiam Laune interpretatus est; 
idemque Chromatius per litteras curavit, ut Rufinum 
cum lIlieronymo conciliaret. Neque liec oflicia Chro- 
maiii sanctitati nocuere. Sane etiam Venerius epi- 


fectus, initio S. Julio pap:e ac Synodo Sardiceusi (? 8copus Mediolanensis pro Rufino ad Anastasium 


illusit, quei tamen Julii successor Liberius damuna- 
vit. Saucii. Basilii hac de fraude, qua Julius papa 
deceptus fuit, testimonium mox adducam. Coelestius 
Pelagianze  h:ereseos antesignanus Zosimo papas 
ejusque synodo Urban: ambiguis vocibus ita illusit, 
ut Zosimus Africanos episcopos acriter increpuerit, 
quod illum uti lhxreticum condemnassent. Exstant 
Zosimi litere, de quibus sepe S. Augustinus, prze- 
seriim lib. 11 ad Bonifacium cap. 5, et in libro de 
Peccato originali. Libeat lixec. indicasse. llic S. Da- 
masi Siricil decessoris exemplum paucis exponam, 
est enim Siricii facto tum proximum, tum etiam 
simillimum. Vitalis sub Catholico pallio latens Apol- 
liuarista, a quibusdam Antiochen:x ecclesi: supe- 
rintrusus Antistes , Romam ad S. Damasum papam 
se contulit, ut Apostolice Sedis litteris munitus, 
Antiochiam securius repeteret. Obtulit D.maso fidei 
libellum, cujus verba juxta Catholicum seusum Da- 
masus accipiens, eumdem Apostolieczs Sedis litteris 
munitum in Orientem dimisit. Hoc Damasi heretici 
vafritie decepti judicium adeo sanctissimos Orientis 
episcopos eidein iratos fecit, ut corumdem fere prin- 
ceps Basilius hzxe, epist. 10, ad S. Gregorium 
Naziauzenuin, seiipserit de episcopis Occidentialibus 
eorumque primo Damaso papa : Qui veritatem neque 
norunt, neque discere sustinent ; verum falsis opinio- 
nibus prapediti, illa nunc faciunt, que prius in. Mar- 
ce'lo (Ancyrz episcopo haretico Sabelliano a Julio 
papa ac syuodo Sardicensi defeuso) patrarant. Ego 
sane ipse absque communi litterarum figura volebum 
ad eorum antesignanum, nempe Damasum papam, 
scribere : de ecclesiusticis quidem nihil, nisi per &ni- 
gmata, quoniam nec intelligunt nosiratium veritatem, 
neque vigm, qua possint addiscere, amplectuntur. Hxc 
turbaro stom chio iratoque stylo Basilius contra de- 
ceptum Damasum Sscripturivit. At. Gregorius Na- 
Zianzenus initius de Damaso epist. 2, ad Cledonium, 


scripsisse non obscure colligitur ex epist. Pontificis 
ad Joannem Hierosolymitanum. Preterea laudatus 
Hieronymus narrat, post. Rufini discessionem haud 
multo tempore Siricium superstitem fuisse. Qu.re 
non seguities el socordia, sed mors celerior Ürige- 
nistas anathermati per Siricium publicando subtraxit. 
Ex illis verbis nec posse latere constat, eos errores 
nonduin publicatos, sed tantum clanculum assertos. 
Quid mirum si Siricium latuerint ? 

C:eterum sinistrum de celeriori morte Siricii judi- 
cium ob non statim damnatos Origenistas ad exactio- 
rem chronologiam revocatum, prorsus falsum appa- 
rebit. Exponam prius Baronii opinionem. Scribit 
Tufinum an. 397 ex Oriente in Italiam transmisisse 
cum Melania, quos haud credibile est s:viente 
hienie maria sulcasse, sed vere ineunte ac mari 
aperto. Demus circa Maium Romam advenisse. Haud 
Statim Rufiuus manum interpretando Periarchon 
volumini admovit, sed cum a Macario Rulini ductri- 
nam suspiciente rogatus fuit, teste eodem Rufino in 
priori inveetiva contra Hieronymum. Autographa 
vero Latina interpretatio in plura exemplaria haud 
lam cito distrahi potuit, ut vix circa :statem id con- 
tigerit. At Siricius dicitur Baronio mortuus auno 
statim sequenti 298, die 22 Februarii; anno autem 
999 scribit. damnatos Origenis errores in synodo 
Alexandrina a Theophilo, ac eodem auno a S. 
Anastasio Rom. Porro synodum Alexandiinam 
auno 399 peractam ita probat tom. V, pag. 85, edit. 
Rom. an. 1594 : If ec quidem, inquiens, hoc anno 
facta esse inde colligimus, quod ante annum, quam 
prima Paschalis epistola a Theophilo scriberetur, ge- 
neralem hanc ex synodo fuisse scriptam epistolam ' S. 
Hieronymus tradi scribens ad Pummachium et Mar- 
cellum nempe ep. 78. ldem vero inferius pag. 90 
scribit Hieronymum wemorare quinque epistolas 
Theophili ab se Latine interpretatas, nempe primam 


1953 
&ynodicam anno 599 ex synodo contra Origenistas Α minicum Pasche, qui futurus est VIII Idus. Aprilis, 


emisssm. Postea addit : Secunda Paschalis dicta ad- 
versus Origcnem, et ejus discipulos peculiariter scripta, 
que etiam desideratur, hecque illa est, de qua ipse 
Hieronymus in epistola ad Pammachium et Marcellam 
scribit, cum ait : Si quid autem hic minus. adversus 
Ürigenem dictum est, in preteriti anni epistola conti- 
nelur. At Pasclialem secundam epistolam dicit idem 
Baronius illam esse, qux incipit : Solemnitatis Au- 
gusta, etc., qu: prima legitur in Ced. S. Hieronymi. 
l'erti:; Paschalis initium esse : Christum Dominum 
glorie, etc. Quartam vero ita exordiri : Nunc quoque 
Dei viva sapientia, etc. Denique advertit primam 
Paschalem , quae. modo non exstat, scriptam fuisse 
an. 400 pro anno sequenti 401. Secundam compo- 
sitam an. 401 pro an. 402. Tertiam anno 402 pro 
anno 405. Denique quariam exaratam on. 403 
pro anno 404. Etenim cum litter: Paschales in festo 
Epiphanixz Alexandrim publicarentur, denuntiando 
diem ínturi eo anno Paschatis, etc., anno Juliano 
superiori componebantur. Verum constat tres tan- 
tum Theophili epistolas Paschales a D. Hieronymo 
interpretatas. Hoc antequam demonstrem, suppono 
hic serinonem esse de epistolis Paschalibus Theo- 
phili contra Origenistas, a S. Hieronymo Latinis au- 
ribus donatas. Nam Theophilus singulis annis sui 
episcopatus epistolas Paschales publicabat. Hinc in 
synodo Ephesiua act. 1 legitur : Theophili sanctis- 
simi episcopi Alexandrie ex quinta Paschali epistola, 
et postea, ejusdem ex sexta Paschali epistola. Quare 
hic tantum sermo est de epistolis Paschalibus, quz 
exstant tom. IX operum S. Hieronymi, qux sunt 
solummodo tres. Quarta tribus illis ex pravo illarum 
ordine inducitur. 


Prima epistola Paschalis designat Pascha án. 402. 


In laudato codice S. flieronymi prior Paschalis 
incipit : Solemnitatis Auguste seriro. divinus, etc. 
[lec in quatuor. partes dividitur. In. priori hortator 


fldeles ad sauctius celebranda festa Paschalia. Dein C 


secundo : Cessent. Apollinaris discipuli, etc., contra 
Apollinarii errores invchitur. Tertio : Sciant igitur 
se hujus solemnitatis, etc. Origenis errores confutat, 
ubi vocat Origenem hydram omnium lizreseon. 
Tandem : Denique ne occupati, elc., ad poenitentiam 
hortatur. Hierony:nus epist. 78, 3d Pammachium 
et Marcellum, scribit : Alexandrinas opes primo vere 
transmitto, nempe laudatam Paschalem epistolam 
Theophili, quam, inquit, sciatis in quatuor partes 
divisam. In primo hortatur. credentes ad. Dominicum 
Pascha celebrandum. In secundo et tertio loco Apolli- 
narium οἱ Origenem juqulat ; in quarto id est extremo 
hereticos ad panitentium cohortatur. Si quid autem 
hic minus adversus Origenem dictum est, in. preteriti 
anni epistola continetur. Recte quidem B»ronius no- 
tavit hanc l'aschalem priorem, qui incipit : So'em- 
nitalis Augusta, etc., missam fuisse a Hieronynio 
cum epistola 78 , ad Pammachium. Αἱ vir alio- 
quin doctissimus noun advertit cyclum Paschalern in 
ejusdem epistolze fine expositum. Etenim indicit 
Pascha eo anno celebrandum undecima die mensis 
Pharmuthi. JEgyptiorum menses quinque diebus 
pracedebant menses Lat:inorum. S. Ambrosius in 
epistola ad episcopos per /Emiliam tom. IV, pag. 506, 
ait : Primus enim mensis apud. /Egyptios est Phar- 
mulhi, et incipit v1 kal. Aprilis, el finitur vw kal. 
Maii. llinc docet Pascha eo anno, nempe Christi 
587, celehrandum vti kal. Maii, qui est dies trigesi- 
mus Pharmuthi mensis. Pluribus aliis exemplis id 
ostendil, uti etiam S. Proterius episcopus Alexan- 
drinus ac martyr in episiola ad S. Leonem magnum. 
Itaque Pascha quod in hac epi-tola heoplili de- 
nuntiatur futurutn undecima die mensis Pharmuthi, 
a Latinis peractum est die vi Aprilis, uti reapse 
contigit an. 402, cyclo Solis xix, Lune iv, lit. E. 
S. Augustinus epist. 256 scribit ad Xontippum 
Prirhatem Numidia : Cum centum dies essent ad Do. 


DE SANCTITATE SIRICII PAPAE DISSERTATIO. 


1254 


nempe 6 Aprilis anno 402, quo anno Xantippus erat 
Primas. 


Secunda in codice Hieronymi Paschalis epistola 
indicat Pascha an. 401. 


Qux secunda sequitur in ordine Paschalium epi- 
stolarum "Theophili, in codice S. llieronymi incipit : 
Christum Jesum Dominum glorie, etc., in qua fusius 
Origenis errores a Theophilo confutantur. In cjus- 
dem finc indicitur Pascha celebrandum die 19 mensis 
Pharmuthi; nempe apud Latinos die xiv. Aprilis, 
qua sane die in ecelesia Romana celebratum est 
festum Paschale anno 401, cyclo Solis xvin, Lune 
in, lit. F. Ex liisce Paschalibus characteribus, qui 
certissimi sunt annorum indices, patet hasce duas 
epistolas inverso ordine a Collectoribus collocatas, 
cum secunda designans Pascha an. 404 prius scripta 
ac publicata fuerit a Theophilo, quam altera, qua 


B denuntiat Pascha sequentis anni 409. llinc cum 


Hieronymus mittens Paschalem, qua incipit : So- 
lemnitatis Auguste , eic., in qua indicitur Pa*cha 
anni 409, scribit epistola 78 : Si quid autem hic 
minus adversus Origenem dictum est, in prateriti anni 
epistola continetur, ivutelligit Paschalem anni pr:ete- 
riti 401, quz incipit : Christum Jesum, etc., et per- 
peram secunda in ordine legitur, qu: prima reapse 
exstitit. Hunc inversum ordinem non observans 
Baronius, cum epistolam contra Origenem anni 
prateriti, quartam epistolam ab llierenymo inter- 
pretatam, qua etiam desideratur, ac tribus, qua su- 
persunt, priorem aliam obtrusit. Equidem S. Leo 
magnus in epist. 97, ad Leonem Augustum, 
cap. 8 ait : S. Theophili episcopi Alexandrini de epi- 
stola Paschali, quam per /Egyptum destinavit, nbi 
inserit prolixum testimonium ex Paschali an. 409. 
Et inferius : /tem ejusdem. in alia. Paschali epistola 
contra Origenem, wbi laudat verba ex Paschali «n. 401. 
Verba autem sunt juXia interpretationem S. lliero- 
nymi. Quare tempore Leonis papz forsitan inverso 
ordine in cedice Romano legebantur ; unde priori 
loro secunda, posteriori vero prior appellata fuit 
ibidem a S. Leone magno. Verum in citandis testi- 
moniis haud semper ordo servatur. 


Tertia Paschalis notat Pascha an. 404. 


Hoc advertit etiam Baronius ex an. 404, quo 
mense Januario obierat S. Paula, tom. V, ad an. 
ἀπά, pag. 222, sed ex charactere Paschali idipsum 
certius apparebit. Nam in line epistolae indicitur 
Pascha futurum vigesima ac secunda die ejusdem 
mensis, scilicet Pharmuthi , hoc est apud Romanos 
dic xvir Aprilis, qua die anno bisextili 404 Pascha 
celebratum fuit cyclo Solis xxi, Lunze vi, lit. C. B. 
S. Proterius in epistola ad Leonem maenum, ait z 
Vigesimo secundo die Dominico Pharmuihi mensis no- 
vorum, qui est xv kal. Maias, seu 47 Aprili-, uhi 
tamen de Paschate alterius anni loquitur. Ex his 
celligimus Hieronymum non fuisse interpretatum 
Pa«schaleni pro anno 405, uti dicebat Baronius, qui 
eidem anno attribuebat l'aschalem, qui /— incipit : 
Christum Jesum Dominum glorie, ctc., quae secunda 
in cod. Hieronymi recensetur; hzc enim, uti dice- 
bam, designat Pascha an. 401, ac omnium prior 
recto ordine locanda est. 

Ex his fusius explanatis colligimus annum synodi 
Alexandrinee contia Origenistas ce'ebratz a "heo 
philo; neque enim habita fuit an. 599, ut cum Ba- 
ronio czeteri existimarunt, sed anno insequenti 400, 
cum Theophilus in Paschali tantum. an. 401 in 
proxima synodo damnatos Origenistas insecutus sit. 
ktenim Hieronymus epistola 78, mittens Pas- 
chalem an. 409, ait : δὲ quid αἰ! ἐπὶ hic mirus adter- 
sus Origenisias dicium est , in. pra teriti anni epistola 
continettr. EX quidem &i Origenis errores an. 599 in 
synodo praedamrati fuissent, ncutiquam eidem 
"^ heojhilus in Pasehali an. 400 pepercisset. Accedit 


4255 


INDEX ANALYTICUS OPERUM SANCTI DAMASI. 


4956 


Socrates, qui lib. vr, eap. 6, narrat tumultum ac A Chromatius, etc., illum, nempe Origenem, hereticum 


c:dem Gain: contigisse Stiliehone consule an. 400, 
et cap. 7 testatur eadem tempore tumultus quoque 
Origenistarum iu ZEgypto exortos , quos Theophilus 
ingenti conatu compescuit, Origenistas a S. Anasta- 
sio Rom: an. tantum 401 damnatos fuisse ex .llie- 
ronymo luculeater demonstratur. Et primo quid^m 
quia epistola 78, mittens Paschiileim an. 402 in 
qua Origeiis errores refelluntur, ait : Predica:ionem 
quoque Marci Evangelista cath»dra Petri Apostoli sua 
praedicatione confirmet. Quamvis celebri sermone vul- 
gatum sit, Beatum quoque papam. Anastasium. eodem 
favore, q»ia eodem Spiritu latitantes in foveis hereti- 
cos persecutum, ejusque littere doceant damna'um 
in Occidente, quod in Oriente. damnatum est. lgi- 
tur nondum primo vere, quo ea epistola an. 402 
scripta fuit, Hieronymus acceperat Origenistas Rom: 
in synodo ab Anastasio papa damnatos, qui jm a 
cathedra Marci, in qua insidebat Theophilus, fue- 
rant pri:damnati. Litterze vero Anastasii, quas. ibi 
memorat, sunt contra Rufinum an. 401 scripte, ut 
mox explica^o. Preterea. [lieronymus in. Apologia 
posteriori contra Ruflnum, ait : Duas synodicam et 
Paschalem ejus, videlicet Theophili, epistolas contra 
' Origenem illiusque discipulos, et alias adversus Apol- 
linarium et eumdem Origenem per hoc ferme biennium 
interpretatus sum : aliud oporumjjus nesci.) mc trans- 
tulisse. laque. dicit se duas tantum Theophili Pas- 
chales interpretatum fuisse, nempe priorem an. 401, 
et alteram an. 402, qua posteriori Apollinarii et Ori- 
genis errores confutantur. Addit per hoc ferme bien- 
nium, nempe anno 401 et 402. quo altero anno, 
ut reete notat Daro:sius, seripta est Apologia sc- 
cunda; nam Paschalem eontra Apollinarium et Orige- 
ncm an. 402 ftomam Latinam misit ad Pammachium 
et Marcellam. Igitur. ulla. Paschalis desideratur, 
uti putabat. Baronius; nam ambas, quas laudat, a 
Mieronymo interpretatas adliuc habemus. S. Anasta- 
sius an. 401 Ürigenistarum causam in synodo tracta- 


turus, Rufiaum tot tumultum antesignanum Romam C 


ad diceadam causam accivit. Cum vero idem  Lossi- 
«πὸ.  eaussretur, eundem. absentem. damnavit 
| datis ad. Joannem  dlierosolymitanum litteris, quse 
etiamnum supersunt. De his vero scrihit Hieronymus 
in Apologia an. 402, confutans Rufinum , qui publi- 
cibat epistolam, iu. qua. earpebatur, non. Anasta-ii 
papa, sed ainuli cujusdam manu exaratam. Esto, 
inquit, preteriti anni ego epistolum finxerim, recentia 
ad Orientem scripta. quis misi! (nempe epistolam ad 
Joannem Hierosolymitanum) in quibus pupa Anasta- 
&ius tantis te ornal floribus, etc. lec cum seribat an. 
402, epistola anni przeteriti contra Rulium Origc- 
nistarum priucipem, an. 401 a S. Anastasio emissa 
fuit, ac proinde eodem an. 401, liber Periarchon a 
Rutino in Latinum sermonem versus, ab Anastasio 
damnatus fuit. Profecto ex laudato llieronywi testi- 
monio habemus, vihil contra Kulinum a Pontifice 
laudato ante an. 401 scriptum fuisse. 
Rursus ibidem llieronymus scribit : Ergo beati 
episcopi Anastasius , Theophilus, εἰ Venerius, et 


B 


denuntiant. Cum Rom: Pontifices hzreticos in sy- 
nodo damnabaut, eucyclicas nd Metroyolitas mitte- 
bant de peracta hominum damnatione, quas ili suis 
postea in dleecesibus publicabant. line papa Anasta- 
δία: de damnandis Origenistis litteras ad Venerium 
Mediolaneusem et Chromatium Aquileiensem lialize 
nmietropolitas transmisit. At Venerius an. 400. initio 
Septembris novus crat antistes apud Mediolanum; 
nim iu prima synodo Toletana concta Aera 458 hoe 
est an. Christi 400 in sententia delinitiva sub diem 
tertium iduum Septembrium hzc leguntur: Éxrspe- 
clantes pari eremplo,, quid papa, qui nunc est , quid 
S. Simplicianus Mediolanensis episcopus reliquique 
ecclesiarum Sacerdotes rescribant. |n. vetustis tabulis 
ecclesiasticis obitus S. Simpliciani signatur die 15 
Augusti. Quare Venerius lahente ad exitum zstalte, 
an. 400 sedere ccepit apud Mediolanum, ex quo fit 
ut anno tantum 401 acceptas ab Anastasio litteras 
de Origenistarum damnatione, Venerius in sua diae- 
cesi publicarit. In synodo Carthaginensi Ps Consu- 
latum Flavii Silichonis an. 40 xvi kal. Julias ab 
Africanis Patribus Legatus destinatur ad Anastasium 
papam ac Venerium episcopum Mediolanensem. 
Quare si dies obitus Simpliclani reete ii tabulis ec- 
clesiasticis locatur; idem decessit anno {00 nec eo 
auno mense Septembri ejusdem mors episcopis His- 
panis innotuerat. De litteris abs se ad Venerium 
datis circa. interpretatos 4 Rufino Origenis libros, 
li;ec scribit Anastasius ad Joannem lierosolymi!a- 
nuu : Quare nosce, qualem epistolam ad. fratrem et 
coepiscopum nostrum Venerium diligentiori cura per- 
scriptam. parvitas nostra. transmiserit , sibique hauc 
conscientiam | fecerim ,. quod. non superflua. laborem 
[ormidiue, neque wauo timore solliciter : a«ddique se 
per litteras quaquaversum datas conaturum, ne qua 
profane interpretationis origo subrepat, que devota; 
mentes immissa sui. caligine labefactare conetur. Ex 
quibus videri possit Veuerius quirdam. exeusand:e 
Kutini interpretationi Pontifici suggessisse. At cer- 
tum est, epistolam ad Joaunem Hierosolymitanum 
scriptam fuisse an. 402, uti ex Hieronymo ostendi. 

Ex hac Chronologia de anno synodi Alexandrinz 
contra Origenistas, itemque de anno damnationis 
corumdem Roni a S. Anastasio peraet, dubitario 
Baronii de seguitie, aut socoidia Siricii in Rufini 
libris Latine redditis proscribendis dilucidatur. Nam 
juxta. ejusdem calculos Siricius post Latinitate do- 
natos libros Periarchon Origenis aliquot. tautum 
menses superstes fuit. Ejus vero successor Anasta- 
sius post trieunium ferie sui Pontificatus Rkofinum 
cum casteris Origenistis condemnavit, ut plane lon- 
gioris negligentiie, quam decessor Siricius, iucusan- 
dus esset. Verum ille Rufinum prius ad. dicendam 
causam, ut ait Hicronymus in Apoleg. Aquileia, Ro- 
mom Írequentibus litteris accivit. priusquam  inaues 
mor: Cansas prictexentem anatliemate percuteret ; 
in qua procrastinatione nullum socordie vitiua vi- 
Luperari potest, sed exaetius tolius caus:e examen 
commendanuduni venit. 


INDEX ANALYTICUS 


OPERUM SANCTI DAMASI. 


A 


AcaciusBeroe in Syria episcopus a Damasi eommunione 
excidit , 196. Adest synodo quart? sub Damaso , et quam 
Ob causam, et ἃ quo niissus, ibid. et 238. 

Acacius Cesarea deponitur a Seimiarianis, 909 , 500. 
Auctor intrusionis Felicis adversus Libevium, 115, 500, ob 
, guam causam DBasilium Ancyranum deponi curat, 399. 
ÁcNoLIws S. episcopus Thessalonicensis Damasi vicatlus 


με ΠΙγείουπι, 214. Fjus ad Damasum litterze adversus 
aximum Cynicum, 212. Ejus frequentes in Ttaliam excur- 
sus, et quau ob causam, 214. Vocatur a Theodosio ad conc. 
Const. I, et quando, 368, nol. e. An Damasi Logatus ad 
illud fuerit , 215. Damasi ad eum littere , 38635, 369. An 
Maximo Cynico adversus Nazianzenum suffra;catus sit, 331. 

AGATHA S. virgo et martyr a Damaso l3udata ,. 403. Fla- 
gris, non colaphis czsa, 405, uot. a. 

Aawaninus vicarius P.U.scribit Valentiniano pro Damaso, 


i251 


127. Ad eum Valentiniani rescripta, ibid. 
' Áeuzs S. sub Diocletiano martyr, 277. Acta ex Damasi 
carmine viudicantur, et illustrantur, 278, 402. 
' AMBROSIUS episcopus a Damaso confirmatur, 11]. Adest 
uart: sub eo synodo, 201, 208. Auctor epistolze ejusdem 
nodi ad Gratianum , 201. Priscillianum exemplo Damssi 
ἃ suo conspectu ejicit , 255. Ejus vices agit apud impera- 
torem in causa senatorum christianorum adversus Symtna- 
chum, 254. Adest Romana S. synodo sub Dawaso , 210. 
Non videtur auctor epistolae cujusdam a Sirmondo edite 
Jtalici Concilii nomine, 551, 552. Contra alterius est auctor, 
et quam ob causam eam seripserit, 557. Priores cjus lu 
eadem causa ad Theodosium litterae memorantur, 559. 

AuPzLiUs P. U. post Olybrium Ursinianos ab exsilio solvit, 
copiamque facit habitandi ubi velint , Urbe, et suburbica- 
fiis regionibus exceptis, 141. Ei mittitur Valentiniaui ad- 
versus Manichieos rescriptum, 155. 

ÁvTIOcHENI , Can. 5 Const. concilii I, ad communionem 
recepti, qui sint, 218. 

ApoLLiNAniUs. Damaso delatus ab. Orientalibus ut hzre- 
ticus , 174. Catholicos calumniatur , quod duos Filios sta- 
tuant, $99, not. c. Damuatus a Damaso , et quo anno, 176. 
Ejus hzresis quo primum anno erupit, $44, 545. Ejus 
inconstantia et arguti:e, 355, not. d, o; 556, not. g. 

APOLLINARISTAE accedunt ad quartam sub Damaso syno- 
dum, 197. Catholicos ineusant, quod Niczeno Symbolo nova 
dogmata adderent , 257. An de iis tractatum iterum in 
quinti synodo suh Dauiaso, 213. Vocem Dominicus homo a 

atliolieis adhibitam r«spuunt, ibid. Eorum temeritas et 
audacia a Theodosio compressa, 256, 541 , 542. Fraudu- 
lenta: (idei expositioues, 167, 555, not. b. 

AqUiLEIENSIS. Vid. CoNc:LIUM. 

AÁQUE ad atria basilicarum olim derivari solite, et quem 
in usum, 410, not. g. 

ÁRSENIUS missus Arcadio prasceptor a Damaso, Romanus 
diaconus, 2/4. 

AnctarENsIS II concilii can. 17, 18, de Bonosiacis expli- 
catur, 363. 

ATBaNASIUS S. Damasi familiaris , 114. Ejug ad Afros et 
Epictetum epistola atferuntur ,. et exjlicantur , 152. Quo 
anno scriptie videri possint, 135. Epistola ad /Egypti et 
Libi:e episcopos quo anno scripta, 321. Dujlox ex ea locus 
s (Tertur, el illustratur, ibid. Quo auno ejus mots contigit, 


Gs Aetaca Novatiauorum in Urbe episcopus pelli jussus , 


Αὐχεκτισ" Mediolanensis pseudo-episcopus cur sepultus, 
antequam mortuus a Hieronymo dicitur, 128. Ejus in pro- 
movenda. Ariana lixresi doli et fallacize , 122, 150, 518. 
Adversus illum Catholicorum episcoporum ad Damasum 
littere, 150, 151. In prima Synodo sub Daniaso daunnatur, 
el damnatio promnlgatur, 155, 15}. 


n 


Dartisxcu Donatistze, Novatiani, ac Luciferiauni iterabant, 
65, 
4g] AP T24NDI, antequam ad gratiam admitterentur, probati, 

í. 
Bazvzivs rejicitur, 135, 186, 215. 

Banowius defenditur, 140, 136, 171, 2154, 258, ac alibi. 

BasiLicA S. AoxErIS ab Sehisinalicis occupata ,. rescripto 
Valentiniani Dauaso restituitur, 127. 

DasiLica. Junu, p. 15. 

BastrcA S. LaunENTU ad Theatrum Pompeii; titulus ante 
telatem. Danissi ; 3b eo restaurata. et eousecrata; quid illi 
collato titulo diguitatis accesserit, 380 et seq. 

B siLIcA LigeR'ANA celebrís ante Daiiasi aetatem, 122. 

Bas t: Samosateni ad Auiauasium littere, ut opem Orieu- 
tali Ecclesie ah Romano Pontitice Damaso. iiploret , 143. 
Ut Meletium eidem comm:ndet , 144, 1460... Ut Marcellum 
Ancyranum ab Ecclesia cjiciat, 146. Ejus deinde ad eum- 
deii Damasum litere , quae. illustrantur ad Romanorum 
Pontificum auctoritateii asserendamn , 145. Cum | iis Doro- 
theum diaconum Mona mittit, 150. Alias ab eodern Basi- 
lio Sabinus diaconus Mediolanensis Rouwam redux Damaso 
aff«rt quae illustrantur , 151. Quo auno script:e , 152. Le 
littere Damaso uon placent et cur, 159, 160, 161. Scribit 
iterum rer Dovotheuni Presbtyterum Antiochenum ; litterae 
illusirautur, 162, 165. Scribit alias, easque iterum Romam 
affert idem Dorotheus presbyter, quibus Eustatliium Seba- 
Stenum. et. Apollinarium hisereticos defert, οἱ dannari 

eiit, 175, 174. Ejus etiam ad "ercntium ducem litterae 
illustrantur, 169. 

Basilium inter etDamasumlitterarum ordo ct series, 175. 

Basilii inors qno auuo inciderit, 192. Marcellianos aute 
obitum pro vere Catholicis habet, 191. 

Basiuus Aucyranus a sua synodo ad. Constantium lega- 
(us mittitur , et quam ob causam , el quo aniio et mense, 


INDEX ANALYTICUS OPERUM SANCTI DAMASI. 


4253 


293, 297, 298. Ab Imperatore obtjnet Sírmiensem Blasphe- 
miam revocari, et promulgari ubique Ancyranam eethesim, 
291. Liberium ab exsilio revocari , et suse Sedl restituf, 
06. Ob eum Sedi suz restitutum ab Acacianis deponitur, 


BasNnaors refellitue, 5235. 

HeaAUsosmcs notatur, 960. 

Reszpicrus XIV felicitev, 190, 560, not. 

Dowoscs a Pauli Samosateni , et Photini h:eresim pro 
fessus sit, 265. 

Bonosiaci cur non iterum baptizati, ibid. 

BossugTICS, seu defeusor Callicanarum Propositionum 
refellitur, 217. Annotator ad eumdem rejicitur et notatur, 
942 et seq. Sic ejus interpres Gallicus, 515. 


C 


CanwEÉ quam assumpserat, cur Deum ad dexteram Patris 
sedentem definiat Damasus, 363, not. c. 

CrcnROPIUS episcopus a syuodo depositus a Valentiniano 
mulctatur ob appellationem 3d P. U., 164. 

δ INTR et Darix: acia. Damasi carmine eonfirmata, 
ἰὴ 

Cunsriawonus lans sub Symmacho P, U., 259. 

Ογνιοι habitu et indumento exprimebant Herculem; et 
quam ob causam, ὅθ. 

CynurLus S. Hierosolymitanus laudatus ab episeopis Con- 
stautinopolitani coucilii , 259. 4 Romana S. syuodo sub 
Damaso, ibid. 

CracpiaNUs ex Africa Romam mittitur ab Donatistis , ut 
quasi episcopus Moytensibus prsesit, 205. Moratur in Urbe 
contra edicta imperatoris , ibtd. et 227. Ejici iterum jube- 
tur, ibid. 

Couumo duplex, 175. A Papa concessa, ubique pro lege 
habetur, 161. Saerorum. communione cum Romano Ponti- 
fice qui carent, hzereticos csse, 179. 

Coxcinea Arianorum nullum Sirmii congregatum ante 
annum 351 qui secus sentiunt, rejiciuntur, 287, 288, 

13. ICA nullum sub Damaso in Urbe aute annum 369, 
25, 131. 

—Ancyranum sub Dusilio , quo anno et mense congre- 
atum , et quam ob eausam , 202-297. Ab eo legatur Basi- 
ius, Eustathius, et Eleusius cum aetis ad Constantium 

Pineratorem, 298. Ejus fidei ectliesis Liberio exponitur, 
ibid. 

— Antiochenum adversus Paulum Samosatenum an reje- 
cerit homousium, 505. Ad lioc pertinet quedam fidei expo- 
sitio in Ephesino concilio recitata, 258. 

—Antiochenum sub Meletio quo anno congregstum , 
quidve defiuitum in «o fuerit, 190, 101. Ejus acta ad Dame- 
sum ἃ Melctio transmíssa, 103. Quis ca tulerit, 196. 

—Aquiteiense. Ejus annus «t acta, 224. Gratiauo impe« 
ratori ejus pro Damaso litterz , ibid. et 223. Alia ejus ad 
Theodosium epistola illustratur , 229 , 950. Eidem eognita 
jam , quie in Constantinopolitano concilio decreta fuerant , 
atque ea non probat , 351. Cur iterum tractatum in Aqui - 
leieusi luerit de iis, de quibus in Romana quarta sub 
Dainaso synodo actum fuerat, 207, 208. 

gs, Arelatensis n can. 17, 18, de Bonosiacis explicatur, 


—Ariminensis decreta a Liberio et Damaso cassata, 31, 
$50 et seq. Ejus ex epistola ad Constautium imperatorem 
Jocus effertur, et illustratur, 515. Alter ab Hilario in frag 
Inentis memoratus explicatur, 519. 

—Chualcedonensis concilii Graece epistolze ἃ Marciano 
scriptz:e fragmenta quas deerant, afferuntur, 564. 

—Caupuanim de Flaviani cuin Evagrio causa deliberat , 
339. Ad eam causam, atque ad lioc concilium pertinet epig- 
tola ad ''hneodosium scripta et a Sirmondo Italici Coueilli 


homine edita, non ad Maximi Cynici causam, atque ἀρμθὶ» 


lationein, 540. Argumenta afferuitur οἱ illustrantur, ibid. 
Quis auctor ejusdem episc, 541. In eodemconcilio actum 
de Vitali Antiocheno Apollinaristarum pseudoe escono ad 
alterius ejusdem epistol:x loci explicationem, $43. 

—Constantinopolitanum 1, a quo convoeatum , 216, 317, 
568. Decreta de flde a Damaso jam promulgata sequuntur, 
211,564. Canon. 5 affertur. et. illustratur , 217. Ut etiam 
adversus Maximum Cynicum sententia, 231. Ejus Canones 
Ronana Ecclesia non recipit, 247. Ejus olim pictura in 
basilica S. Laurentii in Damaso , 205. Constantinopolitaug 
alterius synodi habitas subsequenti anuo a priore ad Dama- 
sum littere, qui afferuntur. et examinantur, 555, 550. Ex 
duobus eoucilfis in unum coufusis Coustantinopofitauum J 
comnostum, 323. . 

—Illhyricanum qo anno habitam , 156. Ejus ad Asianos 
episcopos legatus Elpidius cum litteris, quae explicantur 
et illustrantur, 157 et 6... 

—Itulicum nullum olim 8 Romano separatum , 529. Tte- 
licum in causa Maximi Cynici concilium , cujus nomine 


1239 


epistolam Sirmondts edidit , supposititiura , 528. Sic ipsa 
quoque epístola, 257, 527 et seq. Ambrosio numquam tri- 
bui potest, aut debet, 555. Quis ejus auctor videri possit , 
558 


— Romanum , sub Damaso adversus Auxentium , 129. 
Quo anuo habitum, 151. Quid in eo actum, 135,517 et seqq. 
Svnodica ad Ilivricos episcopos ab eo scripta. illustratur, 
154 , 155. Latiua ab IHolstenio edita primi genius Damasi 
fastus, ibid. Argumeutum iade ductum. ad confirmandam 
supreman sedis apostoticie auctoritatem, 155, 154. 

— Homnanun n, sub Damaso quo anno congregatum , 
quidve in eo gestum, 161. 

— Romanun m, sub eodem, quam ob causam , qiio 
anno, quinam adfuerint, quidve in eo definitum, 173, 176. 

— HBHomunum iv, quo item auno congreg.tum, et quinam 
episcopi alfuerint, 194, 195. Scribit Gratiauo imperatori, 
et epistola illustratur, 202 et seqq. Scribit etíam 'Theo:o-io, 
et quam ob causam, 197 , 251. Pactum concordiaunque do 
episcopatu Autiocheno Meletium inter et Paulinum ratum 
habet , 197 , 215 , 351, Ex eodem Damasi confessio fidei 
promulgata, 198. 

—Honmunun ν, ἃ Damaso explorata imperatorum sen- 
tentía convocatum, 954. Ad hoc evocauturOrientales,255. 
Qui tres legatos episcopos mittunt, 257. Caus:e ob. quas 
convocatum fnit , 256. Qui ad illud convenerunt episcopi, 
210. Constantinopolitanum 1: conti)rmat in iis quze ad fidem 
attinent , 245. An decretum de sedium patriarchalium or- 
dine ac de libris recipiendis et rejiciendis huic attribui 
debeat , 216. Quid de aliis fragmentis ab Holstenio editis, 
944, 915. Nectarii ordinationem ratam habet, Flaviani non 
recipit, 917, Priscillianum damnat, 348. Acta synodi Orien- 
talium Legatis eommunicantur, ibid. 

ConsrAwS imperator aras et idola destrui jubet, 188. 

Cow-TANTIUS imperator Arianorum doguiata per Magi- 
Stratus promulgari οἱ recipi jubet , 294. An Mediolanum 
ilerum venerit, postquam Roma atque. ex Italia discesse- 
rat, 292. Eudoxiuin. , Aetium , aliosque. Anomeeos clici et 
in exsilium. pelli jubet , 296. Ejus |. 14 Cod. Theod. de 
Episc., et lex 9 de Curs. publ. ubi date, 292. 


D 


Danuasus Rom:e ortus, 113. Lector iu Basilica S. Lauren- 
tii. in puerili φίδια colligit acta SS. MM. Petri et Mar- 
cellini, ibid. Fit diacouus a Julio papa, 114. Cum Athanasio 
Alexandrino amicitiam jungit , 114. Diaconus Liberium 
euntem in exsilium sequitur , ibid. Vindicatur a calumnia 
schismaticorum Faustini οἱ Marcellini , ibid. Au ipse au- 
ctor, ut Felix eligeretur Liberio exsule , 115. Fit presby- 
ter, a quo, ibid. An adesset , cum clerus juraret uon per- 
missurum se, ut alter absente Liberio Pontifex eligeretur, 
116. Adhzret Liberio reduci; quo loco prseterea apud 
illum fuerit, 117. 

Eligitur Pontifex , 118. Ordinatur, 122. Ejus electio a 
calumniis viudicatur, 118 et seqq. 

Reus czedis et tumultus agitur apud Valentinianum impe- 
ratorem, et innoceus prouuntiatur , 127 , 204, 205 , 208, 
209. Au Nolam «oti causa accesserit, 128, 272. 

Ba:silio S. in iis , qux» postulaverat , morem gerit , 150. 
Petro Alexandrino scribit, 161. Eum deinde Rom: beni- 
gne excipit, ibid. Evagrium Antiochenun presbyterum 
mittit ad Basilium, et quam ob causam, 138. Ambrosii 
ordinationem eonfirmat,1 72.Suum in causes Meletium ínter 
et Paulinum agitata judicium suspendit, 160. Vitale: 
Antiochenum Romam vocat de hzeresi delatum, 167. Paulino 
Antiochenum episcopatum adjudicat, 169. Basilii et Orien- 
taliuui litteris respondet, 175. Ejus in Meletii et Faulini 
negotio prudens ageudi ratio, et :equim judicium , 178. 
Iuitam inter illos concordiam confirmat, ibid. An hypostasis 
voce usus unquam fuerit, 184. Petrum Alexandrinum in 
episcopata confirmat , 186. Promulgat Confessionem Fidei, 
inscriptam Paulino Antiocheno , 197. H:ec ab altera ad 
Paulinum epistola diversa , 200. Maximi Cyniei ordinatio- 
nem Τὶ jicit seriptis Acholio litteris , qu: illustrantur, 211 
el seq. , 322. Nectarii ordinationem. ratam habet , 210. 
Adulterii accusatio. adversus eum falsa, et commen- 
titia, 205 , 208. Priscillianum a suo conspectu rejicit, 352, 
Respondet Orientalibus, ejusque litterae illustrautur, 257, 
$69. Statuam Victori dejici curat, ejusque ad Ambrosium 
ea de re litterz, 255. Ejus pro Syuunacho testimonium ad 
Valentinianum imperatorem , 259. Helvidium ab Ecclesia 
ejicit, 265. Ejus iu sacras litteras amor et studium , ibid. 
Multa illius carmina tiartvribus inscripta deperdita , 967. 
Obit, 260. Fjus laudes, 262. Sepulture detectze ut puta- 
tur locus, 961. 

Dumas concilia : vide Coxcina. 

DewormruUs an secta Arianus fuerit, an Semiarianus, 
488. An adfuerlt concilio Ariminensi, ab eoque damnatus 
sit, 289, Eius ex S. Basilio ingeninm, 280 et seq. Ejus 


INDEX ANALYTICUS OPERUM SANCTI DAMASI. 


1216 


verba qusdam afferuntur, ex quibus cjus in fide sententias 
colligitur, 290. Anomeos persequitur, ibid. Liberio apud 
se exsuli exponit Aucyranam ecthesim, 997. 

gD POM passum et. crucifixum cur Damasus dici vetet, 
9061, not. 

DowatisTE in Urbe, 204. Ex Africa Claudianum Romam 
mittunt, ut secize in. ea Urbe pressit, ibid. Sucrilegi per 
excellentiam dicti , ibid. S. Silvestrum apud Constantium 
accusant, ibid. 

DonoruEus diaconus ad Damasum a Rasilio, et Orienta- 
libus episcopis mittitur, 150. Cum Sabino Legato Damasi 
in Oriente redit, 151. 

DonmormEus presbyter Autiochenus ab eodem Basilio 
Romam inittitur cuni litteris, quee illustrantur, 162. Adest 
synodo ἃ Damaso convocata , quidve actum et quo anno, 
165. In Orientem redit cum Litteris ad Basilium, 167. 
Cogitat dc iterato Romauo itinere, 170. Illud aggreditur 
cum sanctissimo presbytero pariler Antiocheno, 172. Lit- 
teras affert Dainaso a Basilio, quie illustrantur, 175. Adest 
tertie. synodo sub Damaso, 175. Meletii causam coram 
Damso non sine vehementia tuetur, et a Petro Alexan- 
drino retunditur, 178. 

Donorueus SS. MM. Petri et Marcellini percussor, 
Clirísto dat nomen, 262, 596. 

L 

EccrEsuE defensorum officium, 196. 

EpicrA itnperatorum iu Ecclesiis haud legi solita, 140. 

Ενμεϑιυβ pseudoepiscopus Schismaticorum ab Urbe 
pellitur, 251. 

Episcop! cum ordinabantur soliti accipere ab ordinatore 
Canonum codicein, 172. Qui per Italiam et Gallias Romani 
pontificis judicium diffugiunt, jubentur ab imperatore 

omain mitti, 228. In solemnioribus festivitatibus fausta 
regibus per litteras apprecari soli, 268. Damnati, qui 
fuerant ad com vunioneim haud recepti ante papse senteu- 
tiam, 554.. Episcopis in synodo depositis 3wV interea de- 
functis successor ab cadem synodo datus, 231. 

Evacnius Autiochenus presbyter in [taliam venit cum 
Eusebio Vercellensi, 128. Dainasi innoceutiam tuetur apud 
imperatorem Valentinianum, ibid. Ad S. Basilium a Damaso 
mittitur, quo anno, et quam ob causam, 157 et seq. Ad 
eum ejusdem Basilii litterzs illustrantur, 159. Ejus cum 
Flaviauo de Antiocheno episcopatu causa in Capuano con- 
cilio agitata, 3539 et seq 

Eupoxtus ab Semiarianis ad puros Arianos transit, 388. 
Occidentales calumniatur, quod Sirmiensem blasphemiam 
recepissent, 302. An depositus in coucilio Ariminensi 
fuerit, 289. À sede Antiochena, quam occupaverat , ejicí 
jubetur ab itnperatore Coustautio, 296. 

Euwoun adver-us Spiritum sanctum blasphema verba, 
998, not. e ; 563, nol. d. 

EvosEBwts papa a Damaso laudatus, 270, 311, 385. Ob 
eamdem ob quam Marcellus papa causam, in exsilium sub 
Maxentio truditur in Siciliam, 271. Ibi exsul moritur, et 
mortis locus conjectura iudicatur, 271, 272, 585, not. g. Ei 
dicatus S. Eusebii titulus, 315. Eusebius episcopus tituli 
conditor, 385, not. g. 

Euszgsi presbyteri et martyris, qu:e circumferunuir acta, 
rorsus commentitia, et ex sinceris Eusebii paps actis 
orte coniecta, 372, 510 et seq. Arionymus annotator ad 
Bossuetium refellitur et notatur, 511. 

ExcEpPronis officium, et gradus, 409. 


Fausri( οἱ ManceLLU calumni:ze adversus Damasum 
refelluntur, 104, 124, 205 et scq., 951. Sic adversus Libe- 
"rium, 510. An Luciferiani fuerint presbyteri illi, an potius 
Ursiciani, 219, 250. Eorum preces quo anno composite et 
Theodosio oblatze, 932. 

ἕξειν Nolanus Hoinz etiam clarus : an Damasus ad ejus 
sepulcrum voti causa Nolam accesserit, 128, 129; 388. 

ELiX papa intruditur post Liberii exsilium, 115. Ejicitur, 
ac secedit, 310. 

FrRwENTCV etiam aute zetatem Melchiadis transmissum 
ad cauieteria, et suburbauas zeJes sacras, 275. 

Fraviami Antiocheni juramentum de Episcopatu Antio- 
cheno, 190, 221, 250. Constautinopolim cum Meletio ad 
syno:jum avcedit, 221. Ordinatur in eadem synodo episco- 
pus Autiochize, 222, 325, 238, 555. Ob ejus ordinationem 
orte jn Ecclesia scissiones, 250. Occidentalium commu- 
nione exeidit, 35:55. Capuanum concilium, quo vocatus fue- 
rat, refugit, 559. Theophili Alexandrini judicium cui ea 
causa commissa fuerat. etiam declinat, 340. Ob eam rem 
Ambrosii, seu Siricii ad Theodosium litterz, ibid. 

FromeNTwS Puteolanus episcopus ἃ Damaso depositus 
et quo auno, 205. 

FonroNATIANUS Aquileiensis quo anno obiit, 247; not. a. 

Fowres a Damaso in Vaticanam Basilicam derivati, 28$; 


4124 


A Longiniano P. U. ampliati, et ornati, 412, nol. a : ad 
Basilicam etiam S. Láureutii deducti, 410, nof. g. 


G 


Groncu Alexandrini duplex in eam sedem tyrannica 
irruptio, 518. 

Goncowus martyr, de quo Damasus, alius a Gorgonio, 
de quo Eusebius, 276. 

BACCHUS P. U. quo auno, 187. Mithrz spelzeum destruit, 
187, 188. Leges illi inscriptze, earumque lectio varia, 187. 

GnaTi NUS imperator Novatianos , Donatistas, Luciferia- 
nos, et cum iis junctus Ursinianos ejici ab Urbe jubet. 166. 
Liberam sectis relizionem permittit, Eunotmianis , Photi- 
nisnis, et Manich:eis exceptis, sed eam deinde permissionem 
revocat, 189. Episcopos sub Valente pro Fide exsules resti- 
tuit , ibid. Romani 1v sub Damaso concilii ad eum littera, 
202. Item coucilii Aquileiensis eadem de re, 22$. Ejus ad 
Aquilinum Vicarium rescriptum in grati πὶ Damasi, 236. A 
Damaso habitus loco filii , 259, 569. Ejus 1. 2 Cod. Theod. 
ne Sanet. Baptism, explicatur , 204. Ursinum exsulem in 
Galliis ad se aecedentem audit, 92:5. 

GREGORIUS Nazianzenus erga Paulinum propendet adver- 
Sus Flavianum, auno 322. Que anno Constantinopolim acces- 
serit, 199. Abdicat, et quo tempore, 235. Locus ex orat. 5j 
explicatur,192. Item ex orat. 11,190. Alter ex orat.15,920. 
Quo tempore , quave occasione utraque h:ec oratio dicta , 
ibid. Flaviaui ordinationem üinprobat , 220 , 221. Ejus pro 
religione studium post abdi-atum episcopatuu regi:e urhis, 
27:5. Ejus ad Cledonium cjistole quo anuo scriptae , 514. 

jus ex secunda locus affertur et. illustratur, 559, not. c. 

GnaEeonrUS Nyssenus Romanum iter declinat, 171, 173. 
Cum Marcellianis velut Catholicis coimnmiunicat, et se ob eam 
causam defendit, 148, 149. 


H 


HrL*mics a Damaso ab Ecclesia eiectus, 965. 

Hen:crws P. U. sub Maxentio, 271. 

H enEriconuM duces ad Ecclesiam redeuntes sic recepti, 
si cos , quos ab ea divulserant, secum reducerent , 555 , 
NO. à. 

Hienoxvuus quo anno ii Orientem profectus, 158. kjus 
de hypustasibus ad Damasum qu^ anuo scripte: afferun- 
wur et illustrautur, 180. Antiqua in priori ex iis lectio 
retinetur, 181. Cur ea quasstio adversus illum tunc agitata, 
181. Roman redit , et a Damaso retinetur, 241. Ejus opu- 
secula suadente Dauiaso , 265. Ejus ex Chronico locus de 
Liberii lapsu dübius , 509. Idem in ca questione in lib. de 
Script. Eccl. sibi varius, 510. Pauliui communionem eligit, 
" 185. An Vitalem Autiochenum pro Catliolico liabucrit, 

HinaRu testimonia , quz Liberium ab heresi vindicant , 
284. Perfidia Arianu, quam ille huic pontifici exprobrat, 
aliud nihil quam Sirmiensis ecthesis, contra Photinum, 985, 
256 , 287. Hilarii locus de Syn., u. 5 et n. 28, affertur et 
illustratur, 291 et seq.Alter ejusdem locus ex eodem libro 
et ex lib. contr. Const., 501, 505,306.Sirmiensem fidem sive 
ecthesim habet pro vere catholica, 507. Cur in Fragnentis 
illam velut perfidiam rejicit; rationes. aliquot afferuutur, 
et «lia ut videtur, verior proponitur, 307, 508. 

Hirsmies diaconus au sit auctor Commentarii in S. Pauli 
Epistolas : et δὴ a Luciferianis ad Ecclesiam sub Damaso 
redierit, 353. 

Hoxo DowuiNicus,9 15, 355, not. f. 

Ἠονούνυμ an synodus Antiocliena adversus Paulum Sa- 
mosatenum rejecerit , 504. Honousii οἱ Homoewii uua , 
ealemque aliquando apud Catholicos et puros Ariauos 
vocis vis , 502, 50& , 503, 323. Hypostasis qusestio pridem 
antea definita cur iterum postea adversus Hieronymum 
Antiochi» agitata, 185. Cur recruduit etiam in Constanti- 
nopolitano eoucilio t, ibid. Yox ea a Theodoreto Damasi et 
synodi lllyricanz epistolis assuta, 184. 


Ι 


 ΙΒΕΝῈΜ virginem sacram Damasi sororem llispani nullo 
Jure sibi asserunt, 278, 405. 


Jrmocno sacerdotum tuba collapsa, figura h:zeresis voce epi- 
scoporum eorumque in synodo congregatorum evers:e, 550. 


LarsonUs contumacia sub Marcello et Eusebio PP., 270, 
L'AvnENTIUS S. M. Roma ortus , et Romanus cisis , 114, 
LecroRES pueri, 113. . 
LisgNiUs numquam pontificatum dimisit, 115. In exsilium 
mittitur , 116. Eo abeunte Romani de non alio eligendo 
bontifice jurant, 115, Melctio Antincheno commtinicat.146. 


. INDEX ANALYTICUS OPERUM SANCTI DAMASI. 


1212 


An umquam damnatus ἃ Damaso, 252, 955, 511,512. Sir: 
miensem Fidem ἃ se susceptam scribit et quz ea sit, 282, 
281. Athanasii, Hilarii et Hieronymi ea de re testimonia 
afferuntur , et expenduntur, 285, 507, 308. Anno 557 
exeunte nondum Beroeam reliquerat, 292. Ejus exsulis ad 
Basilium Ancyranum, Ursacium, et Valentem littersee memo- 
rantur, 297. Revocatur ab exsilio ejusdem Basilii Ancyrani 
opera, 298. Constantio imperatore presente ÁAnoioos 
damuat, 502. An πον fidei lormul:e tunc subscripserit, an 
potius uni Ancyran: ecthesi , ibid. Romam redit , eoque 


veuit in Augusto mense, 298. Rei totius series exponitur, 
ibid. Ejus in Urbem ingressus expouitur , et Anastasii 


commenta explodüntur, 310, 5311. Homousiwn an umquam 
damnaverit, 501. Α calumniis aunotatoris Auonymi ad Bos- 
»uctium vindi-atur , 512. Non adfuit Ariminensi concilio , 
et quam ob causam ; interpres Gallicus Bossuetii notatur 
et refellitur, 315. Arimiueusis concilii decreta cassat, 519. 
Secedere iterum et latitare cogitur, 519, 520. An vere ab 
Atlianasii communione discesserit, 516. 

LucirEn! locus ex lib. adv. Const. affertur et explicatur, 

LucireRiaNORCM secta nulla civili lege vetita , si non 
rcbaptizarent, 166, 249. 

M 


Macanivs presbyter. Urbanus ex factione Ursini Roma 
ejicitur, 219, 950. 

MacEDoNIANA hxresis , qu:e sub Liberia cosperat , sub 
Damaso yalam erumpit, et comprimitur, 199. 

MacEpoNiIANORUM duplex genus , 359 , nol. ἃ. Utrosque 
duplici 3natheniatismo Damasus ab Ecclesia ejicit,565,not.b. 

Mucedoniani, superstite Valente imperatore, cum vere 
Catholicis conjuncti, 199. Quo primum tempore, atque anno 
Alacedoniani vocari cueperint, 198, 358, not. e. 

Maxicig, Damaso instaute, ἃ Valentiniano lata lege 
rere 155. Yocati etiam Venustiani οἱ Paternian , et 
cur, 156. 

MancELLO Ancyrano tributa hzresisa Basilio , 146 , 174, 

1: Ab ea viudicatur, 148 et seq. Ejus et Marcelltanorum 


duel formula Alexaudrins synodo oblata, et quo anno, 146, 


MancELLLN! ἃ S, Basilio | ostremis annis pro recte Catho- 
licis habiti, 148. . 

MancELLUS papa in exsilium missus ob canonicsm adver- 
Sus lapsos disciplinam, 970, 584. Titulos 25 instituit ob 
baptismum et poenitentiam, et quid hoc sit, 270, 276. 

Marcelli Acta S. Petri spuria, 269. . 

MaxiuUs sive Maviminus P. Annon Damaso iniquus, 127. 

Maxis Cyricus an fuerit Apollinarista, 214. Au idem ad 
quem exstant Athanasii et Basilii litterze, 2912. Damnatus ἃ 
ΟΠ. concilio w, can. 5, seu 4, 321. Aule id tempus non 
venerat ia Italiam , ibid. A Damaso episcopatu ejicitur , 
211, 565. An adfuerit concilio Aquileiensi, 324 et seq. Án 
alicui Italico concilio adfuerit, et ab. eo receptus in com- 
munionein fuerit, 527 et s.j. Quo auno in Ttaliam venit , 
527. Damasi adversus ejus ordiuationem littere, 322, 565. 

Maxiucs imperator imperio occupato curas ad Ecclesiam 
vertit, 960. Syricio rescribit in Priscillianistarum causa, ibid. 

Μειετιῦς Antiochenus a Basilio commendatur Damaso , 
116. Inter illum et Paulinum Antiochens Ecclesise dissi- 
dium, ibid. Ejus cum eodem Paulino concordia, et pactum 
iuramento vallatum, 190. Hoc a Damaso contirmatur , 197, 
212, 231, 922. Acacium Bero: in Syria episcopum Romam 
mittit cum actis Antiochen:e. synodi a se liabite, 19]. 195 
et seq. Auctor can. 5 Constantinopolitani coucilii 1, p. 95. 
Αἰ plenam Romaus sedis et Occidenialium communionem 
recipitur, 219. Synodum ex suo yatriaechiatu convocat, ejus 
Sytiodi gesta, 190, 191. Tllum cum Flaviano presbytero pree- 
sentem designat Nazianzenus Or. 221. Ort: post ejus obi- 
tum turbzx, 322, 

Mzrgrit Lycopolitani schismatis initia, 517. 

MirRB x spieleum Romse iu. qua parte collocatum , 187, 
188. Sacris Mithriacis Gentiles abuti soliti, ibid. 


NecrARIUS ordinatuz episcopus Constantinopolis , 258. A 
Damaso postulatur confirmatio, 259 et seq. Qu:e quinta sub 
eo Synodo decernitur , 247 , 554 , 555. Nazianzeni ad eum 
litter:e quo anuo et quam ob causam scriptze, 255. 


OccipzNrALWwM voce designatus ab Orientalibus Romanus 
pontifex velut Occidentis metronolitanus et caput, 255, 554. 

Orvsnius P. U. Maximini P. Ánuonz cousiliis utitur, ne« 
glecto Aginatio Vicario, 127. Ad eum rescripta Valentiniani 
pro Damaso, ibid. 

Onpo trium. primarum sedium constitutus ante Gelasiá 
pontificatum, eu 


1215 INDEX ANALYTICUS OPERUM SANCTI DAMASI. 4211 


Gnnixrv sacrorum. prastituta antiquitus tempora, 115. 

On:ENrALES ad  Constantinopolitanum concilium 1: soli 
convocali, 268, nol. e. les ase iu eo gestas Dauaso rcte- 
runt, 258. Excusant sese , cur uon accedant ad Romanum 
concilium, et legatos ad illud mittunt, 3358, 259. A Dawiaso 
petunt ut Timotheus ab. Ecclesia. ejiciatur, 255. Ejus ad 
illos Jitterze que illustrantur, 257, 370. Frequentes eorum 
Id a, ostolicam sedem reetrsus, ἰμ, 162, 165 | 115, 174, 
atque alibi. Corjora SS. Apostolorum rapere ct ud se traug- 
ferre tentant, 208, 269. 

P 


PanuzNsis episcopus in Romana Sjnodo depositus, Eccle- 
Siam vi retinet, 263. Quis ille, ibid. Romano episcopo 
parebat, ab eoque, non a Mediolaneusi pendebat, 238. 

l'ATRIARCHALIUM trium sedium ordo an constitutus aute 
Gelasiun, au vero a Damaso, 216, 247. 

PavtiNUs. Antiochenus ἃ Lucifero ordinatus ejiscopus , 

146. Ab Basilio ad sedem apostolicam «delatus de Marcelli 

seeresi , 174, 551, ποί. ἃ, In episcopatu Damasi litteris con- 

rmatur, 168 seq. A Timotheo Apollinarii discipulo ex- 
communicatur, 176. Ejus prae Meletio cause potior, 168, 
116. 182, 185. Graves cumVitali Antiocheno concertatioues 
habet , 185. Adest. Romau:x. S, synodo sub Damaso , 911. 
Ejus pontificis ad eum litterz illastrantur, 168 et seq.,197, 
64, 397. Vindieatur à nota Montlauconii, et Chysostomi de 
illo locus explicatur, 344, 545. 

PrREcam non ascripti ministerio Ecclesie antequam 
probarentur, 413. 

PETAvioNENSIS urbs, an qu:e antea Palgviensis, nuuc Pas- 
savtensie dicitur, 224, not. e. 

PerBI eL PaULt AA. sacra pignora one prodigio servata, 
361. Gregorii Magni ea de re testimonium Daniasi carmine 
con(irmatum, 367, . 

Perth et ManckLLiNi SS. MM.acta a Damaso scriptis man- 
(data, 1415, 599. 

PETRUS episcopus Alexandrinus Athanasio succedit, 161. 
Durlex adversus illum perseculjo, ob quarum alterom 

oma confugit et quo anno, ibid. Beuigne a Damaso 
ePxdpitur, 162. Adest tertie sub Daniiso synodo, 175 et 
seq. Ejus cum Dorottieo presbytero Ántiocheno concerta- 
tio , 178. Roman: ejus svuodi decreta adversus Apollina- 
ris'as Alexandriam redux promulgat, ibid. 

PhisciLL'ANUS ἃ syuodo C:esa august ana damnatus Romam 
confugit, ut se purget, 259. [lum D:anasus ἃ suo conspectu 
reji"it, ibid. ἃ synodo quinta &ub Damaso damnatur, 248. 

Dopivius refellitur et notatur, 252, 296, 533. 


Q 
QvEsNgLLI commenta, 352, 255, 323, 300, nol. e. 


Rouan.z Ecclesia lides a Petro indeficiens, 191. 
Roxax.£ οἱ Mediolanensis Ecciesi: conjunctio , el unde, 
2 


Romanus pontifex uuicus Occidentis olim Metropolitanus, 
214, 351. Primus cjectos episco; os διὰ communionem reci- 
pit, 555. Ejiscoporum causas, in prima, ut aiunt, instantia 
per Italian et Galijas cognoscit, 338, 229. Non transiissis 
prius, eonfirmatisque ab illo actis |.rimarum sedium epi- 
sco i reci] i ab haeresi ad communionem non possunt, 259. 
Vicarios apostolicos per Occidentem | instituendi jus et 
0:igo , 215, Suprema. ejus auctoritas ab Orientalibus ssepe 
recognita 164,163,063,17 £,181,101,255. Ab linperatoribus 
confirmata, 194, 225. 256. Roi.anerum aliquot. poutiileum 
8i! superstitem sanctissimum DeNEDicTUM A[V summa iu eo 
rerum fastigio modestia ac temperantia, 120. 

Romanorum μον, ilicum Vite scriptor Gallieus nuper 
Anistelodami: impressus γον" et uotatur, 116, 119, 
195, 145, 179, 210, 229, 900, 522. 

Tomanus idem siepe valet ac Latinus, 159. 

Πσερινυβ quo unio in Orieutem profectus Alexandriam 
appulit, 151. Ejus de suburbicarijs Ecclesiis judirium , 
115. De Liberii lapsu dubius , 308. 


S 


SABBATIANI Novatianorum surculus quo tempore orti, 165. 
Pelluntur ab Urbe cum Donatistis et Luviferianis, quibus 
juncti erant , 166. Canon. 7 concilii Const. 1, quo. de illis 
agitur posterioris esse Leinporis , et synodi, las. 

S ABiNUS diaconus Mediolanensis Ecclesie ad. Athanasium 
ei Basilium a Damaso wiititur , et quam ob causam , 151. 
Quo aniio Alexandriam appulit, 1252 Inde Basitium accedit, 
eui litteras affert , ibid. Relus in Occileutem ab codein 
litteras 4} Dauiasum retilit , qua illustrantur , 155. Quae 
ab codem tamea Poutifice haud probatze et cur, 157. 

SaBELLIAX! aliquando per calumniam dicli Catholici, 3:8, 
not. f. Cam ab iisdem promulgato anatheinatisino Damasus 
amovet, ibid. 


SchrPrURARUM sacrarum Canon per varios pontifices pre 
temporum necessitate auctus, 341. 

SENATORES Cliristiani sub Damaso in magno numero, 231. 

SinvESTER S. delatus ἃ Donatistis aj ud Constantinum se 
purgat, et qua de causa delatus, 204. 

SiuapLiciawus Romane Ecclesie presbyter ἃ Damaso ad 
Ambrosium mittitur, 171. 

SiwPLICIUS vicarius Urbis, ad eum Valentiuiani manda. 
tum adversus rebaptizautes, 165. 

ΘΙΆΜΙΕΝΟΙΒ secunda formula quo anno erupit in lucem, 
290. Scripta priori, aut allero mense anni 358 , 234. Au 
prodierit a synodo aliqua, οἱ synodica dici possit, 255, 291, 
Án promulgata ut. in Occidente, sic per Orientem fuerit, 
296. Ea nullo modo a Demopbilo exponi Liberio potvit, 
ibid. llam Ursaeius et Valens cjurare coacti, 297, 308. 
Sirmiensis perfidia apud Hilarium quie, 285 et seq. 

SozowEN: lib. 1v, cap. 24, locus explicatus , tbid. Iterum 
lib. iv, cap. 18, 315. 

STEPHANUS papa et martyr ἃ Danisso laudatus, 270, 583. 
Actorum fides confirmata testimonio ejusdem Damasi , 270. 

SUBURBICARLE regiones quie : et an idem sint, ac subur- 
bicarim Ecclesi , 141. 

T 


TERENTIUS dux pro reintegranda inter Cstholicos Antio- 
chenos concordia rogatus, 169. Ab aula Valentis secedit , 
et quam ob causam , atque jterum ad eam redit , et quo 
anno, 170. 

Tirsnsicius martyr, an forte Jiaconus, 276. Pro servanda 
Arcani disciplina moritur, 276. 

4] HEODURDS, ac TuEopoLus unum sepe idemque nomen, 


'TugoponETCs Spe Paulino Antiocheno iniquior , 222. 
Ejus ad Damasi et. Illyricorum episcoporum litteras glus- 
sena, 184. 

''ugceposn Magi lib. tt C. Theod. de Fid. Cath. affertur 
et illustratur, 191. Orientales episcopos ad Weowmanamn $y- 
nodum convocat, : 55. Legatos ad eam suos mittit, οἱ quain 
ob causam, 236, 210. Apolliaaristas legibus coercet . 257. 
Iterum, et quam ob causam, 546. Ad Capuanutm concilium 
ire l'lavianum jubet, 359. Ambrosii, seu Syricii, ad. illum 
in ea causa litterz, ejusque res:;onsum, 539 et seq. A Da- 
i250 pra:ceptoreni Árcadio juoro. postulat, 954. Orientales 
tantum episcopos ad coucilium 1Coust. convocat, 567 , not. b. 

TitLEMONTIUs rejicitur, 182, 101, 201, 215, 218, 225, 254, 
900, 536, 552, wot. (. . 

Tiuorugus Apollinarii discipulus Romam pro secta nitii- 
tur, 175, 9555. An episcopus Bervtbi fuerit, 255. A Damaso 
in conununionem recipitur simulata (le , 176, 177. Ab eo- 
dem damnatus cum Apolliuario magistro cum iterum 
]Womaui veuit, 255. Redux in Orientem Petrum Alexau- 
driaum, Basilium et Paulinum Antiochenum. e»commue 
nicat , 177. Apollinaristarum post. Ay olliuarium dux . 255. 
Auctor epistole? sub Julii papze nomine ad. Prosdocium, 
356. Relegatus Thieodo-ii jussu, 257. EN 

“τυ τι dicti basilieze omnes, sive zdes sacre, 280. Tituli 
propler baptismum et paenitentiam a Marcellu pupa iustituti 
quid preterea, ibid. 

Tnas-LATIONES a Damasoimprobatze, 500, num. 360, nol. g. 

Tn:rHErTAR Catholici per calumultaa dicti , 365, not. c. 

v 

VALENS Ariinus pseudoepisenpus Petavjonensis depo- 
Ditur in concilio Aquileieusi , 208. Ejicitur 8 clero. et μ0- 
pulo ab ea seda quai vj occupaverat , 221. Profugus Me- 
diolani latet , societalemque jungit eum Ursiao ἀπε μᾶς 
208, 223. Quo anuo ad ean utbem confugit, 208. 

VAEENS et Unsacius Arianiepiscogi, Liberio adijuc exsule, 
«jurata Sirmiensi. blasphemia, Aucyrauam. eethesim jro- 
fiori coguntur, 297. À Galiis eyiscopjis pest. Sirmi: nsein 
blasplieiniam, eujus auctores fuerat, estera econmiiunioneu 
fiunt, 290, 291. Priiem a Damaso damnati, 131. A Con- 
stantio facultatem obtinet. eozendi Occilentales episeojos 
ad Arluinensem formulam Constantinopoli promulaataia 
prefitendum, 2320. Quo anuo. ab. ea Urbe diseesserint. in 
Occileut^m reversuri cum eo mandato , 521. In.eratori 
auctores sunt, ut Hilarium ia Gallias redire mbeat, ibid. 

VALENTINIANU iinperatoris pro Daaso idlersus Ursiutmn 
antiyapam rescripta, 134, 1260, 137. Ejusdem. Damaso in- 
seii;ta lex, 140. Ad. Maximum, size ad. Maxisininum P. 
Aunong rescripta in Lrsiuianorum gratiam, 120, 121. A4 
Arianos episeopos pro catholica file litterze, 157. Co:tra 
Manicha:oS lex, 155. Allertur et expenditur 1. 20, tit. 36, 
lib. x: Cod. T heod., 164. Ejusdem resciiitum 8.1} Simplicium 
Urbis vicarium illustratur, 165, 330. Damasi iunocentiam 
probat, 206. . 

VaALEBIANUS Áquileieusis quo anno ordinatus, 347, uot. a. 

VxxusriAm heretici iidem ac Manichai, et unde sic di- 
cti, 156. 


Vicrenisi locus ex lib. de Fíd. adv. Aritn. explicator, 
VixceNTIUS Captanus episcopus a Damaso laudatus, 549, 
Liberii legatus ad Constantium imperatorem an prrevari- 
cator fuerit, et ab Athanasii commuuione discesserit, 155. 

Viraus. Áutiochenus reshyter Apollinario se tradit 
167. Paulino episcopo adversatur οἱ cur, ibid. De hzeres 
delatus ftomam vocatur a Damaso : subdola fidei. formula 
ollata communionem subripit, et cum litteris ad Pauliniim 
dimittitur, 167, 168. Apollinarius illum episcopum Antio- 
clii:? consecrat sectae su, 107, 185. An catholicus habitus 
A Hieronymo in litteris ad Damasum, 185. Àb eo pontifice 
damuatur, 560, not. d. In Capuano concilio de illo ad apo- 
etolicam sedem iterum delato agitur, 343. Chrysostomi lo- 
cus explicatur, 545. 

ViraLiaNUs, Vicrog in Romana 1 sub Damaso synodo epi- 
$copi , 547, not. b. 


INDEX ANALYTICUS OPERUM LUCIFERI CALARITANI. 


1916 


Unsixos sive Ursicinus sntipapa : cjus electio excutitur, 
118 et seq. Ordinatur die non legitima, 130. Roma ejici- 
tur a Juventio P. U, ibid. Àb exsilio cum suis revocatur a 
Pretextato , et iterum ejicitur, 125. An Neapolitanus ej4- 
scopus fuerit, 166. Exsul Romanos sollicitat adversus Da- 
masum, 203, 205, 225. Medi^lani residens societate june 
git cum Valente Petavionensi Ariano, 225. Exsul in Gaul- 
liis , ibid. Gratianum accedit, ibid. ''urbas it; rum. movit 
adversus Siricium, 251. LL 

Unsiviant ex. clero Urbano quot, 132. Roma ejiciuntur, 


Χυχτι 5. In martyrio comites, 408 et in addend. 


Zaxonivs Florentinus episcopus, 159. 


ho τ απ 5.5. ΞπΞπρ τος, ΞΞ ΞΞ C"—————Á—————————— MÀ 
INDEX ANALYTICUS OPERUM LUCIFERI CALARITANI. 


Adozius per antiphrasim pro Eudoxio. Vid. Eudoxium. 

Alexandrie Ecclesia ἃ Constantio Imp. vexata. Pag. 
808, 815. 

Alexandrinl de Georgio Cappadoco queruntur apud 
Consta.tium Imp. 850; qui a Georgii communione abhorre- 
baut , male multati ab eodem Constantio, 910. Et ab ejus 
duce Syriano, 906. Athanasii partes constanter secuti, 921. 
À Constantio insectati, 1009, 1019, Dire necati, 1022. 

* Ariana heresis idololatria dicitur. 894, 895, 839. 852, 
810, 845, 874, 8/9, 880, 895, 905, 910, 919, 957, 940,946, 
917, 950, 963, 905, 1002, 1005, 1000, 1050. 
^ Ariani JuJw Iscariotze similes, 777. Filii pestilentize 
et tenebrarum, 778. Quid senserint de Triuitate, 781. Ju- 
dxis assimilati, 184. Generatio prava. 784. Me: bra mere- 
tricis, 785, 786, Serpentes, 789. Madiiultis et Moabitis 
comparati, 792. Quid seuserint de Spiritu sancto, 808. An- 
ticliristl sunt, 818. Judzorum discipuli, 853. Niczeze dam- 
nati, 884. Non Christiani, sed famuli Antichristi, 863. Lupi, 
, canes, et fllii diaboli, 865. Latron:s, S9), 883. Quid de Fi- 
lio Dei senserint, 875, 581. Meretricibus comparantur, 
878. A Constantio mire dilecti , 819. Filii diaboli, 904. Et 
Meretricis, 910. Athanasium accusant in Concilio Sargi- 
censi, ibid. Nihil quod ad ipsam h:vresis substantiam a 
Photinianis discrepat, 972. Neque ab hieresi Pauli Samc- 
sJteni,, ibid. Anathematizatl a concilio Niczeuo, 975. Aunti- 
christi S, iritu pleni , 987. [n jlures sectas divideliantur, 
ibid. Filium Dei adoptivum solummodo contitebautur, ibic. 
Lupi οἱ Apostolo designati , 996 , 997, 998. Canes rahidi ; 
1003. Domus Spiritus immundi, 1009. Eriscopum episcopo- 
rum appellant Constantium Imp. , 1032. Manci, ia. Anti- 
cliristi et Pharaonis nepotes, 1042. 

Athanasius (S.) Alexaudrism iusectatus a Coustantio 
Tuiper., 815. A Lucifero defensus duobus lihris, 817, 881. 
Ut absens et iuauditus damnetur, frustra a Constantio ten- 
, tur in eoneilio Mediolanensi, 819, 894, 895. Sede Alexan- 
dri:a pellitur, intruso Georgio Cappadoce, 829, 1010. Com- 
paratur Samneli, 856. Et Helize, 840, 815. Εἰ Naboth, 811. 
À Constantio persecutionem patitur, 819, 851, 860. In ex- 
silium missus a Constantino M. , restituitur Alexandrinis a 
Constantio, Coustantis intercessione, 857, 910. Job compa- 
. fatur, 876. Falso accusatus ah Aríauis, 885. et ἃ Constautio, 
892. Suzannz assimilatus, 895 et seq. Et Abel, 903. Conci- 
,lio Mediolanensi nou interest insidias sibi metuens parari 
ah Ariauis, 909. In concilio Sardicensi accusatus absolvitur, 
, 910. Eutichetem diaconum et epistola mittit ad Luciferum, 
rogans ut libros ab illo scriptos contra Coustantium ad se 
trausmittat, 1057. Alteram eidem epistolam, qua eum de 
persecutione certiorem facit, et de libris ad se missis 
gratias agit, 1059 οἱ seq. 

Atuzentius Arianus Ecolesiam Mediolanensem occupat , 
expulso Dionysio, 894. 

B 


Bonosus libros duos pro S. Athanasio a Lucifero rcco- 
gnitos refert ad Constantium [inper., 935. 


C 


Coniites Ymperatoris quid sint, 090. 

Corcilium Mediolanense celebratum anno 555, 7655. Quee 
Ibi ab Arlanis intenta, 715. Quot Maria interfuerint , 998. 

Conciliwn Arelatense Arisnorum, 178. 

Concilium Sardiceuse ia. quo Athanasius ab heereticis 


accusatus, absolvitur, 910. 
Concilium Sirmiense,inquoArlani damnant Photinum, 912. 
Constas. Imperator restituendum curat Athanasium 
Alexaudriais, 857. 1. 
Constantinus M. Imp. exsilio damnat Athapasium, ibid. 
Constantius Imperator, ad quem suos libros scribit Luci- 
fer, 105. Episcopos catholicos communuiori ari norum jun- 
gere conatür, 775. Assimilatus Achabo, ibid. Pacem fingit 
ad Catholicos cireumverntendos, 773. Edictum, seu. episto- 
lam. Àriano veneno plenam exhibet populo Mediolanensi 
780, 821, 878. Quid de Trinitate senserit? 781, 859. Vo- 
cem sacrilegam juverdt contra. Dei Filium, 787. Similis 
Autioeho, ibid. Antirhristus vocatur, 789. Similis Gedeoni 
idololatrze, 795 οἱ seq. Et Sauli, 796, 797, Et Salomoni post 
idololatriam, 708, 799. Et Roboamo, 799. Et Jerohoamo, 
799-801. Εἰ Abix et Baasan, 804. Et Zanibri, et Josaphat, 
de quo vide Notas, 805. Ach;bo et Jezabeli, 805, 809. Sta- 
tim ac occupavit Italiam, Ecclesiam vertit, 807. Praesertim 
Alexandrie, 308. Assimilatus Joas οἱ Ozie, 800. Et Ma- 
uassi, 809, 810, 811, 812. Quid de se Ipse glorietur? 815, 
811. 815. Damnari jubet Athanasium. inauditum, 817. Ser- 
peuti, qui Ada: seduxit, a-similatur, 818, 819; Judae Sca- 
rioth et Judieis, 831, 850. Maledictus, 825, 828. De episco- 
pi* judicare nequit, N26. Georgium Cappadocem, expulso 
Athanasio, in Ecclesiam. Alexaudrinam  iutrudit, 839. Lit- 
teras accipit ab Atesaudriuls contra Georgium, 830. l'rus- 
tra nititur ejus electionem probari a catholicis, 851. Heli 
assimilatur, 853. Et llis qui Arcam Dei ceperunt, 835, 
3i. Et Sauli, 855-810. Et Achabo et Jezabeli, 840-845. 
Et Mierohoamo, 816. Diversus a Josaphiit, qui jn. regno 
Judae restituiL cultum. Domini, 846, 817. Athanasium per- 
sequitur, 89, 850, 851, 860. Superbus et inconsideratus, 
819. Aspidibus compiratur, S52. TDwpius, ibid. Simills 
Judie Scariotl), 855, 990. 991, 10358. Przcursor Antichristi, 
853. Rugit sieut. leo, ἐδώ. Superbus ct temerarius, et 
homo pestileus, ibid. Athanasium restituit. Alexandrinis 
intercessione Coustantis, 856. 910. Bellum gerit enu So- 
porino rege Persarum, ibid. Cauis est rediens ad vomitum, 
51. Eudoxium persequitur. datis litteris ad Autioclieuos , 
deinde in gratiam recipit, ib. Ecclesie persecutor, &i9. [μ]- 
tator diaboli, 860, Catholicos antistites persequitur.865, 867. 
Pharaoni siwilis , 806. Heresim suam per sanguinis fusio- 
nem re:editicat, 808. &odomitis et Gomorrhitis comparatus, 
875. Et Judaeis, ibid. Et Rabsaci, 875. Dus autichiristi,ibid , 
l'aulo aute quam moreretur, baptizatur, 876. Impius, 878. 
Crudelis in Catholicos, 878, 879. Arianos mire dilexit, 879. 
Catholicorum boua in pauperes suze partis erogahat , 883. 
Catholicos persequitur, 881. Latro, 883. Filius diaboli, 884. 
Crimina falsa objicit Athanasio, ibid. Catbolicus, presertim 
episcopos, male hahet ,ibid. Exterininator pasciie, dominici 
gregis, 885. Herodi assimilatus, 886, 909, Ex Galliis [talium 
veniens ovem ex lupo finxit, 859. Insipiens est , 890, R91. 
Mend»x io Athanasium , Ananize ei Saphirze comparatur, 
822, 895. Et senibus qui Susannam violare conati sunt 9 
894-898. Diouysium Mediolanensium episcop. in. exsilium 
pellit, suffecto Auxentio Arlano, 894. Iiereticus app ret in 
concilio Mediolanensi , 89&, 895. Praeursor Antichristi , 
805, 899, 903, 911, 957, 981, 981, 988, 998, 1009. Episco- 
pos invitat ad damnandum Mediolani Athanasium, 898, Bel- 
u3 est, 900. Procurator diaboli , 904. Cain. comparatus , 
905. Autiehristi maucipium , 000. Membrum diaboli » 908. 
Audire Atlianaslum ipsum denegat, 909. Athanasium ipsum 
comunendat per litteras Alexandrinis , ibid, Pulso deia 


1941 


Atlianasio , Alexandrinos male multat, qui a Georgii Cap- 
padocis communione abborrebaut 910. Judzis prophetas 
occidentibus similis , 913. Serpens , 916 , 917 , 950 , 951. 
Syrianum wíittit, ut Alexaudrinos cogat Georgium reci- 
ere, 915, 916. Judeis comparatus, 919 , 920. Fur ovium 

iristi, 921. Episcopos catholicos e suis sedibus pellit,927. 
Lupus , 928 , 957, 958. Gentilis, Judzeus et Antichristi sa- 
telles, 929, 550. Diabolo assiuilatur Adam et Evam ten- 
tanti, 930. Recognoscendos curat libros duos pro S. Atha- 
nasio, an revera sint. Luciferi , 055. Israelitis ἃ Moyse 
interfectis assinilatur, 957. Et iisdem a P'hinee interemptis, 
958. Quid Rom:e molitus sit , libellis datis episcopis etiam 
catholicis, 9140. Achar comparatus, 940, 911, 949. Et Sauli, 
912, 945. Et. Achabo , 914. Homicida est , ibid. Amasiz 
similis, ibid. Εἰ Ozi:e regi, 916. Et Judzis ἃ Josia male 
multatis, 917, 9418, 949. Itemque Judzeis sub Amasia, 950, 
951. Et Sennacberib , 951, 953, Et Judieis ab Ezechiele 
inerepitis , 955, 951. Et Holopherni , 955 , 956. Antiocho 
assimilatur , 938 , 939 , 960. Martyrii consummati gloriam 
Lucifero denegat, quia illud Lucifer optabat , 962. Pius 
εἰρονχῶς ἃ Lu-ifero diclus, ibid. Unus ex Antichristis, 
901. Judas sub Mathathia et Esdra símílis,961,965.966.967. 
Et Judsis Petro et Joanni silentium indicentibus, 967,968, 
969. Siwilis gnoad liseresis substantiam Photino et Paulo Sa- 
mosateno, 972, 996. Comparatus Herodi , 974. Imprudens, 
976. Judaris assimilatus Apostolos et Steplianum íinsectan- 
tibus, 977, 978. Et Barjesu, 978, 979, 980. Et Antiocho 
9*1-985 et 1006-1008. Lupus etcanis, 985. Ebrius de 
Sodomorum vite et de vinea Gomorrh:ze, 985. Minister dia- 
holi, ibid. Pseudo-propheta et spiritum habens Antichiri- 
sti, 986, 987. Lupus et progenies viperarum, 988. Aria- 
nai hieresim libris scriptis et per coucionatores promul- 
gat, 900. Nieienani fidem vel in Ariminensi, vel in. alia 
Nic:ena synodo hiereticam judicandam curat , ibid. Arimi- 
nensem et Seleuciensem synodum convocat ad Filii divi- 
nitatem negaudam, 991. Juda pejor, ibid. Serpenti similis 
Evam tentanti, 992. Pseudoapostolus , ibid. Episcopos 
catliclieos abstulit intrusis. liereticis , 905. Diaboli spiri- 
tum haheus, sicut Judzl Paulum et Silam persecuti , 0, 
991, 995. Paulo similis, autequam converteretur, 995. 
Unus ex lupis ab Apostolo desiguatis, 996, 991, 998. Simi- 
lis Ananiz , 998. Et persecutotibus religionis a. Daniele 
praeostensis, ibid. et 999, 1000. Aut Antichristus, aut ejts 
DEDIT 1001. Cretensibus mendacibus assimilatus, 
002. Dxaenonum templum et anathema, 1004. Stultus, ibid. 
et 1005. Judieis, qui ab Isaia dicuntur caues, tauri , et vi- 
tuli, similis, ibid. lutra. velum stans. Luciferum | audit 
Mediolani negautem posse se in Arianorum sententiam 
couccedere , 1009, 1011. Alexandrinos aliosque catholicos 
insectatur, 1010. Catbiolicorum se simulat amicum, ut eos 
seducat , sicul Evam serpens , 1011, 1020. Ita. catliolicos 
persequitur, ut ne sepeliri quidem permittat , 1012. Ty- 
rannus omnium sxvissimus, 1015. Bellua, 10114, 1020. Arii 
vernis, 1015 Frusira edicto suo hieresim nititur. propa- 
gari, ibid., 1051. Lupus et canis, nec homo, 1016. Alcsan- 
drinos dire necat, 1023. Carnifex , 1025. Fidei formulas 
modo recipiebat, modo rejiciebat pro Arianorum voluntate, 
1037. Sic et Fidei formulam, quain Eudoxius edidit Antio- 
clie, 1028. Lupus , ibid. Anticlivisti amicus , 1050. Jud:e 
i uitator, ibid. Canis rabidus, 1052. Episcopus episcoporur 
ab Arianis episcopis dictus, ibid. Diviti similis futurus, 
qui Lazaruui vidit iu sinu. Abrahze, 1036. 


Dictatores quid sint ? 1098. 

Dyonisius (S.) episcopus Mediolanensis Athanasium da- 
mnat deceptus, 591. E sede pulsus, et in exsilium actus a 
Constantio imp., ibid. 

Dydimas presbyter ex catholico Arianus, 917. 

E 

Edictun Constantii quid sit, 780, 821, 878, 910, 1011, 
1015, 1051. 

Epictetus episcopus Centumcellensis, A rianus, Constantio 
imp. familiaris, 777. In concilio Mediolanensi coutra 
S. Athanasium subscripsit, ibid. A Constantio seductus fit 
apostata, 1031. 

Episcopi , qui a lide Niczena desciverant, sub angeloruin 
in apostasiam conversorum nomine designati , 947. 

Epis!ole Luciferi deperdite, 981. 

Eudoxiani ita. dicti ab Eudosio episcopo Gerinauiciz, 
inter Arianos, 858. 

Eudoxius episcopus Gerwanici:e Arianus, per anti- 
phrasim Adoxius dicitur a Lucifero, 850, 1028. Qui anud 
eumdem exsulavit, 850. lusectatus 4 Coustan'io— imp. 
dud Aelii dogma sequeretur, deinde redit in gratiam, 

. Sedem Antiocheuam occupat , deinde Consiantinopo- 
litanau, ibid., 1027. Quam Fidel formulam euiderlt in 


INDEX ANALYTICUS OPERUM LUÜCIFERI CALARITANI. 


4244 


concilio Antiocheno, et an illam ejuraverit, 1027, 1025. 
Eusebius episcopus Vercellencis invitatur a legatis sedis 
apostolicte ad concilium Mediolanense, 765. Comparatur 
Petro apostolo, ibid. S. Dyonisio episcop. Mediolanensi 
succurrit, qui Athanasium deceptus damnaverat, 893. 
oeptichetes diaconus mittitur ab Athanasio ad Luciferum, 
9i. 


Euzoius episcopus Arianus Constantium imp. baptizat, 876. 


Faustinus presbyter an. formulam Fidei ediderit qua 
sub Luciferi nomine circumfertur, 1015 et seq. 
"iid £atholica ex Syinbolo Niceuo desumpta, 898, 

na . 

Florentius magister Ofliciorum Luciferum rogat, an ipse 
scripserit libros duos pro S. Athanasio, 955. Iliique Luci- 
ler affirmans respondet, ibid. 


G 


Georgius Cappadox intrusus a Constantio in ecclesiam 
Alexaudrinam, expulso Athanasio, 829, 910, 1010, 1012. 
Monstruosus appellatur ἃ Nazianzeno, 829. Similis Ario, 
Valenti, Ursacio οἱ Eundoxio, 850. Ab Alexandrinis accu- 
satus apud Constantium, jbid. A catholicis, praesertim ἃ 
Lucifero, non habetur pro episcopo, 831. Filiis Heli assi- 
milatus , 851, 852. Iuterficitur, 881. Ab Alexaudrinis odio 
habitus, 921. Fur ac latro, ibid. Quid iussu Constantii 
egerit in Alexandrinos, 1022. 


H 


Hilarius, legatus Liberii papz: , Eusebium episcopum 
Vercelleusem invitat ad coucilium Mediolanense, datis 
litteris, 765. Coustautium Dei impugnare religionem 
asserit, 805. 

L 


Libelli rccitati Romz a Constantio imp. et 3b eodem 
dati episcopis etiam catholicis, 940. 

Liberius papa scribit Lucifero exsuli aliisque, 765. 

Lucifer episcopus Calaritanus, legatus Liberii papse, 
105, 1015. Eusebium episcop. Vercellensem ad concilium 
Medivlaneuse invitat, datis litteris, 765, 809. Exsul epi- 
stolam accipit a. Liberio papa, 765. Librum de non conte- 
niendo ciun hereticis seribit ad Coustantium imperatorem, 
167. Mlumque Germanicis, ubi exsulabat, 775, 850. 831. 
Librum de Regibus apostticis ad eumdem Coustantium, 
795. Librum 1 pro S. Athanasio ad eumdem, 817. Et 
librum ]I[, 881. Restitit Georzio Cappadoci in Alexaudri- 
nam sedein intruso, ideoque Gernianicize exsulare co;itur, 
851, 881. Quo anno librum I pro S. Athauasio scripserit ? 
858. Quid senserit de Divinitate Filii? 865, 864, et de 
Trinitate, 875, 954. Epistolam Florentii accipit de libris 
duobus pro S. Athanasio, cul respondet se revera illos 
scripisse, 935. Librum scribit De non parcendo in. Deum 
delinqueutibus, 955. Contumeliosus a Constantio appella- 
tur, 957 et. seq. Et superbus, 902 et seq. Epistolas 
scripsit, quae: perierunt , 981. Se Romanum dleit, 987. 
librum i:uittit ad Constant. imper. inscriptum, Moriendum 
esse pro Dei Filio, 1007. Negat confidenter coram Con- 
stantio Mediolani posse se exeterosque in Arianorum scu- 
tentiom conecdere, 1009, 1014. Epistolam per Eutychetem 
accipit ab Atbauasjio, qua rogutur, ut ad illum mittat 
libros scriptos contra. Constantium, 1057. Et alteram, qua 
de persecutione Arianorum, et de acceptis libris fit cer- 
tior, 1059 et seq. Elias dictus ab Athanasio, 1041. Et mire 
ab eodem laudatus, ibid. Au auctor cujusdam professionis 
Fidei, quz sub ejus nomine circumfertur? τοὶ et seq. 


Macedoniani Arianis moderatiores ia sententia de Spi- 
ritu sancto, 807, 808. 
21 Machetas, sive Acletas, presbyter ex catholico Arianus, 


Marcion heresim suam disseminavit circa ann. 1314, 
780. Damnnatur, ibid. 


Pancratius presbyter, legatus Liberii pape, Eusebium 
episcop. Vercellensem ad concilium Mediolanense invitat, 
datis litteris, 765. Constantium impuguare Dei religionem 
asserit, 803. 

Paulus Samosatenus in syuodo Antiochena damnatus, 
780. d eel quoad heresis substantiam ab Ario discre- 
pabat, . 

Photinus cpiscopus Sirmiensis, discipulus Pauli Samo- 
sateni, damnatur in concilio Sirmiensi, 780, 973. Scotinus 
per antij hrasim dictis, 972, 990, 996. Nihil quoad bzeresis 
ab Ario discrepabat, ibíd. Discipulus Pauli Samosateni, 
972, 915. Judse Scarioth similis, 990. Professio Fidei Lucl« 


1249 


fero perperam attributa, 1041 et seq. Mellus Faustino 
presbytero, 1045 et seq. ᾿ is 
s 


Sabellius errores suos primum docere cepit anno 257, 
719. Daunatur, ibid. 

Soporis. Vid. Soporinus. 

Saturninus episc. Arelatensis, arianus, Constantii ami- 
cus, 78. In concilio Arelatensi cum Arianis communicat , 
ibid. Valeuti et Ursacio conjungitur contra S. Auianasium 
in coucilio Mediolanensi, ibid. Áuctor fuit, ut Hilarius epi- 
scop. Pictaviensis iu exsilium pelleretur, ibid. 

Semtartant in sententia de Spiritu sancto Arianis mode- 
ratiores, 808. ὅμοιον Filium Patri κατὰ πάντα affirmabant , 
865. In Seleuciensi synodo triumpliant, 991. 

Soporinus rex Persarum bellum gerit cum Constantio 
Imper.,857. 

Symbolum Nicaenum, 915, 1015. 


INDEX RERUM. 


1450 


Syrianus dux, jussu Constautii, Alexandrinos catholicos 
vexat, 915. 


Ursacius episcop. Singidunensis, Arianus, Constantii 
Imp. amicus, 717. Quid egerit cum Valente in concilio Me- 
diolanensi, tbid. Edictum Constantii populo Mediolanensi 
legendum profert. 780. Similia Georgio Cappadoci, 850. 


V 


Valens episcopus Murs, Arianus, comparatur Simoni 
Mago, 705. Constantio imp. familiaris, 777. Primas gessit 
in concilio Mediolanensi contra S. Athanasium, ibid. Edi- 
ctum Constantii populo Mediolanensi legendum profert, 
780. Siwilis Georgio Cappadoci, 830. 

Velum, quo imperatoris interius cubiculum occludeba- 
tur, 1009, 1014. 


INDEX RERUM 
ΟΕ IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


S. FELIX PAPA II. 


i Notitia biographica in S. Felicem. 9 
EPISTOL/E ET DECRETA. 11 
Epistola S. Athanasii et /Egyptiorum pontificum ad Peli- 

id. 


cem. 

Epistola I Felicis ad episcopos in Alexandrina synodo 
congregatos. — Multa tractantur qua ad disciplinam eccle- 
Siaslicam, maxime vero ad episcoporum immunitates 

rtinent. 11 

Epistola II Felicis ad eosdem et ad reliquos Domini 
Sacerdotes. — J)e patienti sufferentia perseculionum et 
tribulationum. ] 

FAUSTINUS ET MARCELLINUS PRESBYTERI. 


PROLEGOMENA. 29 
De Faustino et Marcellino, ex Gallando. Ibid. 
De Faustiuo, ex Schenemanno. 94 
FAUSTINI LIBER DE TRINITATE. lbid. 
Procnium ad Augustam Flaccillam. 91 


. Carur ββινῦμ. — De professione impia Arianorum. ὅ8 
. Car. Il. — De eo quod hieretici dicunt : Ez nihilo Deus 
sibi Filium fecit. 49 
Car. III. — Quod Dei Filius sit omnipotens, et quod una 
sit omnipotentia Patris et Filii, sicut et una deitas, et de 
Incarnatione. 63 
CAp. IV.—De hoc quod ait Filius : Pater major me est. 61 
Cir. V. — De hoc quod legitur in Actibus Apost. : 
Cerlissime itaque sciat onmis domus Israel, quia Dominum 
illum et Christum Deus fecit hunc Jesum quem vos cruci 


slis. 
fist VI. — De his Salomonis : Dominus creavit me ini- 
tium viarum suarum in opera sua. T3 


Car. VII. — De Spiritu sancto. 16 
FAUSTINI FIDES THEODOSIO IMPERATORI BLA. 


ΤΑ. . 1 
FAUSTINI ET MARCELLINI LIBELLUS PRECUM ἂν 
IMPERATORES VALENTINIANUM, 'HEODOSIUM ET ÁRCADIUM. BÍ 


Pro[utio. — De schimale Ursini. Ibid, 
Incipit Libellus. 85 
RESCRIPTUM Tzuxoposi PRo. MARCELLINO ΚῚ Faosriwo. 
S. DAMASUS PAPA. 
PROLEGOMENA. 109 
Epistola dedicatoria. [bid. 
onitum lectori. 111 


DE SANCTI DAMAS! OPUSCULIS ET GESTIS. Itid. 

Carur ῬΡδιμῦμ. — I. S. Damasi genus et patria. Lector 
ex puero in basilica S. Laurentii. II. Diaconus Liberium 
exsulantem sequitur, et cur deinde ad Urbem revertitur. 
III. Presbyter ordinatus au a Lib»rio, an potius a Felice; 
Baronii sententia. IV. Procemium ad Preces Faustini et 
Marcellini falsi arguitur, et Damasus viudicatur. V. Quo 
loco ac pretio sub Liberio reduce ad suam sedem erit 

Car. II. — I. Damasus eligitur Romanus poutifex, at 
Uersicinus antipapa a factiosis obtruditur. II. Cosvi scri- 
ptores conferuntur, ac vera rerum series inde colligitur et 
exponitur. 1II. Proemium ad Preces Faustiui et Marcel- 
lin iterum mendacii arguitur. [V. Ursicinus exsulat, 
restituitur, ac rursus truditur, et quam ob causam. V. Da- 
luzius rejicitur. 118 
' Ci. Ill. — I. Valentinianus imperator iteratum Ursini 


sociorumque schismaticorum exsilium probat, atque unam, 
quan: Ursiniani retinuerant, basilicam Damaso reddi jubet. 
I. C:iedes perpetrata in zede S. Agnetis, qu» per calumniam 
Damaso crimini data : grave ob eam causam periculum 
innocenti pontifici creatum; quod explicatur Rufini et 
Hierouymi testimonio. III. Evagrius Antiochenus pro 
Damaso adit imperatorem, a quo iunocens pronuntiatur, 
eaque occasione Hieronymus affertur et illustratur. 1V. 
Damasus votum solvit S. F'elici, ut videtur, Nolano,aliisque 
martyribus. 26 
Car. IV.—1. Prima sub Damaso synodus adversus Auxen- 
tiun, seudocpiseopuns Mediolanensein. II. Cur hoc 800 
cousignetur. Ill. Quid in ea actum fuerit. Ejus synodica 
illusteetur. IV. De Vincentio Capuano. 129 
Car. V.— l. De Illyricaua synodo agitur, quz Romanam 
hanc subsecuta est, scriptisque ab illa et Valentiniano 
imperatore litteris. II. Qua afferuntur et expenduntur. 
Ill. De Zeuobio Florentino episcopo. IV. De Valentiniani 
lege Damaso inscripta et Theodosiano codici iuserta ; 
defenditur Baronius. 196 
Cap. VI. — I. Revocati ab exsilio Ursiniani, quo 
conelusi fuerant; suburbicari:e provincizeque; Rutini 'de 
suburbicariis ecclesiis sententia. I[. S. Basilii Magni ad 
S. Athanasium et Damasum litterz hoc anno scriptae, quae 
illustrantur : Anouymus Amsteludamensis rcfellitur.. ITI. 
Receusentur cause ali: cur idem Basilius ad Damasum 
scripserit, eaque occasione de Antiocheno Mcletium iuter 
et Paulinum dissidio agitur, et de Marcello Aucyrano. 
IV.Hic ab liseresi vindicatur, ac Basilium pestremo meliora 
edoctum, ἃ prajudicata adversus eumdem Marcellum opi- 
nione diecessisse probatur. 141 
Car. VII. — I. Dorotheus, diaconus Antiochenus, Romam 
aecedit. cum litteris ad Damasum scriptis ab Orientalibus 
episcopis, ac,rebus confectis,in Orientem redit cum Sabino 
diacono Mediolanensis Ecclesie, qui Damasi nomine lit- 
teras affert ad Athanasium atque Orientales. II. Sozomenus 
cum iis confertur et expeuditur. IIT. Sabinus iu Occi.lentenm 
revertitur cum Basilii litteris ad Damasum et Occidenta- 
les, quz illustrantur, ac suo tempori restituuntur. IV. De 
l. ὃ (. Theod. de Hsr. atque ea occasione de Venustia- 
nis. Quorum in Preedestinato nientio est. 150 
Ca». VIII. — I. Damasus litteras a Sabino allatas ad 
Basilium remitti curat per Evagrium Antioclienum, atque 
alia juxta. przeseriptam Romae forinulam scribi : quo anno 
Evagrius in Orientem redierit. II. Cur Basilii littera. Da- 
maso non placuerint, quidve in illis desiderasse videatur ? 
III. Qua ejusdem Basilii, quze Eusebii Samosateni de 
rebus ab Evagrio tuuc postulatis sententia fuerit. IV. De 
Athanasii obitu, Petri Alexandrini electione ejusque ad 
Urbem fuga. 151 
Cap. IX. — I. Basilius ceterique Orientales episcopi ad 
Damnasum mittunt Dorotheum, presbyterum Antiochenum, 
cum litteris, 4089 afferuntur et illustrantur. II. Synodus ἃ 
Damaso coacts, ejusque ad Oriental»s littere post Doro- 
theura reducem allaue, qua illustrantur. IIT. Hujus synodi 
annuus asseritur. IV. Lex 20 C. Theod. lih. XI, tit. 36, ex- 
peuditur, V. Simplicius, urbis vicarius, cui lex inscripta. 
fheophanes explicatur de Sabbatianis agens; libellus 
Faustini et Marcellini iterum excutitur. 162 
Car. X. — ]. De Vitali Apollinarista , ejusque ad Urbem 
accessu Οἱ accederndi causa ; de fidei formula ab eo oblata 


1251 
Damaso, et communione per fraodem extorta, ac de tribus 
ab eodein Damaso scriptis ea occasione ad Paulinum Antio- 
clhenum epistolis agitur. IT. Harum postrema inter Catho- 
licas Antiochenos motus excitat, qui referuntur ex Basilio. 
III. Dorotheus de tertio Romano itinere ob ean causam 
cogilat, ac eumdem Dasilium consulit. 1V. Simplicfanus, 
qui deinde Ambrosio successi;i, Romans Ecclesis pres- 
byter; Barouius propugnatur. 166 

Car. XI. — I. Dorutheus Romam profectus cum altero 
Autiocheno presbytero litteras affert ad Damasum a Basilio 
et Orientalibus seriptas, qua: espenduntur, ae tota Dama- 
sum intcr et Dasiliutn rei geste series exponitur. 11. Idein 
poutifex cum synodo, cui Petrus Alexandriuus aderat, 
morem gerit Orientalium votis , ac iis rescribit. III. Hac 
eadem synodo damnati Apollinarius et Timotheus. IV. De 
Meletii a2itata coram Damaso causa, ejusque apud eum 
pontificem statu, et quid de ceo poutifex senserit. Dupinius 
refellitur. V. Anouymi Amstelodaimensis aut inira iuconsi- 
derantis aut tala fides. 1713 

Car. XII.—I. Hieronymi ad Damasum de tribus hyposta- 
sibus epistole explieantur. Quzenam fuerit recrudescentis 
hujus htis causa. II. Darnasi ad Hieronymum rescriptum, 
HE. Antiqua Hierouymitau:ze epistulie. lectio retinetur. et 
asseritur. 1V. Àn Hieronyunis Vitalem pro catholico ha- 
buerit. V. Petrus, Damssi litteris ad sedem restitutus, 
Alexandriam redit. . 180 

Cap. XIII. — 1. Gracchus, licc anno pr:efectus Urbis, 
Mitlirze speleum destruit, ac quze Damasi in ea re. partes. 
II. Rowanum quoddam concilium, ejusque ad Gratianum 
quà exstant litteras ad hunc annum erronee consiguari: 


Ca». XIV. — I. Antiochenum schisma mutua inter partes 
con«ensione depositum ; Theodoretus notatus. I. Synodus 
sub Meletio Apntiochie habita; quid actum in illa deflni- 
tumque fuerit. Acta ad. Damasum niissa. III. De hujus 
synodi teupore, atque anno emortuali S. Basilii. 189 

Cap. XV. — I. Lex 2 C. Theod. de F'id. Cath. affertur. 
][. Acacius Bero: in Syria episcopus Romam venit, ut 
videtur, cum actis Antiochenus synodi a Meletio legatus, 
III. Synodus sub Damaso. IV. De Damasi ad Paulinum 
celebri epistola, eamque ab hac syuodo scriptam fuisse 
probatur. Pneunmatomachi quo primum tempore Macedo- 
niani dici ceeperiut, V. Vigilii pape locus expeuditur quo 
Ambrosium hoic concilio adfuisse conflcitur. 194 

Cap. XVI. — Agitur de Romani coucilii epistola ad Gra- 
tianum a Sirmondo edita in appeudice Codicis Thieodosianl, 
eaque expenditur, illustratur, atque huic ipsi coacilio 
attribuitur. II. Coufertur cum. Aquileiensis concilii epi- 
stola, ut inde ratio iuteligatur cur Romani hujus concilii 
Patres pro Dauiaso adversus Ursicinum tunc scripserint ; 
el cur prziterea haec eadem epistola hoc auno scripta cen- 
seri debeat, ac tribui Ambrosio. I11. Ostenditur Damasum 
Dnuuiquam de adulterio accusatuin fuisse : auouymi Aniste- 
lodaniensis teuieritas et inscitia uotatur. 202 

Car. XVIL—I. Damasus irritam pronuntiat ordinationem 
Maximi Cynici, scriptis litteris ad. Acholium Thessaloni- 
censeiu , qui expeuduntur et illustrantur. 1I. De vicariatu 
Thi: ssalonieensi. 111. An Damasus, mutata deinde senten- 
lia, ejusdem Cynici ordiuatiouem cum Italico quodam 
coucilio defenderit. 310 

Car. XVIII. — I. Agitur de Constantinopolitauo concilio 
jn iis quie ad Damasuin attinent , ac defensor Gallicauarum 

ropositionum rejicitur. JI. Quzritur quid sit Occidenta- 
ium tomus. {Π{.- Aliqua de 5$ seu 4 canone, quo Maximi 
Cyuici ordinatio rejecta est. IV. De F'laviani Antiocheni 
ordinatioue, atqne lis αυ tunc gesta suul. 216 

Car. XIX. — I. De Áquileieusi concilio scriptisque ab 
illo syuodicis epistolis; priores θα», ad Gratianum, recen- 
sentur. II. Gratiaui rescriptum ad Aquilinum vicariuin. 
Neutonus notatur, et. Anonymi Amstelodamensis impu- 
dentia castigatur. III. Tertia Aquileicusis ejusdetu concilii 
epistola expenditur et explicatur. IV. Priscillianus Romam 
venit, ut se purget. Quesnellius et Dupiuius refelluntur: 

i 

Car. XX. — I. Damasus ethuicorum senatorum de ara 
Victorig restituenda disturbat, scripis ad Ambrosium 
literis. IT. Celebre ab se auno elapso convocatum conci- 
lium Ron habet. III. Pracipus ejus convocandi causa. 
IV. Orientales se excusant, quominus ad illud accederent, 
eorumque litter? ex rei tunc gesti? Serie expenduntur. 
V. Cur de Cyrillo licrosolymitano, cur. de Nectarli elec- 
tione iidem ad Damasuu retulerint, VI. Quinam huie con- 
cilio adfuerint. Basnagii errouea sententia. x 

Ca». XXI. — I, II. Quid definitum in eo Romano cou- 
cilio, ac de Coustantinopolitani coufirmatione. III. De 
fra:incutis dcinde agitur. ab Holstenio editis. IV. Baronii 
coujecturz espenduntur. V. Daduli de codem concilio 
Jesuioniuu adducitur. 212 


INDEX RERUM. 


1353 


Ca». XXII. — I. Libellus precum Faustini et Marcellioi 
in iis quze ad Damasum pertinent ad examen revocstyr. 
II. An hi duo presbyteri Luciferiani fuerint, an potius 
Ursiuiani. B1ssus Urbis przfectus quis et au. Christianus. 
III. De Epheso Ursinianorum in Urbe Tseudoepiscepo 
ejusque expulsione. IV. De fabella demnati ἃ Dameso 
Liberii. V. De Ililario Romano díecono : au ille ad Eccle- 
siam reversus sit, οἱ an auctor conimeutariorum quas inter 
Ambrosii opera circumferuntur. VI. De Arsenio Romsno 
diacono, Arcadii preceplore ac monacho sanctissimo. 9349 

Cav. XXIH.—I. Damasi epistola ad Orientales, quo anno, 
quave occasione scripta sit, ae de Timotheo Apolinarista, 
H. De symbolo in. actis Epbesinse synodi Nicesno concilio 
atiriboto. 254 

Cap. XXIV.—Damosi ad Valentinianum pro Ssmmacho 
liters; de Priscilliano, et Burdigalensi syi . Hujus 
portificis obitus, depositionis locus et elogia. 399 

Cap. XXV.—I. Damasi scrijta. referuntur. Cur. Marius 
Mercator Bonosum ab eo pontifice predamnatuim dixerit; 
en Bonosiaci. Photiniani fuerint , an. ejus tantum buresls 
suspecti habiti sint. Il. Multa. Damasus scripsit , quae pe- 
rise constat ; ex iis quze supersunt epigramuiata aliquot 
illusirautur, ala pauca Darmaso eideni viudicantur , alia 
appendicis loco referuutur. HIT. De Damasi operibus : Basi- 
lice «ia Ardeatiua ab eo zdiflvatze locus, ejusque coemnete- 
rium. De basilica S. Laurentii in Damaso; qua occasione 
de titulis agitur, ac Anastasii locus in Marcello adducitur et 
en catur. 278 

IATRIB/E DU (E iztUsTRANTES GESTA Οὐ ραν PONTIFICUM 
LIBERII ET DAMASI, 391 

DIATRIBA PRIMA. — De gestis Liberli exsulis. Ibid. 

$ IL.—Afferuntur cosevi scriptores de ges.is Liberii exsu- 
lis, quos tantum futu:os sibi judices proposuit auctor in hae 
celebri controversia. Ibid. 

$ IT.—Hilarii testimonia late expenduntur , pro cousti- 
tueuda Sirmiensi flde ἃ Liberio susce ta. Nullam in Sir- 
mieusi L.rbe liaberi potuisse Arianorum syuodum auno 549, 
Secus ac nonnulli cersseut. δδι 

$ III.—Item Hilarii testimonia expenduntur pro consti- 
tuenila Sirmiensi fide a Liberio suscepta, 

$IV.—Agiltur de liseresi Deniophill Bero iu Thracia 
episcopi , eumque Seimiarianum perpetuo fuisse probatur, 
atque acerrimum Arianorum adversarium: an concilio 
Ariniinensi hic affuerit. 

$ V.—Quo anuo ae mente Sirmiensis blsspliemia cou- 
scripla et in Gallias missa videri it? Vari» ea de re 
sententie: Hilarius af^rtur. et explieatur , ejesque testi- 
monio controversia definitur. 290 

δ VIL—hHhei totius ἃ Liberio gest» series expeniter, 
ejusque ad Orientales et ad Ursacium et Valentem Wttere 
explicantur. Exposita rei tunc gest series cogürmaler 
auctoritate Sozomeni, Acacii, aliorumque Constantinopoli 
congregatorum Arianorum testimonio non antea obe'r- 
vato. 291 

$ VII.—Qusestio a Tillemontio primum propositas exeu 
lilur:An scilicet Liberium ὁμοούσιον non. retieuerit solum, 
sed etiam damnaverit. Hilarius et Victorius liaud reete a 


Tillemontio accepti afferuntur et explicantur. 300 

8 VIII.—Hilarii exsecrattones ex celebri fragmentorum 
loco adversus Liberiuu afferii solitas, nullo loco haberi 
oportere demonstratur. 507 


δ IX.—Liberii in Urbem reditus describitur, et narraa- 
tur que illum. consecuta sunt. Anonymus annolator. 2d 
(e[enstonem propostitonuwn cleri Gallicani affertur. et refet 

ur. $10 

$ X.—Inquiritur quem ergo sese revera Liberius pe- 
buerit, postquam reversus ad sedem est, «« concilii Ari- 
mineusis tempore. Epistola Athanasii ad episcopos Egypti 
illustratur, item Hilarii loeus pro Liberio, "s 

DIATRIBA II. — An Damasus fuerit aliquando Maximo 
Cynieo adversus Gregorium Naziauzenum; ac de duabus 
epistolis Italici concilii nomine a Sirmondo editis. διά. 
. ST. Basnagius refellitur. Scriptores afferuntur, tum qui 
irritam aiunt, nulloque loco ab Orientalibus habitam Maxi- 
mi Cynici apnellationem ad Damasum et Occidentales , 
tum qui effectu illam non caruisse censet, eumque iu 
Occidentalium communionem receptum. Utraque pars una 
Italici eujusdam concilii epistola uititur, quae affertur : qui 
de ejus veritate dubitaverint. Ilid. 

$1l. — Rei gest» series exponitur ab iis e cogilata, 

ui eam epistolam pro siucera babent : quo anno Maxiaus 

ynicus Mediolanum veuerit; cuinam przterea concilio 
adfuerit ut suam tueretur in eo ordinationem. [Petri de 
Marca, Valeau, aliorumque ea dere opinio: hanc erroneam 
esse evincitur. 

δ III. — Tillemontii sententia afferlur, expendilur ac 
rejicitur. Alferuntur argumenta ex. ipsa eadem epistola, 
comvisque alis monuneptis pelita, ex quibus effjeitur 


13284 


epistolam illam, neo Italiei alicujus eoneilii, nec veram, 
neque Ambrosii esse potuisse. 529 
ΕΙΥ. — A,itur de altera Italici ooucilil nomine a Sir- 
mondo edita epistola : sincera hee est, atque ab. Ambro- 
sio, vel etiam Siricio scripta : queritur qua occasione ac 
uo te:npore , et ad Capaauum concilium, velut ejus acces- 
sio, relertur. Hac occasione de scriptarum ἃ Gregorio Na- 
ziiuzeuo ad Cledovium ej.istolarum tempore agitur : locus 
etiain Chrysostomi affertur et explicatur; ac Paulinus Au- 
tiochenus ab obtorta siuistraque postremi operum ejusdem 
Patris editionis interpretatione vindicatur. 850 
S. DAMASI OPUSCULA. 
EPISTOLE. 9841 
EpisroLA pPurua. — Exemplum syaodi habitze Romi epi- 
scoporum xcu, ex rescripto imporiali. Ibid. 
ketsr. [1 rRAGMENTA.— Ex positio fidel in synodo Romana 
sub Dam:wo papa edita et transiiissa in Orientem. $50 
Episz. l0]. — Damasi ραρῷ ad Pauliuum, episcopum Au- 
tiochense civitatis. $54 
Episr. 1V.— Confessio fidei catholicte quam papa Dauia- 
sus tnisit ad Pauliuuin. 351 
Epigr. V. — Maximi Cynici ordinstione damnata, Da- 
masus Macedones ut in synodo hortatur proxime Constan- 
tinopoli celebranda dignus hulc civítati preflciatur epi- 
scopus, ac majorum adversus episcoporum translationem 
statuta serventur. 565 
E»w:sr. VI. — Rusticus Gratiani silentisrius commenda- 
tur, et confirmatur quod de Maxi ordiuatione atque eli- 
gendo altero superiori epistola mandatur. 869 
E»rsr. Vll. — Scribit Damasus episcopis Orientem re- 
gentibus. Ibid. 
E»isr. VIII. — Quid apud Hebrzeos sonet Hosanna pers- 
picue sibi explicari petit ab Hieronymo Damasus. $71 
Ερωτ. IX. —Quauta aviditate Hieronymi scripta lecti- 
tet : cuc. non pari studio legat Lactantii libros. Petit ut 
subjectas quisestiones sibi Hieronymus paucis solvat. 


Ibid. 

DE RXPLANATIONE FIDEI. 9013 
CARMINA. 

Canugx pn: Mou.-—In laudem Davidis. 3158 

; Camus {.---ἴ)ὰ Christo, 516 


Canuxx IIl.—De ascensione Domini. STI 


Canurex IV.—1)e nomine Jesu. Ibid. 
CanuEeN V.—De eodem. 518 
Canuex VI. — De cognomentis Salomonis. Ibid 


Canwrzx VII. — De S. Paulo spostolo. 19 


Canuzx VIII. — De 8. Andrzea apostolo. 881 
Canuzxz IX. — Iu SS. Apostolorum catacumbas. 583 
.. CanusN X. — De 8. Stephano P. et M. 385 
CanueN XI. — De S. Marcello martyre. 984 
Canuex XII. — De S. Eusebio papa. $85 
Canuzex ΧΙ. — De S. Marco papa. 586 
CanueN. XIV, — De S. Laurentio. 988 
. Camugx XV. — De S. Felice. Ibid. 
Canugx ΧΥΪ. — Votum S. Damssi. 590 
Ολεμεν XVII. — De S. Eutychio. 591 
CanueN XVIII. — De S. Tarsicio. 992 
CARMEN XIX. — De S. Gorgonio. 393. 
. Canmgx XX. — De S. Saturnino martyre. Ibid. 
Canuex XXI, — De S. Mauro. 395 
CanuEx XXII. —De incerto Martsre Grieco. Ibid. 
CanuzS XXIII. — Do S5. Marcellino et Petro. 9)6 


Canuze XXIV. — De S5. martyribus Felice et Adaucio: 
CARMEX XXV. — De SS. martyribus Nereo et Achten 
Canurx XXVI, — De 58. martgribus Proto et Hyacin- 


tho. 
CanMEN XXVII. — Do eodem. Ibid. 
Canuew XXVil]. — De 88. martyribas Chryeantlio et 
Daria. 401 
Canuex XXIX. — De S. Agnete martyre. 4023 
Canugx XXX, — Do 8. Agata martyre, 403 
CanuEx XXXI. — Epitaphium Irene sororis. 403 . 
CanuEN XXXII. — lspitaphinm Peojectie. 406 
Cauxgx XXXIII. — De sepulcro euo. 407 
CanuEeN XXXIV. — Epitapliiuin papse Damasi, quod. sibi 
edidit ipso. 408 
Canugx XXXV. — De templo S. Laurentii a S. Damaso 
instaurato. 409 
CanuEx. XXXVI. — De fontibus Vaticanis. Alt 
CanuEN XXXVII. — Ad foutes. 114 
AD OPERA S. DAMASI APPENDIX ET ADDENDA. 
415—133 
OPERA APOCRYPHA S. DAMASI. 
Monitum leclori. 125 
5j 


EpisrOLA PRIMA. — Scribit Aurelio Damasus. 
ἔριδι. il. — Scribit Daimnasus Stephano orcliüiepiscopo 


INDEX RERUM. 


12:4 

Mauritanie, et universis episcopis Africans provincim. 
3 

Episr. II[. — De Chorepiscopis: 4S1 

Episr. V. — Scribit Hieronymo Damasus. 410 


Episr. V]. — Scribit idem eidem. ii 

CATALOGUS ROMANORUM PONTIF. SUB LTBENIO 
DESCRIPTUS. 441 

Proamium., Ibid. 

Disquisitio gallice alornata de prsecedentis catalogi 
epocha, auetore et auctoritate. 

THEODOSIUS MAGNUS ET PACATUS. 

PARS PR1MA exhibens Panegyricum Pacatl Theo- 

doslo dietum in vicem przfationis ad illius imperatoris 
a. 


INTRODUCTIO AD PANEGYBICCM. Ibid. 
[.—iuJex ehirouologieus gestorum Theodosii. — Ibid. 
II.— De auctore et anuo hujus Panegyricl. 476 
IV.—Synopsis Pancgyrici. 11 

INCIPIT PANEGYRICUS. Itid 


PAHS SECUNDA . complectens selecta Theodosii de 
religione decreta. 33l 


De officio couitis sacrarum largitiouum. Ibid. ᾿ 
De feriis. 5235 
De bouis clericorum et monachorum. 825 
De postliminio. Id. 


De adulteriis. 23J 
De raptu vel matrimonio sanctimonialium Yirginum vel 


viduarum. 521 
De quaestionibus. Ibid. 
De his qui ad ecelesias confugiunt. 528 
De scenicis. Ibid. 
De (idc catholica. 230 
De episcopis, ecclesiis et clericis. «1 
De monachis. 452 
De his qui super religione contendunt. Ibid. 
De lizreticis. S39 
De apostatis. $98 
De Judeis, cclicolis ct Samaritanis. 510 


De paganis, sacrificiis et Lemjlis. Ibid. 
APPENDIX, — Epistola Constautinopolitani concilii a 
Theodosium. 5 
SANCTUS VIGILIUS TRIDENTINUS. 
PROLEGOMENA. 913 
Notitia historica, ex Gallandio. . 
EPISTOL/£ DUE. 219 
E»isroLA patwa.—De martyrio SS, Sisinnii , Martyrii ct 
Alexandr. Ibid. 
Episr. IT.—Do iisdem martyribus. 593 
MONUMENTA VETERA AD ARIANORUM DOCTRINAM 
PERTINENTIA. 


Epistola I Constantii ad Atlianasiuin. $57 
Epistola II ejusdem ad eumdem. 559 
Epistola III ejusdem ad eumdem. Ibid. 
Epistola I Con*tantii ad cleros Alexandrinos, Ibid. 
Epistola II ejusdem ad eosdem. 5381 
Epistola Constantii ad Nestorium. Ibid . 
Epistola IV ejusdem ad Athanasium. Ibid. 
Epistola Constantini junioris ad Alexaudrinos. 563 
Epistola Ursacii et Valentis ad Athanasium. Ibid. 
Epistola Constantii ad Eusebium. 564 
Epistola Coustantii ad syaodum Ariminenseni. 569 
Epistola | Arimineusis synodi ad Constantium. Ibid. 
Epistola Constantii ad eundem synodum. 569 
Epistola ΠῚ Ariminensls synodi ad Constantium. — Ibid. 


Epistola episcoporum ltali:e Illyricis de fide Nicsena gus- 
Mi S gratulantium., $71 
ipistola synodi Singedunensis ad Germiutum semiaria- 
num. Ibid. 
Epistola Germinii semiariani adversus Arianos. 515 
Constitutio Valentinianl imperatoris ad Damasum papam. 


919 
Epistola Romani coneilii sub Damaso babiti ad Gratia- 
nam et Valentitianum. Ibid. 
ue eseriptum Gratiani Augusti αὐ Aquilinum, vi.arium 
ebís. 
Epistola Aquileiensis concilii ad Gratianum. 587 
Epistola Maximi imperatoris ad Stricinm papam. 589 
Epistola Maximi imperatorisad Valentinianum Aogustum. 


591 
Epistola Valentiniani imperatoris ad Piuianum. 993 
SERMONUM ARIANORUM FRAGMENTA ANTIQUISSIMA. Ibid. 
FRAGMENTUM PRIMUM. Ibid. 
FnRacx. II. 599 
FnRAcx. HI. « 6000 
Fnac». IV. 602 
FRacM. V. 607 
Fnacnx. VI. 608 


Fnac. VII. 


4955 


Fruacx. VIII. . 613 
RAGX. IX. 615 
Fnacx. X. 611 
Fnacx. XI. 615 
Fnac». XII. 016 
Fnacu XIII. 617 
Fnacx. XIV. 618 
Fnacx. XV. 619 
FnAcx. XVI. 621 
PCM. XVII. fidei catholi ΟἿΣ 
runus capitulus catholica. 
ἕπλομ. XVIII. 636 
Fnacx. XIX. 627 
Fnacx. XX. 629 
Fnacx. XXI. 630 
SEHMONUM ANTIQUORUM RELIQULA. 631 
FRAGMENTUM PRIMUM. Ibid. 
Fnac. Il. Ibid. 
Fnacx. lil. 632 
FriacndiV. 653 
Ἑκλον. V. Ibid. 
Fnacn. VI. Ibid. 
Frac II. 634 
FnacM-WW LIT. Ibid. 
Fnac. IX. 655 
Fniacx. X. 656 
Ἑκπλον. ΧΙ. 651 
ΒΆΛΛΟΝ. XII. Ibid. 
Ἑπλομν. XIII. Ibi. 
CONTRA ARIANOS FRAGMENTUM. 6539 
t SERMONES DOMINICALES IV. 641 
ΦΈΝΜΟ PRIMUS. lu Septusgesima. Ibid. 
ΦΒΆΜΟ Il. Iu Quadragesima. 615 
: Saxo lif. In Dominica Passionis. 617 
SgnRuO IV. 619 
EXPOSITIO FIDEI. 651 
BREVIARIUM FIDEI ApvEBSUS ÁRIANOS. 635 
DIONYSIUS FILOCALUS ET POLEMEUS SYLVIUS. 
Prefutio Editoris. 671 
Kalendaria. ΕἸ" 
Natales aliquot sanctorum ex factis consularibus e 
LUCIFER CALARITANUS. 
EPtSTOLA DEDICATOB!A. 691 
' Pnarar0. 695 
[. — In novam Operum Luciferi editionem. Ibid. 


II. — Animadversio theologica in nounullas Lucileri 
locutuones. 110 
II[. — Questio critica in aliquot Luciferi loca. — 719 

IV. — De teinpore quo siuguli Luciferi libri scripti 
sunt. 135 
Lucir£At virA. 
Joaxms 'Tinu gpiSTOLA AD Ριυμ V. 199 
E»isrora Lucirgai , PaxcBATvH gT Hitanu AD EUsEBIUM 
VERCELLENSEM. 165 
EpPivTOLA LiBEBI PAPA. AD LUCIFERUM EXSULANTEM.  l'bid. 
LIBER DE NON CONVENIENDO CUM H/ERETICIS. 


1635 
LIBER DE REGIBUS APOSTATICIS. 195 
PRO S. ATHANASIO LIBER PRIMUS. 811 
PRO S. ATHANASIO LIBER II, 881 
EpmisroLA FroneNTU AD LUCIFERCX. 936 
EPtsrorA. LucirEM AD FLonENTIG l 


IUM. Ibid. 
" LIBER DE NON PARCENDO IN DEUM DELINQUEN- 


BUS. Ibid. 
LIBER MORIENDUM ESSE PRO FILIO DEI, 1008 
ATHANASHL AD. LUCIFERUM EPISTOLA DU. 1037 
Epistola I. Ibid. 
ArPENDIX AD LucirzavM. — De professione fidei Luciferi 


S. PACIANLS. 
PROLEGOMENA 


1051 
EPISTOLAE TRES S. PACIANI AD SYMPRONIANUM ., 


NOVATIANUM. Ibid 
Episrora PaMA. — De catholico nomine. Ibid. 
E»isr. II. — De Symprouiani litteris. 1038 
E»pisz. III. — Contra tractatus Novatianorum. 1065 


[INDEX RERUM. 


4956 
EXHORTATORIUS LIBELLUS AD POENITENTIAM. 


SERMO DE BAPTISMO. 1089 
Q. JULIUS HILARIANUS. 
Prole . : 1093 
IHIBELLUS DE MUNDI DURATIONE. 10757 
EXPOSITUM DE DIE PASCHJE ET MENSIS. 1105 
S. SIRICIUS PAPA. 
PROLEGOMENA. 1115 
Vita Siricii papae. Ibid 
Scripta Siricii ἮΝ; yarizeque illorum editiones. 1118 
SIRÍCII EPISTOLAE ET DECRETA. 1151 


EpisToLA PRiMA. — De Arianis non rebaptizandis. Ut 
eter Pascha et Pentecosten baptisma non celebretur. 

e Apostatis ab Ecclesia separandis. Quod non liceat altc- 
rius spousam in matrimonium sortiri. De his qui poeniten- 
tiam iinime servaveruoat. De monachis et virginibus debi- 
tuin non servantibus. De clericis incontiuentibus. Quales 
debeant ad clericatus officium pervenire, De clericoruin 
conversatione. De his qui graudsvi ad sacram inilitiat 


convertuutur, etc.,etc. ——— . . Ibid. 
Appendix ad epistolam primam, ex codice Corbeiensi. 
"7 


Episr. III. — Imperator Maximus catholic fidei curam 
pollicetur. Spondet ut Ajricii, quem Siricius ad presbyte- 
ril gradum indebite provectum scripserat, causat) iu sy- 
nodo examinandam esse. Suum denuo protitetur pro catlio- 
lica lide studium, ac mittit gesta. quibus recens prodita 
sunt Manichaorum seu l'riscilliauistarum scelera. — Ibid. 

Erpisr. II. — Valeutinianus imperator Siricii iu papam 
electionem approbat. 1143 

Epis. iv. — Ut nullus in Illyrico episcopum sine Anysii 
cousensu ordinet , jubet Siricius. 11 45 

Monilum in epi i sequentem. 1119 

Epsr. V. — Siricius, cuto synodo, ubi edisseruit quanta 
episcopis cura esse debeat de Ecclesie munditie, yrzcepta 
vetera a nonnullis jam neglecta restaurare studens, sta- 
tuit qualiter ordiuaudi episcopi, ac ne clericus viduam ducat 
uxorem, nec ad clerum aduntLatur qui viduaui duxerit, aut 
qui post remissionem peccatoruiui cinguluu iuniliti: szcu- 
laris habuerit; ne ex alieua ecclesia clericuui quis ordiuet. 
[tem de abjectis nou suscipiendis. De recipiendis Novatia- 
nis et Monteusibus, qui ad Ecclesiam redeaut. De corti- 
uentia sacerdotum ac levitarum. Lt judicium misericurdix 
uou desit. — 1135 

Monitum in epistolam sequewem. 1162 

Erisr. Vl.—Siricius diversis episcopis scribens, tnandat 
uL iudiguus nullus efficiatur episcopus; ut ignotis sacer - 
dotium nou detur; ut neophyti vel laici sacerdotes nou 
flant. 110ὲ 

Ep;sr. VII.—Joviniani ac sociorum perversam docirinam 
publice prodit Siricius, ejusque praecipuos auctores nomi- 
uatim damnatos denuntiat. [163 

Episr. V1IT.—Joviniani ac sociorum errores recenseut ac 
refelluot Aiubrosius aliique episco|i, Siricio reseribente:; 
primo quod ieritorum gradus tollant et virginitati aquent 
conjugium: tum quod Maris in partu virgiuttatem negeat ; 
dein:le, quod jejuniis adverseutur. Postreumo, ubi uoraruut 
eorum de Christi nativitatesententiam Mauichieis sullragaii, 
Siricii judicio de eorum daninatione subscribunt. — 1172 

Monitum in episiblam sequentem. Ibid. 

Eptsr. IX. Siricius, de Bonoso sententiam rogatus , uon 
vult dicere: sed quos Capuana synodus ei judices deleg::- 
Tat, munere suo delungi jubet. Illum ob erroremde Morie 
flliis merito horrori fuisse conlirmat. 1176 

Monitum in sequentes canones. s 

Episr. X.—Canones synodi Romanorum ad Gallos cpisco- 


pos. ι.δὶ 
" ADDENDA. 

Epistola synodica Constantinopolitani concilii ad papam 
Damasum et Occidentales ejiscoj.os. 1195 
Decretorum Damaso papse adscriptorum censura. 1901 
Duo carmina a quibusdam insuper Damaso papae ascripta. 
21" 

Monitum in sequens Kalendarium. Ibid. 
Kalendarium antiquissimum Ecclesi Carthagiueusis. 


1219 
Dissertatio de sanctitate Siricii pap:e. 123 


FINIS INDICIS RERUM. 


MHIL! 
3 2044 096 580 428 


THIS VOLUME 
DOES NOT CIRCULATE 
OUTSIDE TEE LinAzY 


3 2044 096 580 428